THAM LUẬN VỀ VIỆC TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU BÀI DẠY TRONG SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN ĐƯỢC VIẾT NHẰM MỤC ĐÍCH ĐÁNH GIÁ LẠI VIỆC NGHIÊN CỨU BÀI HỌC Ở MÔN NGỮ VĂN THPT VỚI NHỮNG KHÓ KHĂN, THUẬN LỢI, CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH NHƯ THẾ NÀO
Trang 1THAM LUẬN VỀ VIỆC TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU BÀI DẠY TRONG SINH
HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN.
2.1 Đặt vấn đề:
- Trong thời gian gần đây, việc sinh hoạt chuyên môn ở tổ tại các trường THPT đã được đẩy mạnh theo hướng tăng cường thảo luận, nghiên cứu các vấn đề quan trọng có liên quan trực tiếp đến việc dạy và học để mang lại hiệu quả cao hơn
- Một trong những vấn đề quan trọng mà hiện nay tất cả các giáo viên rất quan tâm đó
là việc nghiên cứu bài dạy trong việc sinh hoạt tổ chuyên môn
- Mặc dầu còn là vấn đề mới nhưng ngoài việc vẫn còn một số hạn chế nhất định thì đơn vị đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận
2.2 Việc tổ chức nghiên cứu bài dạy trong sinh hoạt tổ chuyên môn:
- Mục đích:
+ Tạo sự thống nhất về kiến thức và cách thức khai thác kiến thức trong một đơn vị bài học
+ Tìm ra cách tiếp cận đơn vị bài học với cách tối ưu nhất
+ Tìm ra và phát huy các phương tiện phục vụ giảng dạy cần thiết nhất
- Ví dụ: Nghiên cứu dạy bài kí Người lái đò sông Đà ở lớp 12.
+ Phương tiện: Tập tùy bút sông Đà, ảnh chân dung Nguyễn Tuân, tư liệu về sông Đà + Mục tiêu bài học cần đạt:
Giáo viên phải nắm được đặc điểm thể loại để dạy đúng theo đặc trưng thể loại
Giáo viên cần nắm được kiến thức trọng tâm cần khai thác: Hình tượng con sông Đà
và người lái đò sông Đà
+ Phương pháp: Chủ yếu là phương pháp nêu vấn đề cùng với phương pháp thảo luận nhóm Ví dụ: Chứng minh sự tài hoa và uyên bác của Nguyễn Tuân qua tác phẩm; Tìm quan niệm mới về người anh hùng của Nguyễn Tuân qua tác phẩm
+ Nội dung tích hợp: Giáo viên cần tích hợp kĩ năng sống thích hợp
+ Tổ chức theo định hướng đề ra
+ Rút kinh nghiệm
2.3 Thuận lợi:
- Được sự chỉ đạo kịp thời, quan tâm sâu sát của ban giám hiệu nhà trường
- Các giáo viên trong tổ có nhận thức đúng đắn về vai trò của việc nghiên cứu bài dạy trong sinh hoạt tổ
Trang 2- Tổ bộ môn là tổ chỉ có một bộ môn ngữ văn nên dễ dàng hơn trong việc sinh hoạt chuyên môn
- Các giáo viên luôn có tinh thần học hỏi, trao đổi kinh nghiệm để nâng cao chuyên môn
2.4 Khó khăn:
- Tổ bộ môn hiện nay có cả giáo viên 2 cấp (THCS & THPT) nên việc sinh hoạt gặp nhiều khó khăn do việc dạy 2 buổi/ ngày
- Đa số giáo viên có tuổi nghề còn rất trẻ (3/4 giáo viên) nên còn thiếu kinh nghiệm trong công tác giảng dạy
- Tổ bộ môn cũng chưa dành thời gian thích đáng cho việc nghiên cứu bài học
- Học sinh được chia thành nhiều đối tượng nên việc nghiên cứu bài học cũng gặp nhiều khó khăn
- Giáo viên chưa thể sưu tầm nhiều phương tiện đồ dùng dạy học cần thiết
2.5 Biện pháp giải quyết:
- Tổ bộ môn cần dành thời gian thích đáng cho việc họp nhóm để nghiên cứu bài dạy
- Tổ, nhóm bộ môn cần nhóm họp vào ngày nghỉ chuyên môn để có nhiều thời gian hơn cho việc thảo luận, nghiên cứu bài học
- Tổ bộ môn cần giao trách nhiệm nhiều hơn cho nhóm trưởng bộ môn
- Khi chọn vấn đề, đơn vị bài học để nghiên cứu cần chọn những vấn đề, bài khó để nâng cao hơn hiệu quả giảng dạy
- Việc nghiên cứu phải được hiện thực hóa bằng tiết dạy có sự dự giờ của các thành viên trong nhóm bộ môn để đúc rút kinh nghiệm
- Việc thảo luận bài dạy cần chú ý đến đối tượng học sinh cụ thể
- Chọn chuyên đề nghiên cần tổ chức theo từng tháng, từng học kì để đạt được hiêu quả cao
- Nhà trường cần tăng cường trang thiết bị đồ dùng dạy học cho bộ môn
- Bước đầu thực hiện vấn đề sinh hoạt tổ/ nhóm bộ môn qua mạng (trường trực tuyến)
2
Trang 3ĐỀ THI THỬ QUỐC GIA
ĐỀ 1:
I PHẦN ĐỌC HIỂU: 3,0 điểm
Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:
"Đất là nơi anh đến trường
Nước là nơi em tắm
Đất Nước là nơi ta hò hẹn
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi "con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc"
Nước là nơi "con cá ngư ông móng nước biển khơi"
Thời gian đằng đẵng
Không gian mênh mông
Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ
Đất là nơi Chim về
Nước là nơi Rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”
( Trích Đất nước – Nguyễn Khoa Điềm, SGK Ngữ văn 12, tập 1 )
Câu 1: Nêu ý chính của đoạn thơ (0,5 điểm)
Câu 2: Nêu ý nghĩa nghệ thuật chiết tự ( tách Đất Nước ) ở 2 câu đầu đoạn thơ đem lại hiệu quả nghệ thuật như thế nào? (1,0 điểm)
Câu 3: Chất liệu dân gian được thể hiện như thế nào trong đoạn thơ ? (0,5 điểm)
Câu 4: Viết đoạn văn ngắn (khoảng 10 dòng) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về Đất Nước trong đoạn thơ trên? (1,0 điểm)
II PHẦN LÀM VĂN: 7,0 điểm
Câu 1: (3,0 điểm) Viết đoạn văn ngắn (khoảng 200 từ) trình bày Suy nghĩ của anh chị
về nhận định :"Thời gian là vàng."
Câu 2: (5,0 điểm): Phân tích hình tượng nhân vật Tnú trong tác phẩm Rừng xà nu của
Nguyễn Trung Thành
Trang 4HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ THANG ĐIỂM
phần I: Đọc
hiểu: (3,0
điểm)
Câu 1 Ý Đất nước là không gian sinh tồn, hò hẹn, đoàn kết, cội
nguồn dân tộc
0,5
Cầu 2 Nhà thơ tách đất nước ra làm hai thành tố để giải thích
sau đó lại tổng hợp lại thành định nghĩa đất nước
0,5
Theo đó đất nước vừa là không gian riêng tư của đôi trai gái, vừa là không gian sinh tồn của nhân dân, không gian lớn lao của đất nước
0,5
Câu 3 Chất liệu văn hóa dân gian đó là lời những bài dân ca –
ca dao Bình Trị Thiên ( con chim…., con cá ), bài ca dao : Chiếc khăn, truyền thuyết Con rồng cháu tiên
0,5
Câu 4 Viết đoạn văn ngắn trình bày cảm nhận về Đất Nước:
- Đoạn văn mạch lạc, có chủ đề
- Trình bày ngắn gọn, súc tích
- Câu văn rõ ràng, chữ viết đúng chính tả
1,0
PHẦN II:
LÀM VĂN
( 7,0 điểm)
Câu 1
(3,0 điểm)
I Yêu cầu về kỹ năng:
Học sinh biết cách làm bài văn nghị luận xã hội về một tư tưởng, đạo lí Bài viết mạch lạc, văn có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
II Yêu cầu về kiến thức:
Học sinh có thể trình bày ý kiến của minh theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo những nội dung cơ bản sau:
- Phân tích vai trò quan trọng của thời gian:
+ Quyết định chiến thắng
+ Thời gian là sự sống
+ Ví dụ để chứng minh
1,0
Câu 2
(5,0 điểm)
I Yêu cầu về kĩ năng:
- Biết cách làm văn nghị luận văn học (về nhân vật trong tác phẩm văn học, về một tác phẩm văn học)
4
Trang 5- Kết cấu chặt chẽ, bố cục rõ ràng, diễn đạt tốt, không
mắc lỗi về chính tả, dùng từ và ngữ pháp
II Yêu cầu về kiến thức:
Trên cơ sở hiểu biết về Nguyễn Trung Thành và
truyện ngắn Rừng xà nu, học sinh chọn và phân tích
những nét tiêu biểu về nhân vật Tnú Bài viết có thể
trình bày theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần làm nổi
bật được những ý chính sau:
- Tnú là người gan góc, dũng cảm, mưu trí, “xé rừng mà
đi”, “lựa chỗ thác mạnh vượt băng băng như con cá
kình”, khi đi liên lạc bị bắt, bị tra tấn dã man nhưng Tnú
quyết không khai,…
0,5
- Tnú là người có tính kỷ luật cao, lòng can đảm và
tuyệt đối trung thành với cách mạng Dù rất nhớ nhà,
nhớ quê nhưng chỉ khi được phép của cấp trên mới về
thăm; khi kẻ thù đốt mười đầu ngón tay, Tnú không kêu
nửa lời,…
1,0
- Tnú một trái tim yêu thương và sục sôi căm giận: là
một người sống có nghĩa tình và luôn mang trong tim
ba mối thù: thù của bản thân, thù của gia đình, thù của
buôn làng
1,0
- Câu chuyện về cuộc đời và con đường của Tnú còn
điển hình cho con đường đấu tranh đến với cách mạng
của người dân Tây Nguyên; làm sáng tỏ chân lí của thời
đại: “chúng nó cầm súng, mình phải cầm giáo”
1,0
- Nghệ thuật: Xây dựng nhân vật; không khí, màu sắc
đậm chất Tây Nguyên,…
0,5
Trang 6ĐỀ 2:
Phần I : ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:
(1) Tôi tên là Nick Vujicic Khi bắt tay vào viết quyển sách này, tôi hai mươi bảy tuổi Khác biệt với hầu hết mọi người, tôi không tay, không chân ngay từ lúc mới lọt lòng Hoàn cảnh nghiệt ngã tưởng đã có lúc nhấn chìm tôi nhưng rồi khát vọng sống mãnh liệt đã giúp tôi chiến thắng số phận (…)
(2) Nếu tôi thất bại, tôi sẽ thử làm lại, làm lại và làm lại nữa Nếu bạn thất bại, bạn sẽ
cố làm lại chứ? Tinh thần con người có thể chịu đựng được những điều tệ hơn là chúng
ta tưởng Điều quan trọng là cách bạn đến đích Bạn sẽ cán đích một cách mạnh mẽ chứ?
(3) Bạn sẽ gặp khó khăn, bạn có thể khuỵ ngã và cảm thấy như thể mình không còn sức mạnh để đứng dậy được nữa Tôi biết cảm giác đó Tất cả chúng ta đều biết cảm giác
đó Cuộc sống không phải lúc nào cũng dễ dàng nhưng khi chiến thắng những dốc ghềnh của cuộc sống, chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn, và càng quý trọng hơn những cơ hội
mà chúng ta có được Điều thực sự quan trọng chính là những thông điệp sống bạn chia
sẻ với tất cả mọi người trong hành trình cao đẹp và cái cách bạn kết thúc hành trình ấy (4) Tôi yêu cuộc sống của bạn như yêu cuộc sống của chính mình Hãy đến với nhau, những món quà dành cho chúng ta là rất đáng ngạc nhiên
(Trích “Cuộc sống không giới hạn” của Nick Vujicic)
Câu 1 Trong đoạn (1), tác giả đã nói đến hoàn cảnh nghiệt ngã mà mình gặp phải là gì?
Điều gì đã giúp tác giả vượt qua hoàn cảnh ấy? (0,5 điểm)
Câu 2 Trong câu “Cuộc sống không phải lúc nào cũng dễ dàng nhưng khi chiến thắng
những dốc ghềnh của cuộc sống, chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn, và càng quý trọng hơn những cơ hội mà chúng ta có được” ở đoạn (3), tác giả đã sử dụng phép tu từ nào? Ý nghĩa của phép tu từ đó?
Câu 3 Theo tác giả, “khi chiến thắng những dốc ghềnh của cuộc sống” phần thưởng ta
nhận được là gì? (1,0 điểm)
Câu 4 Câu nói “Tôi yêu cuộc sống của bạn như yêu cuộc sống của chính mình” trong
đoạn (4) cho thấy tác giả là người như thế nào? (0,5 điểm)
Câu 5 Thông qua cụm từ “Hãy đến với nhau”, tác giả muốn nhắn nhủ điều gì tới mọi
người? (1,0 điểm)
Phần II: LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm) Hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/
chị về ý kiến của Nick Vujicic được nêu trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu: “Nếu tôi thất bại, tôi sẽ thử làm lại, làm lại và làm lại nữa Nếu bạn thất bại, bạn sẽ cố làm lại chứ? Tinh thần con người có thể chịu đựng được những điều tệ hơn là chúng ta tưởng Điều quan trọng là cách bạn đến đích Bạn sẽ cán đích một cách mạnh mẽ chứ?”
Câu 2 (5 điểm) Phân tích vẻ đẹp trữ tình của hình tượng Sông Đà trong tùy bút
“Người lái đò Sông Đà” (Nguyễn Tuân)
ĐÁP ÁN
6
Trang 7I ĐỌC HIỂU 3,0 điểm
1 - Trong đoạn (1), tác giả đã nói đến hoàn cảnh nghiệt ngã
mà mình gặp phải là: không tay, không chân ngay từ lúc mới lọt lòng
- Điều giúp tác giả vượt qua hoàn cảnh ấy là khát vọng sống mãnh liệt
0,5 điểm
2 - Trong câu “Cuộc sống không phải lúc nào cũng dễ dàng
nhưng khi chiến thắng những dốc ghềnh của cuộc sống, chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn, và càng quý trọng hơn những cơ hội mà chúng ta có được” ở đoạn (3), tác giả đã sử dụng
phép tu từ ẩn dụ: Dốc ghềnh của cuộc sống.
Ý nghĩa của phép tu từ ẩn dụ: chỉ những khó khăn, thách thức, khắc nghiệt… trong cuộc sống
0,5 điểm
3 - Theo tác giả, “khi chiến thắng những dốc ghềnh của cuộc
sống”, phần thưởng ta nhận được là: chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn, và càng quý trọng hơn những cơ hội mà chúng ta có được.
0,5 điểm
4 Câu nói “Tôi yêu cuộc sống của bạn như yêu cuộc sống
của chính mình” trong đoạn (4) cho thấy tác giả là người
yêu đời, yêu cuộc sống, yêu thương mọi người…
0,5 điểm
5 Thông qua cụm từ “Hãy đến với nhau”, tác giả muốn nhắn
nhủ mọi người: Hãy xích lại gần nhau hơn, quan tâm, chia
sẻ, động viên, giúp đỡ, yêu thương nhau nhiều hơn…
1,0 điểm
1 “Nếu tôi thất bại, tôi sẽ thử làm lại, làm lại và làm lại
nữa Nếu bạn thất bại, bạn sẽ cố làm lại chứ? Tinh thần con người có thể chịu đựng được những điều tệ hơn là chúng ta tưởng Điều quan trọng là cách bạn đến đích.
Bạn sẽ cán đích một cách mạnh mẽ chứ?”
2,0 điểm
Yêu cầu về hình thức:
- Viết đoạn văn khoảng 200 chữ
- Trình bày mạch lạc, rõ ràng; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu
Yêu cầu về nội dung:
a Giải thích:
- Thất bại: không đạt được mục đích, mục tiêu đã đặt ra;
không làm được điều mình mong muốn…
- Làm lại và làm lại nữa: bắt đầu lại công việc mà ta đã thực hiện nhưng thất bại, chưa đạt được mục tiêu đã đề ra
- Ý kiến của Nick Vujicic muốn đề cập đến sức mạnh của
Trang 8ý chí và nghị lực của con người Thất bại là điều không
thể tránh khỏi, nhưng sau mỗi lần thất bại con người cần
có ý chí, nghị lực, niềm tin, biết vượt lên chính mình
b Bàn luận:
- Trong cuộc sống, mỗi người đều có ước mơ, mục đích
để vươn tới Trên con đường vươn tới mục đích, chúng ta
có thể thất bại do nhiều nguyên nhân (nêu dẫn chứng)
- Điều quan trọng là đứng trước thất bại, chúng ta không
được bỏ cuộc, phải dũng cảm đương đầu với khó khăn,
thử thách, biết rút kinh nghiệm, biết đứng dậy làm lại từ
đầu (nêu dẫn chứng)
- Khi làm lại từ đầu, chúng ta phải có động lực và niềm
tin (nêu dẫn chứng)
- Câu nói của Nick Vujicic đã đánh thức ý chí, sự tự tin
trong mỗi chúng ta; giúp chúng ta mạnh dạn đối mặt với
những thử thách trong cuộc sống Sức mạnh tinh thần lớn
lao có thể giúp con người vượt qua mọi khó khăn…
- Phê phán những người hay nản chí, có suy nghĩ, thái độ
và hành động tiêu cực khi gặp thất bại
c Bài học nhận thức và hành động:
- Câu nói của Nick Vujicic bao hàm một quan niệm sống
tích cực và là lời khuyên bổ ích: Hãy làm lại khi đã rút
kinh nghiệm sau mỗi lần thất bại; phải có ý chí, niềm tin,
nỗ lực vươn lên; không đầu hàng số phận…
- Liên hệ bản thân (trả lời câu hỏi của Nick Vujicic)
2 Phân tích vẻ đẹp trữ tình của hình tượng Sông Đà trong
tùy bút “Người lái đò Sông Đà” (Nguyễn Tuân).
5,0 điểm
Yêu cầu về hình thức:
- Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận; thể hiện được
những kỹ năng làm văn nghị luận văn học
- Bài làm có kết cấu chặt chẽ; trình bày mạch lạc, rõ ràng;
không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu…
Yêu cầu về nội dung:
a Giới thiệu chung:
- Giới thiệu sơ lược về tác giả: Nguyễn Tuân là nhà văn
tài hoa, là nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp Ông chuyên viết
tùy bút và rất thành công ở thể loại này
- Giới thiệu sơ lược về tác phẩm: “Người lái đò Sông Đà”
là tùy bút xuất sắc của Nguyễn Tuân…
- Nêu vấn đề nghị luận: Trong tùy bút “Người lái đò Sông
Đà”, tác giả đã xây dựng được hình tượng Sông Đà rất
sinh động và độc đáo, đặc biệt là vẻ đẹp trữ tình
b Phân tích vẻ đẹp trữ tình của hình tượng sông Đà:
- Sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu
8
Trang 9tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi mèo đốt nương xuân
- Sông Đà có nhiều quãng hoang sơ, bình lặng, trữ
tình: Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử Bờ sông hồn
nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa Sông Đà có quãng lững lờ như nhớ thương…
- Trên bãi sông sự sống dâng tràn cỏ gianh đầu núi đang
ra nõn búp, nương ngô nhú mấy lá ngô non đầu mùa, một đàn hươu cúi đầu ngốn búp cỏ gianh đẫm sương đêm.
- Sông Đà còn đẹp ở sự thay đổi sắc màu ấn tượng: mùa
xuân dòng xanh ngọc bích, mùa thu nước lừ lừ chín đỏ.
Với nghệ thuật nhân hóa, so sánh và trí tưởng tượng phong phú của nhà văn, Sông Đà hiện lên rất đẹp, trữ tình, nên thơ…
c Đánh giá:
- Dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, Sông Đà có hành động,
có tính cách, có tâm trạng Hình tượng này mang vẻ đẹp trữ tình, là chất men say đối với con người
- “Người lái đò Sông Đà” là tác phẩm xuất sắc của tùy bút Việt Nam
- Nguyễn Tuân là bậc thầy của thể loại tùy bút ở nước ta…