PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Vào đầu những năm 90 của thế kỷ trước, khi quan hệ thị trường đã được khẳng định rõ ràng và trở thành đòi hỏi trong quản lý, phát triển của toàn bộ nền kinh tế của nước ta, thì hầu như các cơ quan báo chí còn quá lạ lẫm với vấn đề tài chính. Tuy nhiên, ở vào thời điểm hiện nay thì khác, một nền kinh tế báo chí được hình thành và đang phát triển mạnh mẽ chưa từng có, đã có hàng trăm cơ quan báo chí đã hoàn toàn tự chủ về tài chính, tự đảm bảo được nguồn lực kinh tế kỹ thuật cho các hoạt động nghiệp vụ cũng như khả năng mở rộng quy mô sản phẩm. Báo chí trở thành một yếu tố của lực lượng sản xuất, đã và đang đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế và sự phát triển chung của đất nước trong thời kỳ hội nhập, hợp tác và phát triển. Hai yếu tố quyết định trong “thương mại hóa” sản phẩm truyền thông đại chúng, là sản phẩm hàng hóa báo chí truyền thông và dịch vụ quảng cáo. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin báo chí càng tăng lên, do đó nhu cầu về sản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên. Nền kinh tế tăng trưởng nhanh dẫn đến nhu cầu ngày càng lớn về quảng cáo nhằm đưa hàng hóa, dịch vụ đến người tiêu dùng. Như vậy, vấn đề “thương mại hóa” sản phẩm truyền thông đại chúng ở Việt Nam đang có cơ hội thuận lợi cho sự phát triển. “Thương mại hóa” trong truyền thông đại chúng phát triển dẫn đến sự tác động có tính hai mặt vào đời sống báo chí, truyền thông. Thứ nhất, ở yếu tố tích cực, nó mang lại nguồn lực tài chính quan trọng, đảm bảo cho sự tiếp tục phát triển, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới thiết bị kỹ thuật công nghệ, mở mang thêm các nguồn thông tin, tài liệu, cũng như công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ những người làm báo. Thứ hai, ở mặt tiêu cực, nó sẽ dẫn đến hiện tượng thương mại hóa báo chí, hay là sự xuất hiện những sản phẩm báo chí thuần túy hàng hóa, chỉ quan tâm thu lợi nhuận, không quan tâm đến chức năng thông tin tuyên truyền hoặc coi chức năng thông tin, tuyên truyền như vỏ bọc cho hoạt động kinh tế. Tiểu luận “Thương mại hóa báo chí và những hệ quả” sẽ đề cập và nghiên cứu những yếu tố tác động đến hoạt động “thương mại hóa” sản phấm báo chí hiện nay; hoạt động “thương mại hóa” của cơ quan báo chí; và những hệ quả của nó, đồng thời mạnh dạn đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hạn chế những hệ quả có thể xảy ra.
Trang 1TIỂU LUẬNMÔN: HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG
THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI
Đề tài:
THƯƠNG MẠI HÓA BÁO CHÍ VÀ NHỮNG HỆ QUẢ
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN “THƯƠNG MẠI HÓA” SẢN PHẨM BÁO CHÍ Ở NƯỚC TA 4
1.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của Báo chí Việt Nam 4
1.2 Sự tác động của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ và sự toàn cầu hoá thông tin đại chúng 7
1.3 Sự phát triển mạnh mẽ hệ thống báo chí theo khuynh hướng đa phương tiện 7
1.4 Xu thế tự chủ về tài chính 9
1.5 Xu thế hình thành các tập đoàn báo chí 9
CHƯƠNG 2: HOẠT ĐỘNG “THƯƠNG MẠI HÓA” CỦA CÁC CƠ QUAN BÁO CHÍ 11
2.1 Báo chí hoạt động “thương mại hóa”- một tất yếu, khách quan 11
2.2 Các hoạt động “ Thương mại hóa” của cơ quan báo chí 13
2.2.1 Hoạt động quảng cáo 13
2.2.2 Dịch vụ thông tin, tư vấn 15
2.2.3 Các hình thức tăng nguồn thu khác 17
CHƯƠNG 3: NHỮNG HỆ QUẢ CỦA “THƯƠNG MẠI HÓA” SẢN PHẨM BÁO CHÍ Ở NƯỚC TA 19
3.1 Các biểu hiện của vấn đề "thương mại hóa" sản phẩm báo chí ở nước ta19 3.2 Những ảnh hưởng của vấn đề “thương mại hóa” tới báo chí ở nước ta 22
KẾT LUẬN 25
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 26
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Vào đầu những năm 90 của thế kỷ trước, khi quan hệ thị trường đãđược khẳng định rõ ràng và trở thành đòi hỏi trong quản lý, phát triển củatoàn bộ nền kinh tế của nước ta, thì hầu như các cơ quan báo chí còn quá lạlẫm với vấn đề tài chính Tuy nhiên, ở vào thời điểm hiện nay thì khác, mộtnền kinh tế báo chí được hình thành và đang phát triển mạnh mẽ chưa từng
có, đã có hàng trăm cơ quan báo chí đã hoàn toàn tự chủ về tài chính, tự đảmbảo được nguồn lực kinh tế kỹ thuật cho các hoạt động nghiệp vụ cũng nhưkhả năng mở rộng quy mô sản phẩm Báo chí trở thành một yếu tố của lựclượng sản xuất, đã và đang đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế và sựphát triển chung của đất nước trong thời kỳ hội nhập, hợp tác và phát triển
Hai yếu tố quyết định trong “thương mại hóa” sản phẩm truyền thôngđại chúng, là sản phẩm hàng hóa báo chí truyền thông và dịch vụ quảng cáo
Xã hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin báo chí càng tăng lên, do đó nhucầu về sản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên Nền kinh tế tăng trưởngnhanh dẫn đến nhu cầu ngày càng lớn về quảng cáo nhằm đưa hàng hóa, dịch
vụ đến người tiêu dùng Như vậy, vấn đề “thương mại hóa” sản phẩm truyềnthông đại chúng ở Việt Nam đang có cơ hội thuận lợi cho sự phát triển
“Thương mại hóa” trong truyền thông đại chúng phát triển dẫn đến sựtác động có tính hai mặt vào đời sống báo chí, truyền thông Thứ nhất, ở yếu
tố tích cực, nó mang lại nguồn lực tài chính quan trọng, đảm bảo cho sự tiếptục phát triển, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới thiết bị kỹ thuật công nghệ,
mở mang thêm các nguồn thông tin, tài liệu, cũng như công tác đào tạo, nângcao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ những người làm báo Thứhai, ở mặt tiêu cực, nó sẽ dẫn đến hiện tượng thương mại hóa báo chí, hay là
sự xuất hiện những sản phẩm báo chí thuần túy hàng hóa, chỉ quan tâm thu lợi
Trang 4nhuận, không quan tâm đến chức năng thông tin tuyên truyền hoặc coi chứcnăng thông tin, tuyên truyền như vỏ bọc cho hoạt động kinh tế
Tiểu luận “Thương mại hóa báo chí và những hệ quả” sẽ đề cập vànghiên cứu những yếu tố tác động đến hoạt động “thương mại hóa” sản phấmbáo chí hiện nay; hoạt động “thương mại hóa” của cơ quan báo chí; và những
hệ quả của nó, đồng thời mạnh dạn đề xuất một số giải pháp nhằm góp phầnhạn chế những hệ quả có thể xảy ra
2 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu
Tiểu luận sẽ đi sâu phân tích, khảo sát về những tác động của kinh tếthị trường đối với hoạt động báo chí Nghiên cứu, khảo sát, phân tích thựctiễn vấn đề “thương mại hóa” các sản phẩm báo chí ở nước ta trong thời giangần đây
3 Mục đích và nhiệm vụ
Tiểu luận làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về mối quan hệ giữa báo chí
và kinh tế, góp phần nâng cao nhận thức và hiểu biết sâu sắc hơn về vai tròcủa báo chí đối với công chúng trong xã hội hiện nay, bàn những giải pháp đểbáo chí hoạt động đúng định hướng, đúng tôn chỉ, đúng pháp luật
4 Tình hình nghiên cứu
- Vấn đề thương mại hóa trong cơ quan báo chí là một vấn đề lớn trongcông tác truyền thông đại chúng Tuy nhiên, do chưa có điều kiện thâm nhập,tiếp cận sâu sắc nên người viết mới chỉ tham khảo được một số cuốn sách,giáo trình, bài viết đề cập tới vấn đề này, như: “Báo chí trong kinh tế thịtrường” Grabennhicốp, NXB Thông tấn, năm 2003; “Báo chí những điểmnhìn từ thực tiễn” NXB Văn hóa Thông tin, 2004; Tạ Ngọc Tấn “Một số vấn
đề về phát triển báo chí của nước ta hiện nay” Tạp chí Cộng sản số 9/2007;Ngô Văn Điểm (2004), “Toàn cầu hóa kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế củaViệt Nam” NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Đề án Quy hoạch phát triển vàquản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025
Trang 55 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận: Dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh về báo chí và công tác tư tưởng, đường lối, quan điểmcủa Đảng Cộng sản Việt Nam, trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và từ thực tiễnhoạt động báo chí làm nền tảng để tiến hành nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu chung: Tiểu luận được tiến hành nghiên cứuchủ yếu bằng phương pháp phân tích, tổng hợp
6 Ý nghĩa và thực tiễn
Qua kết quả khảo sát, nghiên cứu có thể làm cơ sở cho lãnh đạo các cơquan truyền thông đại chúng; Ban biên tập của các phương tiện truyền thông;Những người làm báo có cách nhìn sâu sắc hơn, từ đó nắm vững nhữngnguyên tắc trong hoạt động báo chí, sự cần thiết phải rèn luyện để có đượcnhững phẩm chất tối cần thiết cho mình trong suốt quá trình hoạt động, nhữngyêu cầu cần có của mọi nhà báo hoạt động trong nền kinh tế thị trường, nhằmđáp ứng nhu cầu công chúng trong thời kỳ đổi mới của đất nước hiện nay
7 Kết cấu của tiểu luận
- Trên cơ sở những vấn đề nghiên cứu, ngoài phần mở đầu, kết luận vàdanh mục tham khảo, mục lục, tiểu luận gồm 3 chương:
Chương 1: Yếu tố tác động đến “thương mại hóa” sản phẩm báo chí.Chương 2: Hoạt động “thương mại hóa” của các cơ quan báo chí
Chương 3: Những hệ quả của “thương mại hóa” sản phẩm báo chí ởnước ta
Trang 6CHƯƠNG 1: YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN “THƯƠNG MẠI HÓA”
Khái niệm báo chí khởi nguyên được dùng để chỉ kênh truyền thông đạichúng, chuyển tải, phát tán thông điệp định kỳ bằng kỹ thuật in ấn trên vậtliệu giấy và mực với ký hiệu ngôn từ Ngày nay, báo chí được dùng để chỉkênh truyền thông đại chúng chuyên phản ảnh các sự kiện và vấn đề thời sự,xuất bản định kỳ đều đặn Như vậy, báo chí là một số loại hình thông tin đạichúng dùng để chuyển tải và phát tán những sự kiện và vấn đề thời sự, có tínhđịnh kỳ, tác động đến công chúng rộng rãi trong xã hội
Ở nước ta, báo chí in bằng chữ quốc ngữ xuất hiện vào giữa thế kỷXIX, khởi đầu là tờ “Gia Định báo” (ra số đầu tiên vào 15/4/1865) Trước đó,năm 1862 đã ra đời tờ công báo của quân đội viễn chinh Pháp ở Nam kỳ inbằng tiếng Pháp “Bulletin Officiel de I’expedition de la Cochinchine” So vớicác nước phát triển trên thế giới, báo chí Việt Nam ra đời muộn tới 300 năm
Khi tờ “Gia Định báo” ra đời, xã hội Việt Nam đang trải qua nhữngbiến động dữ dội Thực dân Pháp vừa xâm chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam bộ(1862) Chúng đề ra mục tiêu nhanh chóng chiếm cả Bắc kỳ, Trung kỳ vàNam kỳ để áp đặt ách thống trị trên đất nước ta Tình hình đó đã làm xuấthiện nhu cầu xuất bản đều đặn một tờ báo định kỳ bằng chữ quốc ngữ đểtruyền bá những chủ trương, chính sách đến người dân địa phương như binhlính, viên chức, hào lý (phần lớn không đọc được tiếng Pháp), cộng tác với
họ, từ đó mở rộng tuyên truyền trong dân chúng
Trang 7Bước sang đầu thế kỷ XX, nước ta có khoảng hơn 10 tờ báo, hầu hếtbằng tiếng Việt, một số ít bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Hán nhưng đều dongười Pháp làm chủ, vì pháp luật thuộc địa thời đó không cho người bản xứlàm chủ báo Mặc dù vậy, báo chí Việt Nam sau khi định hình vẫn phát triểntheo quy luật nội tại của nó với tư cách là phương tiện thông tin Theo số liệuthống kê của cơ quan lưu trữ Pháp, số lượng các tờ báo trong thời gian nàycũng tăng khá nhanh Năm 1936, Việt Nam có 277 tờ báo và tạp chí các loại;năm 1937 có 289 tờ; năm 1938 có 308 tờ; năm 1939 số lượng tờ báo tiếp tụctăng 4%… khu vực tăng nhiều nhất là Nam kỳ và Bắc kỳ… khu vực giảm làTrung kỳ… (Theo Tạp chí Người làm báo tháng 4/2006).
Với việc xuất bản báo Thanh Niên năm 1925, do Nguyễn Ái Quốc sánglập và điều hành, khởi đầu một nền báo chí mới - Báo chí cách mạng Từ đócho đến tháng 4/1975, trên đất nước Việt Nam tồn tại song song hai nền báochí khác nhau về bản chất và đối lập với nhau Một nền báo chí nhìn bề ngoài
có vẻ như sôi nổi, hoạt bát song thực chất lâm vào khủng hoảng triền miên.Một nền báo chí ra đời và lớn lên trong điều kiện bất hợp pháp (có lúc hoạtđộng bán hợp pháp hoặc lợi dụng thế hợp pháp tạm thời) vô cùng khó khănnhưng vẫn lớn mạnh không ngừng Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945,báo chí cách mạng được sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam,nhờ môi trường thuận lợi, mau chóng trưởng thành Báo chí cách mạng đã đạtđược những bước phát triển ngoạn mục cả về lượng và chất, đặc biệt trongthời kỳ đổi mới
Sự ra đời của báo chí cách mạng Việt Nam là một tất yếu khách quan.Báo chí cách mạng kế thừa chừng mực nhất định khuynh hướng yêu nước,dân chủ trong báo chí hợp pháp Một cội nguồn nội tại của nó là văn thơ yêunước và cách mạng lưu hành trong nhân dân cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.Báo chí cách mạng còn bắt nguồn từ truyền thống báo chí dân chủ và tiến bộthế giới, tất nhiên chịu ảnh hưởng của nền báo chí ấy song trước sau vẫn giữđược bản sắc đậm đà dân tộc của mình Báo chí cách mạng Việt Nam trước
Trang 8hết và trên hết là con đẻ của phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam đặtdưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Từ khi ra đời cho đến nay,báo chí cách mạng luôn được soi đường bởi chủ nghĩa Mác - Lênin và tưtưởng Hồ Chí Minh.
Báo chí cách mạng kế thừa hàng ngàn năm văn hiến và mang hơi thởcủa thời đại Nó là sản phẩm tất yếu của quá trình đấu tranh lâu dài, gian khổcủa nhân dân Việt Nam trong lịch sử đương đại vì độc lập, tự do của dân tộc,
vì công bằng, dân chủ, văn minh của xã hội, vì hạnh phúc của con người.Trong sự nghiệp ấy, vai trò và những cống hiến của Nguyễn Ái Quốc - HồChí Minh vô cùng to lớn và có ý nghĩa quyết định Từ khi ra đời cho đến nay,báo chí cách mạng Việt Nam trải qua các giai đoạn phát triển Giai đoạnchuẩn bị lật đổ chế độ thuộc địa, báo chí cách mạng lưu hành bí mật trongnhân dân, vận động nhân dân tổng khởi nghĩa giành chính quyền Giai đoạnkhi nhân dân làm chủ đất nước và tiến hành chiến tranh cách mạng cứu nước
và giữ nước, báo chí là đội quân tiên phong trên mặt trận tư tưởng Giai đoạnsau khi đất nước thống nhất, báo chí tiếp tục là công cụ, tiếng nói, là ngườituyên truyền giáo dục của Đảng, Nhà nước, các đoàn thể, các tổ chức xã hội,nghề nghiệp Báo chí nêu cao chính nghĩa, truyền bá kiến thức, nâng cao dântrí, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển; tổ chức đời sống tinh thần, văn hóacủa nhân dân; đấu tranh khắc phục tệ nạn xã hội, phản bác các luận điệu, quanđiểm sai trái…
Có thể nói, trải qua quá trình hình thành và phát triển, chưa bao giờhoạt động báo chí và đội ngũ những người làm báo ở nước ta lại phát triểnmạnh mẽ và hùng hậu như hiện nay Nền báo chí nước ta đang phấn đấu, xâydựng và trưởng thành theo tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng Báochí nước ta ngày nay có được sự phát triển lớn mạnh đó, trước hết phải nóiđến sự đóng góp to lớn của đội ngũ nhà báo Đó là những phóng viên, biêntập viên và bên cạnh đó là cả một đội ngũ những người phục vụ cho hoạtđộng báo chí Hoạt động của nhà báo là cơ sở cho sự tồn tại của những hoạt
Trang 9động khác trong cơ quan báo chí, nó đem lại sức sống cho cơ quan báo chí,
mà trong đó nhà báo là những người luôn đứng đầu nguồn tin tức, tạo cho cơquan báo chí trở thành chiếc cầu nối giữa giai cấp lãnh đạo với công chúng
1.2 Sự tác động của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ và sự toàn cầu hoá thông tin đại chúng.
Ngày nay, những thành tựu mới của khoa học công nghệ trong thờiđại toàn cầu hóa đã tạo ra cho báo chí những công cụ mạnh mẽ, những thuậnlợi to lớn để phát triển, nâng cao vai trò và ảnh hưởng của báo chí trong đờisống xã hội Cùng với các tờ báo truyền thống có lượng bản phát hành ngàycàng nhiều, hình thức ngày càng hấp dẫn thì mạng thông tin toàn cầu(Internet), các báo điện tử, các trang thông tin điện tử (Website) đã vượt quanhững giới hạn về không gian, thời gian, biên giới quốc gia, bất kể ngày đêm,chuyển tải những khối lượng thông tin to lớn, với tốc độ cao, gần như tức thìtới mỗi cá nhân, gia đình, tổ chức ở mọi quốc gia trên thế giới
Với tư cách là một phương tiện thông tin đại chúng, ngày nay báo chíđang ngày càng thể hiện vai trò và sức mạnh to lớn của mình trong tất cả cácmặt của đời sống xã hội, đặc biệt là lĩnh vực kinh tế và chính trị
1.3 Sự phát triển mạnh mẽ hệ thống báo chí theo khuynh hướng
đa phương tiện.
Sau hơn 20 năm thực hiện chính sách đổi mới, nếu như nền kinh tế ViệtNam đã có sự phát triển mạnh mẽ, đạt được những thành tựu to lớn, thì lĩnhvực báo chí truyền thông của đất nước cũng đã có những thay đổi chưa từngthấy Theo Bộ thông tin – Truyền thông tính đến hết tháng 6/2015, cả nước có
838 cơ quan báo chí in, với 1.111 ấn phẩm, trong đó các cơ quan báo chíTrung ương có 86 báo; 507 tạp chí; địa phương có 113 báo, 132 tạp chí; có 70báo điện tử, 19 tạp chí điện tử và 265 trang thông tin điện tử tổng hợp của các
cơ quan báo chí Có 1 hãng Thông tấn quốc gia Ở mạng lưới Phát thanh –Truyền hình, hiện cả nước có 67 Đài Phát thanh – Truyền hình Trung ương vàđịa phương Trong số các Đài Phát thanh – Truyền hình, có 178 kênh chương
Trang 10trình phát thanh và truyền hình quảng bá, gồm 103 kênh chương trình truyềnhình, 75 kênh chương trình phát thanh.
Nổi bật nhất là sự tăng trưởng với tốc độ lớn về số lượng người sử dụngInternet và các tờ báo, trang thông tin trên mạng Tính đến hết tháng 06/2015
cả nước đã có tổng số trên 32 triệu người sử dụng Internet; số thuê baoInternet băng rộng đạt 5,17 triệu thuê bao Trên thực tế, việc chính thức đưavào sử dụng Internet ở Việt Nam chỉ mới bắt đầu từ năm 1997
Sự phát triển nhanh chóng báo mạng điện tử và các loại hình báo in tạo
ra sức ép, làm cho người ta buộc phải tìm ra phương hướng phát triển thíchhợp, nếu như muốn sản phẩm báo chí được công chúng tiếp nhận Phươnghướng ấy được thể hiện khá rõ ở sự đa dạng hóa về loại hình và phương tiện ởcác cơ quan báo chí lớn Hầu như tất cả các cơ quan báo chí đáng kể đều cótrang website song hành với loại hình báo chí truyền thống Một số tờ báo đơnnhất đã thực sự trở thành những cơ quan báo chí đa phương tiện với việc xuấtbản đồng thời nhiều loại hình sản phẩm báo chí khác nhau như: nhật báo, tuầnbáo, nguyệt san, chuyên san, báo buổi chiều, báo mạng điện tử Sự tồn tạiđồng thời các loại hình sản phẩm báo chí truyền thông khác nhau cho phépcác cơ quan báo chí có thể mở rộng phạm vi ảnh hưởng, tạo điều kiện cho cácloại hình sản phẩm hỗ trợ lẫn nhau về mặt tài chính, quảng bá thương hiệu,cũng như tận dụng các khả năng khai thác thông tin, tư liệu
Với việc tham gia mạng thông tin điện tử toàn cầu, báo chí Việt Nam
đã dần phá vỡ được thế bị động, cô lập về thông tin, phục vụ ngày một tốt hơnviệc tuyên truyền đường lối đối ngoại, chính sách hội nhập kinh tế của Đảng
và Nhà nước ta Báo chí của chúng ta đã mở rộng được tầm ảnh hưởng củamình ra ngoài biên giới quốc gia, quảng bá kịp thời những hình ảnh sắc nét vàsinh động về một Việt Nam đổi mới ra toàn thế giới
Sự tăng trưởng của báo chí Việt Nam trong những năm qua gắn bó chặtchẽ với sự phát triển về loại hình Trong đó, phải kể đến sự phát triển phongphú các loại hình báo in Ngoài các ấn phẩm định kỳ vốn có như: nhật báo,
Trang 11tuần báo, báo thưa kỳ, tạp chí, bản tin , đã xuất hiện những tờ tạp chí magazine với nội dung thiên về giải trí và mục đích rõ ràng là tập trung thuhút quảng cáo Điều ấy cũng có nghĩa là đã xuất hiện một loại sản phẩm báochí có mục đích thương mại rõ ràng.
-1.4 Xu thế tự chủ về tài chính
Vào thời điểm hiện nay ở nước ta đã có hàng trăm cơ quan báo chí đãhoàn toàn tự chủ về tài chính, tự đảm bảo được nguồn lực kinh tế - kỹ thuậtcho các hoạt động nghiệp vụ cũng như khả năng mở rộng quy mô sản phẩm
Nhìn một cách tổng thể, có thể thấy trong xã hội đang hình thành xuhướng “thương mại hóa” các sản phẩm báo chí truyền thông, hay nói cáchkhác, là một nền kinh tế báo chí Hai chỗ dựa quyết định cho nền kinh tế báochí là sản phẩm hàng hóa báo chí truyền thông và dịch vụ quảng cáo Xã hộicàng phát triển thì yêu cầu thông tin báo chí càng tăng lên, do đó nhu cầu vềsản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên Nền kinh tế tăng trưởng nhanh dẫnđến nhu cầu ngày càng lớn về quảng cáo nhằm đưa hàng hóa, dịch vụ đếnngười tiêu dùng Như vậy, nền kinh tế báo chí Việt Nam đang có cơ hội thuậnlợi cho sự phát triển
Sự phát triển kinh tế báo chí một mặt nó mang lại nguồn lực tài chínhquan trọng, đảm bảo cho sự tiếp tục phát triển, tăng cường tiềm lực vật chất, kỹthuật… cho cơ quan báo chí, mặt khác, sự phát triển kinh tế báo chí dẫn tới hiệntượng thương mại hóa các sản phẩm báo chí, hay là sự xuất hiện những sảnphẩm báo chí thuần túy hàng hóa, xem nhẹ chức năng thông tin tuyên truyền
1.5 Xu thế hình thành các tập đoàn báo chí
Thời gian gần đây, hình thành các tập đoàn báo chí chính đã đượcĐảng, Chính phủ tạo điều kiện để phát triển Một số lãnh đạo các cơ quan báochí cũng đã tuyên bố sẽ phát triển cơ quan báo chí của mình thành “Tập đoànbáo chí” Trong thực tế hiện nay, một số tờ báo tại thành phố Hồ Chí Minhcũng đã manh nha hoạt động theo mô hình này, ví dụ như Saigon TimesGroup
Trang 12Ở các nước tư bản chủ nghĩa, các tập đoàn báo chí hình thành trên cơ
sở tích tụ tư bản, “cá lớn nuốt cá bé” hay các công ty truyền thông tự nguyệnliên kết lại bằng hình thức mua bán hoặc hợp nhất với nhau nhằm tăng nguồnlực, tạo ra sức mạnh đủ khả năng cạnh tranh để tồn tại và phát triển Vì thế,thực chất của việc hình thành các tập đoàn báo chí là một quá trình thuần túykinh tế, nhằm mục đích kinh tế Những yếu tố liên quan đến khuynh hướng,tác động chính trị của chúng, thực ra cũng là nhằm tìm đến lợi nhuận và bị lợinhuận chi phối
Tại một vài quốc gia khác (như Trung Quốc, Malaisia chẳng hạn), đảngchính trị cầm quyền và nhà nước chủ động tạo ra các nguồn lực và điều kiệnkinh tế - xã hội - kỹ thuật - công nghệ để xây dựng các tập đoàn báo chí nhằmmục đích tạo ra sức mạnh truyền thông chi phối dư luận xã hội, phục vụ chocác yêu cầu, nhiệm vụ chính trị Tuy nhiên khi đã trưởng thành, các tập đoànbáo chí đó không chỉ trở thành thế lực truyền thông chính trị, mà còn trởthành thế lực kinh tế và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các quy luật “thươngmại hóa” trong quá trình tồn tại, phát triển
Thực tế và những kinh nghiệm trên buộc chúng ta phải cân nhắc kỹ khiđặt ra và và bắt tay vào việc xây dựng các tập đoàn báo chí của Việt Nam Bởi
vì, một khi các tập đoàn báo chí ra đời, phát triển theo cơ chế tự chủ tài chính,cũng có nghĩa là họ sẽ không thể tránh khỏi sự chi phối của các quy luật kinh
tế thị trường như các doanh nghiệp kinh tế khác “Vấn đề đặt ra phải có cơchế như thế nào để chi phối, định hướng chính trị đối với những thế lực kinh
tế, thế lực truyền thông chính trị ấy phục vụ cho mục đích xây dựng chủ nghĩa
xã hội”
Trang 13CHƯƠNG 2: HOẠT ĐỘNG “THƯƠNG MẠI HÓA”
CỦA CÁC CƠ QUAN BÁO CHÍ
2.1 Báo chí hoạt động “thương mại hóa”- một tất yếu, khách quan
Có thể hiểu, hoạt động nào mang lại nguồn thu (kinh tế) cho cơ quanbáo chí thì được xem là hoạt động “thương mại hóa” Bản chất của hoạt động
“thương mại hóa” báo chí là hoạt động trao đổi, mua bán thông tin Hoạt động
“thương mại hóa” của báo chí thể hiện nổi trội nhất là hoạt động dịch vụ Sảnxuất trực tiếp ít hơn, hoặc ít công đoạn hơn Ví dụ: Các tờ báo lớn hiện nayđều có các nhà in, đài truyền hình có một số đơn vị sản xuất linh kiện; một số
cơ quan báo chí kinh doanh lĩnh vực dịch vụ du lịch, liên kết tổ chức hội nghị,hội thảo
Trong kinh tế thị trường, báo chí có khả năng và điều kiện tham giahoạt động thương mại hóa (hoạt động kinh tế) tăng nguồn thu Về pháp lýkhông có điều khoản nào cấm cơ quan báo chí làm kinh tế, thậm chí trong chủtrương đường lối của Đảng, Nhà nước khuyến khích cơ quan báo chí tăngcường nguồn thu cải thiện đời sống, tăng thu nhập Tại Điều 17c, Luật Báochí (sửa đổi) qui định: “Cơ quan báo chí được tổ chức các hoạt động kinhdoanh, dịch vụ phù hợp với chuyên môn nghiệp vụ của mình theo qui địnhcủa Chính phủ và qui định của pháp luật để tạo nguồn thu trở lại cho sự pháttriển của mình”
Trong thực tế, báo chí có trong tay lực lượng lao động tinh tuý của xãhội, có chất lượng cao Đòi hỏi tất yếu là phải sử dụng có hiệu quả lực lượngnày, tránh lãng phí xã hội thì phải tạo việc làm cho người ta, đó là tham giahoạt động kinh tế Các cơ quan báo chí nắm trong tay cơ sở vật chất kỹ thuật,
có một số động sản và bất động sản khác Vậy lực lượng vật chất này phải sửdụng sao cho hiệu quả Trong điều kiện hiện nay chu kỳ khấu hao ngày càngrút ngắn Muốn sử dụng có hiệu quả thì làm thế nào để những công năng của
Trang 14nó phải được sử dụng một cách hiệu quả nhất Đây chính là điều kiện để làmkinh tế
Hiện nay, xã hội nhất là các doanh nghiệp có nhu cầu cần thiết là cơquan báo chí phải tham gia trực tiếp vào hoạt động kinh tế Xã hội đặt ra nhucầu cần thiết để báo chí thực hiện các hợp đồng kinh tế
Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hoá phát triển ở giai đoạncao Thị trường báo chí là nơi diễn ra quá trình mua bán sản phẩm báo chí,thực hiện những hợp đồng quảng cáo hoặc những cam kết tài trợ để thông qua
đó quảng bá cho thương hiệu các sản phẩm Là sản phẩm hàng hoá, báo chíchịu tác động của quy luật cạnh tranh như bất cứ loại hàng hoá nào khác Bánbáo chí tức là bán thông tin Mua báo tức là mua giá trị thông tin in, phát trên
tờ báo hoặc trên chương trình phát thanh, truyền hình Công chúng là kháchhàng của báo chí, do vậy họ có quyền lựa chọn cho mình loại sản phẩm báochí mà họ cảm thấy cần thiết, bổ ích Các loại công chúng khác nhau có nhucầu khác nhau về thông tin
Tầm quan trọng của thông tin thị trường có tác động tích cực hay tiêucực tới hiệu quả của một nền kinh tế Trong điều kiện hội nhập kinh tế hiệnnay, thông tin thị trường càng được nhìn nhận như một yếu tố quan trọng hàngđầu Các hoạt động thông tin kinh doanh thương mại là bước đi đầu tiên mà bất
cứ nhà doanh nghiệp nào cũng phải có trước khi triển khai các hoạt động sảnxuất kinh doanh Sự phong phú hay nghèo nàn của thông tin thị trường phụthuộc vào mức độ sôi động hay trầm lắng của bản thân nền kinh tế
Những thành quả của công cuộc đổi mới trên đất nước ta chính là cơhội cho báo chí phát triển ngày càng mạnh mẽ Điều đó thể hiện ở số lượng,chất lượng sản phẩm và đội ngũ cán bộ báo chí Tất cả những điều kiện trên
đã khiến cho diện mạo báo chí nước ta ngày càng phong phú và đa dạng hơn
Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường
có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa đã tác độngmạnh mẽ và sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội trong đó có báo chí