MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nga là một đất nước rộng lớn, tài nguyên dồi dào, và là một trong những cường quốc dẫn đầu thế giới. Tuy nhiên, Nga cũng là nước phải chịu tổn thất rất nặng nề sau những cuộc chiến tranh. Trong vòng 150 năm trước cuộc chiến tranh lạnh Nga đã bị tấn công ba lần, tổn thất hàng chục triệu nhân mạng. Đặc biệt, trong cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, họ đã mất đi hơn hai mươi triệu người con, có những người trực tiếp tham gia chiến đấu, có cả dân thường. Nhưng vượt qua tất cả, vượt lên những đau thương mất mát, họ đã giành được chiến thắng trong vinh quang và tự hào dân tộc. Vì điều gì và tại sao những con người ấy đã làm được kỳ tích gần như không tưởng như thế Một trong những điều làm nên tư duy, tính cách dân tộc Nga chính là các điều kiện môi trường tự nhiên nơi đây đã góp phần làm sáng tỏ và cho chúng ta thấy được điều gì làm nên sức mạnh to lớn ẩn chứa trong mỗi con người Nga ấy. Vì vậy, trong đề tài “Ảnh hưởng của một số điều kiện môi trường tự nhiên đến tư duy, tính cách dân tộc Nga”, tập trung nghiên cứu một số điều kiện địa lý tự nhiên ở đất nước Nga để làm nổi bật và thấy rõ hơn đặc trưng tính cách, tư duy của những con người Nga. Họ có thể là những chiến sĩ, có thể là một cụ già, một cô gái, thậm chí là những đứa trẻ…nhưng chính những con người đó, với những phẩm chất, những tính cách tốt đẹp của mình đã góp phần tạo nên một nước Nga một tượng đài về vẻ đẹp con người Nga, dù trong hoàn cảnh khó khăn, gian khổ vẫn toát lên rạng ngời
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 1
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2
4 Phương pháp nghiên cứu 2
5 Bố cục 2
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN ẢNH HƯỞNG LÊN TÍNH CÁCH, TƯ DUY CỦA CON NGƯỜI 3
1.1 Môi trường tự nhiên 3
1.2 Mối quan hệ giữa văn hóa và môi trường tự nhiên 3
1.3 Ảnh hưởng của môi trường tự nhiên lên tư duy, tính cách dân tộc Nga 4
CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN ĐẤT NƯỚC NGA 6
2.1 Vị trí địa lý 6
2.2 Địa hình 6
2.3 Khí hậu 6
2.4 Hệ thống sông ngòi 8
2.5 Các miền thực vật tự nhiên 9
2.6 Nga có nhiều loại khoáng sản có trữ lượng lớn 11
CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN ĐẾN TƯ DUY, TÍNH CÁCH DÂN TỘC NGA 12
3.1 Ảnh hưởng của vị trí địa lý đến tư duy, tính cách dân tộc Nga 12
3.2 Ảnh hưởng của khí hậu đến tư duy, tính cách dân tộc Nga 12
3.3 Ảnh hưởng của cảnh quan và độ rộng lãnh thổ đến tư duy, tính cách dân tộc Nga 15
Trang 2TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Nga là một đất nước rộng lớn, tài nguyên dồi dào, và là một trongnhững cường quốc dẫn đầu thế giới Tuy nhiên, Nga cũng là nước phải chịutổn thất rất nặng nề sau những cuộc chiến tranh Trong vòng 150 năm trướccuộc chiến tranh lạnh Nga đã bị tấn công ba lần, tổn thất hàng chục triệu nhânmạng Đặc biệt, trong cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, họ đã mất đi hơn haimươi triệu người con, có những người trực tiếp tham gia chiến đấu, có cả dânthường Nhưng vượt qua tất cả, vượt lên những đau thương mất mát, họ đãgiành được chiến thắng trong vinh quang và tự hào dân tộc Vì điều gì và tạisao những con người ấy đã làm được kỳ tích gần như không tưởng như thế!
Một trong những điều làm nên tư duy, tính cách dân tộc Nga chính làcác điều kiện môi trường tự nhiên nơi đây đã góp phần làm sáng tỏ và chochúng ta thấy được điều gì làm nên sức mạnh to lớn ẩn chứa trong mỗi con
người Nga ấy Vì vậy, trong đề tài “Ảnh hưởng của một số điều kiện môi
trường tự nhiên đến tư duy, tính cách dân tộc Nga”, tập trung nghiên cứu
một số điều kiện địa lý tự nhiên ở đất nước Nga để làm nổi bật và thấy rõ hơnđặc trưng tính cách, tư duy của những con người Nga Họ có thể là nhữngchiến sĩ, có thể là một cụ già, một cô gái, thậm chí là những đứa trẻ…nhưngchính những con người đó, với những phẩm chất, những tính cách tốt đẹp củamình đã góp phần tạo nên một nước Nga- một tượng đài về vẻ đẹp con ngườiNga, dù trong hoàn cảnh khó khăn, gian khổ vẫn toát lên rạng ngời
Trang 32 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở làm rõ các đặc điểm điều kiện môi trường tự nhiên của đấtnước Nga, từ đó chỉ ra những ảnh hưởng của điều kiện môi trường tự nhiênđến tư duy, tính cách dân tộc Nga
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích trên, tiểu luận thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu làm rõ một số vấn đề lý luận về điều kiện môi trường tựnhiên, mối quan hệ giữa môi trường tự nhiên với con người
- Khái quát đặc điểm điều kiện tự nhiên của đất nước Nga
- Phân tích đặc trưng tính cách con người Nga thông qua sự ảnh hưởngcủa điều kiện môi trường tự nhiên đất nước Nga
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Sự ảnh hưởng của điều kiệnmôi trường tự nhiên lên tư duy, tính cách dân tộc Nga
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung vào tìm hiểu một số yếu tố địa lý – cụ thể là: (1) vị tríđịa lý, (2) khí hậu, (3) cảnh quan và độ rộng lãnh thổ nước Nga – ảnh hưởngđến tư duy, tính cách dân tộc Nga
4 Phương pháp nghiên cứu
Tiểu luận được thực hiện dựa trên việc sử dụng một số phương phápnghiên cứu như: Phương pháp quan sát, nghiên cứu tài liệu để thu thập thôngtin liên quan, phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp, đánh giá
5 Bố cục
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, tiểu luận được
Trang 4Chương 1: Cơ sở lý luận điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến tư duy, tínhcách của con người.
Chương 2: Khái quát chung về điều kiện môi trường tự nhiên đất nướcNga
Chương 3: Ảnh hưởng của điều kiện môi trường tự nhiên đến tư duy,tính cách dân tộc Nga
Trang 5CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG
TỰ NHIÊN ẢNH HƯỞNG LÊN TƯ DUY, TÍNH CÁCH CỦA
CON NGƯỜI.
1.1 Môi trường tự nhiên
Môi trường tự nhiên là một phần ngoại cảnh bao gồm những thực hiện tượng tự nhiên mà con người cùng các loài động vật, thực vật có quan hệtrực tiếp: Thích nghi với chúng và tác động biến đổi chúng
thể-Môi trường sinh thái là một môi trường sống bao gồm bầu khí quyển,nước, thổ nhưỡng, thực động vật, bức xạ mặt trời… Môi trường sinh thái nàyđặt trong mối quan hệ với sự sống của con người được gọi là môi trường sinhthái nhân văn
Có thể hình dung hai loại môi trường: Môi trường thiên tạo (Tổng thểcác nhân tố tự nhiên vốn có bao bọc xung quanh chúng ta như núi, sông, biển
cả, ánh sáng mặt trời, khí hậu, không khí…) Môi trường nhân tạo (Phần thiênnhiên do con người tác động, biến đổi mà thành như đê biển, đê sông, sôngđào, kênh rạch, làng xóm…) Giữa chúng có mối quan hệ mật thiết: Môitrường nhân tạo có khi tác động vào môi trường thiên tạo theo chiều tích cực,hoặc tiêu cực
1.2 Mối quan hệ giữa văn hóa và môi trường tự nhiên
Con người được sinh ra từ tự nhiên, là một phần của tự nhiên, nhưng lại
là một phần đặc biệt nhất, bời vì sau khi hình thành, trải qua hàng chục triệunăm tiến hóa cong người trở thành một loài động vật thông minh có thể tácđộng mạnh mẽ vào tự nhiên, làm biến đổi tự nhiên Trước hết, môi trường tựnhiên là tiền đề cần thiết cho sự xuất hiện con người, là cái nôi nuôi dưỡngcon người Trong mối quan hệ giữa văn hóa với môi trường tự nhiên, thựcchất đó là mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên
Trang 6Bất cứ các thành tựu sáng tạo nào của con người (văn hóa) đều quan hệmật thiết với môi trường tự nhiên- trong một không gian, thời gian xác định.Những trạng thái tự nhiên, điều kiện tự nhiên như một lực lượng có tính vậtchất tác động vào hoạt động sáng tạo của con người Để cắt nghĩa chúng, nhấtthiết phải tìm đến các nguyên nhân thuộc về môi trường tự nhiên, nếu chỉbằng các nguyên nhân thuộc về xã hội tuy rất cần thiết nhưng chưa đủ.
Trước đây, truyền thống văn hóa phương Đông, thường giải thích sự rađời của một vĩ nhân, bậc hiền tài, hoặc một thành tựu to lớn nào đó của cánhân cũng như của cộng đồng bằng những “điềm báo”, “sự lạ”, “linh khí núisông”, “long mạch”… Ngày nay, vẫn hay bắt gặp cách nói “Địa linh nhânkiệt”, “Đất lành chim đậu”, “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa”…
Trong quá trình hình thành và phát triển, con người gắn với môi trường
tự nhiên và phải biết nương vào điều kiện tự nhiên để mà tồn tại và phát triển.Còn rất rất lâu nữa, con người mới có thể làm chủ tự nhiên, chinh phục tựnhiên một cách tuyệt đối Chính vì vậy, mà tùy theo điều kiện tự nhiên, khíhậu, thủy văn, địa hình, thổ nhưỡng mà mỗi dân tộc có cách ứng xử khácnhau và từ đó hình thành nên những phong tục, tập quán khác nhau về laođộng sản xuất, về cách ăn mặc, cách làm nhà và cách đi lại, vận chuyển, cách
tổ chức gia đình, họ mạc, làng xóm, cũng như cách thờ cúng các vị thầnlinh… Trong một chừng mực nhất định, các nhà khoa học chân chính vẫnnhìn nhận và khẳng định vai trò quan trọng của điều kiện tự nhiên với vănhóa Quan điểm đó hoàn toàn khác với thuyết duy địa lý của Rátxen, xem địa
lý là nhân tố quyết định đến văn hóa
1.3 Ảnh hưởng của môi trường tự nhiên lên tư duy, tính cách dân tộc Nga
Tư duy dân tộc là một bộ phận cấu thành của văn hoá dân tộc Nghiêncứu tư duy dân tộc rất cần thiết cho việc hiểu mối tương quan thiên nhiên, lịch
sử, văn hoá và xã hội trên một lãnh thổ nhất định Và đối tượng quan tâmtrước hết đó là con người
Trang 7Nghiên cứu tư duy dân tộc Nga giúp tìm ra những cách tiếp cận đúng
để hiểu nhiều vấn đề trong lĩnh vực kinh tế – xã hội và chính trị, dự đoánđược những nét chính yếu của tương lai nước Nga Nhà văn Nga nổi tiếngM.A Sholokhov từng nói: “Khắc nghiệt, hoang dã – biển và núi đá Không có
gì nhân tạo cả, và con người phải đối mặt với thiên nhiên Thiên nhiên này đãđặt dấu ấn sức khỏe và tính tự kiềm chế sáng suốt lên người lao động – ngưdân và nông dân” [Shirikin P.S 2002] Nghiên cứu chi tiết những quy luậtthiên nhiên, ta có thể hiểu được cả tính quy luật thái độ ứng xử và tính cáchcủa con người
Có thể thấy trong rất nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật cũng như cáccông trình nghiên cứu khoa học chuyên ngành địa lý, tâm lý những đoạn nói
về sự ảnh hưởng to lớn của điều kiện địa lý nước Nga lên tư duy, tính cáchdân tộc Nga Ví dụ như I.A.Iliyn viết: “Nước Nga đặt chúng ta mặt đối mặtvới thiên nhiên khắc nghiệt và bao quát với mùa đông giá lạnh và mùa hèthiêu đốt, với mùa thu tuyệt vọng và mùa xuân bão táp khủng khiếp Thiênnhiên làm ta phải do dự, buộc ta phải sống bằng quyền lực và độ sâu của nó.Chính vì vậy mà tính cách Nga rất mâu thuẫn” [Geografija 1992] Còn S.N.Bulgakov thì viết về khí hậu lục địa (sự cách biệt nhiệt độ ở Oimiakon đạt đến
104oC) có lẽ là tác nhân làm cho tính cách Nga có đặc trưng là mâu thuẫn:Vừa khao khát tự do tuyệt đối vừa thuần phục kiểu nô lệ, vừa tín ngưỡng vừa
vô thần – những tính chất này của nếp nghĩ, tư duy Nga rất khó hiểu đối vớingười châu Âu, tạo cho nước Nga vòng bí ẩn, thách đố và không thể đạt đếnđược
Trang 8CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN ĐẤT NƯỚC NGA
2.1 Vị trí địa lý
Nga có diện tích xấp xỉ Hoa Kỳ và Trung Quốc cộng lại Dân số đứnghàng thứ tám trên thế giới sau Trung Quốc, An Độ, Hoa Kỳ, Indonesia, Brazil,Pakistan và Bangladesh Nga giáp 14 quốc gia là Na Uy, Phần Lan, Estonia,Latvia, Lithuania, Ba Lan, Belarus, Ukraine, Georgia, Azerbaijan,Kazakhstan, Trung Quốc, Mông Cổ, Bắc Triều Tiên Nga có đường bờ biểndài 37.000km dọc theo Bắc Băng Dương và Thái Bình Dương cũng như dọctheo các Biển Đen và biển Caspian Do phần lớn các biển thường bị đóngbăng nhiều tháng trong năm nên Nga ít có các cảng tốt
2.2 Địa hình
Nga có thể được chia thành ba khu vực rộng lớn:
- Đồng bằng Nga Âu (vùng trung tâm Nga) gồm lãnh thổ nằm ở phíaTây dãy Ural
- Siberia từ dãy Ural trải rộng về phía Đông hầu như đến tận TháiBình Dương
- Hệ thống núi phía Nam và phía Đông, bao gồm cực đông nam vàchuỗi đồng bằng duyên hải hẹp (vùng Tiền đồn phía đông và Viễn đông)
Phần chính của lãnh thổ nằm ở phía Bắc của vĩ tuyến 50o Bắc, và diệntích khá lớn nằm ở phía Bắc của đường vòng cực Do đó, bên trong vùng ônđới và vùng cực, khí hậu và thực vật rất phong phú Do quy mô lãnh thổ rộnglớn nên quần thể sinh vật của Nga rất đa dạng gồm: Miền lãnh nguyên ở vùngđịa cực, rừng taiga ở vùng cận cực, hoang mạc ở trung tâm Nga Á, và miềnthảo nguyên ở phía Nam
2.3 Khí hậu
Đại bộ phận Nga có khí hậu lục địa khắc nghiệt do ảnh hưởng vĩ độ cao
và diện tích rộng lớn nên thiếu sự điều hoà của biển Mùa đông thường kéo
Trang 9dài và rất lạnh, mùa hạ ngắn và khá nóng Vùng núi cao dọc biên giới phíaNam đã ngăn chặn sự xâm nhập của khối khí ẩm nhiệt đới từ phía Nam lên Ởphía Bắc, Bắc Băng Dương bị đóng băng ngay gần bờ trong suốt mùa đôngdài đã ngăn ảnh hưởng tích cực của dòng biển ấm Do Nga nằm ở vành đaigió Tây của bán cầu Bắc, nên tác động của các khối khí ấm từ Thái BìnhDương không tiến sâu vào nội địa phía Đông Đặc biệt về mùa đông, khi đókhí áp cao tập trung ở Mông Cổ lan sang phần lớn Siberia và miền ViễnĐông Ảnh hưởng của biển vì vậy đều từ Đại Tây Dương ở phía Tây Tuynhiên, khi khối khí Đại Tây Dương tới Nga nó đã ngang qua toàn bộ phầnphía Tây của châu Âu và đã có sự biến đổi lớn Nó thâm nhập dễ dàng nhấtvào mùa hạ, khi áp thấp hiện diện phần lớn lãnh thổ Khối khí ẩm, ấm áp ĐạiTây Dương có thể tràn về phía Đông vào trung tâm Siberia, do vậy phần lớnlãnh thổ nhận khá nhiều mưa vào mùa hè Đây là điều may mắn đối với nôngnghiệp, vì phần lớn các vùng nông nghiệp tốt đều nằm ở vùng khí hậu lục địa
ẩm ướt Tuy nhiên, ở một số vùng sự phân bố mưa mùa hè không thuận lợi.Đầu mùa hạ thường khô hạn, trong khi giữa và cuối các tháng mùa hạ có thể
có nhiều mưa và mây cản trở việc thu hoạch vụ mùa Điều này xảy ra ở miềnViễn Đông, nơi gió mùa mang không khí Thái Bình Dương vào suốt giữa vàcuối mùa hạ
Do khí hậu Nga chủ yếu là khí hậu lục địa Nhiệt độ mùa đông lạnhnhất diễn ra ở Đông Siberia Verkhoyansk ở Đông Bắc Siberia thường đượcgọi là “cực lạnh của thế giới” Suốt tháng giêng, nhiệt độ trung bình – 48,9oC
và đạt tối đa là – 67,8oC Ở phía Tây có khí hậu ôn hoà do ảnh hưởng Đại TâyDương Tuy nhiên, dọc Bắc Băng Dương và Thái Bình Dương nhiệt độ caohơn, ví dụ: Vladivostok, bên bờ Thái Bình Dương có nhiệt độ trung bình vàotháng giêng là -14,4oC ; tháng bảy là 18,3oC
Quốc gia rộng lớn này có nhiều vùng khí hậu khác nhau Các miền khíhậu trải thành những vành đai dài rộng từ Tây sang Đông:
Trang 10- Dọc bờ Bắc Băng Dương là khí hậu vùng địa cực, vùng này trải rộng
về vùng cực Đông trên các sườn núi
- Phía Nam của vùng này là vành đai rộng của khí hậu cận cực PhíaTây vành đai này tiến hầu như tận đến gần thành phố St.Perterburg, sau đó
nó mở rộng về phía Đông của Ural để bao phủ phần lớn Siberia và ViễnĐông Nga
- Phần lớn Nga Âu có khí hậu lục địa ẩm ướt Vành đai này rộng nhất ởphía Tây; trải dài từ biển Baltic tới Biển Đen, sau đó thon nhọn về phía Đông
ăn sâu vào nội địa Nga Điều kiện khí hậu ôn hoà này cũng tìm thấy ở cựcĐông Nam của vùng Viễn Đông Nga, bao gồm Vladivostok Đa số thành phốlớn, đường xe lửa đều nằm ở vùng khí hậu lục địa ẩm ướt Moscow cũng nằm
ở vùng khí hậu ôn hoà này có nhiệt độ trung bình -9,4oC vào tháng giêng và18,9oC vào tháng bảy St.Peterburg chịu ảnh hưởng của biển Baltic nhiệt độtrung bình – 8,3oC vào tháng giêng và 17,8oC vào tháng bảy
- Vành đai rộng thảo nguyên khô với mùa đông lạnh và mùa hè nóngbắt đầu dọc Biển Đen và mở rộng về Đông Bắc ngang qua hạ lưu sông Volga,Nam Urals và phía Nam của Tây Siberia Nó tiếp tục về phía Đông tới ven rìaSiberia và Viễn Đông Nga, và phía Bắc Đồng bằng Caucasus
2.4 Hệ thống sông ngòi
Nga có một số các con sông dài có hạng trên thế giới Sông Volga dài3.700 km, là con sông dài nhất ở châu Âu Ngoài ra còn sông Ob 4.345 km,sông Yenisei 4.130 km, và sông Lena 4.270 km, đều chảy về phía Bắc ra BắcBăng Dương Cửa các con sông này thường bị đóng băng một vùng rộng lớnmỗi năm Vào mùa hè, trong suốt thời gian ngắn khi băng dọc theo bờ BắcBăng Dương tan, thuyền bè đi dọc vùng duyên hải thu mua sản vật từ cảng ởcác con sông này Tàu bè không thể ở lâu bất kỳ nơi nào, vì họ phải quay lạivùng biển ấm trước khi băng đông lại Lối đi của thuyền bè dọc duyên hảiphía Bắc gọi là Đường biển phía Bắc Ngoài ra còn sông Amur dài 3.420 kmchảy ra Thái Bình Dương
Trang 11Về phương diện lịch sử, sông Volga là con sông quan trọng nhất Toàn
bộ chiều dài của nó đều thuận lợi cho việc giao thông, và là trung tâm thươngmại từ xưa của Nga, nhiều địa điểm thương mại, nhiều đồn lũy và thành phố
đã phát triển dọc sông trong suốt thời Trung cổ, nổi tiếng nhất là Yaroslavl,Uglich, Kostroma, và Nizhniy Novgorod Gần đây, nó là điểm tập trung của
hệ thống sông ngòi và kênh đào chảy từ vịnh Phần Lan vào biển Caspian.Nhiều con sông khác cũng rất quan trọng về phương diện giao thông, thủyđiện, thủy lợi như sông Don chảy ngang qua vùng đông dân phía Nam Đồngbằng châu Âu rồi chảy về phía Nam vào Biển Đen
Nga có nhiều hồ lớn Biển Caspian, ở phía Nam, là biển nội địa lớnnhất thế giới, diện tích 371.000km2 Mặc dù gọi là biển, nó thực sự là hồnước mặn nằm ở cuối vùng sụt lún Caspian, giữa biên giới Á- Âu của Nga vànước láng giềng Kazakhstan Các con sông chảy vào biển này, nhưng nướcthoát đi chỉ bằng sự bốc hơi, và qua một thời gian sự tập trung muối gia tăng
Hồ lớn thứ hai ở Nga là hồ Baikal là hồ nước ngọt sâu nhất thế giới, độ sâutrung bình 1.637m
Hồ Baikal là một trong những hồ lý thú nhất ở Siberia Hầu như cókhoảng 2000 loại cây và thú hoang dã sống ở hồ Baikal Có lúc sóng ở hồnày cao khoảng 4,57m Hai hồ lớn kế tiếp là Ladoga và Onega, gọi là vùng
Hồ Lớn ở Tây Bắc Đồng bằng châu Âu, cả hai chảy vào vịnh Phần Lan.Giống như nhiều hồ nước ngọt ở vùng này, Ladoga và Onega hình thành dobăng hà đệ tứ
Rừng bao phủ 45% diện tích, phần lớn nằm ở Siberia Toàn bộ rừng