SKKN tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục

SKKN tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục SKKN tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục SKKN tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục SKKN tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục SKKN tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ I/ Lý do chọn đề tài:

Trên con đường xây dựng sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước, chúng ta cần có những con người có đủ phẩm chất và năng lực Chiếnlược đào tạo con người trở thành nhiệm vụ hàng đầu, là sự nghệp của Đảng,của nhà nước và của toàn dân

Mục tiêu giáo dục Tiểu học là giúp học sinh hình thành cơ sở ban đầucho sự phát triển đúng đắn, lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ vàcác kỹ năng cơ bản Tiểu học là bậc học nền tảng, nội dung giáo dục giáo dụctiểu học đảm bảo cho học sinh có hiểu biết đơn giản về tự nhiên, xã hội , conngười, có kỹ năng cơ bản về đọc, nghe, nói, viết, tính toán Có thói quen rènluỵên thân thể, giữ gìn vệ sinh, có hiểu biết ban đầu về hát, múa, âm nhạc.Nội dung thông qua các môn học bắt buộc

Mục tiêu giáo dục Tiểu học đặc biệt nhấn mạnh đến hình thành và pháttriển cho học sinh những tri thức và kỹ năng cơ sở, thiết thực với cuộc sốngcộng đồng, phương pháp và suy nhgĩ cộng đồng, phương pháp và suy nghĩhọc tập, lòng tự tin, tính tự nhiên, sự năng động và linh hoạt, cách ứng sửđúng mức, hợp đạo lý với thiên nhiên, con người, xã hội, tăng cường sức khoẻ

và rèn luyện thân thể, ý trí và ước mơ đem sức mình góp phần làm cho cuộcsống bản thân, gia đình, đất nước trở nên giàu có, lành mạnh, hạnh phúc

Môn toán là môn học tự nhiên, có ý nghĩa to lớn và thiết thực để ứngdụng thực tiễn vào lao động sản xuất và cuộc sống hàng ngày

Đổi mới phương pháp dạy học là một giải pháp quan trọng quyết địnhđến việc nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo Đổi mới phương pháp vừamang tính cấp bách trước mắt, vừa mang tính chiến lược lâu dài Thực hiện

đổi mới phương pháp dạy học nói chung và môn Toán nói riêng là thực hiệnđúng định hướng của Đảng về công tác giáo dục: “Tiếp tục nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệthống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục”; thực hiện “chuẩn hoá, hiệnđại hoá, xã hội hoá.”

Xuất phát từ thực trạng trong việc dạy giải toán có lời văn đối với họcsinh Tiểu học, một điều rất dễ nhận thấy là các em còn gặp rất nhiều khó khănkhi giải toán có lời văn, hầu hết các em đều ngại làm toán ở dạng này Đặcbiệt khả năng nhận thức của các em còn non kém, tư duy không bền vững vàđang ở giai đoạn phát triển, vốn sống hiểu biết còn quá ít ỏi, trình độ nhậnthức lại phát triển không đồng đều Khi giải các bài toán có lời văn các emphải đọc nhiều lần, hiểu đề bài yêu cầu gì khi làm bài phải trả lời chính xácvới phép tính, với yêu cầu của đề bài đưa ra

Do đặc điểm của môn toán là một môn học đòi hỏi sự chính xác tuyệtđối, học sinh phải nắm vững kiến thức Xuất phát từ nhu cầu của ngành giáodục học sinh phát triển toàn diện, biết liên hệ vận dụng kiến thức đã học đượcvào cuộc sống sinh hoạt thường nhật, và xuất phát từ nhu cầu thực tế trongcông cuộc đổi mới giáo dục nói chung và bặc tiểu học nói riêng Vì thế, dạytoán có lời văn chiếm một vị trí quan trọng trong việc hình thành và phát triểnnhân cách học sinh Đó cũng là lý do tôi quyết định chọn đề tài:

II/ Mục đích nghiên cứu của đề tài:

1) Tìm hiểu và tổng kết về đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổimới phương pháp dạy học môn toán nói riêng

2) Trên cơ sở tìm hiểu nội dung và chương trình sách giáo khoa mới đề xuấtmột số giải pháp về vận dụng đổi mới phương pháp dạy học và giải toán cólời văn ở lớp 2.

3) Thiết kế 2 giáo án minh hoạ về vận dụng đổi mới phương pháp dạy học đểdạy các tiết học có giải toán ở lớp 2

III/ Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Đọc sách nghiên cứu tài liệu để thấy việc dạy giải toán có lời văn là rấtcần thiết

- Qua quan sát giáo viên dạy và học sinh giải toán có lời văn thông qua việc

dự giờ của đồng nghiệp và việc dạy học toán ở lớp mình

- Tìm biện pháp khắc phục việc dạy giải toán có lời văn cho hợp lý

IV/ Phương pháp nghiên cứu:

1- Đọc nghiên cứu tài liệu sách giáo khoa và sách giáo viên, các tài liệutham khảo, tạp chí giáo dục tiểu học có liên quan đến phương pháp thực hànhgiải toán ở tiểu học

2- Phân tích hệ thống hoá tài liệu sách giáo khoa

3- Trao đổi với các đồng nghiệp, học sinh tiểu học

4- Điều tra thực tế ở trường Tiểu học Dữu Lâu

5- Thực hành: Tổ chức tiết dạy thực nghiệm

6- Học sinh làm bài kiểm tra

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận của vấn đề:

Trong việc dạy học toán ở bậc tiểu học thì việc dạy học toán nói chung

và việc dạy giải toán có lời văn nói riêng có vị trí quan trọng vì phần lớn họcsinh học môn toán là học giải toán Thời gian giáo viên dạy môn toán là dạyhọc sinh cách giải toán Chính vì vậy kết quả học tập môn toán được đánh giátrước hết qua kỹ năng giải toán của học sinh Dạy cho học sinh tiểu học nóichung và đặc biệt là học sinh lớp 2 giải ở các dạng toán Bởi vì phải thôngqua giải toán đã giúp học sinh vận dụng, củng cố, hiểu sâu hơn các kiến thứctoán học đã được học Các khái niệm toán học ở tiểu học nói chung và ở lớp 2nói riêng phần nhiều được hình thành bằng con đường trực quan và bằng việcgiải các bài toán Thông qua việc học giải toán nói chung cũng như học vàgiải toán có lời văn lớp 2 nói riêng, cung cấp cho học sinh nhiều kiến thứcphong phú qua các bài tập Việc giải toán giúp các em có kiến thức rất thực tếtrong đời sống hàng ngày như tính được các phép toán đơn giản Các em có ýthức và thói quen về tính toán, áp dụng kiến thức vào cuộc sống được rènluyện chủ yếu và tốt nhất bằng con đường đơn giản như:

toán và bằng việc học sinh giải toán, đồng thời làm cho học sinh yêu môntoán, thích học môn toán.

2 Thực trạng của vấn đề:

** Nội dung chương trình và phương pháp dạy học giải toán lớp 2.

a, Nội dung chương trình:

Nội dung chương trình toán 2 gồm 5 phần chính:

+ Ôn tập (toán 1) và bổ sung

+ Phương pháp giảng giải minh hoạ

Trong các phương pháp dạy học toán ở tiểu học, phương pháp nào cũngcần thiết và có đóng góp nhất định vào quá trình dạy học Vấn đề rất quantrọng là:

- Mỗi phương pháp dạy học chỉ có ích (có tác dụng tốt khi nó sử dụngđúng lúc, đúng chỗ, đúng mức độ)

- Việc lựa chọn và vận dụng hợp lý các phương pháp dạy học trongtừng tiết học sẽ góp phần làm cho từng phương pháp dạy học được sử dụngđúng lúc, đúng chỗ, đúng mức độ.

Bước 2: Xây dựng kế hoạch giải

Bước 3: Thực hiện chương trình giải

Bước 4: Kiểm tra và đánh giá

Đối với học sinh lớp 2 các em đã được làm quen với giải toán có lời

văn (giải toán đơn) ở lớp 1 bắt đầu từ học kỳ 2 Lên lớp 2 Các em tiếp tụcgiải toán có lời văn nhưng lời văn trong bài toán có phức tạp hơn một chút.Dẫn đến học sinh còn vướng mắc phải một số sai lầm, khuyết điểm sau:

+ Khâu đọc hiểu hạn chế dẫn đến tóm tắt không chính xác

+ Không thiết lập được mối quan hệ giữa các đại lượng

+ Trình bày bài giải sai hoặc trong phép tính ghi tên đơn vị khôngchính xác

Qua những năm học trước tỷ lệ học sinh đạt giỏi ở phần giải toán chưacao

Chất lượng khảo sát năm 2011 – 2012

3 Các biện pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề:

1/ Vì sao phải đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp dạy học dạy giải toán lớp 2 nói riêng.

Việc dạy toán ở các trường Tiểu học ở nước ta đã có một quá trình pháttriển lâu dài Tuy nhiên trong thực tiễn ở tiểu học thì phương pháp dạy họctoán về cơ bản không được đổi mới, không đáp ứng những đổi mới về mụctiêu, nội dung giáo dục

Đặc điểm chung của phương pháp dạy toán của lối dạy hiện nay:

- Giáo viên thường chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu có sẵn trongsách giáo khoa, sách giáo viên Vì vậy, giáo viên thường làm việc một cáchmáy móc và thường ít quan tâm đến việc phát huy khả năng sáng tạo của họcsinh

- Học sinh học tập một cách thụ động, chủ yếu chỉ nghe giảng, ghi nhớ

và làm bài theo mẫu Do đó, việc học tập thường làm việc ít hứng thú, nộidung các hoạt động học tập thường đơn điệu, nghèo nàn, ít quan tâm đến pháttriển năng lực cá nhân học sinh

- Giáo viên là người duy nhất có quyền đánh giá kết quả học tập củahọc sinh Học sinh ít khi được tự mình đánh giá và đánh giá lẫn nhau Tiêuchuẩn để đánh giá học sinh là kết quả ghi nhớ tài liệu những điều mà giáoviên đã giảng

- Dạy học toán theo phương pháp như vậy đang cản trở việc đào tạonhững người lao động tự tin, linh hoạt, sáng tạo, sẵn sàng thích ứng với nhữngđổi mới diễn ra hàng ngày Mà trong thực tế, công cuộc đổi mới kinh tế, xãhội đang diễn ra từng ngày, từng giờ trên khắp đất nước Nó đòi hỏi phải cólớp người lao động mới, phải có bản lĩnh, phải có năng lực, phải chủ động,dám nghĩ dám làm Nhu cầu này làm cho mục tiêu đào tạo của nhà trườngphải được điều chỉnh một cách thích hợp nhất Do đó chúng ta phải đổi mớiphương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng nhu cầu côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong thế kỷ XXI.

2/ Đổi mới phương pháp dạy học giải toán cho học sinh lớp 2

2.1.Đổi mới về nhận thức.

Đổi mới phương pháp dạy học được hiểu là: Đưa các phương pháp dạyhọc( mới) và nhà trường trên cơ sở phát huy mặt tích cực phương pháp truyềnthống để nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả đào tạo giáo dục

Để đổi mới phương pháp dạy học phải thiết thực góp phần thực hiện mục tiêugiáo dục tiểu học, tạo điều kiện để cá thể hoá dạy học và khuyến khích dạyhọc phát hiện ra nội dung mới của bài học, làm như vậy sẽ phát hiện được cácnăng lực, sở trường của từng học sinh Rèn luyện học sinh trở thành nhữngngười lao động chủ động sáng tạo

Đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học phải thực hiện đồng bộ vớiviệc đổi mới mục tiêu và nội dung giáo dục Đổi mới đào tạo và bồi dưỡnggiáo viên Đổi mới cơ sở vật chất và thiết bị, đổi mới chỉ đạo và đánh giá giáodục tiểu học

Việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm:

+ Xây dựng phong cách dạy học “Tập trung vào học sinh”

+ Hình thành phương pháp học tập, đặc biệt là phương pháp tự học chohọc sinh.

+ Góp phần tạo ra chất lượng mới trong dạy chữ và dạy người

+ Định hướng đổi mới phương pháp dạy toán ở tiểu học

a, Trong qua trình dạy học toán, giáo viên là người tổ chức và hướngdẫn hoạt động của học sinh, mọi học sinh đều hoạt động học tập để phát triểnnăng lực của cánhân

Theo định hướng này:

Giáo viên tổ chức hướng dẫn học sinh huy động vốn hiểu biết và kinhnghiệm của bản thân để học sinh chiếm lĩnh tri thức mới đó trong thực hành

Vì vậy, nói chung, giáo viên nói ít, giảng giải ít, làm mẫu ít nhưngthường xuyên làm việc với nhóm học sinh hoặc từng học sinh Cách làm nhưvậy đòi hỏi giáo viên phải biết cách tổ chức hoạt động của học sinh, đồng thờiphải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ để có thể đápứng kịp thời những tình huống có thể xảy ra trong quá trình hoạt động học tậpcủa từng học sinh Nhờ cách dạy học như vậy mà giáo viên nắm đựơc khảnăng của từng học sinh phát triển năng lực, sở trường của các cá nhân

Mọi học sinh đều phải hoạt động, phải độc lập suy nghĩ và làm việctích cực Tổ chức theo cách như vậy thì không cần đặt ra biện pháp để “ Giữtrật tự” mà từng học sinh vẫn tập trung vào các hoạt động học tập Cách họcmới tạo cho học sinh thói quen làm việc tự giác, chủ động, không rập khuôn,biết tự đánh giá kết quả học tập của mình, của bạn, đặc biệt là tạo cho họcsinh có niềm tin và niềm vui trong học tập

Mọi hoạt động của lớp học do học sinh thực hiện một cách chủ động,tích cực theo hướng dẫn của giáo viên Học sinh trở thành trung tâm của quátrình dạy học, nghĩa là học sinh phải hoạt động nhiều, hoạt động để đạt được

các yêu cầu của bài học, giáo viên thay đổi các hoạt động để cả giáo viên vàhọc sinh đều làm việc tích cực, có hiệu quả và nhằm vào sự phát triển của cánhân học sinh.

Khi tổ chức và hướng dẫn các hoạt động của học sinh, giáo viên phảivận động một cách hợp lý của các phương pháp dạy học cũ để giúp học sinhhuy động các kiến thức của mình, tham gia tích cực vào các hoạt động nhưquan sát, điều tra đóng vai, thảo luận Từ đó mà phát hiện ra vào việc giảiquyết các tình huống có trong đời sống như vậy

b, Đổi mới phương pháp dạy học toán ở tiểu học không loại bỏ cácphương pháp dạy học toán truyền thống mà phải vận dụng các phương pháp

đó để tổ chức cho học sinh hoạt động học tập theo kiểu mới (hoạt động cánhân, theo nhóm…) tạo điều kiện cho học sinh được tham gia giải quyết vấn

đề (thường là bài toán có nội dung gần gũi với đời sống hằng ngày), từ đó màthu nhập tri thức mới và rèn luyện kỹ năng mới

Kết quả của dạy học toán không chỉ đem lại cho học sinh những trithức, kỹ năng cơ bản cần thiết của môn toán mà còn góp phần hình thànhphương pháp học tập, phương pháp phát hiện và giải quyết các vấn đề tronghọc tập và trong cuộc sống

c, Đổi mới phương pháp dạy học toán là một quá trình lâu dài, nó gắn

bó chặt chẽ với đổi mới mục tiêu nội dung, cơ sở vật chất và thiết bị, đào tạogiáo viên, chỉ đạo và đánh giá…của môn học.ở mỗi địa phương, mỗitrường,mỗi lớp tiểu học tuỳ điều kiện và hoàn cảnh cụ thể đều có thể học theokhả năng và sự cố gắng của đơn vị mình

2.2 Đổi mới về hình thức dạy học.

a, Học cá nhân (ở trên lớp)

- Hoạt động chủ yếu:

+ Khi bắt đầu mỗi hoạt động (học bài mới, thực hành, luyện tập…)giáo viên có thể hướng dẫn bằng lời nói (ngắn gọn, rõ ràng) hoặc bằng viết( nêu trong phiếu giao việc, phiếu học toán, phiếu học tập…)

+ Học sinh tự học theo hương dẫn của giáo viên với sự hỗ trợ củaphiếu học sinh, đồ dùng học toán, sách giáo khoa…Để chiếm lĩnh tri thứcmới, để luyện tập, thực hành theo khả năng của cá nhân, để tự kiểm tra đánhgiá kết quả học tập

+ Trong quá trình học cá nhân, học sinh có thể hỏi ý kiến, trao đổi

ý kiến riêng với giáo viên (có thể rời chỗ ngồi đến hỏi ý kiến giáo viên đểkhông ảnh hưởng đến học tập của các bạn)

Giáo viên có thể đến chỗ ngồi của một số học sinh để theo dõi hướng dẫnkiểm tra, trao đổi ý kiến… khi cần thiết, giáo viên có thể cho một nhóm họcsinh hoạc cả lớp ngừng hoạt động để trao đổi trung, để báo cáo kết quả, đểnhắc nhở hoặc hướng dẫn chung

- Điều kiện

+ Học sinh phải chuẩn bị sẵn các đồ dùng học toán, tài liệu học toáncủa cá nhân (thường là phiếu học toán, sách giáo khoa…)

- Một số kinh nghiệm

+ Giáo viên có thể sử dụng các vở bài tập nếu chưa có điều kiện soạn

và in phiếu học toán cho từng đối tượng học sinh của lớp học

+ Nên khuyến khích cha mẹ học sinh tự làm các bộ đồ dùng học toántheo hướng dẫn của giáo viên

+ Giáo viên chọn một số hoạt động bài luyện tập yêu cầu mọi học sinhphải làm và có hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá, không yêu cầu học sinh làmviệc “đồng loạt” mà nên khuyến khích học sinh và làm theo khả năng cá

nhân, tránh hoặc hạn chế tình trạng học sinh đã làm xong bài nhưng phải chờcác bạn khác rồi mới chuyển sang bài khác.

b, học theo nhóm

- Cách chia nhóm : tuỳ theo tính chất và nội dung của bài học tiết học

có thể chia nhóm trong dạy học toán như sau:

+ Nhóm hỗn hợp (có cả học sinh giỏi, khá, trung bình…) loại nhómnày thường gọi là (nhóm học tập) và thường hoạt động trong các tiết học toán

để giúp đỡ lẫn nhau khi cần thiết

+ Nhóm theo trình độ (nhóm học sinh khá giỏi, nhóm học sinh trungbình…) loại nhóm này thường hoạt động trong một tiết thực hành, luyện tậptoán theo phiếu giao việc, phiếu bài tập toán phù hợp với năng lực của từngđối tượng học sinh

+ Nhóm theo sở trường (chỉ dành cho các đối tượng đặc biệt trong cáchoạt động ngoại khoá, tự chọn về toán) chẳng hạn: nhóm học sinh tham giacác lới bồi dưỡng học sinh giỏi toán, hoặc cho nhóm học sinh tự chọn toántheo trình độ nâng cao…

Việc chia nhóm có thể cố định hoặc không cố định tuỳ theo yêu cầu củatiết học, khả năng tổ chức của giáo viên và sự tiến bộ cũng như nguyện vọngcủa học sinh, có thể cố định loại nhóm này nhưng không cố định loại nhómkhac Mỗi nhóm nên có một nhóm trưởng để giúp giáo viên điều hành hoạtđông của cả nhóm

- Hoạt động chủ yếu :

+ Theo hướng dẫn của giáo viên các nhóm trưởng tổ chức các hoạtđộng của nhóm: thực hành, luyện tập theo sự phân công của nhóm trưởng,thảo luận nhóm để tìm cách giải quyết từng vấn đề của tiết học

+ Nên phối hợp học nhóm với cá nhân, đặc biệt khi cần giải quyết,đánh giá một vấn đề mới.

+ Khi làm việc, học tập theo nhóm học sinh thường mạnh dạn trao đổi

ý kiếm vì vậy nên khuyến khích học sinh tìm tòi, sáng tạo, phê phán, đánhgiá… để phát triển khả năng của cá nhân

+ Giáo viên nên chuẩn bị sẵn các phiếu giao việc và thường xuyên liênkết với các nhóm trưởng để giúp các nhóm hoạt động học tập có kết quả

- Kinh nghiệm:

+ Nên lựa chọn nội dung hình thức hoạt động học tập chung của cả lớp

để nâng cao hiệu quả của lớp học

+ Nên phối hợp đúng mức giữa học cá nhân, học theo nhóm học theolớp

d, Trò chơi học tập.

Trò chơi học tập bao gồm các trò chơi có mục đích học tập rõ rệt.Trong dạy toán ở tiểu học đặc biệt ở lớp 1, 2, 3 các trò chơi học tập toán cónhiều tác dụng gây hứng thú học tập, góp phần làm cho tiết học trở nên sinhđộng, kích thích trí tưởng tượng, trí nhớ của học sinh

- Hoạt động chủ yếu : tổ chức chơi theo từng nhóm, từng cá nhân hoặc

cả lớp Khi chơi, học sinh phải sử dụng cùng một lúc nhiều kiến thức đã học

- Điều kiện: mọi tiết học ở các lớp1, 2, 3 đặc biệt ở lớp1 dều có thể tổchức trò chơi học tập

Giáo viên nên chuẩn bị nội dung trò chơi theo phiếu học toán để mọi học sinhđều có thể tham gia trò chơi

+ Nên phối hợp hoạt động cá nhân của nhóm và của cả lớp khi tổ chứctrò chơi độc lập

2.3 đổi mới về phương tiện đồ dùng dạy học

- Đổi mới phương pháp dạy học chặt chẽ với đổi mới phương diện đồdùng học tập của từng môn học.

+ Khuyến khích sử dụng băng tiếng để dạy hát, dạy phát âm, nghe kểchuyện…

+ Vận động sử dụng phiếu học tập, các giáo viên có thể tự làm các loạiphiếu học tập theo trình độ phát triển của từng nhóm học sinh

+ Khuyến khích sử dụng các loại vật liệu dễ kiếm, dễ tìm, rẻ tiền đểlàm đồ dùng học tập và thực hành thí nghiệm cá nhân hay theo nhóm

2.4 Đổi mới cách kiểm tra đánh giá đối với giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học

Củng cố và nâng cao chất lượng học tập bản và toàn diện của từng mônhọc và các môn học

- Xác đinh rõ các trình độ học tập của học sinh theo chuẩn mực đã xâydựng

- Đảm bảo tính khách quan cao

2.5 Dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 2 nghĩa là thế nào?

- Dạy học giải toán có lời văn có thể coi là một trong những biểu hiệnnăng động nhất của trí tuệ vì trong toán học sinh phải tư duy một cách tích

cực và linh hoạt, huy động thích hợp các kiến thức và khả năng đã có vào cáctình huống khác nhau Tuy nhiên trường phải biết phát hiện những dữ liệu hayđiều kiện chưa được nêu một cách tường minh và trong chừng mực nào đóphải suy nghĩ năng động sáng tạo.

2.5.1 Dạy học giải toán có lời văn ở trong trường tiểu học là nhằmnhững mục đích sau:

- Giúp học sinh luyện tập, củng cố vận dụng các kiến thức và thao tácthực hành đã học rèn luyện kỹ năng tính toán từng bước tập dượt vận dụngkiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành vào thực tiễn

- Việc giải toán giúp học sinh vận dụng các kiến thức kỹ năng, rènluyện kỹ năng tính toán đồng thời qua việc giải toán của học sinh mà giáoviên có thể phát hiện ra ưu điểm hay thiếu sót của các em về kiến thức, kỹnăng và tư duy từ đó giúp các em phát huy ưu điểm và khắc phục thiếu xót

- Việc kết hợp học với hành, kết hợp giảng dạy với đời sống được thựchiện thông qua việc cho học sinh giải toán Các bài toán liên hệ với cuộc sốngmột cách thích hợp sẽ giúp cho học sinh hình thành và rèn luyện những kĩnăng thực hành cần thiết cho đời sống hằng ngày, giúp các em vận dụngnhững kĩ năng đó vào cuộc sống

- Dạy học giải toán có lời văn giáo viên giúp cho học sinh từng bướcphát triển năng lực tư duy rèn luyện phương pháp như ý chí khắc phục khókhăn, có thói quen xét đoán có căn cứ, tính toán cẩn thận, chu đáo làm việc có

kế hoạch Hay nói cách khác là dạy học toán không chỉ là bồi dưỡng các kĩthuật tính toán mà còn bồi dưỡng khả năng giải quyết các tình huống đa dạngtrong học tập hay trong cuộc sống

2.5.2.Yêu cầu cơ bản về tri thức và kĩ năng phần giải toán có lời văn ở lớp 2

- Biết giải các bài toán đơn về cộng, trừ và phép nhân và phép chia

- Biết giải các bài toán ở dạng khác nhau

- Bước đầu biết tóm tắt bài toán theo sơ đồ đoạn thẳng

- Biết trình bày bài giải có đầy đủ câu lời giải, phép tính, đáp số

- Bước đầu biết đặt đề trong dạng toán đơn

- Biết phân tích bài toán hợp thành từng bài toán đơn

- Biết phát hiện mối quan hệ giữa các bài toán đơn, diễn tả bài toándưới dạng tóm tắt

- Tạo kĩ năng thực hiện các bước trong quá trình giải toán, chú ý bướctìm hiểu đề và kiểm tra kết quả

- Biết vận dụng các phương pháp chung và thủ thuật giải toán

- Nâng cao dần khả năng suy luận, suy diễn, từng bước phát triển tưduy linh hoạt, độc lập nâng cao hứng thú tìm cách giải

- Việc dạy học toán nói chung và việc giải toán nói riêng rất quan trọngtrong việc hình thành nhân cách, ý thức cho học sinh Không những có cungcấp những khái niệm toán học cho học sinh mà còn giúp học sinh giải các bàitập các vấn đề của cuộc sống có liên quan đến các khái niệm toán học đã đượchọc Các nhà toán học, các nhà sư phạm đã nghiên cứu và đã đưa ra các bước

để giải các bài toán tiểu học Quy trình đó là:

Bước 1: tìm hiểu nội dung bài toán

Bước 2: tóm tắt đề và lập kế hoạch giải (tìm tòi cách giải bài toán) Bước 3: trình bày bài giải

Bước 4: kiểm tra cách giải bài toán

Mỗi bước của quy trình đó có nội dung và tác dụng nhất định và cụ thể là: Bước1: Tìm hiểu Nội dung bài toán:

Yêu cầu học đọc kỹ đề toán để bài toán được cho dưới dạng lời văn hoànchỉnh hay tóm tắt bằng sơ đồ, mô hình, hình vẽ thông qua đó gợi lên mối quan

hệ giữa các dữ kiện của bài toán và học sinh nắm được bài toán cho biết gì vàyêu cầu tính gì?

Bước 2: Tóm tắt đề và lập kế hoạch giải:

+ Minh hoạ được mối quan hệ giữa các dữ kiện trong đề toán bằng cáchtóm tắt đề toán bằng sơ đồ lời, tranh vẽ

+ Lập kế hoạch giải toán nhằm xác định trình tự giải quyết thực hiệncác phép tính số học

+ Phân tích bài toán cần tìm gì? Cần dựa vào dữ kiện gì đã cho, giảibằng phép tính gì? với những số nào?

+ Lập trình tự giải toán

Bước 3: Trình bày bài giải

+ Yêu cầu khi trình bày bài giải

+ Phép tính đúng và có kết quả chính xác, kết quả phải kèm theo danh

số thích hợp (hay đơn vị đo thích hợp)

+ Ghi đáp số của bài toán

Bước 4: Kiểm tra cách giải bài toán

+ Kiểm tra lại kết quả của từng phép tính và câu lời giải

+ Kết quả tìm được có trả lời đúng câu hỏi của bài toán không? có phùhợp với điều kiện của bài toán và thực tế không?

Trên đây là các bước chung khi giải bài toán Tuy nhiên đối với họcsinh lớp 2 hoạt động giải toán đối với các em rất khó khăn nên khi giải mộtbài toán thì việc đọc và tìm hiểu đầu bài là công việc vô cùng cần thiết, quan

trọng Để hiểu bài toán, trước hết các em cần hiểu rõ cách diễn đạt bằng lờivăn của bài toán Vì vậy trong quá trình giảng dạy cần lưu ý kết hợp việc dạyhọc sinh đọc, hiểu đề bài toán, các em giải sai hoặc không giải được phần lớn

là do không hiểu đề Do vậy, giáo viên cần giúp học sinh bằng các biện pháp

để chọn ký hiệu tóm tắt, minh hoạ với đề toán dựa trên đặc điểm về sự pháttriển năng lực, trí tuệ của học sinh, kết hợp khéo léo giữa cái cụ thể và cáitrừu tượng giúp học sinh hiểu rõ bản chất toán học chứa trong đề toán, tránhnhầm lẫn trong suy luận Sơ đồ, hình vẽ có tác dụng kích thích suy nghĩ tíchcực của học sinh, giúp các em dễ tìm lời giải, giải bằng nhiều cách khác nhau,giảm sự mệt mỏi và tăng sự chú ý Thông thường trong quá trình dạy - học tathường sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp để giải Với học sinh tiểuhọc việc hướng dẫn các em phân tích tổng hợp được thực hiện bằng hệ thốngcâu hỏi

Sau đây là một số ví dụ cụ thể về phương pháp giải toán có lời văn lớp 2.

Ví dụ 1: Nhà An nuôi được 16 con gà, nhà Hùng nuôi được nhiều hơn

nhà An 3 con gà Hỏi nhà Hùng nuôi được mấy con gà?

Gợi ý: Giáo viên cho học sinh đọc kỹ đề bài để các em xác định được

bài toán cho biết gì? Bài toán hỏi gì?

Qua đó các em thấy bài toán có sự so sánh hơn kém nhau mấy đơn vị từ

đó học sinh nắm được cách làm bài toán Nhưng cũng có học sinh chưa hiểu

rõ nên hướng dẫn các em nhìn vào tóm tắt bài toán bằng sơ đồ đoạn thẳng đểhọc sinh dễ nhận thấy và sẽ làm đựơc bài

Tóm tắt 16 con

Nhà An:

3 con

Nhà Hùng:

Ví dụ 2: Nhà An nuôi được 16 con gà Nhà An nuôi được ít hơn nhà Hùng 3

con gà Hỏi nhà Hùng nuôi được mấy con gà?

Gợi ý: Học sinh đọc đề toán và tìm hiểu bài toán Học sinh hiểu yêu cầu củabài toán có nội dung so sánh nhưng khác với ví dụ 1 dùng từ ít hơn Học sinh

dễ nhầm từ ít hơn là làm phép tính trừ nên giáo viên hướng dẫn học sinh tómtắt bằng sơ đồ đoạn thẳng để dễ hiểu đề và tìm ra phép tính

Giáo viên hướng dẫn:

- Đề toán dạng này nhằm nâng cao một bước năng lực của học sinhtrong hoạt động giải toán

- Bằng hệ thống câu hỏi phát vấn, dẫn dắt học sinh đến với đề toán + Theo sơ đồ trên thì bài toán giải bằng phép tính gì?

+ Trong bài toán giải bằng phép tính cộng ta có thể dùng những từnào?

- Một số học sinh đặt đề toán với nhiều hơn và một số học sinh đặt đềtoán với ít hơn

* Chú ý: Qua ví dụ 1 và ví dụ 2 hướng dẫn học sinh so sánh và rút ranhận xét : Trong ví dụ 1 ta dùng từ “nhiều hơn” còn trong ví dụ 2 ta đã dùng

từ “ ít hơn” nhưng lời giải đều như nhau Từ đó nhắc nhở học sinh tránh quanniệm sai: Hễ cứ thấy “nhiều hơn”là làm tính cộng và “ít hơn” là làm tính trừ

Ví dụ 4: Lớp 2A có 22 bạn nam và 28 bạn nữ Hỏi lớp 2A có tất cả bao nhiêu

học sinh?

+ Qua việc đặt đề toán , hướng dẫn học sinh cách phân biệt 2 dạng toán

“ nhiều hơn” hoặc “ít hơn” “và dạng tất cả bao nhiêu”

Ví dụ 6: Hùng cao 98 cm Dũng thấp hơn Hùng 11 cm Hỏi Dũng cao bao