skkn phương pháp tổ chức hoạt động nghe trong việc giảng dạy tiếng anh ở trường tiểu học

skkn phương pháp tổ chức hoạt động nghe trong việc giảng dạy tiếng anh ở trường tiểu học skkn phương pháp tổ chức hoạt động nghe trong việc giảng dạy tiếng anh ở trường tiểu học skkn phương pháp tổ chức hoạt động nghe trong việc giảng dạy tiếng anh ở trường tiểu học skkn phương pháp tổ chức hoạt động nghe trong việc giảng dạy tiếng anh ở trường tiểu học skkn phương pháp tổ chức hoạt động nghe trong việc giảng dạy tiếng anh ở trường tiểu học

MỤC LỤC

3 Các biện pháp để tiến hành giải quyết Trang số 7

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm Trang số 20

1 Kết luận

2.Một số đề xuất

I Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, học Tiếng Anh đã và đang trở thành mộtnhu cầu cấp thiết trong mọi lãnh vực của xã hội Tiếng Anh dường như đãtrở thành một trong những ngôn ngữ quốc tế được sử dụng rộng rãi, làmphương tiện giao tiếp ,trao đổi giữa cộng đồng loài người trên thế giới Quangôn ngữ này, con người không chỉ hiểu nhau mà còn trao đổi kỹ thuật, vănhoá thể thao, nghệ thuật và những văn minh tiến bộ của loài người

Đất nước Việt Nam với những con người cần cù thông minh, sángtạo luôn mong muốn thể hiện theo đúng tâm nguyện của Bác là đưa đát

nước Việt Nam ‘sánh vai cùng các cường quốc năm châu’, xây dựng đất

nước Việt Nam có khoa học kỹ thuật phát triển, tiến tới công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước Chính vì vậy Việt Nam luôn mở rộng cánh cửa, làmbạn với tất cả các nước trên thế giới để học hỏi tri thức khoa học hiện đại

-Để làm được điều đó thì việc học Tiếng Anh trở thành một nhu cầu cấpbách quan trọng

Tuy nhiên, trước đây việc dạy Tiếng Anh chưa được chú trọng, thậmchí có người còn nói rằng nói Tiếng Việt chưa thạo thì nói gì tới Tiếng Anh

và học trò cũng chỉ cần học cho đủ môn Vì vậy học sinh chưa được chútrọng rèn luyện kỹ năng cơ bản khi học ngoại ngữ Học sinh thường thụđộng, không biết học làm sao cho có hiệu quả và kết quả chắc chắn khôngcao như mong muốn Đó là thời gian chúng ta chưa thực hiện việc đổi mớiphương pháp dạy học, tức là vẫn dạy học theo phương pháp truyền thốngthiên về diễn giải, bình luận các sự kiện ngôn ngữ, giáo viên luôn làm thayhọc sinh

Trong những năm gần đây, nhận thức được vai trò quan trọng củatiếng anh, Bộ giáo dục đào tạo đã không ngừng đổi mới phương pháp giảngdạy và học cho đến sách giáo khoa với mục tiêu cuối cùng là “khuyến khích

tự học”, bồi dưỡng cho học sinh những năng lực tư duy sáng tạo, năng lực

tự giải quyết vấn đề Theo phương pháp mới này, giáo viên phải là ngườihướng dẫn còn học sinh phải luôn năng động sáng tạo, tích cực trong hoạtđộng học tập của mình Bên cạnh đó theo yêu cầu thực tế và mục tiêu cấphọc, số lượng giáo viên dạy tiếng anh ngày càng tăng lên về cả số lượng vàchất lượng.

Trong bốn kĩ năng Nghe – Nói - Đọc - Viết của môn Tiếng Anh thi

kỹ năng nghe có lẽ là một trong những kỹ năng quan trọng đầu tiên và khónhất Có nghe thì mới hiểu được nội dung và khi đó mới nói và viết lạiđược Do đó việc rèn luyện kỹ năng nghe cho học sinh là mấu chốt vấn đề.Với mong muốn của các nhà biên soạn sách là học sinh có thể giao tiếpđược, mà muốn giao tiếp được thì phải nghe và hiểu được người nói đề cậptới vấn đề gì Chúng ta cứ thử đặt câu hỏi tại sao khi đề cập tới việc rènluyện bốn kỹ năng cho học sinh học ngoại ngữ thì người ta lại sắp sếp kỹnăng theo trình tự: NGHE - NÓI - ĐỌC - VIẾT, trật tự này có xáo trộnđược không? Thì chúng ta sẽ thấy ngay Kĩ năng nghe có vai trò quan trọngnhư thế nào

Thời gian qua tôi đã được phân công giảng dạy môn Tiếng Anh lớp 5tại trường TH Đinh Tiên Hoàng Qua kiểm tra trên lớp đầu năm, tôi nhậnthấy khả năng nghe của các em rất yếu Các em rất ngại khi học thực hànhnghe, có em đã phàn nàn rằng không hiểu và không nghe rõ họ nói gì.Chính vì vậy mà các em ngại nói ngại giao tiếp Nói chung, các em đềunhận thấy luyện nghe lầ khó nhất cho dù bài nghe có rất nhiều từ đã biết.Trước tình trạng đó, tôi đã mạnh dạn đưa ra đây một vài trao đổi về

“Phương pháp tổ chức hoạt động nghe trong việc giảng dạy Tiếng Anh ởtrường tiểu học”

Qua nghiên cứu, xây dựng nên một số kỹ thuật luyện nghe cho học

- Rèn luyện kỹ năng giao tiếp Giúp học sinh mạnh dạn hơn, tự tinhơn trong giao tiếp.

- Truyền thụ những hiểu biết về việc sử dụng ngôn ngữ tiếng nước ngoài

- Nắm được kiến thức cơ bản, tối thiểu, tương đối hệ thống về TiếngAnh thực hành hiện đại, phù hợp với lứa tuổi

- Có sự hiểu biết khái quát bước đầu về văn háo một số nước nóiTiếng Anh, nhất là nước Anh

- Có kỹ năng sử dụng Tiếng Anh như một công cụ giao tiếp ở mức độđơn giản Cụ thể học sinh có thể thực hiện yêu cầu giao tiếp hàngngày bằng Tiếng Anh trong lớp và ngoài lớp học Diễn đạt nội dunggiao tiếp đơn giản hàng ngày liên quan tới chủ đề và nội dung ngônngữ đã học trong chương trình

- Sáng kiến kinh nghiệm có nhiệm vụ đưa ra hình thức phù hợpnhất cho từng đối tượng học sinh, từng tình huống để áp dụng chohọc sinh lớp 5 năm nay và các năm sau đó theo chương trình sáchgiáo khoa mới

- Có khả năng kỹ năng nghe của học sinh chưa tốt, giáo viên có thểlựa chọn phương pháp phù hợp hơn để 80% các em nghe và hiểuđược nội dung của bài nghe để phát triển kỹ năng khác tiếp theo

- Phát huy trí lực của học sinh trong mỗi đơn vị bài học Trên cơ sở

đó đi sâu tìm hiểu nội dung bài, nắm được mục đích giao tiếp củabài Giúp các em phát huy được khả năng vận dụng ngôn ngữ củamình vào thực tế Giáo viên cần đưa ra những hình thức thiết thực,đơn giản với những học sinh còn nhận thức chậm đồng thời nângđần kiến thức cho học sinh khá giỏi để giúp các em nắm được mụcđích giao tiếp của bài và vận dụng một các linh hoạt vào thực tế.Các em nắm được từ, cấu trúc câu qua quá trình luyện tập một các

dễ dành hơn, việc học trở nên hào hứng và dễ hiểu Các hình thứcđưa ra trong quá trình học phải dễ hiểu, gắn với thực tế và đáp ứngđược yêu cầu môn học.

- Sử dụng Tiếng Anh gia tiếp trên lớp một cách tối đa có thể giữa họcsinh với giáo viên, giữa học sinh với học sinh thông qua hình htứcluyện tập theo cặp theo nhóm Bài giảng phải được chuẩn bị côngphu, chu đáo có tính thuyết phục, tính chính xác, tính thực tế, ngônngữ sinh động

- Giáo viên sử dụng linh hoạt đồ đùng thiết bị dạy học và đưa ranhiều hình thức giải trí, tình huống cụ thể, đa dạng để học sinh có

cơ hội rèn luyện nhiều, pháy huy tính tích cực, chủ động sáng tạocủa học sinh

- Học sinh phải biết áp dụng những kiến thức đã học trong bài vào tình huống giao tiếp cụ thể trong trường và ngoài xã hội

II Giải quyết vấn đề

1 Cơ sở lí luận của vấn đề

Từ xưa đến nay, khi học tiếng nước ngoài người học bao giờ cũngđược rèn luyện 4 kỹ năng: Nghe - Nói - Đọc - Viết và kỹ năng nghe có thểnói là kỹ năng khó nhất và từ kỹ năng này sẽ phát triển thúc đẩy phát triểncác kỹ năng khác Điều này đã dược bà Nguyễn Hạnh Dung nhấn mạnh:

“Giống như kỹ năng đọc kỹ năng nghe cũng là một kỹ năng tiếp thụ,song nghe thường khó hơn đọc vì ngôn bản tiếp thụ qua nghe là lời nói cónhững bản khác với văn bản viết Khi người ta nói, các ý thường không đượcsắp sếp chặt chẽ như văn bản viết, ý nói hay nói tắt, nói lắy nói ngập ngừng.Khi nghe người ta nói, ta chỉ được nghe có một lần, còn đọc ta có thể đọc điđọc lại nhiều lần văn bản…’’

Điều này cũng được các nhà nghiên cứu khác như Adrian Doff Bron,

Ga Inarmstrong, Nguyễn Hạnh Dung, Đào Ngọc Lộc …đề cập đến Bêncạnh đó để nâng cao chất lượng giảng dạy kỹ năng nhiều cuộc hội thảo,chuyên đề đã được thảo luận hang năm

Bà Nguyễn Hạnh Dung đã chỉ rõ trong cuộc sống hàng ngày có hailoại nghe chính: nghe tập trung và nghe không tập trung Nghe không tậptrung là các hoạt động nghe mang tính chất giải trí như nghe đài, truyền hình,trong khi nghe người nghe vẫn có thể tiến hành đồng thời các hoạt độngkhác Nghe tập chung là các hoạt động nghe mang tính chủ đạo có mục đíchmuốn nắm bắt một nội dung hay thông tin cụ thể nào đấy Ví dụ như nghe tintrên đài, truyền hình, nghe các chỉ dẫn, hướng dẫn, giải thích, nghe bàigiảng…Trong trường hợp này, người nghe chủ yếu tập chung vào nhữngđiểm quan trọng cần thiết cho mục đích yêu cầu của mình Người nghethường biết rõ mình muốn nghe gì Điều này giúp họ hướng được sự chú ývoà đúng nội dung cần thiết, do vậy sẽ nắm được vấn đề một cách hiệu quả

2 Thực trạng của vấn đề

Đối tượng nghiên cứu là các em học sinh lớp 5 trường TH Đinh TiênHoàng Đặc điểm của các học sinh này là hầu hết các em là con em cán bộđược nuông chiều Nhiều em còn lười học và thiếu tự giác Thêm vào đó,học sinh lớp 5 mà tôi trực tiếp giảng dạy có trình độ nhận thức khác nhaubao gồm giỏi, khá, trung bình, yếu Đó là khó khăn lớn đối với người dạy khitìm ra phương pháp phù hợp cho tất cả đối tượng học sinh

3 Các biện pháp để tiến hành giải quyết

a,Một vài nét chung

Trong môi trường học tiếng, các hoạt động nghe chủ yếu là có tậptrung và nhằm phát triển các kĩ năng nghe khác nhau Trong việc học ngoạingữ có những loại nghe chính sau:

- Nghe ý chính

- Nghe để tìm ra những thong tin cần thiết

- Nghe để khẳng định những điều đã phỏng đoán trước đó

- Nghe để thực hiện những nhiệm vụ giao tiếp được đặt ra

- Nghe chi tiết (cả nội dung lẫn cấu trúc ngôn ngữ)

Các hoạt động nghe khác nhau để giúp học sinh nghe có hiệu quả bao gồm:

- Đoán trước điều gì sắp nghe (Predicting)

- Nghe để khẳng định những phỏng đoán của mình về nội dung bàinghe

- Nghe để lấy thông tin cần thiết

- Nghe để nắm bắt ý chính ( Listen for gist / for main ideas )

- Nghe để thực hiện các hoạt động giao tiếp

b,Các giai đoạn dạy bài nghe

Phương pháp nghiên cứu của sáng kiến kinh nghiệm này được dựatheo phương pháp của NGUYỄN HẠNH DUNG được trình bày trong cuốn

“Phương pháp dạy Tiếng anh trong trường phổ thông Một bài nghe đượcthực hiện qua 3 giai đoạn Pre-listening, While listening và Post-listening Đểgiảng dạy một bài nghe thành công và có hiệu quả thì giáo viên phải sử dụngcác phương pháp, thủ thuật trong 3 giai đoạn của quá trình dạy nghe mộtcách linh hoạt, nhuần nhuyễn Bên cạnh đó việc sử dụng giáo cụ và đảm bảochất lượng nghe cũng cần được chú trọng Nguyên tắc “giáo viên là ngườihướng dẫn, học sinh tích cực chủ động sáng tạo trong việc lĩnh vực hội trithức và biết vận dụng vào thực tế cuộc sống, cũng được áp dụng triệt để

Cụ thể về 3 giai đoạn của một bài dạy nghe:

1.1.1 Giai đoạn 1 : Pre- listening

Khi nghe có tập trung, người nghe thường đã có chủ định hướng sựtập trung vào phần muốn nghe sẽ biết phải chú ý vào một nội dung nào khinghe Vì vậy khi giáo viên cũng cần tạo ra những “chủ định” để học sinh có

sự chuẩn bị cho phần nghe sắp tới qua các hoạt động:

- Trao đổi những quan điểm, hiểu biết của học sinh về chủ điểm củabài trước khi nghe (có thể sử dụng các thủ thuật: discustion, networds

or brainstorming…) hoặc giới thiệu ngữ cảnh, tình huống, từ mới vàngữ pháp (nếu có) (sử dụng tranh ảnh)

- Những câu hỏi gợi ý đoán về nội dung sắp nghe

- Những câu hỏi gợi trí tò mò, tạo hứng thú về nội dung sắp nghe

- Những câu hỏi hướng dẫn, yêu cầu đối với nội dung cần thiết phảinghe hiểu Để cụ thể hơn, dẫn dắt cho học sinh trước khi nghe giaoviên cần ra nhiệm vụ, yêu cầu cụ thể cho các dạng bài tập:

- Defining true - false questions

- checking the correct answer / information.

- Maching – Filling in the gap

- Answering comprehensive questions

Trong phần pre-listening giáo viên có thể lựa chọn một trong sáu dạngbài tập chủ yếu vừa nêu trên giúp học sinh nghe tập trung hơn Giáo viênkhông nên lạm dụng các dạng bài tập trên vì nếu đưa ra quá nhiều dạng bàitập (yêu cầu) cùng một lúc, học sinh nghe loãng không tập trung, có khi cònlàm học sinh rối Có thể nói những giai đoạn còn lại có hiệu quả hay khôngphụ thuộc vào phần pre-listening Đây là phần tạo cho học sinh hứng thúnghe tiếp hay không vì vậy giáo viên thành công ngay ở giai đoạn này thìchắc chắn hai giai đoạn còn lại sẽ trôi chảy và đơn giản hơn rất nhiều Việcdùng tranh ảnh minh hoạ kèm theo sẽ có tác dụng hỗ trợ rất tốt trong việclàm rõ ngữ cảnh, gợi ý nội dung sắp nghe Ngoài ra tranh ảnh còn là phươngtiện để kiểm tra mức độ nghe hiểu của học sinh

1.1.2 Giai đoạn 2 : While—listening

Ở giai đoạn này học sinh thực hiện hoạt động nghe và làm bài tập đãđược giao ở giai đoạn trước pre-listening Giáo viên cần hướng dẫn học sinhnghe những thong tin, nội dung chính bỏ qua những thông tin không cầnthiết và không cần phải nghe đầy đủ từng câu từng chữ Một số hình thức thểhiện các hoạt động này có thể là:

- Chọn tranh theo yêu cầu

- Vẽ tranh

- Đánh dấu các mục trong tranh hay trong một danh sách

- Sắp sếp lại trật tự từ vựng, nội dung

- Nối từ, ngữ, câu với tranh…

1.1.3 Giai đoạn 3 : Post –listening

Sau khi học sinh nghe và làm bài tập theo các yêu cầu của bài tậpnghe, giáo viên có thể tiến hành các hoạt động khác để luyện tập đòi hỏi sựtổng quát của toàn bài, liên hệ thực tế, chuyển hoá kiến thức, nhận thức hoạtđộng thông tin, dữ liệu vừa nhận được qua bài nghe thành một dạng khác.Các hình thức ở giai đoạn này có thể là:

- Recall the story

1.2 Một số thủ thuật luyện nghe cơ bản

1.2.1 Nhóm kỹ thuật luyện tập cơ bản

Đây là thủ thuật có ý nghĩa tiền đề trong việc hình thành cho học sinhkhá năng nghe tiếng anh

1.2.1.1 Luyện nề nếp tập trung chú ý khi nghe

Giáo viên cho học sinh nghe từng câu hay đoạn, bài và giáo viên gọi cánhân học sinh lặp lại (hạn chế việc nghe và lặp lại đồng thanh) Giáo viên cóthể dùng một số ngữ liệu từ các băng dạy phát âm hay luyện nói hoặc do chínhgiáo viên đọc (lưu ý giáo viên đọc thì nên đọc với tốc độ nói bình thường)

Tập cho học sinh có ý thức và thói quen lắng nghe bạn trong lúc họnói Trên thực tế dạy học, chúng ta có thể dễ dàng thấy nhiều học sinh ít chú

ý nghe bạn nói Hành vi này vừa biểu lộ thái độ thiếu tôn trọng người khác,

vừa góp phần tạo nên một thói quen xấu trong việc học ngoại ngữ, đặc biệt làtrong quá trình luyện kỹ năng nghe, nói Một cách giúp học sinh chú ý nghebạn nói đó là giáo viên thường xuyên đặt ra những câu hỏi yêu cầu học sinhphải sử dụng lại các thông tin mà bạn mình đã nói để trả lời.

Vi dụ: Học sinh A nói: “My house is on Tran Nhat Duat street It’s not big but very nice…”

Sau khi học sinh A nói xong thì giáo viên có thể gọi bất kỳ một học sinh

nào đó trả lời câu hỏi: “Where does A live? Or How is his (her) house?”

Mỗi tuần một lần cho học sinh chơi một trò chơi tập trung nghe.

Dưới đây là một vài trò chơi gợi ý

Trò chơi thứ nhất: Truyền tin

Lớp có 10 bàn, giáo viên làm 10 phiếu mỗi phiếu ghi một câu hay mộtđoạn ngắn, sau đó trao phiếu cho một học sinh ở đầu bàn Học sinh có nhiệm

vụ đọc thầm và nói vào tai người kế bên mình điều mình đọc được Cứ thế,người này nối tiếp người kia cho đến cuối dãy người cuối dãy có nhiệm vụnói to câu hay đoạn mình vừa nghe được Bạn học sinh đầu dãy sẽ xác địnhxem đúng hay sai

Trò chơi thứ hai: Trúc xinh

Giáo viên chuẩn bị số câu hỏi và câu trả lời lên giấy, ghép câu trả lời

và câu hỏi bằng cách cho chúng những con số Ví dụ: Câu hỏi 1 tương ứngvới câu trả lời 5 và vẽ một bảng gồm 36 hay 40 ô Chia lớp thành 2 đến 4nhóm, mỗi nhóm chọn được một cặp thể hiện đúng câu hỏi và câu trả lời thìnhận được điểm

Trò chơi thứ ba: Giúp bạn học tốt

Mỗi học sinh trong lớp sưu tầm hoặc tự đặt ra câu sai, các thành viênkhác của lớp lắng nghe bạn đọc câu sai rồi tìm cách sửa sai Giáo viên nên

bốc thăm, học sinh có nhiệm vụ sửa để mọi thành viên trong lớp đều phảilắng nghe bạn đọc Ai chữa được nhiều lỗi nhất là người chiến thắng.

1.2.1.2 Luyện nghe trọng âm của từ và trọng âm của câu

Trong khi nghe một từ có nhiều âm tiết thì họ chỉ nghe được trọng âm

của từ đó Ví dụ như từ alligater thì ta chỉ nghe được trọng âm chủ yếu là từ gat chứ không nghe được cả ba âm tiết Khi nghe một câu, họ chỉ nghe được

trọng âm của câu rồi phối hợp các trọng âm ấy lại để đoán nghĩa của cả câu

Ví dụ: They’re books Học sinh chỉ nge được những từ trọng âm (từ in đậm)

rồi đoán ý nghĩa của câu nói ấy Như vậy, với kỹ thuật này giáo viên luyệncho học sinh vừa nghe vừa đoán nghĩa bằng cách nắm bắt trọng âm

Việc luyện nghe trọng âm của từ hay câu cần phải được thực hiệnkhông chỉ trong các bài tập nghe mà còn trong nhiều hoạt động khác nhaucủa việc học tiếng anh như:

- Lúc luyện tập từ mới: giáo viên đọc từ mới lên đề nghị học sinh

lắng nghe và cho biết từ có mấy âm tiết, âm tiết nào được nhấnmạnh

- Lúc giới thiệu các cấu trúc ngữ pháp mới: Ví dụ giới thiệu mẫu

câu hỏi và câu trả lời:

Where do you live?

I live in Viet Tri.

Giáo viên đọc câu hỏi và câu trả lời ấy hoặc cho một học sinh khágiỏi hội thoại cùng với mình với ngữ điệu và trọng âm phù hợp, đềnghị học sinh phát hiện các trọng âm

- Lúc thực hiện hoạt động: Listen and Read, hoặc Read ở mỗi Unit,

giáo viên có thể cho học sinh nghe và chú ý phát hiện trọng âm củamột số câu trong bài