SKKN một số BIỆN PHÁP rèn đọc DIỄN cảm CHO học SINH lớp 3

SKKN một số BIỆN PHÁP rèn đọc DIỄN cảm CHO học SINH lớp 3 SKKN một số BIỆN PHÁP rèn đọc DIỄN cảm CHO học SINH lớp 3 SKKN một số BIỆN PHÁP rèn đọc DIỄN cảm CHO học SINH lớp 3 SKKN một số BIỆN PHÁP rèn đọc DIỄN cảm CHO học SINH lớp 3 SKKN một số BIỆN PHÁP rèn đọc DIỄN cảm CHO học SINH lớp 3 SKKN một số BIỆN PHÁP rèn đọc DIỄN cảm CHO học SINH lớp 3

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - -

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN ĐỌC DIỄN

CẢM CHO HỌC SINH LỚP 3

MỤC LỤC

3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề Trang 9

4 Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm Trang 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

Để tiến kịp với thời đại, phục vụ tốt cho sự nghiệp Công nghiệp hóa –

Hiện đại hóa đất nước Giáo dục tiểu học đang trở thành mối quan tâm lớncủa xã hội Bậc Tiểu học được coi là bậc học nền móng của hệ thống giáodục Quốc dân, chất lượng giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào kết quả đào tạo ởbậc tiểu học Cùng với sự phát triển của các môn học khác, môn Tiếng Việt

có vị trí quan trọng trong tất cả môn học ở trường, nó hình thành khả nănggiao tiếp, là cơ sở để phát triển tư duy cho trẻ tiếp thu và học tốt các môn họckhác

Tiếng việt ở tiểu học gồm nhiều phân môn: Tập đọc - kể chuyện,chính tả, tập viết, luyện từ và câu, tập làm văn Mỗi phân môn đều có mộtchức năng khi dạy ngữ văn ở nhà trường đồng thời cũng chuẩn bị vốn chohọc sinh khi học văn Tập đọc là phân môn mang tính chất tổng hợp vì ngoàinhiệm vụ dạy học nó còn có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng việt chohọc sinh (về phát âm, từ ngữ, câu văn ) kiến thức bước đầu về văn học, đờisống và giáo dục tình cảm thẩm mỹ Phân môn tập đọc ở tiểu học nói chung

và ở lớp 3 nói riêng đặt ra một nhiệm vụ quan trọng Trong các giờ tập đọc,học thuộc lòng học sinh biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ đã tạo cho các em

sự say mê hứng thú và để lại một vốn văn học đáng kể cho trẻ em Cũngthông qua các bài văn, bài thơ học sinh hiểu thêm về các vùng miền của đấtnước, hiểu được công sức của các tầng lớp nhân dân đang ra sức xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc, hiểu được các truyền thống quý báu của dân tộc

Phân môn tập đọc có tác dụng mạnh mẽ trong giáo dục mỹ cảm, họcsinh yêu cái đẹp, rung cảm trước cái đẹp trong thiên nhiên, cái đẹp trong xãhội, cái đẹp trong văn chương Môn học này có thể rèn luyện cho học sinh tưduy trừu tượng và cả tư duy logic Giờ tập đọc ngoài việc dẫn dắt học sinh và

1

cho học sinh tìm đại ý để phát triển óc tổng hợp, tìm bố cục để phát triển ócphân tích, học sinh còn được rèn luyện óc tưởng tượng, phán đoán, ghi nhớ.

Phân môn tập đọc không chỉ có những nhiệm vụ trên mà còn kết hợpchặt chẽ với chương trình Tiếng việt Qua các bài văn chọn lọc học sinh vừacảm thụ được cái hay, cái đẹp vừa học được cách sử dụng từ chính xác, cáchđặt câu gọn gàng sinh động, được luyện về nghĩa âm, chính tả, tập làm văn

Ở bậc tiểu học nói chung và lớp 3 nói riêng phân môn tập đọc có haiyêu cầu chính là:

- Rèn kĩ năng tập đọc

- Giúp học sinh cảm thụ tốt bài văn

Học phân môn tập đọc, việc đọc và cảm thụ là hai khâu có quan hệmật thiết với nhau, gắn bó hỗ trợ đắc lực cho nhau Cảm thụ tốt giúp cho việcđọc diễn cảm tốt Ngược lại việc đọc diễn cảm tốt giúp cho việc cảm thụ bàivăn thêm sâu sắc Thật vậy học sinh có đọc thông thạo được và trên cơ sở đãhiểu nội dung câu thơ, câu văn, đoạn thơ, đoạn văn thì các em mới thể hiệnđược cảm xúc có nghĩa là đã hiểu tường tận về nội dung và nắm được ýnghĩa giáo dục của bài Điều đó khẳng định rằng trong tiết dạy tập đọc lớp 3,việc luyện rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh là rất cần thiết Trong giờhọc, học sinh biết đọc diễn cảm thì tiết học mới có hiệu quả cao và mới thểhiện được tầm quan trọng của bộ môn

Qua các lớp học dưới, học sinh lớp 3 đã có điều kiện và kỹ năng đểđọc diễn cảm tốt Đọc diễn cảm chính là nghệ thuật đọc thơ văn được tiếnhành trong những điều kiện của nhà trường phổ thông

Trong những tầm quan trọng đặc biệt của phân môn tập đọc nói chung

và việc rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 3 nói riêng trong giờtập đọc, để có kết quả cao mỗi giáo viên phải nhận thức rõ trong phươngpháp giảng dạy Trong quá trình tập đọc lớp 3, tôi nhận thấy chất lượng đọc

2

diễn cảm của học sinh còn yếu Đặc biệt ngày nay xã hội ta ngày càng pháttriển thì nhu cầu đòi hỏi về tri thức con người ngày càng cao, trong đó ngônngữ nói và viết là vô cùng cần thiết cho mỗi người Mỗi thành công khôngphải tự nhiên mà có được mà phải trải qua một quá trình rèn luyện kiên trìngay từ đầu Xuất phát từ những lý do trên đồng thời để góp phần nâng caochất lượng đọc cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 3 nói riêng,

tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 3”

để nghiên cứu

3

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ

* Cơ sở tâm sinh lí, đặc điểm tâm lí học sinh Tiểu học.

Học sinh Tiểu học - con người với cấu tạo đầy đủ các bộ phận của một

cơ thể đang phát triển Trong đó, cơ quan phát âm, ngôn ngữ phát triểnmạnh, phù hợp với sự tiếp nhận và thực hiện dễ dàng các hoạt động mới,theo chức năng của chúng “Chức năng phát âm - Tập đọc” Khả năng nhậnthức, tư duy, tưởng tượng, tình cảm, trí nhớ và nhân cách học sinh đang đượchình thành, tiềm tàng khả năng phát triển và đang phát triển

Học sinh Tiểu học hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, hiếu động, tò mò,thích hoạt động, khám phá thường độc lập, tự lực làm việc theo hứng thú củamình Thầy cô là hình tượng mẫu mực nhất được trẻ tôn sùng nhất, mọi điềutrẻ đều nhất nhất nghe theo, sự phát triển nhân cách của học sinh Tiểu họcphụ thuộc phần lớn vào quá trình dạy học và giáo dục của thầy cô trong nhàtrường Tiểu học

Dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học bước đầu đem đến sự vận độngkhoa học cho não bộ và các cơ quan phát âm, ngôn ngữ, đem đến những tinhhoa văn hoá, văn học nghệ thuật trong tâm hồn trẻ, rèn kĩ năng đọc, hiểu,cảm thụ văn học, rèn luyện tình cảm đạo đức, ý chí, ý thức, hành động đúngcho trẻ, phát triển khả năng học tập các môn khác, là điều kiện phát triểntoàn diện cho học sinh Tiểu học

Nhân cách học sinh Tiểu học phát triển đúng đắn hay lệch lạc phụthuộc vào quá trình giáo dục của người thầy mà trong đó mà phương tiện lànghe, nói, đọc, viết có được nhờ học Tập đọc Dạy Tập đọc đặc biệt là dạyđọc diễn cảm cho học sinh Tiểu học đòi hỏi người thầy phải có phương phápdạy học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Tiểu học, phù hợp với

4

sự phát triển tiến bộ của khoa học, xã hội, đáp ứng như cầu ham hiểu biết củahọc sinh Tiểu học và tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách cho trẻ.

* Cơ sở ngôn ngữ và văn học của việc dạy Tập đọc

Ngôn ngữ học đã chỉ rõ những nội dung cụ thể về các vấn đề của ngônngữ chữ viết, chính âm, chính tả, nghĩa của từ, câu , đoạn, văn bản, ngữ điệu,nhịp điệu, tình cảm ngôn ngữ Đó là những vấn đề gắn bó với việc dạy vàhọc Tập đọc của thầy và trò bậc Tiểu học Văn học nghệ thuật là tinh hoa củangôn ngữ, là tình cảm đạo đức lý tưởng tình yêu, nó có được nhờ cảm xúccủa tâm hồn, nó làm cho tâm hồn con người thêm phong phú và sâu sắc

Dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học là dạy cho học sinh biết đọc đúngtiếng, từ, câu, chữ, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn cảm,cảm nhận được ý nghĩa tình cảm, có cảm xúc, biết tư duy, tưởng tượng, hìnhthành ý thức tốt đẹp trong tâm hồn và có hành động đẹp, nghĩa lf học sinhbiết chuẩn ngôn ngữ và hiểu biết cảm thụ văn học Đây là một nghệ thuật,nghệ thuật trong lao động dạy học sáng tạo của người thầy Tiểu học DạyTập đọc sẽ càng tinh tế, càng sáng tạo, càng hiệu quả khi ta nghiên cứu vậndụng tốt những thành tựu của ngôn ngữ văn học

* Cơ sở giáo dục và phát triển

Tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng của nó làhình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đó thể hiện ở 4 yêu cầu: Đọcđúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (đọc hiểu) và đọc hay (đọc diễn cảm) Cầnphải hiểu kĩ năng đọc có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau

Đầu tiên là giải mã chữ - âm một cách sơ bộ, tiếp theo đọc là phải hiểuđược nghĩa của từ, tìm được các từ, câu “chìa khoá” (chốt, trọng yếu) trongbài, biết tóm tắt nội dung của đoạn Với những bài văn biết phát hiện ra yếu

tố “văn” và đánh giá được giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung

5

Như vậy, biết đọc đồng nghĩa với kĩ năng làm việc với văn bản, chiếm lĩnhđược văn bản ở các tầng bậc khác nhau.

* Khái niệm đọc diễn cảm:

Đọc diễn cảm thể hiện ở kĩ năng dùng ngữ điệu, biết nghỉ hơi ở dấuchấm, ngắt hơi ở dấu phẩy, hoặc chỗ cần tách ý, biết đọc liền các tiếng trong

từ ghép, từ láy hoặc cụm từ cố định Ngoài ra cần biết đọc đúng giọng câu

kể, câu hỏi biết phân biệt giọng người dẫn chuyện với từng tuyến nhân vật cótính cách khác nhau Đọc diễn cảm là biểu hiện cao của đọc có ý thức và chỉthực hiện đựơc trên cơ sở đọc đúng và đọc nhanh Do vậy dù đọc ở mức độnào cũng phải yêu cầu phát âm đúng song cũng không nên qua nhấn mạnh ởcác phụ âm: tr – ch; r – gi; n – l; s – x làm giọng đọc mất tự nhiên

Muốn rèn cho học sinh đọc diễn cảm tốt, trước hết trong mọi giờ tậpđọc giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách phát âm chuẩn, đọc đúng đắn, có

ý thức, trôi chảy, sau đó mới yêu cầu học sinh đọc diễn cảm Trong phươngpháp dạy học những yêu cầu đó gọi là chất lượng đọc được thể hiện đồngthời và chi phối lẫn nhau Tính đúng đắn sẽ nâng cao tốc độ đọc và cho phépđọc có ý thức hơn Nếu không hiểu cái đang đọc thì không thể đọc lưu loát

và diễn cảm được

2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

* Thực trạng của việc dạy học phân môn Tập đọc nói chung.

6

Phân môn Tập đọc có một nhiệm vụ rất quan trọng đối với học sinhTiểu học Do đó, vấn đề dạy học phân môn Tập đọc hiện nay rất được chútrọng Có nhiều chuyên đề, phương pháp đặt ra nhằm đưa chất lượng đọc củacác em nâng lên Nhưng nhìn chung chủ yếu chỉ tập trung đến các lớp đầucấp để làm sao các em đọc đúng, đọc trôi chảy là được Còn ở các lớp cuốicấp, giáo viên chỉ tập trung nhận xét cách đọc đúng, đọc trơn chứ chưa cóbiện pháp cụ thể để dành cho việc luyện đọc diễn cảm.

* Thực trạng của việc dạy học phân môn Tập đọc lớp 3 - trường Tiểu học

Thụy Vân:

Qua thực tế giảng dạy ở lớp 3, cũng như quá trình quan sát, dự giờ, việcdạy và học của thầy trò trong thời gian trước đây tôi thấy có những nhận xétnhư sau:

Về người dạy học: Giáo viên khá tôn trọng phương pháp học mới:

“Thầy thiết kế, trò thi công” lấy học sinh làm trung tâm Giáo viên cố gắng

tìm tòi nghiên cứu để giảng dạy phân môn tập đọc nhưng chất lượng chưacao Bởi vì giáo viên chỉ coi trọng một vấn đề đọc thành tiếng to, rõ hoặc cóhướng dẫn đọc diễn cảm nhưng chỉ lướt qua không có tranh để giới thiệu bài,rèn đọc diễn cảm cho học sinh còn ít

Về người học: Học sinh đã biết đọc thành tiếng bài văn, bài thơ, đã để

ý và đọc đúng các phụ âm khó Nhưng đọc hiểu nắm nội dung bài còn rất ít

do vậy không nêu được ý chính của bài, chưa biết đọc diễn cảm toàn bài văn.Khi đọc ở các dấu phẩy, dấu chấm còn ngừng nghỉ như nhau, chưa đọc đúnggiọng câu hỏi, câu cảm Qua điều tra khảo sát chất lượng học sinh ngay từđầu năm học, tôi thấy số lượng học sinh đã biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơrất ít, do một số nguyên nhân sau:

- Do cách phát âm theo phương ngữ, thường phát âm lệch chuẩn viết,

cụ thể các em thường mắc lỗi sau: 7

+ Các lỗi phụ âm đầu: l/n Ví dụ: nổi lửa/ lổi lửa; nấu nướng/ lấu lướng… + Các lỗi về thanh: Các em đọc còn nhầm lẫn giữa thanh ngã và thanh sắc.

Ví dụ: suy nghĩ/ suy nghí; nghĩ kĩ/ nghí kí…

+ Do các em chưa nắm vững cách ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu, chưa biếtnhấn giọng, lên giọng hạ giọng những từ cần thiết

+ Do các em lười đọc sách không chịu khó rèn đọc

Cụ thể điều tra chất lượng đọc của học sinh lớp 3C đầu năm học

2012-2013 này, tôi có số liệu cụ thể như sau:

Số em đọcđúng, rõ ràng

Số em đọcdiễn cảm tốt

Qua việc điều tra trên cho thấy tỉ lệ học sinh đọc chưa đạt yêu cầu vàhọc sinh đọc trung bình chiếm gần 60% Tỉ lệ học sinh đọc diễn cảm cònthấp Từ yêu cầu thực tiễn của môn tập đọc nói chung và rèn luyện kỹ năngnói cho học sinh lớp 3, tôi đã tự đặt cho mình phải nhận thức đầy đủ tầmquan trọng, yêu cầu của bộ môn, đặc biệt về nội dung và phương pháp rèn kĩnăng đọc diễn cảm để đáp ứng với yêu cầu đề ra

Trong giảng dạy phân môn tập đọc tôi đã tích cực nghiên cứu, học hỏikinh nghiệm giảng dạy, cách truyền thụ kiến thức, đặc biệt là việc rèn luyện

kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh Để đưa chất lượng đọc đúng, đọc diễncảm của học sinh có sự thay đổi, tôi nhận thấy cần tiến hành một số phươngpháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh như sau:

3 CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

*Các biện pháp chung: 8

Sau khi nhận lớp, tôi đã cho lớp ổn định chung về cách tổ chức Quatìm hiểu, điều tra năng lực của từng học sinh (đặc biệt về kĩ năng đọc) tôitiến hành phân loại học sinh theo theo các đối tượng như sau:

- Đối tượng 1: Học sinh biết đọc diễn cảm tốt

- Đối tượng 2: Học sinh biết đọc đúng, rõ ràng , lưu loát

- Đối tượng 3: Học sinh đọc đạt mức trung bình

- Đối tượng 4: Học sinh đọc chưa đạt yêu cầu (nhỏ, lý nhí, ấp úng, ngọng)

Dựa vào đó, tôi đã sắp xếp chỗ cho học sinh, những em đọc yếu ngồicạnh những em đọc khá, đọc tốt để đôi bạn cùng tiến Tôi tiến hành côngviệc tiếp theo là giới thiệu cấu tạo chương trình môn tập đọc để các em nắmđược các chủ đề chính trong từng học kì và cả năm học Đồng thời nêu tầmquan trọng, yêu cầu cơ bản về việc rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm giúp các

em cảm thụ bài văn, bài thơ của từng chủ đề Hướng dẫn mỗi em đóng mộtquyển sổ để ghi những câu, những đoạn, bài văn, bài thơ hay có giá trị về nộidung và nghệ thuật

Trước khi học bài tập đọc, tôi dặn học sinh đọc nhiều lần ở nhà cho trôichảy và chuẩn bị trước phần câu hỏi, tìm hiểu nội dung bài trong sách giáokhoa, đề ra các yêu cầu phù hợp với từng đối tượng học sinh

*Các biện pháp cụ thể như sau:

 Hướng dẫn đọc nhấn giọng vào các từ ngữ; ngắt nghỉ theo đúng dấu phẩy, dấu chấm, dấu hai chấm; chỗ không có dấu câu nhung cần tách ý:

Ví dụ: Khi dạy bài “Cậu bé thông minh”

Bài văn được viết theo thể kể chuyện - kể về một cậu bé thông minh,tài giỏi, nhanh trí Tình tiết câu chuyện hấp dẫn, sinh động Khi đọc học sinhcần làm rõ những chi tiết đó bằng cách đọc nhấn giọng vừa phải ở các từ

“ầm ĩ”, “tìm được”, “trọng thưởng”

Đặc biệt những câu đối thoại giữa Đức vua và cậu bé, ngữ điệu đọc phải toátlên vẻ ngộ nghĩnh, ngây thơ nhưng thể hiện sự thông minh của cậu bé

“Cậu bé kia, sao cháu đến đây làm ầm ĩ?”

Và câu trả lời hồn nhiên vô tư của cậu bé

“Muôn tâu Đức vua - cậu bé đáp - bố con mới đẻ em bé, bắt con đi xin sữa cho em”.

- Với câu hỏi cần hỏi cao giọng ở cuối câu đồng thời nhấn giọng “ầm ĩ”

- Với câu cảm, giáo viên phải hướng dẫn học sinh lưu ý sự khác nhau khiđọc câu cảm thứ nhất

+ Thằng này láo, dám đùa với trẫm ! (Thể hiện sự hách dịch của nhà vua).

Với câu thứ hai

+ “Bố ngươi là đàn ông / thì sao đẻ được!” (Khi đọc gần như là một câu

hỏi - tiếng “được” hỏi cao giọng)

Đối với những bài văn xuôi, khi đọc ngoài việc tìm những dấu câu đặc biệt(câu hỏi, câu cảm) để hướng dẫn học sinh đọc còn phải chú trọng cách nghỉhơi ở dấu chấm, ngắt hơi ở chấm phẩy, dấu hai chấm Đặc biệt phải biết ngắthơi ở chỗ không có dâu câu nhưng đó là chỗ tách ý

Ví dụ: Khi dạy bài: “Chiếc áo len” - Tiếng việt 3 - tập 1.

“Nằm cuộn tròn / trong chiếc chăn bông ấm áp, Lan ân hận quá

10

Em muốn ngồi dậy / xin lỗi mẹ và anh, nhưng lại xấu hổ / vì mình đã

vờ ngủ Áp mặt xuống gối, em mong trời mau sáng / để nói với mẹ : “Con không thích chiếc áo ấy nữa Mẹ hãy để tiền/ mua áo ấm cho cả hai anh em ”.

Cần đọc với giọng nhẹ nhàng, ngắt đúng, nhấn giọng ở từng gạch dưới Đặcbiệt câu nói của Lan khi đọc học sinh thể hiện dưới sự ân hận, có như vậymới biểu đạt được trạng thái cảm xúc của tác giả

Thường thì các bài thơ được sáng tác theo thể thơ lục bát mang một

âm điệu mượt mà, tình cảm của thể thơ truyền thống dân tộc Tuy vậy cũngphải dựa vào các dòng cụ thể để ngắt dòng cho đúng Chỉ có ngắt nhịp đúngcâu thơ thì ý nghĩa đoạn thơ mới được bộc lộ cho người nghe thấy được vẻđẹp của đất nước Việt Nam cụ thể là vẻ đẹp của Hồ Gươm ở thủ đô Hà Nội

Trong chương trình cải cách có rất nhiều bài thơ thuộc thể thơ 4 chữ.Nên việc luyện đọc thể thơ này cũng rất cần thiết

Ví dụ: Bài “Anh Đom Đóm” (Tiếng việt - lớp 3)

Mặt trời gác núi Từng bước, từng bước

Bóng tối lan dần Vung ngọn đèn lồng

Anh Đóm chuyên cần Anh Đóm quay vòng

Theo làn gió mát Gà đàn rộn rịp

11