Sang kien kinh nghiem một số PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG dạy môn âm NHẠC lớp 4

Sang kien kinh nghiem một số PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG dạy môn âm NHẠC lớp 4 Sang kien kinh nghiem một số PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG dạy môn âm NHẠC lớp 4 Sang kien kinh nghiem một số PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG dạy môn âm NHẠC lớp 4 Sang kien kinh nghiem một số PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG dạy môn âm NHẠC lớp 4 Sang kien kinh nghiem một số PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG dạy môn âm NHẠC lớp 4

S¸ng kiÕn kinh nghiÖm

"

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU

QUẢ GIẢNG DẠY MÔN ÂM NHẠC LỚP 4"

4 Hiệu quả của SKKN

PHẦN III – KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

PHẦN I - ĐẶT VẤN ĐỀ

Mục đích giáo dục hiện nay của chúng ta là đào tạo những con ngườiphát triển toàn diện, những con người có đủ năng lực cần thiêt, đáp ứng sựđỏi hỏi của cuộc sống hiện đại.Việc giáo dục một con người toàn diện khôngchỉ giáo dục cho họ có đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiên

thức khoa học và xã hội, có sức khoẻ, biết lao động, sẵn sàng lao động màcòn phải giáo dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thức cái đẹp

và biết làm đẹp cho cuộc sống nói chung, cuộc sống của mình nói riêng Vivậy, có thể nói rằng giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếuđược

Một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất

là giáo dục thông qua các môn học nghệ thuật.Trong đó Âm nhạc có vị trí rấtquan trọng.Trong những năm gần đây, nắm băt tình hình thực tế những đòihỏi của sự phát triển xã hội, bộ giáo dục và đào tạo đã điều chỉnh nội dunggiáo dục nghệ thuật trong nhà trường và coi đây là môn học bắt buộc Âmnhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ.Trong nhà trườngphổ thông, đặc biêt là ở bậc tiểu học, Âm nhạc tuy không đào tạo các emthành những ca sỹ, nhạc sỹ, nhưng thông qua môn học này đã hình thành chocác em những kiến thức ban đầu, đặc biệt là trang bị cho các em có một thếgiới tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát triển hiền hoà, toàn diện hơn,

từ đó các em học tốt các môn học khác

Ở các lớp 1, 2 và 3 các em được học Âm nhạc trong môn nghệ thuật.Việc học Âm nhạc ở các lớp đó chủ yếu là học các bài hát, kết hợp với cáchoạt động phụ hoạ, thông qua học hát các em được rèn luyện về tai nghe, trínhớ, phát triển nhạc cảm và làm quen với việc thể hiện chính xác cao độ,trường độ của âm thanh trên cơ sở giai điệu bài hát Cuối lớp 3 các em mớibắt đầu được làm quen tiếp cận với các ký hiệu đọc và ghi chép nhạc

Sang lớp 4, Âm nhạc được tách riêng thành một môn học, có sách giáokhoa và hướng dẫn riêng Từ đây ngoài việc học các bài hát, các em cònđược học các kiến thức ban đầu về âm nhạc, được làm quen với các nốtnhạc, được đọc được ghép lời ca và được làm bài tập nhạc

Như vậy, lên lớp 4 việc học âm nhạc của học sinh Tiểu học đã chuyểnsang một giai đoạn mới Bản thân tôi là giáo viên được đào tạo và được phâncông trực tiếp giảng dạy bộ môn, tôi nhận thấy đại đa số các em rất thích bộmôn này Qua thực tế giảng dạy từ những năm trước đây, đặc biệt là nhữngnăm học mà các em được học chương trình sách giáo khoa Âm nhạc mới.Tôi nhận thấy rằng trước một bài hát, một bài tập đọc hoặc ghi chép nhạc, đểcác em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài học người giáo viêncần có một phương pháp truyền đạt tốt nhất, đơn giản nhất nhưng lại hiệuquả nhất, đơn giản nhất để giúp các em nắm bắt nhanh nhất kiến thức bàihọc.

Trong thực tại, việc đưa ra một phương pháp giảng dạy thích hợp cho

bộ môn Âm nhạc ở Tiểu học đang còn rất nhiều vấn đề phải bàn Những nămtrước đây việc giảng dạy bộ môn này giao cho giáo viên đứng lớp giảng dạy,không có giáo viên chuyên biệt Bên cạnh đó là sự thiếu hụt các phương tiệndạy học, đặc biệt là nhạc cụ, cùng với những phương pháp giảng dạy cũkỹ,chủ yếu là đạy hát và dạy đọc nhạc theo phương pháp truyền miệng khôcứng Do đó kết quả đạt được là chưa cao, ít gây hứng thú cho các em trongviệc học tập và tiếp thu kiến thức của bộ môn Từ thực tế đó, qua nhữngdòng chữ này, tôi mạnh dạn đưa ra Một số phương pháp nhằm nâng cao chấtlượng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh lớp 4 Đây là những kinh nghiệm

mà tôi đã đúc rút được trong những năm giảng dạy tại trường Tiểu học Minh Phương - Việt Trì - Phú Thọ

PHẦN II - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổiTiểu học ở nước ta còn hết sức mới mẻ Vấn đề học và kết quả học tập củacác em là rất quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trìnhgiảng dạy phù hợp mang tính vừa sức mà còn phụ thuộc vào phương pháptruyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập củacác em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn xãhội

Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuậtcao, nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chínhxác một cách tuyệt đối nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sựđam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phảihọc sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh nhữngphút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua nhữngcâu hát, những lời ca, những cử chỉ, những điệu bộ, Âm nhạc giúp các emnhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các

em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài hát, từng câu nhạc

Vậy làm thế nào để các em hát đúng giai điệu, đúng tính chất các bàihát, đọc đúng độ cao, trường độ, tiết tấu của các nốt nhạc trong một bài tậpđọc nhạc? Trước tiên phải xác định đúng tầm cữ giọng phù hợp lứa tuổi củacác em, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài,ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau để phát triển năng lựcnghe nhạc và cảm thụ Âm nhạc Ngoài việc xác định tầm cữ giọng phù hợpcho học sinh, để các em có hứng thú trong học tập, người giáo viên cầntruyền tải chính xác giai điệu các bài hát, bài tập đọc nhạc Phải giúp các em

hiểu được ý nghĩa lời ca, cảm nhận được những tình cảm tươi vui, đằm thắm,nhí nhảnh hay trầm lắng trong giai điệu từng bài hát, từng bài tập đọc nhạc.

Là giáo viên được đào tạo chuyên ngành sư phạm Âm nhạc cho cấpTiểu học, qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn với lòng yêu nghề mếntrẻ và sự nỗ lực học hỏi của mình, bản thân ít nhiều đã đúc rút được nhữngkinh nghiệm trong công tác, tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu cáckiến thức của môn học, đặc biệt là kiến thức đọc và ghi chép nhạc của các

em là chưa cao, nhiều em còn rất lúng túng Đứng trước những hạn chế thựctại, tôi mạnh dạn đưa ra một số kinh nghiệm hướng dẫn các em học hát, tậpđọc nhạc khá hiệu quả mà tôi đã thực hiện tại trường

2 Cơ sở thực tiễn:

Trường Tiểu học Minh Phương là một trường có phong trào văn hoávăn nghệ khá tốt Các hoạt động văn hoá văn nghệ diễn ra rất sôi nổi trongsuốt năm học qua các đợt thi đua Các hoạt động đó được tác động nhiều bởi

bộ môn Âm nhạc Do vậy để các em học tốt và có hứng thú học tập bộ mônnày, đòi hỏi người thầy phải có một phương pháp truyền đạt, phương phápthu hút, tạo sự hứng thú cho các em với môn học Đại bộ phận các em cònnhược điểm rất phổ biến là hát theo thói quen cũ, hát tự do, tuỳ tiện khôngtheo một giai điệu cụ thể Vì vậy người giáo viên phải từng bước giúp các

em có được sự tự tin, nắm được các kiến thức, các kỹ năng cơ bản của ca hát

từ đó giúp các em phát triển tai nghe và khả năng thể hiện các tính chất Âmnhạc

Những năm trước đây, do nền kinh tế chưa đáp ứng nên việc đầu tưtrang thiết bị cho môn học còn hạn chế Do đó việc truyền đạt và giúp các

em tiếp thu kiến thức Âm nhạc là hết sức khó khăn, thậm chí những kiếnthức đó đến với các em hết sức trừu tượng Việc truyền thụ các bài hát chỉqua phương pháp truyền khẩu thuần tuý, ít phát triển khả năng tư duy của

các em Do đó không tạo được sự thu hút, ít gây hứng thú học tập cho các

em

3 Giải quyết vấn đề:

Âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để thực hiện

nhiệm vụ giáo dục Chính vì vậy trong chương trình giáo dục thế hệ trẻ, giáo

dục âm nhạc được coi là một trong những nội dung quan trọng của lứa tuổi học

sinh Hoạt động âm nhạc có những nét đặc trưng riêng, các em được học nhạc,

được tham gia vào các hoạt động phong phú hơn như: nghe nhạc, đọc nhạc,

chép nhạc, trò chơi âm nhạc… vì vậy hiệu quả giáo dục phụ thuộc vào năng lực

tổ chức và hoạt dộng của thầy

Giai đoạn 1: Điều tra động cơ học tập bộ môn của học sinh

Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường

Tiểu học Minh Phương, tôi đã tìm hiểu khả năng học tập bộ môn Âm nhạc

của học sinh 2 lớp 4A và 4B Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận

thấy việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ

rơi vào một số em gọi là có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo

bản năng phải học nên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức

Trên cơ sở đặt câu hỏi qua phiếu điều tra trắc nghiệm: Em có thích

học bộ môn Âm nhạc không? Vì sao thích? Vì sao không? Kết qua thu đươc

như sau:

1 Do môn Âm nhạc hấp dẫn, dễ học 11/18 HS = 61,1% 7/14HS = 50.0%

2 Do môn Âm nhạc khó học, dễ quên 2/18 HS = 11,1% 2/14 HS = 14,2%

3 Do thầy dạy hay, dễ hiểu 5/18 HS = 27,8% 9/28 HS = 35.8%

Giai đoạn 2: Khảo sát trình độ học sinh

a) Nội dung: Kiểm tra chất lượng đầu năm qua việc trình bày một bài

Qua kiểm tra chất lượng cho thấy các em rất thích học bộ môn, nhưng

để học tốt thì số lượng còn rất khiêm tốn Thực tế khi nghe các em thực hiện

bài hát, bên cạnh những em có phong cách trình bày tự nhiên và khá thoải

mái vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉ hát thuộc bài hoặc

gần đúng giai điệu Việc thể hiện tính chất của bài hát là rất hạn chế

Giai đoạn 3:Các giải pháp

Để có một tiết học Âm nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước

tiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên

Cụ thể như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Các kỹ

thuật cơ bản như tư thế ngồi hát, kỹ năng phát âm, nhả tiếng, quan sát, nghe

và cảm nhận tầm cữ giọng, âm sắc, giai điệu Vì vậy, giáo viên phải nắm

vững các phương pháp và các bước tiến hành để truyền thụ lại cho các em

các kiến thức của bài học một cách dễ hiểu nhất

a) Xây dựng phương pháp dạy hát.

+ Phương pháp dạy tập hát bài mới.

Có rất nhiều phương pháp để hướng dẫn học sinh tập một bài hát ở

đây chỉ đưa ra phương pháp mà theo tôi là giúp học sinh dễ tiếp thu bài học

nhất, đó là phương pháp kết hợp giữa nghe giai điệu tập hát và hướng dẫn

sửa lỗi thông qua truyền miệng từng câu Để làm được điều này trước tiên

người giáo viên phải giới thiệu và dẫn dắt bài hát một cách sinh động, gây sự

chú ý, tò mò cho học sinh, làm cho các em cảm nhận được giai điệu của bài

thông qua nghe hát mẫu Các em còn nhỏ, khả năng nhận thức chủ yếu theobản năng và cảm tính Do đó, cho các em nghe hát mẫu và đọc lời ca của bàihát là việc đầu tiên phải làm, ở giai đoạn này việc giải nghĩa những từ khó sẽgiúp các em hiểu được ý nghĩa của lời ca Việc đọc lời ca theo tiết tấu sẽgiúp các em phần nào cảm nhận được tính chất nhịp điệu của bài, người giáoviên chỉ cần hướng dẫn rõ thêm một chút là các em có thể hình dung đượcnhững chỗ ngân hay nghỉ sau mỗi câu của bài hát.

Để các em đọc dúng tiết tấu và ngắt cuối câu, giáo viên chỉ bảng phụ

và hướng dẫn các em đọc câu theo mẫu

Công việc kế tiếp sau khi giúp học sinh đọc đúng lời ca là tập lần lượtcác câu hát theo lối móc xích Do cao độ, trường độ của các câu hát thườngxuyên thay đổi tác động rất lớn đến thanh quản của các em, để bảo vệ thanhđới, bảo vệ giọng và giúp cho giọng của các em phát triển bình thường giáoviên phải hướng dẫn các em qua bước khởi động, đây là giai đoạn chuẩn bịcòn gọi là luyện thanh Tuy nhiên chỉ cần hướng dẫn các em thực hiện bàitập thay đổi cao độ, tiết tấu đơn giản dễ thực hiện

Khi tập hát cần tới sự đồng đều hoà giọng chính xác và diễn cảm vớinhững trạng thái khác nhau và đặc biệt là hát rõ lời giáo viên luôn phải đặt ra

kế hoạch hướng dẫn các em thực hiện tốt

Việc lấy giọng một bài hát cụ thể, phù hợp đúng tầm cữ chung cho cảlớp là hết sức quan trọng, điều đó giúp các em dễ dàng điều khiển giọng hátcủa mình đúng cao độ của bài

Để các em cảm nhận giai điệu của từng câu hát, không nhất thiết giáoviên lúc nào cũng phải hát mẫu, việc hát mẫu tốt nhất là chỉ dùng để trìnhbày toàn bài hát vào đầu tiết học giúp các em cảm nhận giai điệu, tiết tấu củabài hoặc dùng để sửa lỗi từng câu hát cho các em, việc dùng tiếng đàn(Piano) để đàn lên giai điệu của câu hát đó, các em nghe cảm nhận giai điệu

sau đó tự hát lời ca theo giai điệu đó là tốt nhất Việc các em thực hiện tự vỡbài sẽ giúp cho tai nghe của các em phát triển nhanh hơn Hơn nữa sự cảmnhân giai điệu và thể hiện giai điệu đó thành câu hát của chính các em sẽ dễdàng chuẩn xác hơn Sau mỗi câu hoặc mỗi đoạn, giáo viên nên tấu đàn, hátmẫu lại cho các em nghe và kiểm tra so sánh giai điệu của bài Việc tập háttừng câu và kết nối theo lối móc xích sẽ giúp các em mau nhớ lời ca và hátchuẩn xác giai điệu hơn Việc củng cố luyện tập từng đoạn của bài hát ngoàiviệc giúp các em cảm nhận giai điệu và lời ca ra còn giúp cho các em tự tinhát đúng cao độ, câu hát không rời rạc, không ê a, phát âm nhả tiếng rõ lời.Đặc biệt là giúp các em loại bỏ sự chán nản khi chưa thực hiện được bài tập.

Khi các em hát được lời ca và giai điệu của bài, để giúp cho việc luyệntập củng cố, khắc sâu bài học giáo viên phải giúp các em vừa hát ,vừa gõđệm nhạc cụ để tạo sự sinh động của bài hát và giúp các em giữ được nhịp

độ của bài mà không bị cuốn nhanh Việc sử dụng các nhạc cụ để gõ đệmtheo khi hát làm cho bài hát sinh động, gây hứng thú và tránh được sự nhàmchán đơn điệu của tiết học Thông thường, có 3 cách gõ đệm để luyện tậpcủng cố bài hát đó là: Hát gõ đệm theo nhịp, hát gõ đệm theo phách và gõđệm theo tiết tấu Tuy nhiên tuỳ theo từng bài hát cụ thể mà vận dụng chophù hợp

Để khích lệ các em trong học tập và tạo điều kiện cho các em chứngminh khả năng cảm nhận của mình, sau khi nắm được cơ bản giai điệu củabài hát giáo viên phải tổ chức cho các em thể hiện theo các hình thức đơn ca,song ca hoặc tốp ca ở giai đoạn này việc động viên, khuyến khích các em làhết sức quan trọng cho dù các em có thể chưa thực hiện được bài hát một cách chính xác và tốt nhất

+ Phương pháp luyện tập, củng cố bài cũ.

Thông thường, trong chương trình học hát ở Tiểu học, việc dạy mộtbài hát từ đầu đến khi hoàn chỉnh phải thông qua 3 tiết học Trong đó, tiếtđầu dạy lời ca mới, tiết 2 củng cố; sửa chữa lời của tiết trước; dạy tiếp lời cacòn lại (lời 2 nếu có) Luyện tập củng cố cách gõ đệm theo tiết tấu; theophách nhạc; theo nhịp (tuỳ theo từng bài), tiết thứ 3 là ôn luyện, tập vậnđộng phụ hoạ và trình bày bài hát.

Bắt đầu ở tiết thứ 2, việc chỉnh sửa cao độ, tiết tấu của từng câu hátphải được giáo viên hướng dẫn các em thực hiện đúng nguyên tắc cơ bản.Thông thường sau tiết 1 các em được học tiết 2 tiếp theo là sau khoảng thờigian 1 tuần Việc nhớ lại hoàn toàn giai điệu của bài hát không phải học sinhnào cũng làm được Lúc này người giáo viên phải lấy giọng cho các em, lạiphải thực hiện hát mẫu hoặc cho các em nghe bài hát qua băng để các emnhớ lại giai điệu của bài Giáo viên dạo đàn, học sinh hát lại bài hát Việcđầu tiên là phát hiện những câu, những từ trong bài các em hát chưa đúng đểsửa chữa cho các em Khi các em thực hiện đúng cao độ của các câu háttrong bài, việc tiếp theo là giúp các em luyện tập, củng cố Giáo viên cần đưa

ra những yêu cầu, phải nêu rõ những nhiệm vụ mà các em phải thực hiện khiluyện tập Việc luyện tập bắt đầu từ từng nhóm rồi từng bàn thậm chí từng cánhân Giáo viên lắng nghe, chữa từng lỗi sai sót nhỏ của các em, cũng có thểdùng đàn tấu các câu các em hát chưa đúng đó để các em nghe và tự sửa lỗicho mình Việc luyện tập hay sửa lỗi cho học sinh phải thực hiện một cáchtổng quát, mặc dù ở thời điểm đó có thể chỉ sửa lỗi cho 1 em

VD: Trong bài “Khăn quàng thắm mãi vai em” câu hát các em hay hát

sai cao độ như sau:

+ Hát đúng bản nhạc:

Giải quyết vấn đề này, giáo viên chỉ cần đàn đúng theo bản nhạc chohọc sinh nghe khoảng 2 lần, sau đó hát mẫu lại câu hát đó và băt nhịp cho