SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1

SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1 SKKN tiểu học sang kien kinh nghiem TV lop 1

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆT TRÌ TRƯỜNG TIỂU HỌC CHÍNH NGHĨA

Nội dung Trang

I- Đặt vấn đề

Dạy học có một ý nghĩa to lớn ở tiểu học Đọc trở thành một đòi hỏiđầu tiên đối với mỗi người đi học Đầu tiên là trẻ phải học đọc, sau đó phảiđọc để học Đọc giúp học sinh chiếm lĩnh được ngôn ngữ để cùng giao tiếp

và học tập Nó tạo điều kiện để học sinh có thể tự học và tinh thần học tập cảđời

Đặc biệt đối với học sinh lớp 1 - lớp đầu cấp - việc dạy đọc cho các emthật vô cùng quan trọng bởi các em có đọc tốt được ở lớp 1 thì khi học cáclớp tiếp theo các em mới nắm bắt được những yêu cầu cao hơn của mônTiếng Việt Việc dạy đọc ở lớp 1 cũng vô cùng quan trọng bởi từ chỗ các emcòn phải đọc đánh vần từng tiếng đến việc đọc thông thạo được một văn bản

là việc tương đối khó với các em mà mục tiêu của giờ dạy Tiếng Việt là phảihướng đến giáo dục học sinh yêu tiếng Việt bằng cách nêu bật sức mạnh biểuđạt của Tiếng Việt, sự giàu đẹp của âm thanh, sự phong phú của ngữ điệutrong việc biểu đạt nội dung Thế nhưng hiện nay, ở trường tiểu học, mặt âmthanh của ngôn ngữ, đặc biệt ngữ điệu chưa được chú ý đúng mức Đó là mộttrong những lý do cho học sinh của chúng ta đọc và nói chưa tốt Đó cũng là

lý do khiến cho trong nhiều trường hợp, học sinh không hiểu đúng văn bảnđược đọc

Cũng như nhiều giáo viên lớp 1 khác, tôi suy nghĩ rất nhiều về cáchdạy tập đọc ở lớp 1 Đặc biệt là rèn cho học sinh không những chỉ đọc thôngđược văn bản mà còn phải đọc đúng văn bản được đọc Vấn đề đặt ra là làmthế nào để giúp các em đọc đúng tiếng, đọc liền tiếng trong từ, trong câu, đọcđúng ngữ điệu, biết cách ngắt nghỉ hơn trong văn bản thơ, cũng như văn bản

văn xuôi Những băn khoăn này chính là lý do tôi chọn đề tài: “Một số biện

pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy tập đọc cho học sinh lớp 1”

II- Giải quyết vấn đề:

1- Cơ sở lý luận của vấn đề

Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học có tác dụng hình thành phát triểnngôn ngữ cho học sinh Nó là công cụ để giúp học sinh có khả năng học tốtcác môn khác Phân môn tập đọc có vị trí quan trọng Dạy tốt phân môn nàyđáp ứng một trong 4 kỹ năng sử dụng tiếng Việt Kỹ năng đọc nhanh, chínhxác, rõ ràng, rành mạch và diễn cảm nhờ đó học sinh có những hiểu biết vănhọc ngôn ngữ và ngược lại Vì vậy đọc đúng, đọc hiểu và đọc diễn cảm làquá trình có liên quan mật thiết với nhau Qua việc đọc, học sinh chiếm lĩnhđược những tri thức văn hoá của dân tộc và cũng từ đó giáo dục tình cảm đạođức cao đẹp cho học sinh, đồng thời phát huy tính sáng tạo, khả năng tư duycho các em

Những điều vừa nêu trên khẳng định sự cần thiết của việc hình thành

và phát triển một cách có hệ thống và có kế hoạch năng lực đọc cho học sinh.Tập đọc với tư cách là một phân môn của Tiếng Việt ở tiểu học có nhiệm vụđáp ứng yêu cầu này – hình thành và phát triển năng lực đọc cho học sinh

Tập đọc là một phân môn thực hành nhiệm vụ quan trọng nhất của nó

là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc được tạo nên từ bốn

kỹ năng cũng là bốn yêu cầu về chất lượng của “đọc”: đọc đúng, đọc nhanh

(đọc lưu loát, trôi chảy), đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung những điềumình đọc hay còn gọi là đọc hiểu) và đọc diễn cảm Bốn kỹ năng này đượchình thành trong 2 hình thức đọc: đọc thành tiếng và đọc thầm Chúng đượcrèn luyện đồng thời và hỗ trợ lẫn nhau Sự hoàn thiện một trong những kỹnăng này sẽ có tác động tích cực đến những kỹ năng khác Ví dụ, đọc đúng làtiền đề của đọc nhanh cũng như cho phép thông hiểu nội dung văn bản.Ngược lại, nếu không hiểu điều mình đang đọc thì không thể đọc nhanh vàdiễn cảm được Nhiều khi khó mà nói được rạch ròi kỹ năng nào làm cơ sở

cho kỹ năng nào, nhờ đọc đúng mà hiểu đúng hay chính nhờ hiểu đúng màđọc được đúng Vì vậy, trong dạy đọc không thể xem nhẹ yếu tố nào.

Nhiệm vụ thứ hai của dạy đọc là giáo dục lòng ham đọc sách, hìnhthành thói quen làm việc với văn bản, với sách cho học sinh Nói cách khácthông qua việc dạy đọc phải giúp học sinh thích đọc và thấy được rằng khảnăng đọc là có lợi ích cho các em trong cả cuộc đời, phải làm cho học sinh thấy

đó là một trong những con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệđầy đủ và phát triển

Ngoài ra việc đọc còn có những nhiệm vụ khác đó là làm giầu kiếnthức về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức văn hoá cho học sinh, phát triểnngôn ngữ và tư duy, giáo dục tư tưởng đạo đức, tình cảm, thị hiếu thẩm mỹcho các em

Đối với học sinh lớp 1, các em bắt đầu chuyển từ giai đoạn học vầnsang tập đọc vì vậy giờ tập đọc ở lớp 1 vận dụng cả phương pháp học vần, cảphương pháp tập đọc Yêu cầu của giờ tập đọc lớp 1 là củng cố hệ thống âmvần đã học (nhất là các vần khó), đọc đúng và trơn tiếng, đọc liền từ, đọccụm từ và câu: tập ngắt nghỉ (hơi) đúng chỗ trong câu Hiểu các từ thôngthường, hiểu được ý diễn đạt đã đọc (độ dài câu khoảng 10 tiếng) Bên cạnhnhiệm vụ ôn vần cũ, học vần mới học sinh còn được phát triển vốn từ, tậpnói câu đơn giản

2- Thực trạng của vấn đề

Qua nhiều năm giảng dạy ở các trường tiểu học trong thành phố ViệtTrì và qua trao đổi với đồng nghiệp tôi đã có những nhận xét chung về thựctrạng dạy học như sau:

Nhìn chung giáo viên tiểu học đều rất coi trọng giờ tập đọc Giáo viên

ở các lớp đầu cấp cho rằng phần luyện đọc từ, đọc câu là quan trọng hơn còn

ở các lớp cuối cấp thì cho rằng phần luyện đọc và phần tìm hiểu bài quan

trọng như nhau Nhưng nhìn chung 70% giáo viên khẳng định việc luyện đọcquan trọng hơn còn về thời gian phân bố trong giờ luyện đọc thì 80% số giáoviên cho rằng thời gian luyện đọc là nhiều hơn còn 20% cho rằng thời giancủa 2 phần này như nhau Được dự các tiết tập đọc của trường nói chung vàcủa lớp 1 nói riêng tôi nhận thấy phần lớn giáo viên đều chú ý sửa lỗi phát

âm cho học sinh song do thời gian bị hạn cho nên việc sửa lỗi chỉ được thựchiện lướt qua khi luyện đọc từ hoặc câu giáo viên thường chỉ cho học sinhluyện những từ và câu mà sách giáo khoa yêu cầu chứ chưa chọn lọc ranhững từ hoặc câu mà học sinh của mình hay nhầm lẫn

Hiện nay ở tiểu học, về vấn đề rèn đọc cho học sinh, giáo viên sử dụngphương pháp dạy học cụ thể là: phương pháp làm mẫu, phương pháp luyệnđọc theo mẫu, phương pháp luyện tập củng cố, phương pháp hỏi đáp (đặt câuhỏi để học sinh tự tìm và phát hiện từ khó, cách ngắt nhịp câu dài…) vàphương pháp đóng vai (đối với văn kể chuyện)

Qua tìm hiểu và dự giờ ở lớp 1 tôi thấy hiện nay nhìn chung giờ tậpđọc được tiến hành theo trình tự sau:

Tiết 1:

1 Kiểm tra bài cũ

Học sinh đọc lại bài của tiết trước và trả lời một số câu hỏi ứng với nộidung bài học

2 Bài mới:

a Giới thiệu bài:

- Giáo viên chép sẵn bài đọc lên bảng lớp

- Giáo viên đọc mẫu, học sinh theo dõi

b Hướng dẫn học sinh luyện đọc

* Luyện đọc tiếng, từ

Giáo viên kẻ chân những tiếng từ mà SKG yêu cầu → cá nhân học sinhđọc

- Dựa vào các câu hỏi và bài tập của SGK

+ Tìm tiếng có chứa vần cần ôn

+ Nói câu chứa tiếng có vần cần ôn

- Giáo viên đọc mẫu lần 2

- Học sinh đọc (cá nhân → đồng thanh)

c Luyện nói

- Học sinh nhìn vào tranh hoặc ảnh của SGK để luyện nói về nhữngchủ đề mà bài đọc yêu cầu.

5 Củng cố – dặn dò

Dặn dò học sinh đọc lại bài nhiều lần và chuẩn bị bài sau

Sau một thời gian tiến hành tìm hiểu điều tra thực trạng, tôi rút ra một

số kết luận sau:

- Giờ tập đọc có vị trí quan trọng ở tiểu học

- Giáo viên nhận thức được ý nghĩa của việc tập đọc và nhiệm vụchính của dạy đọc

- Trong giờ tập đọc giáo viên còn làm mẫu nhiều mà chưa để các em

tự phát hiện ra cách đọc Giáo viên còn lúng túng trong việc hướng dẫn họcsinh sửa phát âm sai do học sinh nói ngọng hoặc do tiếng địa phương

- Trong giờ tập đọc nhất là khi có người dự giờ thì giáo viên còn ít chú

ý đến học sinh yếu vì đối tượng này thường đọc chậm, làm mất thời gian,làm giảm tiến độ của tiết dạy

c Việc học tập của học sinh

Qua nhiều năm dạy học, tôi nhận thấy ở tiểu học các em thường coinhẹ môn tập đọc vì các em cho rằng môn tập đọc là môn dễ không phải suynghĩ như môn toán mà chỉ cần đọc trôi chảy, lưu loát là được Các em cũngchưa để ý đến việc đọc của mình như thế nào Một số ít học sinh phát âm sai

do thói quen đã có từ trước hoặc do tiếng địa phương Khi đọc các em cònhay mắc lỗi ngắt giọng, các em còn ngắt giọng để lấy hơi một cách tuỳ tiện(còn gọi là ngắt giọng sinh lý) Học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 1nói riêng phần lớn các em chỉ biết bắt chước cô một cách tự nhiên

3- Các biện pháp mới đã thực hiện để giải quyết vấn đề

Từ việc nghiên cứu cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận của việc dạy đọc lànhận thấy nếu dạy như đại trà hiện nay thì chưa đáp ứng được đầy đủ yêu

cầu dạy đọc ở tiểu học Do vậy để khắc phục những hạn chế, phát huy những

ưu điểm hiện có ở thực tế Tôi xin mạnh dạn đưa ra một số biện pháp hướngdẫn học sinh rèn đọc đúng để nâng cao hiệu quả của giờ tập đọc ở lớp 1 nóiriêng và ở tiểu học nói chung đó là:

3.1 Đọc mẫu:

- Bài đọc mẫu của giáo viên chính là cái đích mẫu hình thành kỹ năngđọc của giáo viên phải đảm bảo chất lượng đọc chuẩn, đọc đúng rõ ràng, trôichảy và diễn cảm Giáo viên yêu cầu lớp ổn định trật tự tạo cho học sinh tâm

lý nghe đọc, hứng thú nghe đọc và yêu cầu học sinh đọc thầm theo Khi đọcgiáo viên đứng ở vị trí bao quát lớp, không đi lại, cầm sách mở rộng, thỉnhthoảng mắt phải dừng sách nhìn lên học sinh nhưng không để bài đọc bị giánđoạn

- Đối với học sinh lớp 1 giai đoạn đầu (khoảng 2 → 3 bài đầu) giáoviên chép bài đọc lên bảng rồi học sinh theo dõi cô đọc ở trên bảng, nhưng ởgiai đoạn sau giáo viên nêu yêu cầu học sinh theo dõi bài ở sách giáo khoa đểtạo cho các em có thói quen làm việc với sách

3.2 Hướng dẫn đọc

a, Luyện đọc tiếng, từ

Đối với lớp 1 dù ở bất kỳ dạng bài nào văn xuôi hay thơ thì trước khiluyện đọc đúng toàn bài bao giờ học sinh cũng được ôn luyện âm vần Trongphần này các em ôn luyện vần trên cơ sở luyện đọc những từ khó, hay nhầmlẫn khi đọc có ở trong bài Để thực hiện được tốt phần này, ngoài việc đó cầnlựa chọn thêm những từ ngữ khác mà học sinh trong lớp mình hay nhầm lẫnhoặc phát âm sai để cho các em luyện đọc Trong thực tế, hàng ngày lên lớptôi vẫn thực hiện điều này

Thí dụ: Bài “Hoa Ngọc Lan”

Sách giáo khoa chỉ yêu cầu luyện đọc các từ sau

“ Hoa lan, lá dày, lấp ló”

Khi dạy, dựa vào tình hình đọc của lớp ngoài những từ trên tôi đã tìm

thêm một số từ ngữ khác cần luyện đọc đúng đó là các từ ngữ: “xanh thẫm,

nụ hoa, cánh xoè ra duyên dáng, ngan ngát, toả khắp vườn, khắp nhà…” Sở

dĩ tôi đã lựa chọn thêm những từ ngữ này bởi vì thực tế ở lớp tôi dạy vần còn một

số ít em đọc chưa tốt, các em hay nhầm lẫn vần, phụ âm đầu và dấu thanh Cụ thểnhư:

Toả khắp vườn, khắp nhà Toả khắc vườn, khắc nhà

Giáo viên cũng nên để cho học sinh tự nêu những từ mà các em cảmthấy khó đọc trong khi phát âm

Thí dụ: Bài “Chú công”

SGK chỉ yêu cầu luyện đọc từ “nâu gạch, rẻ quạt, rực rỡ, lóng lánh”

nhưng các em học sinh lớp tôi đã nêu ra được 2 từ mà các em cho là khó đọc

đó là: “màu sắc, xoè tròn” vì khi đọc dễ bị lẫn “màu sắc” với “mầu sắc”,

“xoè tròn” với “xèo tròn”

Khi cho các em luyện đọc từ ngữ, giáo viên nên kết hợp phân tíchtiếng để giúp học sinh nhớ lại những âm vần đã học Tuy nhiên chúng ta cầntập trung gọi những học sinh đọc còn yếu, song để giúp những em này đọcđược đúng thì việc gọi một số em giỏi đọc thật to, thật chính xác là một việclàm không thể thiếu bởi vì các êm yếu sẽ bắt chước các bạn để đọc và nhưvậy các em sẽ có ý thức tự sửa hơn Sau đó cả lớp sẽ đồng thanh những từngữ này Cần tăng cường cho các em nhận xét nhau đọc, đúng hay sai, nếusai thì ở đâu, các em có thể tự sửa lại cho bạn Nếu học sinh không làm được

việc đó, giáo viên phải kịp thời uốn nắn sửa sai ngay cho các em Nhất thiếtphải có khen chê kịp thời.

- Không chỉ luyện đọc đúng từ trong giờ tập đọc mà trong các tiết tăngTiếng Việt tôi cũng luôn đưa ra những bài tập phân biệt phụ âm đầu và vần

để giúp các em phát âm tốt hơn

Thí dụ: Dạng bài tập điền vần hoặc điền phụ âm đầu

+ Bài tập 1: Điền l hay n

….o… ắng , …o…ê , ….í….ẽ , ….áo…ức

+ Bài tập 4: Điền vần ăc, ắt hay ăp

m… trời , m… áo , đôi m……

b Đọc đúng: dạng thơ

Thơ là tiếng nói của tình cảm, là sự phản ánh con người và thời đạimột cách cao đẹp, thơ rất giàu chất trữ tình Vì vậy khi đọc thơ cần thể hiệnđược tình cảm của tác giả gửi gắm trong từ, từng dòng thơ, nhịp thơ để

truyền cảm xúc đến người nghe Vì vậy đọc thơ phải đọc đúng dòng thơ, vầnthơ, thể thơ để thể hiện sắc thái, tình cảm Khi dạy bài tập đọc là thơ thì mộtcông việc không thể thiếu được đối với giáo viên và học sinh đó là ngắt nhịpcâu thơ Thực tế cho thấy học sinh mắc lỗi ngắt nhịp là do không tính đếnnghĩa chỉ đọc theo áp lực của nhạc thơ Học sinh tìm được trong bài cónhững dấu câu thì ngắt nhịp ra sao Do vậy khi dạy những bài đọc thơ ở giaiđoạn đầu tôi thường chép lên bảng các câu thơ cần chú ý ngắt giọng rồihướng dẫn

Thí dụ: Bài “Tặng Cháu”

Vở này / ta tặng cháu yêu ta

Tỏ chút lòng yêu cháu / gọi là Mong cháu / ra công mà học tập Mai sau / cháu giúp nước non nhà

Học sinh sẽ được luyện đọc từng câu rồi đọc nối tiếp nhau cho đến hếtbài Giáo viên có thể cho các em dùng ký hiệu đánh dấu vào sách để khi đọckhông bị quên

Đến giai đoạn sau (khoảng từ giữa học kỳ II trở đi) tôi đã để học sinhnhìn vào sách và nêu cách ngắt giọng của mình ở từng câu thơ (vì những bàithơ của lớp 1 thường là ngắn nên công việc này cũng không chiếm quá nhiềuthời gian trong tiết dạy) Nếu học sinh nói đúng giáo viên công nhận ngay vàcho các em đánh dấu luôn vào sách Nếu học sinh nói sai giáo viên sửa lạicho học sinh

Thí dụ 1: Bài “Mẹ và cô”

Học sinh thường ngắt nhịp như sau:

Buổi sáng / bé chào mẹ Chạy tới ôm / cổ cô Buổi chiều / bé / chào cô

Rồi sào / vào lòng mẹ Mặt trời / mọc / rồi lặn Trên đôi chân / lon ton Hai chân trời / của con

Là mẹ / và cô giáo

Tôi đã sửa lại những câu học sinh sai và nêu cho các em thấy tại saongắt nhịp như vậy lại là sai

Thí dụ: Câu “chạy tới ôm cổ cô” ngắt nhịp như trên là sai vì “ôm cổ

cô” là một cụm từ liền nhau, nếu ngắt giọng ở sau chữ “cổ” thì cụm từ đó sẽ

bị tách ra và nghĩa của nó sẽ không rõ ràng Hay câu “Buổi chiều bé chào

cô” cũng tương tự tôi đã sửa cách đọc bài thơ trên như sau:

Buổi sáng / bé chào mẹ Chạy tới / ôm cổ cô Buồi chiều / bé chào cô Rồi / sà vào lòng mẹ Mặt trời mọc / rồi lặn Trên đôi chân lo ton Hai chân trời / của con

Là mẹ / và cô giáo

Thí dụ 2: Bài “Kể cho bé nghe”

Khi đọc học sinh thường ngắt mỗi dòng thơ một lần là do thói quen

nhưng tôi đã sửa lại và hướng dẫn cho các em cách đọc vắt dòng: cuối dòng

1 đọc vắt luôn sang dòng 2, cuối dùng 3 đọc vắt luôn sang dòng 4 Cứ như

thế cho đến hết bài

Bên cạnh việc rèn đọc đúng trong các giờ tập đọc ở trên lớp thì trongcác tiết tăng cường Tiếng Việt tôi cũng thường đưa ra những câu thơ hoặc bài

thơ ngắn để giúp học sinh luyện đọc và ngắt giọng, cũng có thể đó là nhữngcâu ứng dụng hay bài ứng dụng đã có ở phần học vần.

Thí dụ:

“Lá thu kêu xào xạc Con nai vàng ngơ ngác Đạp trên lá vàng khô”

Hay

“Tiếng dừa làm dịu nắng trưa Gọi đàn gió đến cùng dừa múa reo Trời trong đầy tiếng rì rào Đàn cò đánh nhịp bay vào bay ra”

c Đọc đúng: dạng văn xuôi

Tương tự như ở thơ, giáo viên cần chú trong rèn cho các em biết ngắt,nghỉ hơi cho đúng Cần phải dựa vào nghĩa và các dấu câu để ngắt hơi chođúng Khi đọc không được tách một từ ra làm hai, tức là không ngắt hơitrong một từ Việc ngắt hơi phải phù hợp với các dấu câu, nghĩ ít ở dấu phẩy,nghỉ lâu hơn ở dấu chấm Đối với những câu văn dài cần hướng dẫn học sinhngắt hơi cho phù hợp Cụ thể tôi cho học sinh tự tìm những câu văn dài đóhoặc do chính giáo viên đưa ra Sau đó yêu cầu học sinh xác định cách ngắtgiọng, gọi học sinh nhận xét đúng sai Đối với học sinh lớp 1 giáo viên cũngchưa nên hỏi nhiều quá về việc tại sao các em lại ngắt giọng như vậy mà nếuthấy đúng thì giáo viên công nhận ngay, còn nếu sai thì sửa cho các em vàgiải thích để các em thấy rõ hơn Sau khi xác định ngắt giọng ở mỗi câu văndài bao giờ giáo viên cũng phải nhấn mạnh cho các em thấy tầm quan trọngtrong việc ngắt, nghỉ đúng ở các câu văn, đoạn văn Muốn xác định cách ngắtgiọng đúng thì phải dựa vào nghĩa vào các tiếng, từ, dấu câu

Thí dụ: Bài “Trường em”