SKKN một số PHƯƠNG PHÁP rèn kĩ NĂNG đọc NHẠC CHO học SINH lớp 5

SKKN một số PHƯƠNG PHÁP rèn kĩ NĂNG đọc NHẠC CHO học SINH lớp 5 SKKN một số PHƯƠNG PHÁP rèn kĩ NĂNG đọc NHẠC CHO học SINH lớp 5 SKKN một số PHƯƠNG PHÁP rèn kĩ NĂNG đọc NHẠC CHO học SINH lớp 5 SKKN một số PHƯƠNG PHÁP rèn kĩ NĂNG đọc NHẠC CHO học SINH lớp 5 SKKN một số PHƯƠNG PHÁP rèn kĩ NĂNG đọc NHẠC CHO học SINH lớp 5 SKKN một số PHƯƠNG PHÁP rèn kĩ NĂNG đọc NHẠC CHO học SINH lớp 5 SKKN một số PHƯƠNG PHÁP rèn kĩ NĂNG đọc NHẠC CHO học SINH lớp 5

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC

NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 5

MỤC LỤC

Mục lục

Danh mục chữ viết tắt

Đặt vấn đề

Giải quyết vấn đề

1 Cơ sở lí luận

2 Thực trạng của vấn đề

3 Các biện pháp mới đã thực hiện để giải quyết vấn đề

4 Hiệu quả của SKKN

Kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

1 2 3 5 5 7 8 14 17 20

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GV Giáo viên

HS Học sinh

SGK Sách giáo khoa

SGV Sách giáo viên

TĐN Tập đọc nhạc

BGH Ban giám hiệu

VD ví dụ

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh là yêu cầu cần thiết đối với ngành giáo dục

Đổi mới phương pháp dạy học là một yếu tố mang tính chất khách quan,

nó đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển ngày càng cao của xã hội, đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu của giáo viên, tự học tự rèn luyện của học sinh Song việc đổi mới phương pháp phải được tiến hành một cách đồng bộ như: chương trình, sách giáo khoa, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học

Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến việc giáo dục thế hệ trẻ, rèn luyện các em trở thành con người toàn diện, có ích cho đất nước sau này Cho nên cùng với sự phát triển của các môn học ở bậc Tiểu học như: Toán, Tiếng Việt,

Tự nhiên xã hội…thì bộ môn âm nhạc là bộ môn không thể thiếu của thẩm mĩ học Bởi lẽ giáo dục âm nhạc là một nội dung cần thiết để đào tạo con người một cách toàn diện Được học bộ môn này các em sẽ làm chủ nền văn hoá âm nhạc, có đủ trình độ tiếp thu các phương thức âm nhạc khác Đồng thời qua các bài hát giáo dục các em có tình cảm về tình yêu quê hương đất nước, yêu thiên

nhiên…từ đó các em noi gương phấn đấu thực hiện tốt theo năm điều Bác Hồ dạy

Qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy và nghiên cứu chương trình tôi nhận thấy kiến thức môn âm nhạc với học sinh lớp 1,2,3 chủ yếu là học các bài hát Ở lớp 3 GV chỉ giới thiệu cho HS một số kí hiệu ghi chép nhạc ban đầu rất đơn giản thông qua các trò chơi để HS nhận biết tên nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông HS tập nhận biết hình nốt trắng, đen, móc đơn, móc kép và các dấu lặng đơn, lặng đen GV không đi sâu vào các kí hiệu ghi nhạc

Trong chương trình Âm nhạc ở lớp 4,5 đã được viết thành SGK và SGV các em được học thêm phân môn nữa là tậpđọc nhạc, số lượng bài TĐN ở mỗi lớp từ 8 đến 9 bài Những bài TĐN này hầu hết viết ở nhịp 2/4 và ¾ gồm 5 âm:

Đô – rê – mi – son – la và 7 âm: Đô – rê – mi -pha – son – la – si, với trường độ ( hình nốt ): Nốt đen, nốt trắng, nốt đen chấm dôi, nốt trắng chấm dôi, móc đơn, lặng đen, lặng đơn Những bài TĐN này dài không quá 16 nhịp và có lời ca với

âm hình tiết tấu Nhưng những điều này còn là nhiều bỡ ngỡ, đòi hỏi HS phải có

sự tư duy để phân biệt được các âm hình cũng như các nốt nhạc trên khuông Quan trọng hơn cả là các em nắm bắt được một số kiến thức nhạc lý cơ bản, biết xác định vị trí nốt nhạc trên khuông, có cảm nhận nhạy bén hơn về âm nhạc Đây là một vấn đề mà bản thân tôi cũng như của một số đồng nghiệp dạy bộ môn âm nhạc thực sự trăn trở, suy nghĩ và cần tìm ra phương pháp mới giúp các

em đọc được bài nhạc đúng như yêu cầu của nội dung chương trình Có lẽ đây

là bước chuyển bước khó khăn đối với các em HS từ lớp 1,2,3 lên lớp 4,5 và nhất là đối với các em HS lớp 5 khi tiết tấu cũng như cao độ của bài TĐN không còn ở mức độ đơn giản

Từ những kinh nghiệm giảng dạy âm nhạc của bản thân, tôi mạnh dạn

nêu lên những ý tưởng của mình qua sáng kiến kinh nghiệm về: “Một số

phương pháp rèn kĩ năng đọc nhạc cho học sinh lớp 5”

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận của vấn đề :

Âm nhạc là ngôn ngữ biểu hiên nội dung bằng âm thanh, âm nhạc có đôi nét gần gũi với ngôn ngữ nói Âm nhạc truyền đạt được những cảm xúc buồn, vui Nó diễn đạt được những sắc thái vô cùng tinh tế mà bất cứ loại hình nghệ thuật nào cũng khó sánh kịp Nhạc sĩ có thể sử dụng giai điệu, âm thanh trầm bổng khác nhau, những tiết tấu, hoà thanh, âm sắc tạo cho người nghe có cảm giác chọn vẹn hơn cả một đoạn văn miêu tả chi tiết Vì lẽ đó nhạc sĩ thiên tài

Trai Cốpski nói: “ Âm thanh bắt đầu từ chỗ ngôn từ kết thúc”.

Một tác phẩm âm nhạc được tạo ra bởi các âm thanh của từng nốt nhạc,

và những âm thanh đó được con người ghi lại bằng phương pháp đọc nhạc Vậy

ta cần hiểu về đọc nhạc là như thế nào?

TĐN là việc thực hiện một chuỗi các thao tác giải mã các kĩ hiệu ghi nhạc

cụ thể:

a Cấu tạo kí hiệu âm nhạc:

Cấu tạo kí hiệu các nốt nhạc gồm: Hình nốt tròn, nốt trắng, nốt đen, nốt móc đơn, nốt móc kép, ngoài ra còn có các hình dấu lặng đơn, lặng đen…

Xác định tên nốt và vị trí các nốt nhạc trên khuông, ghép các nốt thành một bản nhạc

Đọc đúng được cao độ, trường độ của các nốt nhạc

b Kĩ năng đọc nhạc

Muốn đọc đúng đòi hỏi HS phải nắm vững lí thuyết âm nhạc, tư duy, nhận xét các kí hiệu âm nhạc

Nhận dạng khuông nhạc, nhớ tên các dòng, khe nhạc

Nhận dạng hình nốt để ngân đúng 5 âm ( Đô – rê – mi – son – la ) và 7

âm ( Đô – rê – mi – fa – son – la –si )

Ngoài ra đọc nhạc ở lớp 5 còn có đọc các nốt nhạc nằm ngoài một quãng tám và các hình tiết tấu phức tạp hơn ( VD: Nốt móc giật, đảo phách…)

Dựa vào tâm lí lứa tuổi HS tiểu học: Hiếu động, ham chơi hơn ham học, năng lực trí nhớ kém bền vững Do vậy người GV phải biết kết hợp giữa “Học

mà chơi – chơi mà học” Tuổi thơ hiếu động sống bằng tình cảm hơn lí trí nên rất dễ tiếp cận với âm nhạc Một bài hát hay có nội dung truyền cảm tốt sẽ có tác động rất nhiều đến tâm lí trẻ thơ, thông qua đó nhà trường giáo dục cái hay, cái đẹp của nghệ thuật âm nhạc cho các em, góp phần đào tạo cho các em thành con người toàn diện Người GV Tiểu học không những có trách nhiệm là người hình thành cơ sở, bước đầu cho sự tiếp thu nghệ thuật âm nhạc mà còn là người đầu tiên phát hiện những mầm non năng khiếu âm nhạc, sớm có điều khiện bồi dưỡng các em thành nhân tài cho đất nước Muốn hoàn thành nhiện vụ trên,

người GV dạy âm nhạc phải có hiểu biết cơ bản về kiến thức âm nhạc, thường thức âm nhạc, rèn luyện kĩ năng thực hành, giúp các em thể hiện chính xác mọi yêu cầu lí thuyết, thực hành của bộ môn âm nhạc

Nhạc sĩ người Nga Kabalepki nói: “ Âm nhạc là môn nghệ thuật tác

động đến cảm xúc con người vì vậy nó giữ vai trò trọng tâm trong việc nuôi dưỡng tâm hồn thanh thiếu nhi”

2 Thực trạng của vấn đề:

a Những thuận lợi

Trường Tiểu học Bạch Hạc có tổng số 18 lớp có 3 GV phụ trách dạy môn

âm nhạc ( Trong đó có một đồng chí đã chuyển đi tăng cường )

Được sự quan tâm chỉ đạo thường xuyên của BGH nhà trường đã tổ chức các hoạt động dạy - học trong chương trình và các buổi ngoại khoá để GV dạy

âm nhạc và HS có nhiều điều kiện tiếp cận với hoạt động văn hoá văn nghệ

Bản thân là một GV có nhiều năm đứng lớp, nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ

Có trình độ chuyên môn vững vàng, được đào tạo bài bản chính quy Có ý thức

tự học tập và bồi dưỡng thường xuyên nhằm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

Có đội ngũ GV giàu kinh nghiệm luôn đoàn kết giúp đỡ nhau, là điều kiện thuận lợi để học hỏi và trao đổi kinh nghiệm trong giảng dạy

HS có hứng thú với môn học, coi môn học là những giờ phút thư giãn, tạo được không khí sôi nổi

b Những khó khăn

Bên cạnh những thuận lợi nêu trên, bản thân tôi nhận thấy còn có một số khó khăn Trường Tiểu học Bạch Hạc là một trường vùng ven của thành phố, trình độ dân trí chưa cao Nhiều gia đình HS còn gặp khó khăn nên chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của con em mình

Hầu hết các em chỉ coi trọng việc học các môn chính như: Toán, Tiếng Việt…mà coi bộ môn âm nhạc là môn phụ không cần thiết để học nên dẫn đến chất lượng đầu tư cho bộ môn âm nhạc còn chưa cao

Trình độ nhận thức của các em không đồng đều

Trường không có phòng nghệ thuật dành riêng cho bộ môn âm nhạc nên mỗi tiết học GV phải vận chuyển thiết bị dạy học mất nhiều thời gian

c Nguyên nhân của những khó khăn trên:

* Khách quan: Bạch Hạc là một phường vùng ven của Thành phố nên điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó khăn Nhiều em gia đình nằm trong hộ nghèo nên bản thân phụ huynh và HS không hiểu được vai trò của âm nhạc với

sự phát triển tốt về khả năng giao tiếp với đời sống bên ngoài và có ảnh hưởng tích cực tới sự phát triển tính cách, tâm lý của trẻ, giúp các em biết sống có chiều sâu và biết cảm nhận cái đẹp hơn

* Chủ quan: Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường còn khó khăn chưa đáp ứng đáp ứng được nhu cầu về thiết bị dạy học nên GV còn hạn chế trong việc truyền tải kiến thức đến cho các em HS

3 Các biện pháp mới đã thực hiện để giải quyết vấn đề

1 Các bước tiến hành

Để có một tiết dạy âm nhạc thành công GV thực hiện quy trình, biện pháp giảng dạy đổi mới, phương pháp sáng tạo phù hợp, và chú trọng rèn kĩ năng đọc nhạc nhạy bén hơn cho HS Tôi tin chắc rằng kết quả học tập môn âm nhạc được tăng lên rõ rệt Đồng thời bằng phương pháp giáo dục đạo đức cho

HS làm cho các em yêu thích bộ môn này hơn, tránh có sự phân biệt môn học

Đối với HS Tiểu học, tâm lý các em chưa thực sự ổn định, việc truyền đạt kiến thức để các em lĩnh hội chon vẹn là điều khó khăn Hơn thế, đối với môn

âm nhạc lớp 5, ngoài phân môn học hát và âm nhạc thường thức các em còn phải học thêm một phân môn nữa là đọc nhạc Đọc nhạc được mệnh danh là phân môn học khô khan, muốn mỗi giờ TĐN đạt kết quả cao đòi hỏi người GV trực tiếp giảng dạy phải luôn có giải pháp, không ngừng đổi mới phương pháp học tích cực để tránh sự nhàm chán cho HS trong mỗi tiết học Chính vì lẽ đó trong quá trình giảng dạy, tôi luôn nghiên cứu, tìm hiểu, tăng cường, trang bị cho mình kiến thức âm nhạc, sử dụng triệt để đồ dùng dạy học, tổ chức các trò chơi, các cuộc thi trong giờ học nhằm thu hút sự hứng thú, sáng tạo cho HS

* Đối với GV:

Bước 1: Nắm chắc kiến thức âm nhạc, thực hiện đúng, đủ các bước,

phương pháp sư phạm Tích cực tham khảo tài liệu về chuyên ngành âm nhac, sưu tầm băng dạy mẫu Thường xuyên cập nhật thông tin, ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng Sử dụng đàn, kết hợp với máy chiếu để mô phỏng một cách linh hoạt, thành thục, có kỹ năng kỹ xảo, nâng cao chất lượng bài giảng Ngoài ra là một GV âm nhạc phải sử dụng triệt để giáo cụ trực quan như: bảng phụ chép nhạc, bộ nhạc cụ gõ( thanh phách, trống, song loan, mõ…) đàn phím điện tử…

Thực hiện nhịp nhàng các thao tác sử dụng nhạc cụ, bảng phụ, kèm theo

là hệ thống câu hỏi phù hợp với chương trình soạn giảng về nhạc lý

VD: + Bài TĐN có những hình nốt nào? Tên nốt nào?

+ Bài TĐN có hình dấu gì? Nêu tác dụng của nó?

Đồng thời luôn khai thác, phát hiện ra các HS đặc biệt có năng khiếu Để

từ đó kịp thời có biện pháp uốn nắn, bồi dưỡng phát triển đầy đủ hơn cho các em

Bước 2: Tiến hành cho HS thực hiện nhận biết các yếu tố âm nhạc cần

thiết để tạo thành một bản nhạc hoàn chỉnh: nhịp, vạch nhịp, số chỉ nhịp, nốt nhạc, hình nốt, dấu quay lại… Sau đó cho HS luyện đọc thanh âm, tiết tấu, đọc lần lượt tên nốt, đọc đúng cao độ và tiết tấu của bài, đọc ghép lời ca…

+ Thứ nhất: Cho HS luyện cao độ - GV cho HS luyện đọc theo sơ đồ thang âm, luyện theo mẫu Có thể đọc theo đàn, theo sơ đồ, theo thế tay, đọc theo nốt… L

VD: - Đọc theo thang âm S M

( Quy định: Đô viết là Đ; Rê viết là R…) R

Đ

- Đọc theo sơ đồ khuông:

+ Thứ hai: cho HS luyện tiết tấu

GV cho HS xác định âm hình tiết tấu chính trong bài sau đó tập thể hiện đúng tiết tấu bằng cách: Đọc đúng hình nốt và ngân đúng trường độ của nốt đó

VD: Nốt: - đọc là đen

Nốt: - đọc là trắng

Nốt: - đọc là nốt đơn…

Đây là cách đọc ưu điểm nhất, gần gũi dễ hiểu nhất cho HS thể hiện được tính linh hoạt và tiết kiệm được thời gian cho tiết học

2 Các phương pháp rèn kĩ năng đọc nhạc cụ thể

* Một là: Phương pháp đàm thoại gợi mở

Phương pháp này được sử dụng chủ yếu ở giai đoạn đầu của tiết học GV dẫn dắt cho HS nhận biết các kí hiệu ghi nhạc cũng như các nốt nhạc bằng một

hệ thống câu hỏi gợi mở mang tính ngắn gọn, dễ nhớ, đễ hiểu…

VD: Bài nhạc được viết ở nhịp bao nhiêu?

Kể tên hình nốt, tên nốt chính trong bài?

Vai trò của GV là tổ chức, hướng dẫn, phân tích được mức độ khó dễ của bài TĐN để chuẩn bị cho giai đoạn thực hành đọc và luyện đọc

* Hai là: Lý thuyết âm nhạc

Muốn đọc được nhạc trước hết các em phải nắm được nhạc lý cơ bản để từ

đó các em nhận biết được các kí hiệu ghi nhạc trên bản nhạc Những kiến thức này được trình bày ngắn gọn, đơn giản, súc tích trong các tiết dạy TĐN Cao hơn nữa các em đọc thành thạo các bài TĐN và tập viết các nốt nhạc Các em sẽ phải làm quen và thực hiệnn viết các kí hiệu ghi nhạc một cách tỉ mỉ, vừa viết

vừa khám phá Cho nên người GV phải tận tình, nhẹ nhàng, hướng dẫn từng chi tiết từ dễ đến khó

VD: Tập viết khoá son

Hướng dẫn HS viết khoá son phải cụ thể, giải thích rõ các bước viết thành khoá son và nhất là HS phải nắm được khoá son được viết ở đầu khuông nhạc

* Ba là: Cao độ

Trong phân môn TĐN, luyện đọc cao độ là khó hơn cả, đòi hỏi người GV phải luyện cho HS theo các bước tuần tự và bài bản Hướng dẫn cho các em nhận biết rồi mới mở rộng thành những thang 5 âm hay 7 âm

Trước hết tập những quãng gần với âm son là trung tâm

VD: Mi – son – la ; Son – la – đố; Đồ - mi – son

Tiếp theo là các quãng xa như quãng 4: Rê – mi ; son – la

Hay quãng 5: Rê – la ; son – la

Sau khi tiến hành thang 5 âm sẽ dạy tiếp âm pha và âm si

+ Để thực hiện nội dung trên, GV có thể sử dụng các thủ pháp nghệ thuật khác nhau

VD: - Đọc nhạc theo chữ nốt: Là dùng phụ âm đầu để đặt tên các nốt như: Nốt Đô: kí hiệu là: Đ; nốt Rê: kí hiệu là: R; nốt Mi: kí hiệu là: M…

- Đọc theo sơ đồ: Ta dùng hình vẽ theo sơ đồ thế tay để HS hình dung độ trầm bổng của âm thanh

- Đọc theo sơ đồ bậc thang: Viết sơ đồ theo hình bậc thang đi lên với chữ nốt

* Bốn là: Luyện tiết tấu:

Ở HS tiểu học, nếu kết hợp đọc cao độ và tiết tấu ngay cùng một lúc sẽ gây sự nhầm lẫn cho các em, tập trung vào tiết tấu thì sẽ quen cao độ và ngược lại, và nhất là đối với các em có tư duy chậm

Để HS dễ tiếp thu và tập đúng tiết tấu, GV có thể cho HS luyện tách riêng trường độ bằng cách: đọc và gõ theo hình tiết tấu Đọc tiết tấu có ưu điểm là vỗ tay ( hoặc gõ đệm bằng nhạc cụ gõ ) sẽ tạo cho HS có hứng thú thực hiện và chú

ý hơn vào bài Trong giờ học, ngoài đọc bằng âm tiết tấu, GV có thể tìm cho HS nhiều cách đọc khác: đọc bằng âm tượng thanh, đọc thơ theo tiết tấu, đọc đồng dao theo tiết tấu…

* Năm là: Luyện đọc

GV nên chú ý đến các giai đoạn của quá trình luyện đọc, phải tiến hành từ thấp đến cao để HS tiếp thu đạt hiệu quả cao Bởi lẽ môn TĐNcũng như các môn học khác phải có sự luyện tập, thực hành với nhiều hình thức khác nhau như: quan sát, phát biểu, nhận xét, tập đọc và gõ tiết tấu nối tiếp theo dãy, nhóm, tổ, bàn…Đặc biệt hơn cả là HS phải biết tư duy ghi nhớ cao độ các âm giống nhau, nhận biết các nốt nhạc Dựa vào cách luyện đọc thang âm, GV cho

HS tự đọc khuông nhạc và kịp thời uốn nắn, sửa chữa cho các em

Phương pháp luyện tập rèn kĩ năng đọc nhạc cho các em là việc quan trọng nhất Khi rèn đọc, GV phải tự chú ý đến các nguyên tắc cơ bản sau:

- Đảm bảo phối kết hợp đồng bộ các bộ phận trong cơ thể như: Mắt nhìn lên bài nhạc; tai nghe – GV truyền thụ phương pháp bài học; não bộ tư duy; thanh quản; lưỡi…tất cả đều tham gia vào quá trình đọc nhạc

- Tư thế ngồi đọc phải thẳng lưng, cột sống, lưng, chân, đầu gối…ở tư thế thoải mái Cách tư duy, độ cao có ảnh hưởng đến não phát ra âm thanh, có ảnh hưởng đến thanh quản…

- Quy trình đọc nhạc là do sự vận động, phát triển trí não, tư duy não bộ

và mắt Chính từ điều kiện trên GV chuẩn bị các thiết bị để dạy bộ môn này phải phù hợp, khoa học và đảm bảo cụ thể sau:

+ Bảng phụ: Đã được Bộ GD&ĐT cấp phát ( HS dễ nhìn, dễ đọc, hình ảnh cuấn hút HS ) chỗ ngồi phải thoáng, đủ ánh sáng, đúng quy cách

- Nguyên tắc rèn luyện TĐN: Đây là phương pháp rèn kĩ năng đọc nhạc đòi hỏi HS phải tự giác cao, nắm vững các thao tác kĩ thuật, kiên trì lặp đi lặp lại các thao tác đó Bởi vì TĐN là việc thực hiện một chuỗi các thao tác, một hệ thống kí hiệu âm nhạc trong cùng một lúc Khi rèn kĩ năng HS phải nhận dạng khuông nhạc, đọc đúng với tương quan cao độ và độ dài, nhớ tên nốt, dòng, khe Trong điều kiện thời lượng môn học ít, các tiết học cách nhau lâu, khả năng nghe nhạc của các em chưa đồng đều, điều kiện phương tiện học nhạc của các

em còn thiếu thốn Để khắc phục nhược điểm trên, việc tách biệt kĩ năng, giải

mã chữ nhạc, TĐN giai điệu, TĐN tiết tấu, TĐN trên khuông là phù hợp với lứa tuổi HS GV căn cứ vào trình độ của từng lớp, từng HS để đưa ra phương pháp