Giáo dục đạo đức phật giáo cho tín đồ phật giáo ở thành phố sa đéc tỉnh đồng tháp (nghiên cứu trường hợp chùa từ quang và một số chùa khác) ( Luận văn thạc sĩ)

Giáo dục đạo đức phật giáo cho tín đồ phật giáo ở thành phố sa đéc tỉnh đồng tháp (nghiên cứu trường hợp chùa từ quang và một số chùa khác) ( Luận văn thạc sĩ)Giáo dục đạo đức phật giáo cho tín đồ phật giáo ở thành phố sa đéc tỉnh đồng tháp (nghiên cứu trường hợp chùa từ quang và một số chùa khác) ( Luận văn thạc sĩ)Giáo dục đạo đức phật giáo cho tín đồ phật giáo ở thành phố sa đéc tỉnh đồng tháp (nghiên cứu trường hợp chùa từ quang và một số chùa khác) ( Luận văn thạc sĩ)Giáo dục đạo đức phật giáo cho tín đồ phật giáo ở thành phố sa đéc tỉnh đồng tháp (nghiên cứu trường hợp chùa từ quang và một số chùa khác) ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN CAO LỘC

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO TẠI THÀNH PHỐ SA ĐÉC, TỈNH ĐỒNG THÁP (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CHÙA TỪ QUANG

VÀ MỘT SỐ CHÙA KHÁC)

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÔN GIÁO HỌC

HÀ NỘI - 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN CAO LỘC

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO THÀNH PHỐ SA ĐÉC TỈNH ĐỒNG THÁP (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CHÙA TỪ QUANG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi là Trần Cao Lộc, người thực hiện luận văn nầy

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và theo tài liệu đã được trích dẫn Những trích dẫn cần thiết trong luận văn được tôi chú thích rõ ràng và đúng theo văn bản

Tác giả luận văn

Trần Cao Lộc

LỜI CÁM ƠN

Luận văn này là thành quả của quá trình học tập, nghiên cứu của học viên tại Khoa Tôn giáo học - Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Học viện Khoa học xã hội, nhà trường đã tạo những điều kiện thuận lợi về mọi mặt để tôi học tập và nghiên cứu tại đây

Tôi xin trân trọng gửi lời cám ơn đến các thầy, cô giáo, những người phụ trách khoa Tôn giáo học đã truyền đạt cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian tôi học tập tại trường

Tôi xin chân thành cảm ơn TS Trần Hữu Hợp, thầy hướng dẫn và đã tận tình chỉ dạy, truyền đạt cho tôi nhiều kiến thức, kinh nghiệm có giá trị, giúp tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cám ơn đến tất cả những bạn bè, những người đã gắn bó và giúp

đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình tôi, anh chị em và những người thân đã tạo điều kiện để tôi yên tâm học tập trong suốt thời gian qua./

Xin cám ơn !

Học viên

Trần Cao Lộc

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

PHẬT GIÁO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

15

26

Chương 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HIỆN NAY Ở

Chương 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ VÀ KHUYẾN NGHỊ

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nước ta đang trong thời kỳ hội nhập nên việc tiếp cận với nền văn hóa nước ngoài tác động đến lối sống của người Việt, vì sự tiếp cận nào cũng có tác dụng hai chiều, nếu ta biết sử dụng đúng thì rất có lợi, trái lại sẽ gây nên hậu quả tai hại Đây là một trong những nguyên nhân đưa đến sự suy thoái về đạo đức của xã hội hiện nay

Từ các giá trị xã hội bị băng hoại và các tệ nạn ngày càng gia tăng ảnh hưởng

nhiều đến thế hệ trẻ Qua bài: “ Hoằng pháp với chương trình tu học của tuổi trẻ”,

Ni sư Thích Tâm Chính, đơn vị Phật giáo Hải Phòng cho biết về thực trạng của tuổi trẻ ngày nay đang trong tình trạng báo động về đạo đức như bạo lực học đường, thích thể hiện bản thân Sự phát triển của khoa học công nghệ thông tin cũng có tác dụng hai chiều nếu các em biết sử dụng đúng thì rất tốt trái lại sẽ có nhiều tai hại về mặt đạo đức [19,tr154]

Từ cá nhân, gia đình, xã hội đến nhân loại những giá trị đạo đức như đang xuống cấp Chiến tranh giữa các quốc gia không ngừng xảy ra Trong khi đó cuộc sống nhân loại đang bị chao đảo theo đà tiến bộ của công nghệ thông tin như sống

ảo, thất vọng, stress Do đó, việc giáo dục về đạo đức nói chung và đạo đức Phật giáo nói riêng là điều cần thiết [19,tr.134]

Ngoài những nguyên nhân trên việc bảo vệ môi trường sống cũng thể hiện giá trị đạo đức của con người Ngày nay, việc bảo vệ môi trường được phát động mạnh vì tình trạng ô nhiễm ngày càng gia tăng nhất là nững chất độc hóa học thải ra từ các nhà máy, từ nguồn nước đến không khí đều bị ảnh hưởng đến đời sống con người Thêm vào đó việc đốn cây, phá rừng con người tàn phá thiện nhiên nên phải chịu sự tàn phá khốc liệt của thiên tai như bão lụt, hạn hán Trong khi đó, đặc điểm của đạo

đức Phật giáo là cuộc sống hài hòa với thiên nhiên làm cho môi trường sống vừa lành

vừa đẹp, ngay cuộc đời Đức Phật cũng gắn liền với thiên nhiên: sanh dưới cây Vô ưu,

thành đạo dưới cây Bồ đề, thuyết pháp đầu tiên ở Vườn nai và viên tịch dưới cây Sa

la Ngày nay, chúng ta cũng phát động việc “trồng cây gây rừng” để bảo vệ môi

2

trường Có người cho rằng rừng chính là ngôi nhà thứ hai của chúng ta, nên phá rừng tức là hủy diệt ngôi nhà thứ hai của nhân loại

Giáo sư Hoàng Như Mai trong “Tập văn Phật đản” viết về “ Đạo đức Phật

giáo và sự phát triển của khoa học kỹ thuật” nhận xét về tình hình suy thoái đạo đức

trong xã hội hiện nay khá nghiêm trọng Ông nhận xét sự phát triển của khoa học kỹ thuật là cần thiết và ứng dụng sao cho có ích và hạn chế những hậu quả tai hại Người

ta tin rằng khoa học tạo ra mọi giá trị nên đạo đức giảm giá Có ý kiến cho rằng : loại

bỏ đạo đức thay vào đó môn khoa học về phong tục Tác giả cho rằng đây là một sự ngộ nhận vì nếu nhân danh khoa học thì những nguyên tắc và luân lý đạo đức không

khác gì khoa học “ Trong khi đó đạo đức là chân lý mặc nhiên đã được mọi người

chấp nhận và không cần chứng minh Lại nữa, phục vụ lợi ích cho nhân loại không phải chỉ có khoa học và nó chỉ đề ra phương tiện không đề ra được mục đích Những thành tựu của khoa học giúp con người hưởng lạc mà không làm bớt đi khổ đau Trong khi đó đạo đức cũng thừa nhận những nỗi lo âu ấy nhưng lại có cách giải quyết.”

[52,tr.33]

Do đó, vấn đề dạy đạo đức cho mọi người hay dạy đạo đức Phật giáo cho người tu tại gia cần được đặt ra Bài viết sẽ nghiên cứu trường hợp tại chùa Từ Quang và một số chùa khác ở thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp đã và đang nổ lực thực hiện việc này

Trong luận văn, chúng tôi cố gắng nói lên giá trị của đạo đức Phật giáo để nâng cao phẩm chất con người trước tình trạng suy thoái đạo đức ngày nay Vì vậy, để tìm

hiểu và đánh giá hiệu quả của công tác giáo dục này, chúng tôi chọn đề tài “Giáo dục

đạo đức Phật giáo cho tín đồ Phật giáo ở Thành phố Sa Đéc tỉnh Đồng Tháp (nghiên cứu trường hợp chùa Từ Quang và một số chùa khác)” làm luận văn thạc sĩ,

chuyên ngành Tôn giáo học

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Đã có rất nhiều sách, đề tài, bài viết về đề tài đạo đức Phật giáo Những tác phẩm tiêu biểu của một số tác giả trong nước và ngoài nước như sau:

3

2.1 Các nghiên cứu trong nước

* Hòa thượng Thích Minh Châu với quyển “Đạo đức Phật giáo & Hạnh

phúc con người” gồm 29 bài viết về những vấn đề có liên quan đến đạo đức Trong

lời nói đầu đã bao quát toàn bộ vấn đề khi cho rằng “ Phật học chính là đạo đức

học” và “Đạo đức Phật giáo là một nếp sống đem lại hạnh phúc cho con người”

[6,tr.3] Những kinh sách nhà Phật được coi như là những pháp môn để thực hành

và tu tập Do đó 29 bài viết nhằm triển khai ý nghĩa về đạo đức Phật giáo

Trong bài đầu cũng chính là tên quyển sách Hòa thượng cho chúng ta biết

rằng “những lời dạy của Đức Phật đều trực tiếp hay gián tiếp liên hệ đến vấn đề

đạo đức”[6,tr.7] Điểm nổi bật trong trong đạo đức Phật giáo là vai trò trí tuệ vì nó

giúp ta phân biệt thiện / ác, chánh / tà Một đặc điểm khác của đạo đức Phật giáo là xây dựng một nếp sống hài hòa với thiên nhiên, làm lành, làm đẹp môi trường sống Chính đời sống của Đức Phật cũng thể hiện điều đó : sanh ra, thành đạo, thị tịch đều

ở dưới gốc cây Không những hài hòa với thiên nhiên mà còn hài hòa với con người như từ, bi, hỷ, xả

Do đó đạo đức Phật giáo là nếp sống đem đến niềm an lạc Trong bài viết Ngài cho rằng chiến tranh đem đến đau khổ, chỉ có giải pháp hòa bình mới tránh sự

xung đột Trong quyển sách có bài viết “Sống đạo đức là trách nhiệm của mỗi

người chúng ta” khiến mọi người phải suy nghĩ Qua đó Đạo Phật đã nhấn mạnh

đến vai trò cá nhân đối với đạo đức Nó đòi hỏi sự quan tâm của mọi người để đem lại hạnh phúc cho cá nhân, gia đình và xã hội, đạo đức thể hiện qua cách con người ứng xử với nhau Do đó mọi người đều có trách nhiệm trong mối quan hệ với nhau, thiếu tinh thần này là thiếu đạo đức của tự thân và ảnh hưởng đến mọi người vì cuộc sống của mỗi người đều dự phần vào cuộc sống chung Đạo đức không phải là tín điều tôn giáo mà nói lên trách nhiệm chung của mỗi con người trong xã hội Nó cũng không phải là một ước lệ xã hội hay có trách nhiệm đối với người nầy mà không đối với người kia Xã hội ta đang tăng tốc trong mọi lãnh vực, nhưng khi đời sống vật chất đầy đủ lại tỉ lệ nghịch với đời sống đạo đức

4

Trong bài viết “Đạo Phật thiết thực và hiện tại” Đức Phật đã khai thị cho

mọi người biết rằng nếu ai cố gắng tu tập đều có thể đạt đến con người tốt và đem an lạc đến cho chính mình Điều nầy nói lên tính chất nhân bản của Đạo Phật vì giáo pháp của Đức Phật không hứu hẹn về cõi siêu thế nào mà chỉ hướng đến thực tại, giải quyết các vấn đề của cuộc sống nhân sinh Ngài đã độ cho cả tướng cướp và kỷ nữ để trở thành thánh nhân Những lời Phật dạy đều đem đến một cuộc sống hướng thượng và đạo đức Do đó Ngài khuyên chúng ta nên tu tập tâm để có nếp sống đạo đức bỏ ác hành thiện để đem lại an lạc cho bản thân, gia đình và xã hội

Với bài “Đạo Phật và nền văn hóa Việt Nam” tác giả cho ta thấy Phật giáo cùng

thăng trầm với nền văn hóa Việt và con người Việt Bụt đã hiện trong giấc mơ của trẻ em

và hiện thân cho một bậc gương mẫu ở người lớn Và hơn hai ngàn năm qua bóng chân Ngài ngã dài theo lịch sử thăng trầm của người Việt

Trong bài “Một môi trường giáo dục tốt phải được khởi nguồn xây dựng

bởi những người có ý thức và trách nhiệm” tác giả cho rằng con người sống

trong thế giới ngày nay là phải làm trong sạch môi trường sống mà đạo đức là

căn bản Ngày nay con người đã làm ô nhiễm và “phá vỡ môi trường sống tốt

đẹp của mình” vì thế cần phải “xây dựng nhiều môi trường sinh hoạt mang tính giáo dục cao cả cho con người.”

* Ngoài ra Hòa thượng Minh Châu với tác phẩm “Tâm từ mở ra khổ đau

khép lại” cho thấy Ngài rất quan tâm đến nền giáo dục Phật giáo và cho rằng “Đạo

Phật là một đạo của giáo dục và Đức Phật là một nhà đại giáo dục”[8,tr.226] Do

đó giáo lý của Đức Phật là đường hướng và phương pháp giáo dục chân chính Nội dung của đường hướng giáo dục đó gồm những tiêu điểm như tương quan giữa con người với hoàn cảnh, hành động, trí thức, đạo đức, thời gian và chân lý Những đường hướng đó để tiến tới một con người thật sự thể hiện tính chân, thiện và mỹ

* Quyển “Đạo đức học Phật giáo” của Hòa thượng Minh Châu gồm 34 bài

viết của nhiều tác giả khác nhau do Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành

5

Nội dung nói lên vai trò và đặc điểm của đạo đức Phật giáo trong thời đại ngày nay với hai điểm chính là :

+ Một là, thực hành hạnh từ bi và thái độ bất hại để con người đến gần nhau

hơn, các dân tộc hiểu biết nhau hơn để cùng xây dựng một cuộc sống tốt đẹp trên hành tinh nầy

+ Hai là, giáo dục đạo đức Phật giáo cần thiết để phát huy truyền thống dân tộc trong bối cảnh giao lưu văn hóa hiện nay Ngoài ra môi trường và xã hội bị ô nhiễm do

tâm con người xuất phát từ ba độc tham , sân, si nên cần phải loại trừ

* Thích Nữ Như Thái trong Luận văn tốt nghiệp với đề tài “ Vài nét về

tinh thần trách nhiệm trong giáo dục Phật giáo”, tác giả cho rằng “tinh thần

trách nhiệm là yếu tố căn bản trong hệ thống giá trị đạo đức của nhân loại” [ 55

,tr.1] Nó tùy thuộc vào nhận thức của mỗi người để hướng đến đời sống cao đẹp

Trước tình trạng đạo dức xã hội bị suy thoái, vấn đề giáo dục đạo đức và tinh thần trách nhiệm cần phải được đặt ra Tinh thần trách nhiệm trong giáo dục Phật giáo gồm có: trách nhiệm trong đòi sống xã hội, trong giáo lý Đạo Phật, đối với

tự thân, tha nhân, với môi trường, là chuẩn mẫu của hành vi đạo đức xã hội và cần thiết cho việc giáo dục con người Theo tác giả trách nhiệm mang ý nghĩa đạo đức học là hậu quả của hành động về thân, khẩu, ý trở thành định luật của Nhân quả, của Nghiệp Giáo lý Đạo Phật nhằm giáo dục con người sống có lý tưởng, trách nhiệm Lương tâm, đạo đức, trách nhiệm là tư tưởng chủ đạo, là điểm giao hòa của tư tưởng Đông - Tây

* Thích Nữ Như Tịnh trong Luận văn tốt nghiệp với đề tài “ Giới luật là nền

tảng Phật giáo” , tác giả cho rằng giáo dục đạo đức ngày nay là một nhu cầu hữu

ích cho xã hội Ngày nay con người bị lôi cuốn vào cuộc sống vật chất nên tạo sự trống vắng tâm linh khiến cho đạo đức suy đồi nên chỉ có lòng từ bi và trí tuệ mới tạo nên cuộc sống đạo đức Phật giáo Nếp sống đó dược thực hiện trên nền tảng “ GIỚI-ĐỊNH-HUỆ”, vì từ việc giữ giới sẽ sanh định và từ định mới sanh huệ Giới chính là những điều ngăn chận bất thiện pháp xảy ra để hướng đến sự an lạc Cho nên con người phải sống và hành xử đúng trong mối tương quan giữa người và người để tạo nên hạnh phúc trong cõi đời nầy Do đó giới luật là thọ mạng của Phật

6

pháp, thiếu giới luật Phật pháp sẽ bị hoại diệt Vì thế trong giai đoạn này người học Phật cần giữ gìn giới luật để đóng góp thiết thực vào cuộc sống và mọi người trong

xã hội có được một cuộc sống hạnh phúc và an vui thật sự

* Trong Tập văn Phật đản của Giáo hội Phật giáo Việt nam, giáo sư Hoàng

Như Mai viết về “Đạo đức Phật giáo và sự phát triển của khoa học kỹ thuật” cho

rằng khoa học kỹ thuật đem lại cho con người những sự kỳ diệu nhưng cũng gây cho con người nhiều tai họa như môi trường sống bị hủy hoại, những phương tiện giết người tinh vi, xã hội ngày càng sa đọa Đó là do sự ứng dụng tiêu cực của con người và con người tin vào khoa học vì nó tạo ra mọi giá trị Khoa học loại trừ mọi xúc động, tình cảm, không có yêu ghét, tốt xấu mà chỉ có đúng hay sai đối với thực

tế, với tư duy ấy nên rất khó thông cảm với đạo đức, vì vậy giá trị đạo đức bị xuống cấp Tác giả có sự đối chiếu sau :

- Quy tắc và luận lý khoa học không khác đạo đức: chân lý đạo đức được

mọi người chấp nhận nên không cần chứng minh, chúng bảo đảm cho cuộc sống xã hội tốt đẹp

- Khoa học không thể đơn độc phục vụ cho lợi ích của nhân loại: khoa học dạy

chúng ta những hiểu biết về sự vật, những gì có tồn tại nhưng không dạy trực tiếp những gì nên có Khoa học đề ra phương tiện không đề ra mục đích

- Những thành tựu của khoa học chỉ nhằm phục vụ bản năng thấp của con

người Những sáng chế máy móc tinh vi không làm bớt những đau khổ tinh thần

của con người Đạo đức cũng thừa nhận những nỗi lo âu của con người nhưng có cách giải quyết

Cuối cùng tác giả cho rằng năm điều giới cấm của Phật giáo là cần thiết để ngăn ngừa dòng thác phi đạo đức và duy trì nền tảng đạo đức của dân tộc và nhân loại

2.2 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

* Pháp sư Maha Thongkham Medhivongs thuộc Phật giáo nguyên thủy biên

soạn “ 38 pháp hạnh phúc” Ngài đã trình bày những pháp có tính cách thiết thực

như : giữ mình theo lẽ chánh, học nhiều hiểu rộng, có nghề, người nói lời chân thật, nết hạnh phụng dưỡng mẹ cha, nết hạnh tiếp độ con, làm xong việc của mình, nết hạnh bố thí, giúp đỡ quyến thuộc, nết hạnh bố thí, nết hạnh khiêm nhường, nhẫn

7

nại Trong đó có thể chia làm hai loại: hạnh phúc của các bậc học bác uyên thâm tự tìm thấy nguyên do của hạnh phúc và hạnh phúc của các bậc giác ngộ thuyết theo chánh pháp Trong 38 pháp nầy có thể phân ra ba chủ đề :

+ Từ pháp 1 đến 18: những điều để tạo đời sống hạnh phúc trong xã hội

+ Từ pháp 19 đến 30: dạy tâm thanh tịnh không bị vật chất lung lay

+ Từ pháp 31 đến 38: cách dứt phiền não để được an vui

Đây chính là 38 pháp để người Phật tử chân chính tìm được an lạc cho cuộc sống đời thường

*Ven Thubten Chodron với tác phẩm “Thuần hóa tâm hồn” do Tiến sĩ

Thích Minh Thành dịch Nội dung gồm bốn phần: Phần một nói lên những mối quan hệ của chúng ta như: cha mẹ đối với con cái, tình bạn, đồng nghiệp và khách hàng Phần hai là cái nhìn bao quát thế gian và nếp sống theo chánh pháp với những nội dung như: pháp tu học cao thượng về đạo đức, đời của một người là quý báu, lòng thương, tâm từ ái Phần ba là truyền thừa lời Phật dạy gồm có Phật giáo tác động vào đời sống xã hội như thế nào, các lễ hội Phật giáo Phần bốn nói về Phật giáo ngày nay, nói về sự hài hòa giữa Phật giáo và những tôn giáo khác và sự đối thoại giữa các tôn giáo

Tác phẩm có cái nhìn chung về Phật giáo với tấm lòng rộng mở và những tư tưởng nhập thế để mọi người đến và thấy về Phật giáo với lòng ngưỡng mộ chân chánh của một con người dù không phải là tín đồ của Đạo Phật

*Trong diễn từ của ông Sanae Shirata, Tùy viên văn hóa tòa Đại sư Nhật có viết cái băn khoăn sâu thẳm nhất của con người là hiểu biết về bản thân mình và nhân quần

xã hội để giáo dục đến đường ngay lẽ phải Vì khuyng hướng học hỏi và trau luyện trí tuệ là nét trổi vượt trong trào lưu tiến hóa của con người Từ đó con người phân biệt mình với loài vật Do đó Đạo Phật là đạo của trí tuệ và Đức Phật là người giúp con người ra khỏi bờ mê Ngài đã dấn thân qua mọi thử thách để truy nguyên chân lý tìm đường thoát khổ cho chúng sinh Học thuyết của Ngài là hệ thống giáo dục toàn diện vì

có thể hướng dẫn mọi người ở mọi trình độ khác nhau Ngài không tự nhận mình là mặt trăng mà là ngón tay chỉ mặt trăng để mọi người tự thể hiện lấy

Luậ n vậ n đậ y đu ở file:Luậ n vậ n Full