Xử lý tài sản thế chấp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự theo bộ luật dân sự 2015 ( Luận văn thạc sĩ)

Xử lý tài sản thế chấp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự theo bộ luật dân sự 2015 ( Luận văn thạc sĩ)Xử lý tài sản thế chấp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự theo bộ luật dân sự 2015 ( Luận văn thạc sĩ)Xử lý tài sản thế chấp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự theo bộ luật dân sự 2015 ( Luận văn thạc sĩ)Xử lý tài sản thế chấp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự theo bộ luật dân sự 2015 ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Ngô Huy Cương

HÀ NỘI, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn là kết quả quá trình tìm tòi nghiên cứu!

Người cam đoan

NGUYỄN BẢO NGỌC

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẾ CHẤP VÀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP 7

1.1 Lý luận chung về thế chấp tài sản 7 1.2 Khái quát chung về xử lý tài sản thế chấp 23

Chương 2: THỰC TRẠNG CHẾ ĐỊNH XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG

BỘ LUẬT DÂN SỰ 2015 35

2.1 Tổng quan các quy định về thế chấp tài sản……… 35 2.2 Các quy định của Bộ luật dân sự 2015 về xử lý tài sản thế chấp 41 2.3 Thực tiễn áp dụng các quy định của bộ luật dân sự 2015 trong việc xử lý tài sản thế chấp 57

Chương 3: HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ 2015 68

3.1 Sự cần thiết và yêu cầu hoàn thiện chế định xử lý tài sản thế chấp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự của Bộ luật dân sự năm 2015……… 68 3.2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về xử lý tài sản thế chấp 73

KẾT LUẬN 78 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường hiện nay khi mà các giao dịch dân sự, thương mại được xác lập ngày càng nhiều thì các tranh chấp, kiện tụng cũng theo đó ngày một gia tăng Thế chấp tài sản được coi là một trong những công cụ pháp lý hữu hiệu để hạn chế những rủi ro có thể nảy sinh từ các giao dịch vay vốn, tín dụng Khi xác lập quan hệ thế chấp, điều mà các bên quan tâm là lựa chọn tài sản nào để bảo đảm, liệu việc xử lý tài sản đó có thuận tiện? Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp là yếu tố cốt lõi của quan hệ thế chấp, xuyên suốt toàn bộ quá trình xác lập và thực hiện hợp đồng thế chấp, đảm bảo quyền lợi cho các bên trong quan hệ

Trong bối cảnh, Việt Nam đã là thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và đã ký kết hiệp định CPTPP, các quan hệ thế chấp được phát triển song hành với các giao dịch dân sự, thương mại, đặc biệt trong các quan hệ cấp tín dụng Vậy hành lang pháp lý cho các quan hệ thế chấp đã thực sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của bên có quyền trong quan hệ đã được bảo đảm hay chưa? Cho đến thời điểm này, các văn bản pháp luật đã được ban hành như BLDS năm 2015, Luật Đất Đai năm 2013, Luật Nhà ở năm 2014, Luật kinh doanh Bất động sản năm 2014…; và đặc biệt sự ra đời của Nghị định 163/2006/NĐ-CP về giao dịch bảo đảm đã đánh một dấu mốc quan trọng trong lĩnh vực giao dịch bảo đảm nói chung và quan hệ thế chấp nói riêng

Tuy nhiên, các quy định pháp luật này đã bộc lộ những bất cập: có quá nhiều văn bản pháp luật liên quan đến tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp ở trong tình trạng vừa chồng chéo vừa thiếu hụt Những quy định này thực sự gây khó khăn cho các chủ thể khi xác lập, thực hiện giao dịch thế chấp và cũng gây lúng túng cho các cơ quan chức năng khi áp dụng pháp luật để giải quyết các tranh chấp xảy ra Thực tiễn xác lập và thực hiện các quan hệ thế chấp trong thời gian qua cũng đã bộc lộ nhiều khiếm khuyết như: việc xác định chủ sở hữu của tài sản thế chấp thường rất khó khăn; bên thế chấp dùng một tài sản đi thế chấp ở nhiều nơi có các yếu tố lừa đảo, vấn đề xử lý tài sản thế chấp thường rất chậm, không kịp thời và nhiều khi bên nhận thế chấp không thu giữ được tài sản thế chấp để xử lý nợ Số lượng các vụ tranh chấp có liên quan đến thế chấp tại Tòa án ngày càng nhiều nhưng tiến độ giải quyết lại chậm do phải xét xử theo nhiều cấp khác nhau

2

Từ những phân tích trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Xử lý tài sản thế chấp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự theo Bộ luật dân sự 2015” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự thế chấp tài sản đã được rất nhiều các tác giả tập trung nghiên cứu, đặc biệt về xử lý tài sản thế chấp cũng đã được một số tác giả nghiên cứu Có thể kể đến các công trình nghiên cứu sau:

- Luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Hoạt (2004), Bảo đảm thực hiện hợp đồng tín

dụng ngân hàng bằng thế chấp tài sản, Viện Nhà nước và pháp luật, Hà Nội Luận án đã

làm rõ các vấn đề lý luận về đảm bảo tiền vay và pháp luật về bảo đảm tiền vay; phát hiện và đưa ra những luận chứng có cơ sở khoa học về biện pháp thế chấp, các yếu tố chi phối nội dung pháp luật về thế chấp tài sản để đảm bảo thực hiện hợp đồng tín dụng Ngân hàng Trên cơ sở đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật Việt Nam về thế chấp tài sản, cũng như chỉ ra nguyên nhân của những thực trạng đó, luận án đã đưa ra những giải pháp và các kiến nghị hoàn thiện pháp luật về đảm bảo thực hiện hợp đồng tín dụng bằng biện pháp thế chấp ở nước ta hiện nay

- Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Nga (2008), Pháp luật về thế chấp quyền sử

dụng đất ở Việt Nam, Viện Nhà nước và pháp luật, Hà Nội Luận án đã xây dựng được

cơ sở lý luận để làm sáng tỏ và bản chất và đặc điểm của biện pháp thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất trên cơ sở so sánh với các hình thức thế chấp khác Trên cơ sở phân tích các quy định của pháp luật hiện hành về thế chấp quyền sử dụng đất và chỉ rõ những tồn tại, bất cập của hệ thống pháp luật, luận văn đã đề xuất những giải pháp quy định thống nhất về thế chấp quyền sử dụng đất giữa các lĩnh vực pháp luật dân sự, pháp luật đất đai và pháp luật ngân hàng

- Sách chuyên khảo của tập thể tác giả do Tiến sỹ Lê Thị Thu Thủy làm chủ biên

(2006), Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản của các tổ chức tín dụng, NXB Tư pháp, Hà Nội Đây thực sự là công trình nghiên cứu có tính chất hệ thống và chuyên sâu

về bảo đảm tiền vay và các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản của các tổ chức tín dụng Những vấn đề lý luận chung cũng như thực trạng pháp luật của các biện pháp bảo đảm như cầm cố, thế chấp, bảo lãnh được phân tích bình luận theo từng chương riêng Các vấn đề cơ bản của pháp luật giao dịch bảo đảm như bảo đảm tiền vay bằng tài sản hình

3

thành từ vốn vay, đăng ký giao dịch bảo đảm và xử lý tài sản bảo đảm tiền vay cũng được các tác giả lý giải và đánh giá khá đầy đủ và toàn diện Trên cơ sở nội dung trên, công trình khoa học này đã đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

- Sách của Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện (1999), Một số suy nghĩ về bảo đảm thực

hiện nghĩa vụ dân sự trong luật dân sự Việt Nam, NXB Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh Có

thể nói đây là một công trình nghiên cứu khoa học tổng thể các vấn đề về pháp luật bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, bao gồm các hình thức bảo đảm đối vật và bảo đảm đối nhân Tác giả đã trình bày những kiến thức pháp lý cơ bản cùng những bình luận chuyên sâu về các nội dung của biện pháp thế chấp như sự thành lập hợp đồng thế chấp, đăng ký thế chấp, hiệu lực của hợp đồng thế chấp, chấm dứt hợp đồng thế chấp và thế chấp giá trị quyền sử dụng đất

- Đề tài khoa học, 2010, Lý luận và thực tiễn về biện pháp thế chấp để bảo đảm

thực hiện nghĩa vụ trả tiền vay trong các hợp đồng tín dụng của Trường Đại học Luật Hà

Nội, do Thạc sĩ Vũ Thị Hồng Yến làm chủ nhiệm đề tài Đề tài đã phân tích những vấn

đề lý luận và thực trạng pháp luật về biện pháp thế chấp để đảm bảo nghĩa vụ trả tiền vay trong các hợp đồng tín dụng Vấn đề tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp cũng được

đề cập nhưng chỉ ở mức độ khái quát, giới thiệu vấn đề

- Thạc sĩ Hồ Quang Huy (2011), "Vật quyền bảo đảm-những vấn đề pháp lý đặt ra

trong quá trình hoàn thiện pháp luật dân sự của nước ta", Tạp chí Dân chủ và Pháp luật,

số chuyên đề Pháp luật về đăng ký giao dịch bảo đảm Bài viết đã trình bày về lý thuyết

của vật quyền bảo đảm và đánh giá những hạn chế của pháp luật Việt Nam khi đối chiếu với các nguyên lý về vật quyền bảo đảm Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các kiến nghị để hoàn thiện Bộ luật Dân sự năm 2005 theo lý thuyết về vật quyền bảo đảm

- Thạc sĩ Nguyễn Quang Hương Trà, 2011, "Bàn về khái niệm giao dịch bảo đảm

nhìn từ giác độ đối tượng của hoạt động đăng ký ", Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số chuyên đề Pháp luật về đăng ký giao dịch bảo đảm Bài viết giới thiệu một vài khía cạnh

của cách tiếp cận về giao dịch bảo đảm từ giác độ đối tượng của hoạt động đăng ký với mục tiêu công bố công khai lịch sử tồn tại của các quyền (giao dịch) cũng như chủ thể quyền (giao dịch) đối với tài sản bảo đảm

4

- Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện (2005), "Cần xây dựng lại khái niệm "quyền tài sản"

trong luật dân sự", Tạp chí Nghiên cứu pháp luật, (số 50) Bài viết phân tích các nội

dung liên quan đến khái niệm quyền tài sản trong pháp luật của nước ngoài và nêu những hạn chế trong nội dung khái niệm quyền tài sản trong luật dân sự của nước ta nhằm hoàn thiện nội dung khái niệm này trong quá trình sửa đổi Bộ luật Dân sự

- Luật sư Trương Thanh Đức (2009), "Những điều không thể về giao dịch bảo đảm", Tài liệu Tọa đàm Tổng kết tình hình thi hành các quy định về hợp đồng trong Bộ luật Dân sự năm 2005, Hà Nội Bài viết đã phân tích những điểm bất cập của pháp luật

về giao dịch bảo đảm hiện hành như quy định của pháp luật coi biện pháp bảo đảm là hợp đồng bảo đảm; quy định nghĩa vụ trong tương lai là hợp đồng trong tương lai; quy định tài sản hình thành trong tương lai là tài sản thế chấp; có quá nhiều thủ tục bắt buộc đối với một giao dịch bảo đảm Trên cơ sở đó, tác giả khẳng định pháp luật bảo đảm cần phải được sửa đổi để bảo vệ tốt hơn cho người nhận bảo đảm

Như vậy, có thể thấy đã có một số công trình nghiên cứu được công bố về thế chấp tài sản cũng như xử lý tài sản thế chấp được các tác giả công bố Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện nay, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu ở cấp độ một luận văn thạc sĩ luật học về vấn đề xử lý tài sản thế chấp ở Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh

Bộ luật dân sự 2015 mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2017 Do đó, việc tác giả nghiên cứu đề tài vẫn mang tính cấp bách về lý luận và thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ nói hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

5

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về biện pháp bảo đảm thế chấp và xử lý tài sản thế chấp như khái niệm, đặc điểm của xử lý tài sản thế chấp, các nội dung của xử lý tài sản thế chấp

- Phân tích các quy định của pháp luật hiện hành về xử lý tài sản thế chấp, trong

đó có so sánh chế định xử lý tài sản thế chấp trong Bộ luật dân sự năm 2005 ở các khía cạnh như: khái niệm, nội dung, phương thức xử lý, các cách thứ xử lý tài sản thế chấp

- Nghiên cứu thực tiễn thực hiện biện pháp xử lý tài sản thế chấp ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay từ đó phân tích những hạn chế, bất cập trong quy định của Bộ luật dân sự về xử lý thế chấp tài sản

- Đề ra được các định hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xử lý tài sản thế chấp trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống lý thuyết, các quan điểm về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa

vụ nói chung và biện pháp thế chấp nói riêng, tập trung chính vào nội dung xử lý tài sản thế chấp

Hệ thống quy phạm pháp luật về xử lý tài sản thế chấp có liên quan đến biện pháp thế chấp, biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các quy định pháp luật, những bất cập và đưa ra kiến nghị khắc phục đối với những quy định về xử lý tài sản thế chấp trong phạm vi Bộ luật dân sự 2015

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận văn kết hợp chúng với một số phương pháp nghiên cứu chuyên sâu như: Phương pháp phân tích kết hợp với bình luận được sử dụng để làm rõ quy định của pháp luật hiện hành về và xử

lý tài sản thế chấp; Phương pháp tổng hợp nhằm khái quát hóa thực trạng áp dụng pháp luật về xử lý tài sản thế chấp để đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật; Phương pháp

so sánh được áp dụng để tìm ra những nét khác biệt và tương đồng giữa quy định của pháp luật của Việt Nam với các nước khác, giữa nội dung của pháp luật thực định qua các thời kỳ khác nhau; Phương pháp tổng kết thực tiễn…nhằm vận dụng nhuần nhuyễn

6

giữa kiến thức lý luận và thực tiễn để làm sáng tỏ những vấn đề nghiên cứu về xử lý tài sản thế chấp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Kết quả của việc nghiên cứu đề tài có thể đem lại những điểm mới sau đây:

Thứ nhất, luận văn tập trung phân tích và xác định được tài sản được dùng để thế

chấp và các phương thức xử lý hiệu quả đối với tài sản thế chấp; để có cơ sở nhận diện các tài sản thế chấp cũng như phương thức xử lý tài sản thế chấp, luận văn đã xây dựng khái niệm, các đặc trưng pháp lý của tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp;

Thứ hai, luận văn đưa ra một cách nhìn toàn diện, đầy đủ cả về lý luận và thực

tiễn đối với xử lý tài sản thế chấp ở Việt Nam; trên cơ sở phân tích, tham chiếu với pháp luật của một số nước trên thế giới, luậnvăn đã đúc rút những kinh nghiệm cần thiết về xác định xử lý tài sản thế chấp một cách hiệu quả;

Thứ ba, luận văn nêu bật tầm quan trọng trong việc xây dựng cơ chế phối hợp

giữa các cơ quan như công chứng, đăng ký thế chấp và các cơ quan chức năng khác trong việc đảm bảo tính an toàn của các giao dịch thế chấp

Thứ tư, luận văn phác họa bức tranh toàn cảnh và đa dạng, trong đó mô tả kèm

theo phân tích, bình luận và đánh giá về một số tranh chấp liên quan đến xử lý chúng phổ biến ở Việt Nam trong thời gian qua;

Thứ năm, luận văn mạnh dạn đưa ra những đề xuất ban đầu nhằm hoàn thiện các

quy định của pháp luật hiện hành về xử lý tài sản thế chấp trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật của nước ngoài phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh nền kinh tế của đất nước trong điều kiện hội nhập thương mại quốc tế hiện nay

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được kết cấu thành 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thế chấp và xử lý tài sản thế chấp

Chương 2: Thực trạng chế định xử lý tài sản thế chấp trong Bộ luật dân sự 2015 Chương 3: Hoàn thiện chế định xử lý tài sản thế chấp trong Bộ luật dân sự 2015

7

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẾ CHẤP

VÀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP

1.1 Lý luận chung về thế chấp tài sản

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm của thế chấp tài sản

1.1.1.1 Khái niệm thế chấp tài sản

Thế chấp tài sản là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự đã xuất hiện

từ thời La Mã cổ đại Theo các học giả La Mã, Luật về Cầm cố và Thế chấp là luật thứ hai xuất hiện sau Luật về quyền dụng ích Hình thức đầu tiên của cách thức bảo đảm có tên gọi là Fiducia Cum Creditore (còn được gọi là bán đợ) Người có nghĩa vụ chuyển giao quyền sở hữu đối với một số tài sản của mình cho bên có quyền, khi người có nghĩa

vụ thực hiện xong nghĩa vụ thì bên có quyền hoàn trả lại tài sản Đây là biện pháp bảo đảm chuyển giao vật cùng với chuyển giao quyền sở hữu vật Xét dưới giác độ lợi ích của bên có nghĩa vụ thì biện pháp này ẩn chứa nhiều rủi ro bởi lẽ khi bên có quyền đã được trao cho quyền sở hữu đối với vật thì có thể sẽ bán tài sản đó cho người thứ ba Người có nghĩa vụ thậm chí đã hoàn thành nghĩa vụ cũng không thể đòi lại vật (có chăng

đó là quyền yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại) nếu người có quyền không ngay tình và không muốn trả Việc hoàn trả lại tài sản bảo đảm cho bên nghĩa vụ hoàn toàn phụ thuộc vào đạo đức của bên có quyền Sau đó, các cơ quan chấp chính đã công nhận quyền được đòi lại tài sản đó của bên có nghĩa vụ sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ hoặc yêu cầu được đền bù nguyên giá trị của tài sản Đến thời kỳ Justinian (Thời gian cuối của thời Cổ đại được gọi theo tên của Hoàng đế Justinian I của La Mã) loại giao dịch fiducia đã chấm dứt và thay vào đó là pignus (cầm cố) và hypotheca (thế chấp)

Quá trình phát triển của biện pháp thế chấp trong luật La Mã đã ảnh hưởng và chi phối mạnh mẽ đến sự ra đời, sự thay đổi các quy định pháp luật về thế chấp ở các nước theo hệ thống luật Civil Law mà điển hình là các nước Pháp, bang Quebec của Canada, Đức, Nhật Bản Chính bởi vậy, trong suốt thế kỷ 19 và gần như cả thế kỷ 20 ở Pháp, thuật ngữ "thế chấp" được dùng để chỉ biện pháp bảo đảm không có yếu tố chuyển giao vật và là biện pháp bảo đảm bằng bất động sản Điều 2114 BLDS Pháp quy định: "Thế chấp là một quyền tài sản đối với bất động sản được dùng để đảm bảo việc thực hiện

8

nghĩa vụ” [7] Cùng với quan điểm đó, BLDS Nhật Bản cũng quy định: "Người nhận thế chấp có quyền ưu tiên so với các chủ nợ khác trong việc đáp ứng yêu cầu của mình từ bất động sản mà bên nợ hoặc người thứ ba đưa ra như là một biện pháp bảo đảm trái vụ

và không chuyển giao quyền chiếm hữu nó" [6] (Điều 369) Như vậy, do ảnh hưởng chủ yếu bởi luật La Mã cổ đại nên thế chấp theo pháp luật của các nước theo hệ thống pháp luật Civil Law được hiểu là biện pháp bảo đảm với những đặc điểm: (i) Đối tượng của thế chấp là bất động sản; (ii) Không có sự chuyển giao quyền chiếm hữu bất động sản thế chấp từ người có nghĩa vụ sang người có quyền Chính vì vậy, để đảm bảo lợi ích cho bên có quyền cũng như sự an toàn, hiệu quả của giao dịch, pháp luật của các nước trên đều quy định về cơ chế đăng ký công khai quyền của bên nhận thế chấp đối với bất động sản thế chấp [6]

Đối với những nước theo hệ thống luật Common Law như Anh, Úc, Mỹ, Canada thì thế chấp là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ được phát triển theo hai học thuyết cơ bản: thuyết quyền sở hữu và thuyết giữ tài sản thế chấp [98] Ở những nước theo thuyết quyền sở hữu, chủ nợ được nhận quyền sở hữu đối với tài sản trong hợp đồng thế chấp Tuy nhiên, luật pháp và tòa án ở các nước này đã sửa đổi quyền tài sản của chủ nợ mà theo đó họ chỉ được phép thực hiện quyền này khi người vay không hoàn thành nghĩa vụ Người nhận thế chấp có quyền sở hữu đối với tài sản trong suốt thời gian thế chấp nhưng chỉ có tính chất tạm thời Nếu người đi vay không thực hiện nghĩa vụ của mình thì người nhận thế chấp có quyền sở hữu tuyệt đối "Thế chấp là sự chuyển giao quyền sở hữu tài sản theo cách thức bảo đảm với một ngụ ý rằng quyền sở hữu sẽ được chuyển giao lại cho con nợ nếu đã thực hiện xong nghĩa vụ thanh toán của mình" [105, tr.243] Trong thực tế, hợp đồng thế chấp ở các quốc gia theo thuyết quyền sở hữu bao gồm các điều khoản về quyền bán cho phép chủ nợ, khi người vay không hoàn thành nghĩa vụ, được rút ngắn tiến trình tịch biên bằng cách theo luật thông báo trên các báo công cộng về việc bán để tịch biên sắp tới Do đó, thuyết quyền sở hữu thường tiết kiệm thời gian và tiền bạc cho chủ nợ nhờ việc bỏ qua một vài thủ tục tịch biên nhất định Học thuyết quyền sở hữu này cũng tương tự như quan niệm về thế chấp theo hệ thống luật cũ của Úc

Như vậy, cả hai hệ thống pháp luật chủ yếu là Civil Law và Common Law đều có những quan niệm chung về thế chấp ở những điểm sau đây: (i) Đối tượng của thế chấp là

9

bất động sản (đối với các nước Common Law thì còn ghi nhận cả động sản cũng là đối tượng của thế chấp); (ii) Sự phát triển của biện pháp thế chấp theo hướng chuyển từ hình thức thế chấp có chuyển quyền sở hữu tài sản thế chấp sang hình thức thế chấp không có

sự chuyển giao quyền sở hữu cũng như quyền chiếm hữu đối với tài sản thế chấp Văn tự thế chấp hay hợp đồng thế chấp có đăng ký là phương thức bảo vệ quyền của chủ nợ hiệu quả hơn cả Trên cơ sở chứng cứ chứng minh quyền đối với tài sản thế chấp, bên nhận thế chấp sẽ tiến hành quá trình tịch biên đối với bất động sản thế chấp để xử lý nợ

Theo từ điển Hán Việt: “Thế là bỏ đi, thay cho”, còn “Chấp là cầm, giữ, bắt” [2, tr.463] Từ điển tiếng Việt giải thích: Thế chấp tài sản là dùng vật bảo đảm thay thế cho

số tiền vay nếu không có khả năng trả đúng hạn [97, tr.532] Giải thích này của Từ điển tiếng Việt đã cho thấy sự phổ biến của việc sử dụng biện pháp thế chấp trong các hợp đồng cấp tín dụng Xuất phát từ những ngữ nghĩa cơ bản của thế chấp như trên, chúng ta

có thể hiểu thế chấp là biện pháp, cách thức mà các bên thỏa thuận lựa chọn để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ thông qua một tài sản mà giá trị của tài sản này có khả năng thay thế cho nghĩa vụ bị vi phạm

1.1.1.2 Đặc điểm của thế chấp tài sản

- Thế chấp tài sản là một vật quyền vì bên nhận thế chấp có quyền truy đòi (quyền theo đuổi) và quyền ưu tiên

+ Quyền truy đòi (quyền theo đuổi) Bản chất của thế chấp tài sản (trong sự phân biệt với biện pháp cầm cố) là tài sản thế chấp không chuyển giao cho bên nhận thế chấp

mà vẫn do bên thế chấp (chủ sở hữu tài sản) hoặc người thứ ba trực tiếp nắm giữ, khai thác, sử dụng và làm tăng giá trị kinh tế của tài sản thế chấp (Điều 317, Điều 324 Bộ luật Dân sự năm 2015) Do đó, ở biện pháp thế chấp, tính chất vật quyền thể hiện rõ nhất ở quyền truy đòi tài sản thế chấp và thực hiện việc kê biên, bán tài sản thế chấp để thu hồi

nợ trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm bằng biện pháp thế chấp Quyền truy đòi tài sản thế chấp được bên nhận thế chấp thực hiện không phụ thuộc vào ý chí của bất kỳ chủ thể nào, bên thế chấp (chủ sở hữu tài sản thế chấp) hay bên đang thực tế chiếm hữu tài sản thế chấp

Để được quyền truy đòi và định đoạt đối với tài sản thế chấp, bên nhận thế chấp phải thực hiện thủ tục công khai hóa cho người thứ ba biết về vật quyền thế chấp của mình thông qua thiết chế đăng ký Đây được xem là điều kiện để quyền đối với tài sản

Luậ n vậ n đậ y đu ở file:Luậ n vậ n Full