Vai trò của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự từ thực tiễn tỉnh nghệ an ( Luận văn thạc sĩ)

Vai trò của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự từ thực tiễn tỉnh nghệ an ( Luận văn thạc sĩ)Vai trò của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự từ thực tiễn tỉnh nghệ an ( Luận văn thạc sĩ)Vai trò của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự từ thực tiễn tỉnh nghệ an ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS ĐỖ ĐỨC HỒNG HÀ

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào

Hà Nội, ngày 28 tháng 3 năm 2018

Học viên

Nguyễn Thị Linh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 8

1.1 Những lý luận về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự 81.2 Quy định của pháp luật về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự 21

Chương 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ TẠI TỈNH NGHỆ AN TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2016 32

2.1 Những yếu tố ảnh hưởng đến áp dụng quy định của pháp luật về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự tại tỉnh Nghệ An 322.2 Kết quả áp dụng quy định của pháp luật về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự tại tỉnh Nghệ An 392.3 Hạn chế, vướng mắc trong áp dụng quy định của pháp luật về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự tại tỉnh Nghệ An và nguyên nhân của hạn chế, vướng mắc 45

Chương 3: YÊU CẦU GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ TẠI TỈNH NGHỆ AN TRONG THỜI GIAN TỚI 53

3.1 Yêu cầu tăng cường vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình

sự tại tỉnh Nghệ An 533.2 Giải pháp tăng cường vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự tại tỉnh Nghệ An 62

KẾT LUẬN 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLHS : Bộ luật Hình sự

BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự

CHXHCN : Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

HĐXX : Hoạt động xét xử

KSĐT : Kiểm sát điều tra KSND : Kiểm sát nhân dân

KSTTPL : Kiểm sát tuân theo pháp luật KSXX : Kiểm sát xét xử

KSXXHS : Kiểm sát xét xử hình sự

KSXXST : Kiểm sát xét xử sơ thẩm

TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao THQCT : Thực hành quyền công tố TNHS : Trách nhiệm hình sự

TTHS : Tố tụng hình sự

TTLT : Thông tư liên tịch

VAHS VKS

: Vụ án hình sự

: Viện kiểm sát VKSND : Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao VKSTC : Viện kiểm sát tối cao

XHCN : Xã hội chủ nghĩa XXST : Xét xử sơ thẩm

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1: Thống kê số vụ án bị cáo bị truy tố được đưa ra xét xử sơ thẩmvà số

lượng bị đình chỉ, tạm đình chỉ, điều tra bổ sung giai đoạn 2011-2016 41Bảng 2: Thống kê số vụ án/bị cáo VKS đưa ra xét xử sơ thẩm đã giải

quyết và bị đình chỉ, tạm đình chỉ, điều tra bổ sung 42Bảng 3: Thống kê số vụ án/bị cáo đã giải quyết trong phiên tòa sơ thẩm

và số vụ án/bị cáo kháng nghị 43

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước ta đang trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, trong đó, tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp nói chung, VKS nói riêng đóng vai trò quan trọng, là nền tảng cơ bản của nhà nước pháp quyền, là cơ sở để mở rộng và phát huy dân chủ Đảng và Nhà nước ta đang chú trọng đẩy mạnh cải cách tư pháp, với nội dung cơ bản là cải cách, đổi mới tổ chức và hoạt động của các

cơ quan tư pháp theo hướng khoa học và hiện đại, từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhằm đảm bảo cho các cơ quan nhà nước, trong đó có các cơ quan tư pháp hoạt động hiệu quả

Trong giai đoạn điều tra VAHS, VKS có chức năng, nhiệm vụ THQCT

và kiểm sát hoạt động điều tra của CQĐT và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra Với chức năng, nhiệm vụ đó, VKS giữ vai trò quan trọng trong giai đoạn điều tra, đảm bảo tính pháp chế của hoạt động điều tra, ngay từ khi khởi tố, bắt giữ người phạm tội, yêu cầu điều tra thu thập chứng cứ cho đến khi kết thúc điều tra nhằm làm rõ toàn bộ

sự thật khách quan của vụ án, nhằm mục đích phát hiện nhanh chóng, chính xác, điều tra để truy tố mọi tội phạm Hoạt động THQCT và KSĐT của VKS hướng đến tính chính xác, khách quan của quá trình chứng minh sự thật của VAHS thuộc phạm vi trách nhiệm của CQĐT, bảo đảm việc truy cứu TNHS

có căn cứ và hợp pháp, ngăn ngừa xảy ra các trường hợp oan, sai, bỏ lọt tội phạm hoặc người phạm tội

Tỉnh Nghệ An nằm ở trung tâm khu vực Bắc Trung bộ, đất rộng, người đông Với diện tích 16.490, 25 km2, lớn nhất cả nước; dân số hơn 3 triệu người, đứng thứ tư cả nước; là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh; hội tụ đầy đủ các tuyến giao thông đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường biển, đường thuỷ nội địa; điều kiện tự nhiên phong phú, đa dạng như một Việt Nam thu nhỏ Nghệ An có nhiều tiềm năng và lợi thế để thu hút đầu tư và

2

ngày càng có nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước đến tìm hiểu cơ hội đầu

tư, kinh doanh tại Nghệ An

Hòa cùng với sự chuyển mình mạnh mẽ của địa phương, hệ thống VKS hai cấp tỉnh Nghệ An cũng đã có những bước phát triển vượt bậc Hằng năm, hai cấp VKS đã thụ lý giải quyết trên hàng nghìn vụ án các loại Tuy số lượng các loại án năm sau luôn cao hơn năm trước với nhiều vụ án rất phức tạp, nhưng tỷ lệ giải quyết các loại án của từng năm luôn được nâng cao Trong xét xử VAHS, hầu hết đảm bảo áp dụng đúng các quy định của pháp luật, không kết oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm

Trong phần xác định nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới, Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị đã

nêu rõ: “Viện kiểm sát các cấp thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công

tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp Hoạt động công tố phải được thực hiện ngay từ khi khởi tố vụ án và trong suốt quá trình

tố tụng nhằm đảm bảo không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội”…

Nhằm để tìm hiểu rõ hơn về vai trò của VKSND trong TTHS, từ đó đánh giá thực trạng về hoạt động của VKSND trong thực tiễn để tìm ra những

ưu điểm, khuyết điểm và hạn chế cũng như nguyên nhân dẫn đến các hạn chế Trên cơ sở đó, nhằm đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện vai trò của VKSND trong công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Tuy nhiên, trong quá trình cải cách tư pháp, với những đặc thù riêng về chính trị, kinh tế, xã hội cũng như vai trò của VKSND trong bộ máy nhà nước Việt Nam, những vấn đề lý luận về quyền công tố đòi hỏi tiếp tục được nghiên cứu thấu đáo, tạo tiền đề lý luận và pháp lý cho VKSND thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trong TTHS Việc xây dựng cơ sở lý luận toàn diện trong bối cảnh cải cách mạnh mẽ về tư pháp hiện nay vẫn đang

là đòi hỏi cấp thiết, nhằm đáp ứng yêu cầu hoàn thiện về tổ chức, hoạt động của ngành Kiểm sát cũng như nhận thức đúng về vị trí, vai trò, chức năng của

3

VKSND trong bộ máy nhà nước Với tất cả các ỷ nghĩa đó, tôi đã chọn đề tài:

“Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự từ thực tiễn tỉnh

Nghệ An”

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Những năm gần đây có nhiều công trình nghiên cứu về cơ sở lý luận và thực tiễn tổ chức và hoạt động của VKSND, điển hình như: TS Lê Hữu Thể

(Chủ biên): Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp

trong giai đoạn điều tra (Sách tham khảo), Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005; Tác

giả Lê Thị Tuyết Hoa với Luận án tiến sỹ: Quyền công tố ở Việt Nam, khoa

Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2002; Tác giả Phạm Mạnh Hùng với bài

viết: Hoàn thiện các quy định của BLTTHS về quan hệ giữa VKS và CQĐT

trong tố tụng hình sự, Tạp chí Kiểm sát, số 2/2007,

Những nghiên cứu trực tiếp liên quan đến vai trò, chức năng, nhiệm vụ

của VKSND gồm có: Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2003) Kỷ yếu đề tài cấp

bộ - Những vấn đề lý luận và thực tiễn hoạt động công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; Hoàng Công Huấn: Những biện pháp chủ yếu để nâng cao chất lượng kiểm sát hoạt động tư pháp và thực hành quyền công tố trong năm

2002, Lê Hữu Thể: Một số giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án hình sự, Tạp chí Kiểm sát

Bài viết tiêu biểu được đăng tải trên các Tạp chí chuyên ngành: Đỗ Văn

Đương, ”Cơ quan thực hành quyền công tố trong cải cách tư pháp ở nước ta

hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 7/7/2006; Lê Văn Cảm, ”Bàn về

hệ thống các cơ quan tiến hành tố tụng và thi hành án trong chiến lược cải cách tư pháp", Tạp chí Kiểm sát số 01/2009; Lê Thị Tuyết Hoa, ”Một số nội dung trọng tâm để thực hiện chủ trương tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra theo yêu cầu cải cách tư pháp", Tạp chí Kiểm sát số

16/2012; Nguyễn Hòa Bình, ”Một số định hướng nghiên cứu sửa đổi, bổ sung

BLTTHS đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp", Tạp chí Kiểm sát 16/2012 và

Tạp chí Kiểm sát số 21/2012; Nguyễn Thị Thủy, ”Sửa đổi bổ sung bộ luật

4

TTHS nhằm thực hiện chủ trương của Đảng - Tăng cường trách nhiệm công

tố trong hoạt động điều tra, thực hiện cơ chế gắn công tố với điều tra”, Tạp

chí Kiểm sát 21/2012; Trần Văn Độ, ”Hoàn thiện các qui định của BLTTHS

về biện pháp tạm giam", Tạp chí Kiểm sát 21/2012; Trần Đình Nhã, ”Chế định điều tra tội phạm trong BLTTHS", Tạp chí Kiểm sát 21/2012; Đào Trí

Úc, ”Đề xuất đổi mới VKS ở Việt nam từ kinh nghiệm một số nước trên thế

giới", Tạp chí Kiểm sát số 12/2013; Lê Đức Xuân, Phạm Lan Phương, ”Vai trò cơ quan công tố các nước trên thế giới trong việc KSĐT các vụ án hình sự", Tạp chí Kiểm sát số 13/2013; Lê Thị Tuyết Hoa, ”Thực trạng và một số kiến nghị nhằm tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra", Tạp chí Kiểm sát số 08/2014

Các bài viết trên đã đưa ra nhiều cách tiếp cận khác nhau trong quá trình nghiên cứu Trong phạm vi đề tài này, tác giả muốn làm rõ thêm vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự từ thực tiễn tỉnh Nghệ An

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích, làm rõ những quy định của pháp luật về vai trò của VKS trong TTHS, phản ánh thực trạng thực hiện những quy định đó trên địa bàn tỉnh Nghệ An, từ đó đề ra một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật và các giải pháp khác bảo đảm thực hiện tốt vai trò của VKSND trong BLTTHS Việt Nam

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích mà luận văn đề ra, nhiệm vụ nghiên cứu được đặt ra:

- Nghiên cứu, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận như khái niệm, đặc điểm, chức năng, nhiệm vụ, vai trò của VKSND trong TTHS Việt Nam…., phân tích các quy định của pháp luật hiện hành về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của VKS trong các VAHS;

5

- Phân tích, đánh giá thực trạng về vai trò của VKS trong BLTTHS ở tỉnh Nghệ An, làm rõ những mặt tích cực, những mặt còn hạn chế, vướng mắc, bất cập trong việc thực hiện quy định của pháp luật về vai trò của VKS trong VAHS ở tỉnh Nghệ An

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản, các quy định của pháp luật về vai trò của Kiểm sát viên trong các vụ án hình sự và thực tiễn thực hiện ở tỉnh Nghệ An

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về phạm vi không gian: Lý luận và thực tiễn ở tỉnh Nghệ An

Về phạm vi nội dung: VKSND ngoài nhiệm vụ thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp còn có các nhiệm vụ kiểm sát khởi tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử và giải quyết khiếu nại, tố cáo với các lĩnh vực tố tụng khác Tuy vậy, trong khuôn khổ phạm vi nghiên cứu, đề tài chỉ đi sâu nghiên cứu vị trí, vai trò của VKSND về thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong tố tụng hình sự thuộc thẩm quyền và kiểm sát việc tuân theo pháp luật về khởi tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của các chủ thể có thẩm quyền khác

Về thời gian: luận văn nghiên cứu thực tiễn thực hiện các quy định của

pháp luật về “Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự từ

thực tiễn tỉnh Nghệ An” từ năm 2011 đến năm 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài được thực hiện trên cơ sở lý luận triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - LêNin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật, pháp chế XHCN, Đường lối của Đảng Cộng Sản Việt Nam

về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân ở nước ta

6

hiện nay Quan điểm đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp nói chung, VKSND nói riêng trong thời kỳ đổi mới

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu và hoàn thiện trên cơ sở phương pháp khoa học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mác Xít Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khoa học chủ yếu như: Phương pháp phân tích để diễn giải làm sáng tỏ các khái niệm, các quy định của pháp luật hiện hành về vai trò của VKSND trong TTHS, phương pháp lịch sử để nhìn nhận, đánh giá các quy định pháp luật qua các thời kỳ phát triển, phương pháp so sánh để có sự đối chiếu, làm rõ sự khác nhau và làm rõ

sự tiến bộ của pháp luật về vấn đề nghiên cứu qua các thời kỳ lịch sử

6 Ý nghĩa của luận văn

Luận văn là công trình khoa học đi sâu nghiên cứu có hệ thống lý luận

và thực tiễn về vai trò của VKSND trong TTHS tại tỉnh Nghệ An Luận văn góp phần làm phong phú thêm tri thức về pháp luật TTHS, đấu tranh chống tội phạm và phòng ngữa tội phạm trên thực tiễn, nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được pháp luật bảo

hộ Do đó luận văn bao hàm những ý nghĩa sau:

6.1 Ý nghĩa lý luận

Thông qua kết quả nghiên cứu những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật TTHS về vai trò của Kiểm sát viên trong TTHS, tác giả mong muốn góp phần vào việc phát triển lý luận về vai trò của VKS, đồng thời gợi mở một số vấn đề để cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cần tâm trong việc thực hiện chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đúng với mục tiêu mà Nghị quyết số 49-NĐ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ chính trị đề ra

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Trên cơ sở đánh giá thực trạng trong việc thực hiện quy định của pháp luật về vai trò của VKSND trong TTHS từ các VAHS và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về địa vị pháp lý của VKS trong VAHS theo yêu

Luậ n vậ n đậ y đu ở file:Luậ n vậ n Full