Thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo theo pháp luật thi hành án hình sự việt nam ( Luận văn thạc sĩ)

Thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo theo pháp luật thi hành án hình sự việt nam ( Luận văn thạc sĩ)Thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo theo pháp luật thi hành án hình sự việt nam ( Luận văn thạc sĩ)Thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo theo pháp luật thi hành án hình sự việt nam ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THU HIỀN

THI HÀNH HÌNH PHẠT CẢI TẠO KHÔNG GIAM GIỮ, ÁN TREO THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ VIỆT NAM

Ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 8.38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

GS, TS NGUYỄN NGỌC ANH

HÀ NỘI, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu, tư liệu được sử dụng trong Luận văn là trung thực, có xuất xứ rõ ràng; những phát hiện đưa ra trong Luận văn là kết quả nghiên cứu của chính tác giả Luận văn

NGUYỄN THỊ THU HIỀN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT CẢI TẠO KHÔNG GIAM GIỮ, ÁN TREO 9

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo 9 1.2 Quy định của pháp luật thi hành án hình sự về thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo 26

KHÔNG GIỮ, ÁN TREO THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH

SỰ VIỆT NAM 36

2.1 Khái quát tình hình áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo 36 2.2 Kết quả thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo theo pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam 38 2.3 Nhận xét, đánh giá về tình hình thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo 51

Chương 3 CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THI HÀNH HÌNH PHẠT CẢI TẠO KHÔNG GIAM GIỮ, ÁN TREO Ở VIỆT NAM 58

3.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo 59 3.2 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo 65 3.3 Đảm bảo các điều kiện cần thiết và chế độ chính sách cho cán bộ làm công tác thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo 69 3.4 Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các chủ thể thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo 73

KẾT LUẬN 78 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án hình sự (THAHS) là lĩnh vực hoạt động nhạy cảm, phức tạp, liên quan đến quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân Công tác THAHS có vị trí quan trọng trong phòng, chống tội phạm và bảo vệ pháp luật Đây là hoạt động mang tính hành chính, tư pháp liên quan đến quyền con người và nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm bảo đảm cho bản án, quyết định thi hành bản án hình sự được thực hiện thống nhất, nghiêm minh

Thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ (CTKGG), án treo (AT) là một

bộ phận của hoạt động THAHS ở nước ta Thi hành hình phạt CTKGG, AT được giao cho Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã thực hiện nhiệm vụ giám sát, giáo dục người chấp hành án Đặc trưng quan trọng của việc thi hành hình phạt CTKGG, AT là người phải chấp hành án không bị cách ly khỏi xã hội, được sống, học tập trong môi trường bình thường dưới sự giám sát, giáo dục của chính quyền xã, phường, thị trấn hoặc cơ quan, tổ chức nơi người bị kết án học tập, công tác Vì vậy, việc thi hành có hiệu quả hình phạt CTKGG, AT có ý nghĩa quan trọng và góp phần thể hiện mục đích của hình phạt là không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội mà còn giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội,

có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống

Xác định được ý nghĩa quan trọng của thi hành hình phạt CTKGG, AT,

vì thế, trong những năm qua Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật về thi hành hình phạt CTKGG, AT (bao gồm các quy định về trình

tự, thủ tục, tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan có thẩm quyền trong thi hành hình phạt CTKGG, AT; quyền, nghĩa vụ của người đang chấp hành án và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân có liên quan trong thi hành hình phạt CTKGG, AT; rút ngắn thời gian thử thách của AT; việc giảm,

2

miễn thời hạn chấp hành án phạt CTKGG và miễn chấp hành thời hạn cấm cư trú, quản chế còn lại ) phân công cụ thể nhiệm vụ cho cơ quan, tổ chức giám sát, giáo dục người được hưởng AT, thi hành hình phạt CTKGG; tăng cường công tác phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan và gia đình trong việc giúp đỡ, giáo dục người chấp hành án; Nhờ đó, công tác thi hành hình phạt CTKGG, AT ngày càng đi vào nề nếp và đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần bảo đảm thi hành pháp luật được nghiêm minh, phục vụ có hiệu quả công tác phòng, chống các loại tội phạm, giữ vững an ninh, trật tự

Tuy nhiên, trên thực tế, việc thi hành hình phạt CTKGG, AT còn bộc lộ

sơ hở, thiếu sót, bất cập, chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu phòng, chống tội phạm và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án như việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với công tác giám sát, quản lý, giáo dục người chấp hành AT, CTKGG của các cơ quan có thẩm quyền chưa hiệu quả; sự phối hợp giữa các cơ quan Tòa án, Công an, Tư pháp, UBND cấp xã chưa chặt chẽ nên không nắm được số lượng và tình hình giáo dục, cải tạo của người thi hành hình phạt CTKGG, AT ở đơn vị, địa phương mình; biên chế, kinh phí, phương tiện, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động giám sát, quản lý, giáo dục người chấp hành án của chính quyền địa phương chưa được quy định

cụ thể, rất khó triển khai thực hiện; cán bộ theo dõi thi hành án ở cấp xã không chuyên trách, trình độ, năng lực còn hạn chế, thường xuyên thay đổi, thiếu ổn định về tổ chức Mặt khác, mặc dù Luật THAHS đã được thông qua từ năm

2010 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011, nhưng cho tới nay còn nhiều quy định liên quan đến thi hành hình phạt CTKGG, AT chưa có văn bản hướng dẫn; bên cạnh đó, Nhà nước ta đã ban hành Hiến pháp mới (Hiến pháp năm 2013) với các quy định cụ thể hơn về bảo đảm thực hiện các quyền con người,

quyền công dân, trong đó có lĩnh vực THAHS; Bộ luật hình sự (BLHS) năm

2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm

3

2015 đã có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2018, nội dung của các đạo luật này có nhiều quy định mới liên quan đến thi hành hình phạt CTKGG, AT nhằm tăng cường tính cưỡng chế của hình phạt CTKGG, AT

Xuất phát từ tình hình nêu trên, việc nghiên cứu một số vấn đề lý luận

và thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả thi hành hình phạt CTKGG, AT theo quy định của Luật THAHS được đặt ra như một yêu cầu khách quan Chính vì

vậy, học viên chọn vấn đề: "Thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án

treo theo pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam" làm đề tài luận văn thạc sĩ

của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, việc luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn để đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác THAHS nói chung, hình phạt CTKGG, AT nói riêng đã được các nhà khoa học và hoạt động thực tiễn quan tâm Nhờ đó, trong những năm gần đây đã có một số công trình nghiên cứu,

đề cập dưới các góc độ khác nhau, trong đó, đáng chú ý là các công trình sau:

- ThS Lê Văn Thư (2001), Công an nhân dân trong việc tổ chức thi

hành án hình sự - Thực trạng và giải pháp hoàn thiện, đề tài khoa học cấp cơ

sở, Hà Nội;

- PGS, TS Nguyễn Ngọc Anh (2008), Khái quát lịch sử các quy định

của pháp luật về công tác quản lý thi hành án ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay, Kỷ yếu Hội thảo Quản lý thi hành án, các mô hình và kinh nghiệm quốc

tế, Bộ Tư pháp, Hà Nội;

- PGS, TS Nguyễn Ngọc Anh và TS Lê Văn Thư (2009), Tài liệu tập

huấn chuyên sâu Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh thi hành án phạt tù, NXB Lao động, Hà Nội;

4

- Đặng Thị Thanh (2009), Vị trí, vai trò của Tòa án nhân dân trong thi

hành án hình sự, Hội thảo quản lý thi hành án, các mô hình và kinh nghiệm

quốc tế do Bộ Tư pháp phối hợp với UNDP tổ chức, Hà Nội, tháng 5/2009;

- Vũ Hùng (2009), Vai trò, chức năng của Viện kiểm sát nhân dân

trong công tác kiểm sát thi hành án hình sự, Hội thảo quản lý thi hành án, các

mô hình và kinh nghiệm quốc tế do Bộ Tư pháp phối hợp với UNDP tổ chức,

Hà Nội, tháng 5/2009;

- GS, TS Nguyễn Ngọc Anh (2011), Tài liệu tập huấn chuyên sâu Luật

thi hành án hình sự năm 2010 (Chủ biên), NXB Lao động, Hà Nội;

- GS, TS Nguyễn Ngọc Anh (2012), Bình luận khoa học Luật thi hành

án hình sự, (Chủ biên), NXB Công an nhân dân, Hà Nội;

- GS, TS Nguyễn Ngọc Anh, Đại tá, TS Lê Văn Thư, ThS Phạm Thị

Chung Thủy, CN Công Phương Vũ (2012), Hỏi - đáp pháp luật về thi hành

án hình sự Việt Nam, NXB Lao động, Hà Nội;

- Nguyễn Minh Khuê (2016), Các hình phạt chính không tước tự do

trong luật hình sự Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện khoa học xã

hội, Hà Nội

Tuy nhiên, do mục đích, cách thức tiếp cận vấn đề nghiên cứu của các tác giả ở những góc độ khác nhau nên các công trình nêu trên mới chỉ dừng lại ở mức độ tổng kết từng mặt công tác thuộc về quản lý nhà nước, tổ chức

và hoạt động công tác THAHS và đề xuất các giải pháp khắc phục những tồn tại, thiếu sót đối với mặt công tác đó dưới góc độ khoa học tội phạm học, giáo dục học, tâm lý học Việc xây dựng và đánh giá việc thi hành các quy định của pháp luật về THAHS, bao gồm cả thi hành hình phạt CTKGG, AT chưa được quan tâm đúng mức Chính vì thế, việc nghiên cứu ở bình diện pháp luật cũng như thực tiễn tổ chức và hoạt động thi hành hình phạt CTKGG, AT từ

đó đưa ra một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao

5

hiệu lực, hiệu quả công tác thi hành hình phạt CTKGG, AT là vấn đề mới, không trùng lặp với các công trình đã công bố và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành hình phạt CTKGG, AT; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành hình phạt CTKGG, AT trong thời gian tới, góp phần giữ vững an ninh, trật tự, bảo vệ quyền con người, tạo môi trường thuận lợi để đất nước phát triển kinh tế - xã hội

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn đặt ra và giải quyết các nhiệm

vụ cụ thể sau:

+ Dưới góc độ lý luận, nghiên cứu làm sáng tỏ các khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của hoạt động THAHS nói chung, thi hành hình phạt CTKGG, AT nói riêng;

+ Phân tích, đánh giá thực trạng thi hành hình phạt CTKGG, AT theo quy định của pháp luật THAHS ở Việt Nam, trên cơ sở đó đưa ra những nhận xét, đánh giá, ưu, nhược điểm và làm rõ nguyên nhân, tồn tại, hạn chế của việc thi hành hình phạt CTKGG, AT;

+ Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động thi hành hình phạt CTKGG, AT trong thời gian tới, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn: là các vấn đề lý luận, pháp lý và

thực tiễn thi hành hình phạt CTKGG, AT theo quy định của pháp luật THAHS Việt Nam

6

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn:

Cụm từ viết tắt: “thi hành hình phạt CTKGG, AT” trong luận văn được hiểu là CTKGG là hình phạt còn AT là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù

có điều kiện Đề tài được nghiên cứu dưới góc độ khoa học Luật hình sự, Luật TTHS và Luật THAHS, phạm vi nghiên cứu của luận văn được giới hạn trong một số vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành hình phạt CTKGG, AT trên quy

mô toàn quốc trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2017 (từ khi Luật THAHS có hiệu lực thi hành) thuộc chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của lực lượng Công an nhân dân

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước ta về phòng, chống tội phạm nói chung, về THAHS nói riêng

- Trong quá trình thực hiện luận văn, học viên đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành Luật hình sự và TTHS cùng các phương pháp nghiên cứu cụ thể, bao gồm:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: phương pháp này được học viên sử dụng trong quá trình nghiên cứu luận văn để phân tích các nguồn tài liệu đã được công bố về những vấn đề có liên quan đến đề tài luận văn, trên cơ sở đó tổng hợp để rút ra những vấn đề lý luận và thực tiễn cần nghiên cứu

+ Phương pháp phân tích: phương pháp phân tích được học viên sử dụng để phân tích các tài liệu sơ cấp và tài liệu thứ cấp, giúp học viên nắm rõ được tất cả các khía cạnh của vấn đề nghiên cứu

Tài liệu sơ cấp bao gồm các văn bản pháp luật có liên quan, các báo cáo, số liệu thống kê chính thức của Cơ quan quản lý THAHS (Tổng cục VIII

+ Phương pháp tổng hợp: được sử dụng để tổng hợp các số liệu, tri thức

có được từ kết quả của phương pháp phân tích Việc tổng hợp nhằm mục đích đưa ra những luận cứ, nhận xét và đề xuất của chính học viên về những vấn

đề chung nhất của luận văn

+ Phương pháp so sánh: trên cơ sở rà soát, tổng hợp các quy định trước đây và hiện nay của Đảng, Nhà nước và của Bộ Công an về thi hành hình phạt CTKGG, AT học viên phân tích làm rõ những điểm phù hợp và bất cập trong các quy định đó với cách nhìn nhận, đánh giá theo quan điểm lịch sử cụ thể, làm cơ sở để đề xuất các giải pháp

+ Phương pháp tiếp cận hệ thống: những thông tin thu thập được về vấn đề nghiên cứu của luận văn sẽ được học viên hệ thống hóa theo một cấu trúc logic khoa học, qua đó giúp học viên có được nhận thức một cách biện chứng, tổng hợp, khái quát nhất về hoạt động thi hành hình phạt CTKGG, AT

+ Phương pháp tổng kết thực tiễn: trong quá trình nghiên cứu luận văn, học viên thu thập, nghiên cứu những tài liệu, số liệu phản ánh thực tiễn về thi hành hình phạt CTKGG, AT theo pháp luật THAHS ở Việt Nam, qua đó phân tích, tổng hợp, thống kê để đưa ra những nhận định, kết luận về thực tiễn

+ Phương pháp tư vấn chuyên gia: học viên lựa chọn những chuyên gia

lý luận và những cán bộ làm công tác thực tiễn có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực THAHS nói chung, hình phạt CTKGG, AT nói riêng để đặt ra những câu hỏi nhằm khai thác sâu những thông tin về hoạt động này ở Việt Nam hiện nay Thông tin thu thập được qua tư vấn chuyên gia là cơ sở quan trọng

để học viên nghiên cứu những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng và đưa ra

8

những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành hình phạt CTKGG, AT ở

Việt Nam trong tình hình mới

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Về lý luận: từ việc nghiên cứu khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của

hoạt động THAHS nói chung, thi hành hình phạt CTKGG, AT nói riêng, kết quả nghiên cứu của luận văn làm sáng tỏ và phong phú thêm những vấn đề lý luận, góp phần thống nhất nhận thức về tổ chức và hoạt động THAHS, thi hành hình phạt CTKGG, AT ở nước ta

- Về thực tiễn: kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần giải quyết

những khó khăn, vướng mắc, bất cập của THAHS, thi hành hình phạt CTKGG, AT; đồng thời có thể làm tư liệu tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập, hoạch định chính sách, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật, bố trí lực lượng, phương tiện và các điều kiện bảo đảm khác trong công tác THAHS, thi hành hình phạt CTKGG, AT góp phần nâng cao hiệu quả công tác THAHS

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được cấu trúc thành 3 chương, cụ thể như sau:

Chương 1 Những vấn đề lý luận và pháp luật về thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo

Chương 2 Thực trạng về thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo theo pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam

Chương 3 Các giải pháp nâng cao chất lượng thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ, án treo ở Việt Nam

Luậ n vậ n đậ y đu ở file:Luậ n vậ n Full