Quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh kon tum ( Luận văn thạc sĩ)

Quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh kon tum ( Luận văn thạc sĩ)Quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh kon tum ( Luận văn thạc sĩ)Quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh kon tum ( Luận văn thạc sĩ)Quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh kon tum ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ QUANG KHOÁI

QUYỀN CỦA BỊ CÁO TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN

HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN TỈNH KON TUM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT

HÀ NỘI – 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ QUANG KHOÁI

QUYỀN CỦA BỊ CÁO TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN

HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN TỈNH KON TUM

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số : 60.38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS Vũ Gia Lâm

HÀ NỘI - 2018

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 6 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CỦA BỊ CÁO TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 6

1.1 Khái niệm quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 61.2 Ý nghĩa của việc quy định và thực hiện quy định về quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 13

CHƯƠNG 2 17 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG VỀ QUYỀN CỦA BỊ CÁO TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ VIỆC BẢO ĐẢM THỰC HIỆN 17

2.1 Quyền của bị cáo trong xét xử theo quy định của luật pháp quốc

tế 172.2 Quy định của pháp luật tố tụng Việt Nam về quyền của bị cáo trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 232.3 Bảo đảm thực hiện quyền của bị cáo trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 32

CHƯƠNG 3 39 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUYỀN CỦA BỊ CÁO TRONG XÉT

XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN TỈNH KON TUM

VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 39

3.1 Đặc điểm tình hình địa bàn tỉnh Kon Tum 393.2 Thực trạng thực hiện quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trên địa bàn Tỉnh Kon Tum 413.3 Kiến nghị nhằm thực hiện tốt quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 54

KẾT LUẬN 68

TAND: Tòa án nhân dân

TANDTC: Tòa án nhân dân tối cao

TTHS: Tố tụng hình sự

VKS: Viện kiểm sát

VKSND: Viện kiểm sát nhân dân

VKSNDTC: Viện kiểm sát nhân dân tối cao

HĐXX: Hội đồng xét xử

CQĐT: Cơ quan điều tra

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quyền con người luôn là vấn đề thu hút sự quan tâm rộng rãi của dư luận và có sự tác động mạnh mẽ tới các quan hệ chính trị, pháp lý, xã hội ở tất

cả các cấp độ quốc gia, khu vực và quốc tế Các quốc gia đã hiện thực hóa và phản ánh vào các quy phạm pháp của quốc gia mình để tạo cơ chế bảo đảm để quyền con người được thực thi trên thực tế Ở Việt Nam, việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người là mục tiêu nhất quán của Đảng và Nhà nước ta, đã được ghi nhận trong toàn bộ hệ thống pháp luật, đặc biệt đối với các quy định pháp luật trong TTHS mà mấu chốt thực hiện các quyền này ở giai đoạn xét

xử sơ thẩm các vụ án hình sự ở cấp tỉnh hiện nay Bởi lẽ, xét về thẩm quyền xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự, Tòa án nhân dân (TAND) cấp tỉnh xét xử những vụ án hình sự về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng với khung hình phạt

là trên 15 năm tù, chung thân, tử hình Chế tài hình sự áp dụng cho bị cáo đối với những vụ án sơ thẩm hình sự ở TAND cấp tỉnh nghiêm khắc như vậy nên càng không cho phép bất cứ có sự sai sót, hay “tai nạn công lý” đối với cơ quan, người tiến hành tố tụng Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe hơn trong hoạt động xét xử của TAND cấp tỉnh là phải bảo vệ quyền cho bị cáo tốt nhất, hạn chế oan, sai trong hoạt động xét xử sơ thẩm

Những năm qua, Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến việc nâng cao chất lượng xét xử vụ án hình sự nói chung và vụ án sơ thẩm hình sự của TAND cấp tỉnh nói riêng Một trong các chủ trương, chính sách đó là không ngừng nâng cao năng lực xét xử của thẩm phán, Hội thẩm nhân dân (HTND), Kiểm sát viên (KSV); kiện toàn tổ chức, hoạt động và phát huy vai trò của đội ngũ luật sư, cơ quan bổ trợ tư pháp, qua đó bảo đảm các bản án được tuyên đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội

2

Những nỗ lực trên đây được ghi nhận trong Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), Bộ luật Tố tụng hình sự (TTHS) năm 2003, Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức TAND năm 2014, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) năm 2014, Bộ luật hình sự năm 2015, Bộ luật

Tố tụng hình sự (TTHS) năm 2015 Việc hoàn thiện về tổ chức các cơ quan

tư pháp và hệ thống pháp luật đã có tác động tích cực đến chất lượng hoạt động của các cơ quan tư pháp trong đó có chất lượng hoạt động xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của TAND cấp tỉnh Tỷ lệ các vụ án hình sự sơ thẩm của TAND cấp tỉnh bị oan, sai, vi phạm tố tụng xâm phạm đến quyền của bị cáo đã giảm đi rõ rệt

Tuy nhiên, trên thực tế, các quyền của bị cáo ở một số phiên tòa xét xử

sơ thẩm các vụ án hình sự của TAND cấp tỉnh trong cả nước nói chung và ở tỉnh Kon Tum nói riêng chưa thật sự được bảo đảm, nhiều quyền của bị cáo vẫn còn bị hạn chế, vi phạm Do vậy, việc tiếp tục nghiên cứu những vấn đề

lý luận và thực tiễn để có những kiến nghị nhằm bảo đảm quyền của bị cáo trong hoạt động xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của TAND cấp tỉnh là

nhiệm vụ cấp thiết Từ những lý do trên đây, tác giả chọn đề tài: “Quyền của

bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Kon Tum”

làm luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự; Mã số: 60.38.01.04

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Ở nước ta vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền bị cáo trong giai đoạn xét xử được nhiều tác giả nghiên cứu trong các công trình với các góc

độ khác nhau Từ góc độ nghiên cứu về quyền con người nói chung có công trình “Quyền con người trong thế giới hiện đại” (Viện Thông tin khoa học xã hội, 1995) của GS.TS Hoàng Văn Hảo và Phạm Khiêm Ích; “Quyền con người và luật quốc tế về quyền con người”(NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

3

1997) của PGS.TS Chu Hồng Thanh Từ góc độ nghiên cứu quyền con người trong lĩnh vực Tư pháp có “Bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự Việt Nam” (Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2010);

“Luật tố tụng hình sự Việt Nam với việc bảo vệ quyền con người” (Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Đại học Quốc Gia, 2011)

Một số tác giả chọn vấn đề bảo vệ quyền con người, quyền bị can, bị cáo trong luật tố tụng hình sự làm đề tài Luận án tiến sĩ luật học (TS Nguyễn Quang Hiền, Nguyễn Huy Hoàng, Lại Văn Trình) Trong các công trình này, các tác giả có phân tích cơ quan Tòa án với vai trò là đại diện quan trọng nhất của nhánh quyền lực Tư Pháp theo nghĩa rộng Bên cạnh đó, cũng có rất nhiều tác giả nghiên cứu về vai trò, vị trí của Tòa án trong cơ chế phân chia quyền lực như (GS.TS Nguyễn Đăng Dung ) Luận án tiến sỹ của Võ Quốc Tuấn

về bảo đảm quyền của bị cáo trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của Toà án nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay bảo vệ thành công tại Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2017 Luận văn của Ngô Thị Thanh

về bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự bảo vệ thành công tại đại học Quốc gia Hà Nội năm 2013 Các công trình nghiên cứu

đó chủ yếu tập trung vào vai trò của Tòa án với tư cách là trọng tâm của quá trình xét xử, đi sâu phân tích vấn đề bảo vệ quyền con người, quyền của bị cáo trong giai đoạn tố tụng này

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Mục đích nghiên cứu của Luận văn là từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận

và thực tiễn về quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và thực trạng thực hiện quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại TAND tỉnh Kon tum giai đoạn 2012-2016 để đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường bảo đảm quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự hiện nay

4

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Nhiệm vụ nghiên cứu của Luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận

về quyền của bị cáo, quy định của pháp luật tố tụng về quyền của bị cáo và đánh giá thực tiễn thực hiện quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình

sự từ thực tiễn tỉnh Kon Tum giai đoạn 2012-2016

Đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại TAND cấp tỉnh nói chung nhất là tại Tòa án nhân dân tỉnh Kon Tum nói riêng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là quyền của bị cáo trong giai đoạn

xét xử sơ thẩm trên phương diện lý luận; luật thực định và việc thực hiện quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Kon Tum

Phạm vi nghiên cứu Luận văn là các quan điểm khoa học về quyền của

bị cáo, quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự và thực tiễn thực hiện quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của TAND tỉnh Kon Tum từ năm 2012 đến năm 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn lấy quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, bảo đảm quyền con người trong xét xử các vụ án hình sự ghi nhận trong Cương lĩnh chính trị, các Văn kiện của Đảng từ Đại hội VI đến đại hội XII làm cơ sở phương pháp luận

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp thống kê - so sánh, phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn; phương pháp lịch sử…

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

5

Về lý luận: Luận văn giúp làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về quyền

của bị cáo trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự

Về thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp tài liệu tham khảo

có giá trị đối với công tác xây dựng và thực hiện pháp luật về quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự tại Việt Nam Kết quả của đề tài

có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các sinh viên đại học chuyên ngành luật hình sự - tố tụng hình sự

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu thảm khảo, luận văn bao gồm 3 chương sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

Chương 2: Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và việc bảo đảm thực hiện

Chương 3: Thực trạng thực hiện quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm

vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Kon Tum và một số kiến nghị

6

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CỦA BỊ CÁO TRONG

XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 1.1 Khái niệm quyền của bị cáo trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

1.1.1 Khái niệm quyền con người và quyền công dân

Dưới góc độ ngôn ngữ học, khái niệm “quyền” được hiểu là: điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi; khái niệm “quyền” cũng còn được hiểu là: những điều do chức vụ hoặc địa vị

mà làm1

Quyền con người là giá trị mang tính phổ biến chung của nhân loại, là kết quả của quá trình đấu tranh, phát triển lâu dài của tất cả các dân tộc, nhân dân trên toàn thế giới Được ghi nhận từ năm 1945 kể từ khi thành lập Liên Hợp Quốc, quyền con người thu hút sự quan tâm rộng rãi của dư luận và có

sự tác động mạnh mẽ tới các quan hệ chính trị, pháp lý, xã hội ở tất cả các cấp

độ quốc gia, khu vực và quốc tế Nó không chỉ là nhận thức, là quan điểm mà hữu hình bằng các quy phạm pháp lý được các quốc gia thừa nhận chung, phản ánh quy luật và xu hướng tất yếu trong sự phát triển của xã hội loài người cũng như sự hình thành các cơ chế bảo đảm để quyền con người được thực thi trên thực tế Tại Việt Nam, việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người

là mục tiêu nhất quán của Đảng và Nhà nước ta từ trước đến nay Việt Nam luôn tích cực tham gia các Điều ước quốc tế và các hoạt động về quyền con người của Liên hợp quốc Chỉ thị 12/TW của Ban Bí Thư, ngày 12/7/1992

khẳng định: “Quyền con người là thành quả của cuộc đấu tranh lâu dài qua

các thời đại của nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức trên thế giới và cũng là cuộc đấu tranh của loài người làm chủ thiên nhiên, qua đó quyền con người trở thành giá trị chung của nhân loại”

1 Từ điển tiếng Việt- Viện ngôn ngữ học- Trung tâm Từ điển học- Nxb Đà Nẵng, năm 2004, tr 815

7

Điều 1 tuyên ngôn thế giới về nhân quyền ghi nhận: "mọi người sinh ra

đều tự do và bình đẳng về phẩm giá và các quyền" Trong lời nói đầu của bản

tuyên ngôn này cũng ghi nhận "Điều cốt yếu là các quyền con người phải

được bảo vệ bằng luật pháp "

Dưới góc độ pháp luật quốc gia, quyền con người cũng được đề cập rất

sớm Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ năm 1776 đã ghi nhận: "Những chân

lý sau đây đã được chúng tôi công nhận như những sự thật hiển nhiên là tất

cả mọi người sinh ra đều bình đẳng; tạo hóa đã cho họ các quyền không thể thay thế được; trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do, và quyền mưu cầu hạnh phúc Để bảo vệ những quyền này, các chính phủ, do chính con người thiết lập nên có được quyền lực chính đáng xuất phát từ sự đồng thuận của nhân dân”

Xuất phát điểm của khái niệm về quyền con người là khái niệm về phẩm giá vốn có của tất cả các thành viên trong gia đình nhân loại được ghi nhận trong Tuyên ngôn thế giới và các Công ước năm 1966 Các công ước này cũng ghi nhận ý tưởng về con người tự do trong việc hưởng quyền tự do khỏi sự sợ hãi, tự do làm điều mong muốn và được hưởng các quyền bình đẳng và không thể chuyển nhượng Theo đó, quyền con người mang tính phổ quát và không thể chuyển nhượng, có nghĩa là chúng được áp dụng ở khắp nơi và không thể lấy đi Như Tổng thư ký Liên hiệp quốc Boutros-Ghali đã nói trong Hội nghị Thế giới Vienna về quyền con người vào năm 1993:

“quyền con người là các quyền bẩm sinh”

Dưới góc độ pháp lý quyền con người được hiểu là điều mà pháp luật của tất cả các quốc gia trên thế giới ghi nhận cho bất cứ ai cũng được hưởng,

được, được làm, được đòi hỏi

Quyền con người là một bộ phận không thể tách rời trong phạm vi quyền công dân Theo Từ điển tiếng Việt - Nxb Đà Nẵng 2004 (tr 815) thì quyền

8

công dân là "quyền của người công dân bao gồm những quyền tự do dân chủ

và các quyền lợi cơ bản về kinh tế, văn hóa, xã hội được Hiến pháp công nhận" Theo định nghĩa này, quyền công dân là điều mà theo pháp luật của

mỗi quốc gia, người được công nhận là công dân của quốc gia đó được hưởng, được làm, được đòi hỏi Quyền công dân của quốc gia này có thể có

sự giống nhau trong một lĩnh vực nào đó, dưới góc độ nào đó nhưng quyền công dân tại quốc gia này có thể có sự khác biệt so với quyền công dân của quốc gia khác do khác nhau về chế độ chính tri, truyền thống, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo…

Quyền con người và quyền công dân luôn có mối quan hệ mật thiết với

- Quyền công dân là sự thể hiện cụ thể quyền con người và là một bộ phận không tách rời quyền con người

Hệ thống pháp luật về tố tụng hình sự ở Việt Nam vấn đề về quyền con người, quyền công dân được phản ảnh ở nhiều góc độ khác nhau, thể hiện tính nhân văn và nghiêm minh trong đường lối xử lý đối với người phạm tội của Đảng và Nhà nước ta Hoạt động tố tụng hình sự là lĩnh vực hoạt động đặc biệt của nhà nước Theo đó các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng thực hiện các hành vi pháp lý mà pháp luật tố tụng hình sự quy định để tiến hành điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự Đây

Luậ n vậ n đậ y đu ở file:Luậ n vậ n Full