Văn hóa ứng xử trong doanh nghiệp nhật bản

Các doanhnghiệp Nhật Bản đã biết đặt vấn đề VHDN vào đúng trọng tâm của sự chú ý vàbằng các triết lý văn hóa mang tính dân tộc, sau đó là bằng các chính sách, biệnpháp cụ thể để tác động

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÀ RỊA - VŨNG TÀU

VIỆN NGÔN NGỮ - VĂN HÓA - QUAN HỆ QUỐC TẾ

-o0o -KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG DOANH NGHIỆP NHẬT BẢN

Trình độ đào tạo: Đại học

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan rằng tất cả những dữ liệu nghiên cứu được nêu trong luậnvăn này là do tôi thực hiện, các ý tưởng tham khảo và những kết quả trích dẫn

từ các công trình khác đều được nêu rõ trong luận văn

Vũng Tàu, ngày 23 tháng 6 năm 2017

Sinh viên thực hiện

Trần Thị Hoài Thương

LỜI CẢM ƠN

Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những sự

hỗ trợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác Trongsuốt thời gian từ khi bắt đầu học tập tại trường đến nay, tôi đã nhận được rấtnhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý thầy cô, gia đình và bạn bè Tôi xin gửi lờicảm ơn sâu sắc nhất đến quý thầy cô ở Viện Văn hóa - Ngôn ngữ - Quan hệquốc tế đã dùng tri thức và tâm huyết của mình để truyền đạt vốn kiến thức quýbáu cho chúng tôi trong suốt thời gian học tập tại trường Và đặc biệt, nếukhông có những lời hướng dẫn, dạy bảo của các thầy cô thì tôi nghĩ khóa luậntốt nghiệp này của tôi rất khó có thể hoàn thiện được

Thiết nghĩ, sau 4 năm học đại học, ngoài những kiến thức được học trêngiảng đường từ thầy cô thì việc làm khóa luận tốt nghiệp là một trải nghiệm kháthú vị và bổ ích để tôi có thể tìm hiểu, học hỏi và nghiên cứu về một đề tài nào

đó cũng như cách làm một bài luận tốt nghiệp, là cơ hội để tôi thử sức mình,vận dụng những kiến thức đã học, tìm hiểu, tổng hợp, phân tích để làm thànhbài luận và điều đó cũng đã trở thành một ký ức đẹp trong cuộc đời sinh viêncủa tôi

Tôi phần nào hiểu được những điều thú vị, những kiến thức, kỹ năng hữuích cũng như những khó khăn trong suốt quá trình làm khóa luận Những việc

mà nếu như không thử, tôi sẽ không biết được nó khó khăn đến đâu, thú vị rasao và ý nghĩa đến thế nào Qua quá trình làm khóa luận, tôi được học hỏi, traudồi kiến thức cũng như kỹ năng mềm nhiều hơn Tôi nhận ra những điều mìnhcòn thiếu, những yếu điểm cũng như những chỗ cần cải thiện Tôi hiểu rằngkiến thức mình đã học vẫn chưa đủ, phải cố gắng học nhiều hơn, trau dồi và tíchlũy kinh nghiệm nhiều hơn nữa Sau bài luận, tôi đã có được cách nhìn nhậnvấn đề toàn diện hơn, và sẽ có những quyết định đúng đắn hơn cho con đường

Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn một cách chân thành nhất đến TrườngĐại học Bà Rịa – Vũng Tàu và toàn thể quý thầy cô, cảm ơn thầy cô đã tận tìnhgiúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này Và hơnhết, tôi muốn cảm ơn một người đã cho tôi cơ hội để trải nghiệm, để hiểu hơn

về cách làm một bài khóa luận hoàn thiện nhất, dù có bận rộn đến thế nào vẫnluôn dõi theo quá trình làm bài luận của tôi, luôn sát bên hỗ trợ, giúp đỡ tôinhững lúc khó khăn nhất, một nhà giáo luôn tận tâm vì công việc giảng dạy, hếtlòng vì sinh viên thân yêu của mình, người đó không ai khác chính là Cô, Ths.Lâm Ngọc Như Trúc

Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Dự kiến kết quả nghiên cứu 7

8 Cấu trúc của ĐA/KLTN 8

NỘI DUNG CH ƠNG 1 GIỚI THIỆU SƠ L C VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP NHẬT BẢN 9

1.1 Văn hóa doanh nghiệp 9

1.2 Nét độc đáo trong doanh nghiệp Nhật Bản 15

1.3 Khái niệm tác phong làm việc trong doanh nghiệp 30

CH ƠNG 2 MỘT SỐ T C PHONG L M VIỆC CƠ BẢN TRONG DOANH NGHIỆP NHẬT 32

2.1 Chào hỏi 32

2.3 Trao nhận danh thiếp 42

2.4 Giờ giấc 50

2.5 Cuộc hẹn 51

2.6 Điện thoại 51

2.7 Email 58

2.8 Bảo mật thông tin 64

2.9 Tiếp khách 68

CH ƠNG 3 MỘT SỐ K NĂNG QUAN TR NG TRONG DOANH NGHIỆP NHẬT 72

3.1 Kỹ năng HOU – REN – SOU 72

3.2 Quy tắc 5S 77

3.3 Kaizen 79

3.4 Omotenashi 86

KẾT LUẬN 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nhật Bản được mệnh danh là “đất nước mặt trời mọc”, không chỉ nổitiếng về phong cảnh thiên nhiên xinh đẹp, non nước hữu tình, con người thânthiện mà còn được biết đến với nền kinh tế lớn thứ ba trên thế giới sau Hoa Kỳ

và Trung Quốc Với một quốc gia nghèo nàn về tài nguyên thiên, hàng năm phảiđối mặt với nhiều thảm họa từ thiên nhiên như động đất, núi lửa, sóng thần ngoài ra còn phải gánh chịu hệ quả nặng nề sau chiến tranh, thì ngày nay, vớinhững bước phát triển vượt bậc về kinh tế, quả thật, Nhật Bản là một quốc giakhông thể xem thường Đúng hơn đây là đất nước khiến cả thế giới phải nểphục

Cùng với sự đi lên của công nghiệp hóa hiện đại hóa toàn cầu, kinh tếngày càng phát triển, hàng loạt doanh nghiệp, công ty được dựng nên ngày càngnhiều Trong bối cảnh đó thì bất cứ một tổ chức, một doanh nghiệp (DN) muốntồn tại đều cần phải có sự phát triển Từ xưa, chúng ta luôn quan niệm rằng bayếu tố chủ yếu để tạo nên sự phát triển là vốn, nguồn lực con người và côngnghệ Ba yếu tố đó vẫn đóng vai trò cốt lõi cho đến ngày nay Tuy nhiên, trongthời đại này, khi mà các yếu tố trên đã phát triển quá nhanh, quá mạnh thì các tổchức lại muốn tìm lại những cái cốt lõi, những bản sắc của riêng mình Yếu tốđóng vai trò quan trọng, thiết yếu trong quá trình xây dựng một doanh nghiệpvững mạnh và phồn thịnh, đó chính là văn hóa doanh nghiệp VHDN Chính vìthế, VHDN ngày càng được quan tâm và chú trọng nhiều hơn hết vì đó chính làyếu tố quyết định thành bại của cả một doanh nghiệp

Chưa khi nào khái niệm VHDN lại được nói đến nhiều như trong nhữngnăm gần đây VHDN đang nhận được mối quan tâm ngày càng tăng từ cácdoanh nghiệp cũng như từ phía các nhà nghiên cứu về VHDN Các doanh

nghiệp đã ý thức được rằng VHDN chính là một yếu tố quan trọng hàng đầutrong bước đường tiến tới xây dựng một nền tảng vững chắc cho sự phát triểncủa doanh nghiệp, rằng để có thể đứng vững trong làn sóng hội nhập hiện nay,các doanh nghiệp không còn cách nào khác là phải tạo dựng cho mình một nềnVHDN vững mạnh và riêng biệt.

Đặc biệt trong giai đoạn này, quá trình toàn cầu hóa hiện đại hóa di n rangày càng mạnh mẽ thì vai trò của một nền VHDN vững mạnh lại càng trở nênquan trọng Có một nền VHDN lành mạnh, doanh nghiệp sẽ có nền tảng vữngchắc, tạo được niềm tin cho đối tác và tạo cơ sở cho những mối quan hệ lâu dài

Nếu văn hoá là nền tảng tinh thần đảm bảo sự phát triển bền vững của xãhội, thì VHDN lại chính là nền tảng tinh thần, là linh hồn cho hoạt động kinhdoanh của một tổ chức, một doanh nghiệp

Một gia đình muốn trở thành một tế bào có ích cho xã hội, cũng cần phải

có những thói quen được quy định thành gia phong để mỗi nếp nhà luôn giữđược sự đầm ấm, yên vui, đây chính là nền tảng cơ bản để mỗi cá nhân pháttriển Doanh nghiệp cũng như vậy, muốn có một sự nghiệp bền vững lâu dài thìdoanh nghiệp cần có những giá trị văn hóa đặc thù, được chia sẻ rộng rãi giữacác thành viên trong doanh nghiệp, là kim chỉ nam để mỗi thành viên phấn đấuvươn lên, cùng nhau gặt hái nhiều thành công cho doanh nghiệp

Hiện nay, văn hóa doanh nghiệp trở thành vấn đề quan trọng đối với nhiều công ty, là yếu tố quyết định cho sự tồn tại lâu dài của mỗi doanh nghiệp Nói đến VHDN, không thể nào không nhắc tới nền VHDN vô cùng đặc sắc và thú vị của doanh nghiệp Nhật Bản Với các doanh nghiệp Nhật, yếu tố văn hóa càng được quan tâm và đặt nặng hơn bởi người Nhật khá coi trọng vấn đề l giáo, ứng xử trong giao tiếp Nhiều công ty Nhật Bản hiện nay đã xây dựng được văn hóa công ty thành công và đạt hiệu quả cao Đó cũng là yếu tố góp phần vào việc đưa các công ty Nhật trở thành một trong những công ty hàng đầu thế giới

Trên phương diện VHDN, Nhật Bản nổi bật là một quốc gia đã thực hiệnthành công việc xây dựng VHDN cho riêng mình, mang lại sự phát triển thần kỳcho nền kinh tế Nhật Bản trong thập kỷ 70 – 80 của thế kỷ XX Các doanhnghiệp Nhật Bản đã biết đặt vấn đề VHDN vào đúng trọng tâm của sự chú ý vàbằng các triết lý văn hóa mang tính dân tộc, sau đó là bằng các chính sách, biệnpháp cụ thể để tác động mạnh mẽ vào các đối tượng có thể làm thay đổi nền vănhóa trong doanh nghiệp cũng như của dân tộc Nhật Bản.

Nhắc đến người Nhật là nhắc đến những con người cứng cỏi, kiên trì, quậtcường với môi trường sống cũng như môi trường làm việc Sự khắc nghiệt củathiên nhiên đã giúp họ trở lên mạnh mẽ, ý chí Tuy nhiên ẩn sâu trong những conngười ấy chính là ý thức trách nhiệm cao với công việc và gia đình

Người Nhật, bằng tình yêu đất nước con người đã làm nên những kì tíchđáng khâm phục, có được kết quả đó là nhờ ý thức tập thể, thái độ trong côngviệc Hơn nữa, những thành tố tưởng chừng rất nhỏ lại có ý nghĩa đặc biệt trongvăn hóa doanh nghiệp, như cách chào hỏi, trao danh thiếp, tôn trọng thứ bậc,trang phục công sở, cách tặng quà… Nhật Bản được biết đến là đất nước của sựgiàu có và phồn thịnh, để có được thành công đó phải kể đến những yếu tố tíchcực trên

Nhật Bản là quốc gia được coi có VHDN khá đặc trưng, rất đáng đểchúng ta tìm hiểu và học tập Vì lẽ đó mà tôi quyết định chọn đề tài: “Nghiêncứu về văn hóa doanh nghiệp Nhật Bản” để nghiên cứu

2. Mục đích nghiên cứu

Nhật Bản là một quốc gia mỗi năm phải hứng chịu đến hơn 1000 trậnđộng đất, tài nguyên thiên nhiên khan hiếm, nhìn vào vẻ bề ngoài sẽ tưởngchừng như Nhật Bản không có động lực để phát triển kinh tế, nhưng trên thực

tế, quốc gia này đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới chỉ sau

Mỹ trong nhiều năm liền trước khi bị thay thế bởi Trung Quốc

Tại sao nước Nhật nhỏ bé với rất ít tài nguyên thiên nhiên lại trở thànhmột nền kinh tế hùng mạnh khiến mọi quốc gia khác phải kiêng nể Câu trả lờinằm trong phong cách làm việc của họ: độc đáo, khác biệt và hiệu quả Chínhtác phong cách làm việc của người Nhật đã tạo nên nguồn lực cực kì mạnh mẽcho họ.

Văn hóa doanh nghiệp của người Nhật còn rất nhiều chuẩn mực màchúng ta có thể tham khảo Những nội dung nêu trên chỉ là một số nét văn hóa

cư xử, giao tiếp của người Nhật mà chúng ta cũng có thể ứng dụng trong côngviệc thực tế khi làm tại công ty Nhật, hoặc có thể chọn lọc áp dụng trong cuộcsống, trong môi trường doanh nghiệp trong nước Xây dựng, thực thi VHDN sẽgóp phần tạo nên một môi trường tổ chức chuyên nghiệp, tạo nên bản sắc riêng

và phát huy được những thế mạnh đặc thù của mình để phát triển

Việc nghiên cứu về VHDN Nhật giúp chúng ta học hỏi được những kinhnghiệm, bài học quý giá, bổ ích để áp dụng vào văn hóa doanh nghiệp tại ViệtNam Qua đó, nhìn nhận từ những mặt còn hạn chế trong VHDN Nhật để hoànthiện hơn VHDN ở Việt Nam, thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệptrong nước, đồng thời học hỏi VHDN Nhật để tăng cường hợp tác cùng pháttriển giữa các doanh nghiệp hai nước

3. Nhiệm vụ nghiên cứu

Bài khóa luận này thực hiện nhiệm vụ nêu ra một cách đầy đủ và chi tiết

về văn hóa doanh nghiệp Nhật Bản như:

─ Giới thiệu về Văn hóa doanh nghiệp Nhật

─ Những nét độc đáo trong văn hóa doanh nghiệp Nhật

─ Business Manners - Tác phong làm việc cơ bản

─ Những kĩ năng quan trọng trong doanh nghiệp Nhật

Tổng hợp và phân tích từng yếu tố một cách khách quan nhất, để có thểthấy hết được những nét độc đáo trong văn hóa doanh nghiệp Nhật Qua đó đúckết những tinh hoa văn hóa Nhật, cũng như đưa ra những mặt còn hạn chế, nhìnnhận và đánh giá, xem xét từng khía cạnh của vấn đề một cách toàn diện, để cócái nhìn khái quát nhất về văn hóa doanh nghiệp Nhật Bản.

4. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nhật Bản, một đất nước vốn nghèo nàn về tài nguyên, lại gặp nhiều thiêntai khắc nghiệt, đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia đi đầu về ứngdụng công nghệ với các thành tựu khoa học nổi bật, một nền kinh tế phát triểnvào bậc nhất của thế giới Nhưng để có một đất nước phát triển như bây giờ thìkhông thể không nhắc đến văn hóa nói chung và văn hóa doanh nghiệp nói riêngtại đất nước này

Chính vì thế, VHDN Nhật đã trở thành đề tài thú vị, đặc sắc, thu hút sựquan tâm của rất nhiều nhà nghiên trên toàn thế giới Từ những năm 90 của thế

kỷ XX, người ta bắt đầu chú ý và đi sâu nghiên cứu những nhân tố cấu thànhcũng như những tác động to lớn của văn hoá đối với sự phát triển của doanhnghiệp VHDN Nhật đã được thể hiện trong một số tác phẩm như: „„YukichiFukuzawa - Tinh thần doanh nghiệp của nước Nhật hiện đại‟‟ của tác giả NorioTamaki ,“Nghệ thuật Kaizen tuyệt vời của Toyota‟‟ của Yoshihito Wakamatsuhay “Văn hóa làm việc với người người Nhật” do John C Condon TomokoMasumoto chấp bút Ngoài ra VHDN Nhật còn là một trong những đề tài kháhay và thú vị được sinh viên lựa chọn làm khóa luận tốt nghiệp

Qua những tác phẩm trên có thể nhận thấy một cách khái quát về VHDNNhật, hiểu sơ lược về những nét độc đáo trong VHDN Tuy nhiên, mỗi tác phẩmlại di n tả mỗi khía cạnh khác nhau, hầu hết nội dung vẫn di n tả chung chung, sơlược, vẫn chưa đi vào thực ti n, chưa đưa đến cho người đọc cái nhìn

toàn diện, từ tổng quan đến chi tiết từng vấn đề, từng điểm cần lưu ý, từng hànhđộng cụ thể ứng với từng tình huống, bối cảnh trong doanh nghiệp Do đó, đốivới những người có hứng thú, muốn nghiên cứu về VHDN Nhật thì lượng kiếnthức đó vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu học hỏi, trau dồi kiến thức cũng nhưgiúp họ thấu hiểu hết về VHDN Nhật, một nền VHDN vô cùng độc đáo và thúvị.

5. Đ i t ng và ph m vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Văn hóa ứng xử trong doanh nghiệp Nhật Bản

Phạm vi đề tài: Nghiên cứu về văn hóa ứng xử trong doanh nghiệp Nhật Bản

─ Một số điểm độc đáo trong văn hóa doanh nghiệp Nhật

─ Tác phong làm việc trong doanh nghiệp Nhật

─ Một số kỹ năng quan trọng trong doanh nghiệp Nhật

6. Ph ng pháp nghiên cứu

Để hoàn thành bài luận này, tôi đã tìm hiểu kỹ các loại tài liệu, địa chỉcác trang web của Việt Nam cũng như nước ngoài, kết hợp với các phương tiệnthông tin đại chúng cũng như những kiến thức thu thập được trong quá trìnhhọc tập trên giảng đường, tích lũy, tổng hợp từ những trải nghiệm thực tế trongquá trình thực tập tại công ty Nhật để có thể phác họa một cách chính xác, chânthực và đầy đủ nhất về VHDN Nhật Bản

Ngoài ra sử dụng tập trung các phương pháp nghiên cứu quen thuộc như:thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp kết hợp lý thuyết và thực ti n để làm sáng

tỏ vấn đề

─ Phương pháp phân tích là phương pháp quan trọng khi tìm hiểu các đặc trưng trong văn hóa doanh nghiệp Nhật

─ Phương pháp tổng hợp các kiến thức từ sách vở và tư liệu thực tế để đưa

ra những vấn đề tổng quan nhất về văn hóa doanh nghiệp Nhật Bản

7. Dự kiến kết quả nghiên cứu

─ Tạo cơ hội để học hỏi, bổ sung và nâng cao lượng kiến thức bổ ích cũngnhư trau dồi các kỹ năng thiết yếu cần có khi làm việc trong doanhnghiệp Nhật

─ Tài liệu tham khảo cho những sinh viên đang theo học chuyên ngànhNgôn ngữ Nhật hoặc người khác quan tâm muốn tìm hiểu sâu hơn về vănhóa doanh nghiệp Nhật

─ Tài liệu tham khảo dành cho những sinh viên ngành Nhật mới ra trườnghoặc những người sắp vào làm việc trong công ty Nhật có thể tham khảoqua để nắm được một cách khái quát nhất về những kỹ năng và nhữngkiến thức quan trọng nhất để có thể ứng dụng vào công việc thực tế mộtcách chính xác hơn, hoàn thiện hơn Để không phải bỡ ngỡ khi bước chânvào làm việc trong doanh nghiệp Nhật, nhanh chóng thích nghi môitrường làm việc cũng như cách làm việc trong doanh nghiệp

─ Hiểu rõ hơn về văn hóa doanh nghiệp, học hỏi và ứng dụng trong doanh

nghiệp Nhật Rút ra những điểm tích cực và những mặt còn hạn chế, đưa

ra một số giải pháp, nhằm hoàn thiện hơn văn hóa trong doanh nghiệp

─ Học hỏi, áp dụng những điểm tích cực vào văn hóa doanh nghiệp Việt

Nam, nhìn nhận một cách khách quan nhất về những mặt còn hạn chếtrong văn hóa doanh nghiệp Nhật, tự rút ra bài học

─ Tích lũy cho mình thật nhiều những kiến thức bổ ích vô cùng cần thiết

cho công việc trong tương lai và hiểu hơn về cách thức, phương pháplàm khóa luận tốt nghiệp

8. Cấu trúc của ĐA/KLTN

Ngoài phần mở đầu và tài liệu tham khảo, khóa luận được viết thành

3 chương:

CH ƠNG 1 GIỚI THIỆU SƠ L C VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

NHẬT BẢN

Hình 1 1 Cúi chào trong doanh nghiệp Nhật [8]

1.1 Văn hóa doanh nghiệp

1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp

Doanh nghiệp là một xã hội thu nhỏ hình thành bởi sự liên kết giữa cácthành viên hoạt động theo một tôn chỉ mục đích và lợi ích chung tương đối độclập Vì vậy, văn hóa doanh nghiệp tất yếu sẽ được hình thành và phát triển nhưmột yếu tố đặc trưng của doanh nghiệp đó trong quá trình kinh doanh

1.1.2 Khái niệm văn hóa

Văn hóa ra đời từ khi xuất hiện xã hội loài người, thế nhưng mãi đến nửasau thế kỷ XIX các nhà nghiên cứu mới bắt đầu quan tâm nghiên cứu đến vănhóa và mới bắt đầu đưa ra những định nghĩa ban đầu về văn hóa

Theo Tây Phương, văn hoá Culture có gốc từ chữ Latinh – Cultus: là khaihoang, trồng trọt Sự vun trồng, dùng trong lĩnh vực xã hội có nghĩa là sự giáodục, đào tạo, phát triển các khả năng của con người Ở Phương Đông, trongtiếng Hán cổ, từ “văn hóa” bao hàm ý nghĩa „„văn” là vẻ đẹp của nhân tính, cáiđẹp của tri thức, trí tuệ con người có thể đạt được bằng sự tu dưỡng của bảnthân và cách thức cai trị đúng đắn của nhà cầm quyền Còn chữ ‚„„hóa” là đemcái văn cái đẹp, cái tốt, cái đúng để cảm hóa, giáo dục và hiện thực hóa trongthực ti n, đời sống

Như vậy, văn hóa của cả phương Đông và phương Tây đều có một nghĩachung căn bản là sự giáo hóa, vun trồng nhân cách con người (bao gồm cá nhân,cộng đồng và xã hội loài người , cũng có nghĩa là làm cho con người và cuộcsống trở nên tốt đẹp hơn

Chúng ta cũng có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hoá:

“Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức

hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích

sống và đòi hỏi của sinh tồn.‟‟[7, 431]

sinh hoạt cùng với biểu ứng những nhu cầu đời

Định nghĩa rộng nhất và cũng đặc biệt nhất về văn hóa cho đến bây giờ có

lẽ là định nghĩa của E.Heriot, theo ông “Cái gì còn lại khi tất cả những cái khác

bị quên lãng đi - đó là Văn hóa.‟‟ Định nghĩa này đã cho ta thấy văn hóa có tínhđộng, tính kế thừa, nó còn lại sau khi tất cả đã qua đi, nó được truyền từ đời nàysang đời khác, được tích lũy và được kế thừa

Ngoài ra còn có một số quan điểm khác về văn hóa:

„„Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần docon người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực ti n, trong sựtương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội.‟‟[1,10]

Qua những ví dụ điển hình trên chúng ta thấy được rằng có rất nhiều địnhnghĩa về văn hóa nhìn từ các khía cạnh khác nhau, và cũng rất khó để có đượcmột định nghĩa hoàn toàn chính xác Nhưng qua các định nghĩa trên đây, chúng

ta cũng có thể rút ra những điểm chung, đó là: văn hóa là sản phẩm của xã hội.Những nét đặc trưng trong văn hóa kinh doanh của các doanh nghiệp Nhật Bản,

nó được hình thành trong cuộc sống xã hội, được đúc kết, được truyền từ đờinày sang đời khác, trong văn hóa có nhiều khía cạnh, lĩnh vực và giữa chúng cónhững mối liên hệ chặt chẽ với nhau

1.1.3 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp

“Văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp hay văn hóa tổ chức đượchiểu là một hệ thống các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và hành vi do cácthành viên trong doanh nghiệp đó sáng tạo và tích lũy trong quá trình tương tácvới môi trường bên ngoài và hội nhập bên trong tổ chức Văn hóa này sẽ đượcdùng để đánh giá các hành vi, do đó, được chia sẻ và phổ biến rộng rãi giữa cácthế hệ thành viên như một chuẩn mực để nhận thức, tư duy và cảm nhận trongmối quan hệ với các vấn đề mà họ phải đối mặt.”[2]

Còn theo ý kiến của PGS.TS Phạm Ngọc Thanh: “Văn hóa doanh nghiệp

là toàn bộ các giá trị văn hóa được xây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại vàphát triển của một doanh nghiệp, trở thành các giá trị, các quan niệm và tậpquán, truyền thống ăn sâu vào hoạt động của doanh nghiệp ấy và chi phối tình

cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên trong doanh nghiệp trong việctheo đuổi và thực hiện các mục đích.” [3]

Ngoài ra còn có một vài cách định nghĩa khác về văn hóa doanh nghiệpnhư: George De Sainte Marie: “Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị,các biểu tượng, huyền thoại, các nghi thức, các điều cấm kỵ, các quan điểm triếthọc, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp” hay “Văn hóa doanhnghiệp là tổng hợp các quan niệm chung mà các thành viên trong công ty họcđược trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý môi trường xungquanh” của Edgar Schein.[4]

Qua các định nghĩa trên ta có thể nói rằng bất kỳ một doanh nghiệp nàonếu thiếu đi yếu tố văn hóa, tri thức thì khó có thể đứng vững được Văn hóadoanh nghiệp là văn hoá của một tổ chức vì vậy nó không đơn thuần là văn hoágiao tiếp hay văn hoá kinh doanh như ta thường nghĩ Văn hóa doanh nghiệpkhông phải là những khẩu hiệu của ban lãnh đạo được treo trước cổng, trênhành lang hay trong phòng họp

Sau sự thành công rực rỡ của các doanh nghiệp Nhật Bản trên khắp thếgiới, các nhà nghiên cứu phương Tây đã bắt đầu chú ý tìm hiểu nguyên nhân sâu

xa ẩn chứa trong đó Và họ đã tìm thấy những dấu ấn văn hóa riêng có trongkinh doanh của người Nhật Bản Điều này khiến các nhà kinh tế học nghĩ đếntầm quan trọng của các yếu tố văn hóa đối với các hoạt động sản xuất kinhdoanh Và sự ra đời của các thuật ngữ "văn hóa kinh tế", "văn hóa kinh doanh",

“ văn hóa doanh nghiệp” đã bao hàm ý nghĩa này

Văn hóa doanh nghiệp có cả biểu hiện hữu hình và vô hình Một số biểuhiện rất d quan sát, đó là lớp bề mặt của văn hóa, còn phần lõi có ảnh hưởng sâu

và mạnh hơn rất nhiều thì vô hình

 Lớp bề mặt của văn hoá doanh nghiệp: Biểu hiện hữu hình

Trang phục; môi trường làm việc; lợi ích; khen thưởng; đối thoại; cânbằng công việc - cuộc sống; mô tả công việc; cấu trúc tổ chức; các mốiquan hệ

 Phần lõi: Biểu hiện vô hình

Các giá trị: đối thoại riêng; các quy tắc vô hình; thái độ; niềm tin; quan sátthế giới; tâm trạng và cảm xúc; cách hiểu vô thức; tiêu chuẩn; giả định

Bản chất của văn hoá doanh nghiệp là đối nội phải tăng cường tiềm lực,quy tụ được sức sáng tạo của công nhân viên chức, khích lệ họ sáng tạo ra nhiềulợi nhuận cho doanh nghiệp; đối ngoại phải được xã hội bản địa chấp nhận

Văn hóa doanh nghiệp được thể hiện ở nhiều cấp độ khác nhau Cấp d thấy nhất thể hiện ngay trong công việc hàng ngày như cách báo cáo công việc, giữ gìn tài sản chung, ngôn ngữ khi giao tiếp với đồng nghiệp, đối tác, khách hàng, các thủ tục hành chính… Cấp thứ hai là các giá trị tinh thần xác định việc phải làm, hành động của mình đúng hay sai, có mang lại lợi ích hay thiệt hại chung hay không Đây là điều lãnh đạo doanh nghiệp mong muốn nhận được ở nhân viên và phải xây dựng dần từng bước Cấp thứ ba là nền tảng cho các hànhđộng chính là niềm tin, nhận thức, suy nghĩ và xúc cảm được coi là đương nhiên ăn sâu trong tiềm thức mỗi cá nhân trong doanh nghiệp Các ngầm định này là nền tảng cho các giá trị và hành động của mỗi thành viên Văn hóa doanh nghiệp trong một tổ chức đã tiến đến mức độ cao nhất, trở thành một thứ Đạo,

mà từ thế hệ này tới thế hệ khác tôn sùng và làm theo

Qua một số định nghĩa trên đã giúp chúng ta hiểu hơn về VHDN Đóchính là một hệ thống các giá trị, chuẩn mực, quan niệm, hành vi do các thànhviên trong doanh nghiệp sáng tạo ra, và chính nó lại được dùng để đánh giá cáchành vi khác trong môi trường doanh nghiệp Như vậy, có thể nói văn hóa

doanh nghiệp là những giá trị được chiết xuất từ mọi hành vi của con ngườitrên tất cả các mặt hoạt động di n ra trong quá trình hoạt động kinh doanh, được

kế thừa, phát triển, quảng bá trong và ngoài tổ chức Văn hóa doanh nghiệpkhông chỉ dừng lại ở những biểu hiện bên ngoài có thể cảm nhận bằng trực giác.Giá trị văn hóa doanh nghiệp thực sự nằm ở những giá trị, quan niệm chungđược tuyên bố hoặc không tuyên bố kết tinh trong triết lý, tư tưởng, tầm nhìn mới thực sự hình thành bản sắc văn hoá đặc trưng của doanh nghiệp và chính làcái tạo nên sức mạnh tiềm ẩn đối với tương lai phát triển của bản thân doanhnghiệp đó

1.1.4 Văn hóa doanh nghiệp ảnh hưởng tới sự phát triển doanh nghiệp

─ Xét về ảnh h ởng tích cực: Văn hoá doanh nghiệp tạo nên nét đặc trưng

riêng của doanh nghiệp, quy tụ được sức mạnh của toàn doanh nghiệp và khích

lệ được sự đổi mới sáng tạo:

 Tạo nên nét đặc trưng riêng của doanh nghiệp: Mỗi doanh nghiệp có mộtđặc trưng riêng và chính văn hoá doanh nghiệp tạo nên nét khác biệt đó Các giátrị cốt lõi, các tập tục, l nghi, thói quen hay cách họp hành, đào tạo, thậm chí đến

cả đồng phục, giao tiếp… đã tạo nên phong cách riêng biệt của doanh nghiệp,phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác

 Quy tụ được sức mạnh của toàn doanh nghiệp: Nền văn hoá tốt giúp doanhnghiệp thu hút và giữ được nhân tài, củng cố lòng trung thành của nhân viên vớidoanh nghiệp Thật sai lầm khi cho rằng trả lương cao sẽ giữ được nhân tài Nhânviên chỉ trung thành, gắn bó với doanh nghiệp khi doanh nghiệp có

môi trường làm việc tốt, khuyến khích họ phát triển

 Khích lệ sự đổi mới, sáng tạo: Trong những doanh nghiệp có môi trườngvăn hoá làm việc tốt, mọi nhân viên luôn luôn được khuyến khích đưa ra sáng

kiến, ý tưởng…Nhân viên trở nên năng động, sáng tạo và ngày càng gắn bó với doanh nghiệp hơn.

─ Xét về ảnh h ởng tiêu cực: Nền văn hoá yếu kém sẽ gây ra những thiệt

hại cho doanh nghiệp Chẳng hạn trong một doanh nghiệp, cơ chế quản lý cứngnhắc, độc tài, sẽ làm nhân viên sợ hãi, thụ động và thờ ơ hoặc chống đối lại lãnhđạo Doanh nghiệp ngày càng đi xuống, nhân viên chán nản, không còn tha thiết với công việc, và dẫn đến việc nhân viên rời bỏ doanh nghiệp

1.2 Nét độc đáo trong doanh nghiệp Nhật Bản

1.2.1 Những nguyên nhân chính làm nên sự đặc thù của VHDN Nhật Bản

VHDN Nhật Bản phát triển ngày càng mạnh và mang trong mình phongthái riêng biệt, những nét đặc sắc chỉ thuộc về các doanh nghiệp “xứ sở mặt trờimọc” Vậy đâu là nguyên nhân hình thành nền VHDN phong phú và đa dạngnhư vậy? Dưới đây là một số nguyên nhân chính làm nên sự đặc thù củaVHDN Nhật Bản:

Sự phân thứ bậc mang tính "đẳng cấp": Đạo Khổng du nhập vào NhậtBản từ rất sớm, kết hợp với tinh thần tôn vinh giới Võ Sĩ Đạo như là một đẳngcấp hàng đầu: Võ sĩ - Trí thức - Công Nông - Thương nhân, đã làm nên một xãhội đẳng cấp kiểu Nhật Bản với tư tưởng đề cao L - Tín - Nghĩa - Trí - Nhân.Cho đến nay có nhiều thay đổi, nhưng tinh thần đó vẫn biểu hiện rất mạnh trongcác mối quan hệ xã hội và các tổ chức của Nhật Bản thể hiện: tôn ti trật tự "công

ty mẹ và con", hội sở và chi nhánh - quan hệ cấp trên cấp dưới "lớp trước vàlớp sau" , khách hàng và người bán hàng

Một đất nước vốn dĩ nghèo nàn về tài nguyên, có nhiều thiên tai, kinh tếchủ yếu là nông - ngư nghiệp và sự ảnh hưởng của Tam Giáo Đồng nguyên (sựdung hợp tam giáo Phật-Nho-Đạo) du nhập nên người Nhật Bản coi trọng: tinhthần tập thể - hài hòa thiên nhân địa - đề cao sự hợp lí - sự ứng xử theo thứ tự

coi trọng L , Tín, Nghĩa, Trí, Nhân Xã hội Nhật Bản tự biết mình thiếu rất nhiềucác điều kiện nhưng cần phải khẳng định mình, nên có khuynh hướng du nhập

và cải hóa những gì du nhập vào để chúng biến thành kiểu Nhật Bản Bởi vậyvăn hóa doanh nghiệp Nhật Bản có sự giao thoa đỉnh cao các yếu tố Tây / Đông/Nhật Bản Tuy nhiên đến một lúc nào đó sự phát triển làm cho chiếc áo đó bộc

lộ nhiều bất cập và mâu thuẫn Tất cả cái đó cũng phản ánh trong tính cách phứctạp của người Nhật Bản

Ngôn ngữ có nhiều mặt hạn chế (rất ít các nguyên âm, phụ âm luôn đặttrước nguyên âm, một tỉ trọng lớn từ ngữ gốc ngoại nhập được thể hiện dướidạng chữ Kanji và chữ Katakana) góp phần khiến người Nhật Bản rất cẩn trọngkhi phát biểu, thể hiện chính kiến, và thường thông qua thái độ ngầm định,những yếu tố phi ngôn ngữ, sự nỗ lực thể hiện của bản thân để điền vào chỗtrống của ngôn từ Bởi vậy để hiểu họ thường phải kết hợp nghe họ nói, quansát những gì họ thể hiện và thấu hiểu tính cách của họ

Sự thua trận của Nhật Bản trong Đại chiến thế giới lần thứ II khiến NhậtBản chỉ còn lại đống tro tàn và nhục nhã, bên cạnh đó là bị ràng buộc bởi rấtnhiều cam kết bất lợi Điều này khiến cả nước Nhật gắn kết lại, làm hết sứcmình trong sự nghiệp phát triển kinh tế Từ 1945 trở đi dấy lên trong xã hộiNhật Bản sự tôn vinh lao động xả thân vì doanh nghiệp và vì xã hội NgườiNhật Bản coi trọng lao động hơn tất cả, gắn bó với doanh nghiệp hơn với giađình của mình, đặt tất cả sự nghiệp của mình cho sự thành công của tổ chức.Cạnh tranh và hợp tác được thúc đẩy song hành Hàng chục năm qua đi, nhữngphẩm chất đó đã trở thành những nét mới, bền chắc và định hình thành VHDNNhật Bản VHDN đã giúp nhiều doanh nghiệp Nhật Bản gặt hái được nhiềuthành công, trong giai đoạn 1955-1973, Nhật Bản trở thành cường quốc thứ IItrong nền kinh tế thế giới

vô cùng lớn, đó là điều chúng ta không thể phủ nhận.

Trong không gian kinh tế tri thức, yếu tố con người đóng vai trò quyếtđịnh Văn hóa làm cho yếu tố đó trở thành có chất lượng, liên kết và nhân lênsiêu cấp các giá trị riêng lẻ của mỗi người và trở thành nguồn lực vô tận củamỗi quốc gia

─ Triết lí kinh doanh

Một trong những yếu tố quan trọng không thể thiếu trong mỗi doanhnghiệp Nhật Có thể nói rất hiếm các doanh nghiệp Nhật Bản không có triết líkinh doanh Điều đó được hiểu như sứ mệnh của doanh nghiệp trong sự nghiệpkinh doanh Triết lý kinh doanh được coi là tư tưởng chủ đạo, dẫn dắt toàn bộhoạt động của công ty, mà tất cả những người làm việc tại công ty, từ nhà lãnhđạo cao nhất đến những người lao động ở cấp thấp nhất, thấm nhuần và tuân thủnhằm làm cho công ty phát triển bền vững và trường tồn Là hình ảnh củadoanh nghiệp trong ngành và trong xã hội Nó có ý nghĩa như mục tiêu phátbiểu, xuyên suốt, có ý nghĩa định hướng cho doanh nghiệp trong cả một thời kìphát triển lâu dài

Thông qua triết lí kinh doanh doanh nghiệp tôn vinh một hệ giá trị chủđạo xác định nền tảng cho sự phát triển, gắn kết mọi người và làm cho kháchhàng biết đến doanh nghiệp Hơn nữa các doanh nghiệp Nhật Bản sớm ý thứcđược tính xã hội hóa ngày càng tăng của hoạt động sản xuất kinh doanh, nêntriết lí kinh doanh còn có ý nghĩa như một thương hiệu, cái bản sắc của doanh

nghiệp Ví dụ như Công ty Điện khí Matsushita: "Tinh thần xí nghiệp phục vụđất nước" và "kinh doanh là đáp ứng như cầu của xã hội và người tiêu dùng".Doanh nghiệp Honda: "Không mô phỏng, kiên trì sáng tạo, độc đáo" và "Dùngcon mắt của thế giới mà nhìn vào vấn đề"; hay công ty Sony: "Sáng tạo là lí dotồn tại của chúng ta".

─ Lựa chọn những giải pháp t i u

Những mối quan hệ: doanh nghiệp - xã hội; doanh nghiệp - khách hàng;doanh nghiệp - các doanh nghiệp đối tác; cấp trên - cấp dưới thường nảy sinhrất nhiều mâu thuẫn về lợi ích, tiêu chí, đường lối Để giải quyết các doanhnghiệp Nhật Bản thường tìm cách mở rộng đường tham khảo giữa các bên,tránh gây ra những xung đột đối đầu Các bên đều có thể đưa ra các quyết địnhtrên tinh thần giữ "chữ Tình" trên cơ sở hợp lí đa phương Giữ "chữ Hòa" giữacác doanh nghiệp đối tác Các qui định pháp luật hay qui chế của DN được soạnthảo khá "lỏng lẻo" rất d linh hoạt nhưng rất ít trường hợp lạm dụng bởi mộtbên

─ Đ i nhân xử thế khéo léo

Trong quan hệ, người Nhật Bản chấp nhận người khác có thể mắc sai lầm,nhưng luôn cho đối tác hiểu rằng điều đó không được phép lặp lại và tinh thần sửachữa luôn thể hiện ở kết quả cuối cùng Mọi người đều có ý thức rất rõ rằng khôngđược xúc phạm người khác, cũng không cần buộc ai phải đưa ra những cam kết cụthể Nhưng những chuẩn mực đạo đức xã hội, đạo đức doanh nghiệp (trách nhiệmđặt trên tình cảm đã tạo một sức ép vô hình lên tất cả khiến mọi người phải xácđịnh được bổn phận của mình nếu muốn có chỗ đứng trong tổ chức Điều này rõràng đến mức khi tiếp xúc với các nhân viên người Nhật nhiều người nước ngoàicảm thấy họ tận tụy và kín kẽ, nếu có trục trặc gì thì lỗi rất ít khi thuộc về ngườiNhật Bản Người Nhật Bản có qui tắc bất thành văn trong khiển trách và phê bìnhnhư sau: Người khiển trách là người có uy tín, được mọi người kính trọng vàchính danh "Không phê bình khiển trách tùy tiện,

vụn vặt, chỉ áp dụng khi sai sót có tính hệ thống, gây lây lan, có hậu quả rõràng" Phê bình khiển trách trong bầu không khí hòa hợp, không đối đầu, Win-Win1.

─ Phát huy tính tích cực của nhân viên

Người Nhật Bản quan niệm rằng: trong bất cứ ai cũng đồng thời tồn tại cảmặt tốt lẫn mặt xấu, tài năng dù ít nhưng đều ở đâu đó trong mỗi cái đầu, khảnăng dù nhỏ nhưng đều nằm trong mỗi bàn tay, cái Tâm có thể còn hạn hẹpnhưng đều ẩn trong mỗi trái tim Nhiều khi còn ở dạng tiềm ẩn, hoặc do nhữngcản trở khách quan hay chủ quan Vấn đề là gọi thành tên, định vị nó bằng cácchuẩn mực của tổ chức, tạo điều kiện, môi trường làm việc thuận lợi, thúc đẩybằng đào tạo, sẵn sàng cho mọi người tham gia vào việc ra quyết định theonhóm hoặc từ dưới lên Các DN Nhật Bản đều coi con người là tài nguyên quýgiá nhất, nguồn động lực quan trọng nhất làm nên giá trị gia tăng và phát triểnbền vững của DN

Người Nhật Bản quen với việc: sáng kiến thuộc về mọi người, tích cực

đề xuất sáng kiến quan trọng không kém gì tính hiệu quả của nó, bởi vì đó làđiều cốt yếu khiến mọi người luôn suy nghĩ cải tiến công việc của mình và củangười khác Một DN sẽ thất bại khi mọi người không có động lực và không tìmthấy chỗ nào họ có thể đóng góp

─ Tổ chức sản xuất kinh doanh năng động và độc đáo

Tinh thần kinh doanh hiện đại là lấy thị trường làm trung tâm, xuất phát

từ khách hàng và hướng tới khách hàng Điều này đã thể hiện rất sớm trongphong cách và đường lối kinh doanh (KD) Nhật Bản Các DN lớn của Nhật Bảnchỉ chiếm không đến 2% trong tổng số các DN mà đại bộ phận là các DN vừa

1 Nguyên tắc thắng-thắng, là một trong những nguyên tắc cơ bản của nghệ thuật đàm phán, kinh doanh hiện đại Theo nguyên tắc này, những người tham gia đàm phán, kinh doanh, hợp tác với nhau sẽ tôn trọng và chấp nhận nguyên tắc "đôi bên cùng có lợi" (win-win) hoặc "các bên cùng có lợi" (win-win-win) Nguyên tắc này đảm bảo cho kết quả hợp tác bền vững hơn.

và nhỏ Nhưng sự liên kết giữa chúng thì rất đa dạng và hiệu quả Đó là sự liênkết hàng ngang giữa các công ty mẹ nhằm phát huy lợi thế tuyệt đối của cáccông ty thành viên, tăng khả năng cạnh tranh vào các thị trường lớn, với các đốithủ lớn của quốc tế Nhưng dưới mỗi công ty mẹ là vô số các công ty con (loạivừa và nhỏ) liên kết theo chiều dọc nhằm phát huy các lợi thế tương đối của cáccông ty thành viên, khai thác lợi thế tiềm năng của thị trường tại chỗ, tăng lợithế tuyệt đối cho công ty mẹ, và uyển chuyển thích nghi khi có biến động kinh

tế Sự liên kết đó thấy rất rõ qua hình thức cổ phần chéo, gắn kết về tài chính,nghiên cứu phát triển, hệ thống kênh phân phối, cung ứng đầu vào, hỗ trợ nhânsự

Các doanh nghiệp Nhật Bản luôn đề cao chất lượng, thỏa mãn nhu cầukhách hàng, các cam kết kinh doanh, đi trước thị trường và kết hợp hài hòa cáclợi ích Cải tiến liên tục, ở từng người, từng bộ phận trong các doanh nghiệpNhật Bản để tăng tính cạnh tranh của doanh nghiệp và nâng cao sự thỏa mãnkhách hàng là điều rất nhiều người nước ngoài đã từng biết

─ Công ty nh một cộng đồng

Điều này thể hiện trên những phương diện:

 Mọi thành viên gắn kết với nhau trên tinh thần chia sẻ trách nhiệm hơn làbởi hệ thống quyền lực, tổ chức như một con thuyền vận mệnh, một máinhà chung, anh làm được gì cho tổ chức quan trọng hơn anh là ai

 Sự nghiệp và lộ trình công danh của mỗi nhân viên gắn với các chặng đường thành công của doanh nghiệp

 Mọi người sống vì doanh nghiệp, nghĩ về doanh nghiệp, vui buồn vớithăng trầm của doanh nghiệp, triết lí kinh doanh được hình thành luôn

trên cơ sở đề cao ý nghĩa cộng đồng và phù hợp với các chuẩn mực xã hội, hướng tới những giá trị mà xã hội tôn vinh.

 Đã có thời người ta hỏi nhau làm ở đâu hơn là hỏi gia đình như thế nào

Sự dìu dắt của lớp trước đối với lớp sau, sự gương mẫu của những ngườilãnh đạo làm cho tinh thần cộng đồng ấy càng bền chặt Trong nhiều chụcnăm chế độ tuyển dụng chung thân suốt đời và thăng tiến nội bộ đã làmsâu sắc thêm điều này

─ Công tác đào t o và sử dụng ng ời

Thực tế và hoàn cảnh của Nhật Bản khiến nguồn lực con người trở thànhyếu tố quyết định đến sự phát triển của các doanh nghiệp Điều đó được xem làđương nhiên trong VHDN Nhật Bản

Các doanh nghiệp Nhật khi hoạch định chiến lược kinh doanh luôn coiđào tạo nhân lực và sử dụng tốt con người là khâu trung tâm, họ quan tâm đếnđiều này rất sớm và thường xuyên Những doanh nghiệp thường có hiệp hội và

có quỹ học bổng dành cho sinh viên những ngành nghề mà họ quan tâm

Họ không đẩy nhân viên vào tình trạng bị thách đố do không theo kịp sựcải cách quản lý hay tiến bộ của khoa học công nghệ mà chủ động có kế hoạchngay từ đầu tuyển dụng và thường kì nâng cấp trình độ chuyên môn nghiệp vụcho nhân viên Các hình thức đào tạo rất đa dạng, nhưng chú trọng các hình thứcđào tạo nội bộ mang tính thực ti n cao

Hình 1.2 Nguồn lực từ con người [9]

Việc sử dụng người luân chuyển và đề bạt từ dưới lên cũng là một hìnhthức giúp cho nhân viên hiểu rõ yêu cầu và đặc thù của từng vị trí để họ xác địnhcách hiệp tác tốt với nhau, hiểu được quy trình chung và trách nhiệm về kết quảcuối cùng, cũng như thuận lợi trong điều hành sau khi được đề bạt Cách thức

ấy cũng làm cho các tầng lớp, thế hệ hiểu nhau, giúp đỡ nhau và cho mọi người

cơ hội gắn mình vào một lộ trình công danh rõ ràng trong doanh nghiệp Nétđộc đáo của VHDN Nhật Bản đã kết tụ rất rõ nét trong phong cách quản lý kiểuNhật, là một trong những nguyên nhân chính làm nên sự thành công của các DNNhật Bản

─ Tôn trọng danh thiếp

Một cuộc gặp tại Nhật Bản bắt đầu với việc trao cho nhau danh thiếp theomột cách rất trang trọng - một nghi l được gọi là Meishi kokan Khi nhận danhthiếp, người ta sẽ cầm bằng cả hai tay, xem xét nội dung cẩn thận và sau đó đọccác thông tin được in trong tấm thiếp Tiếp đến, họ sẽ đặt vào trong một chiếchộp đựng danh thiếp hoặc đặt lên bàn trước mặt họ để xem khi cần Họ khôngbao giờ bỏ danh thiếp vào túi áo vì hành động đó được coi là thiếu tôn trọng

─ Làm hài lòng các “cây cao bóng cả”

Văn hóa công sở của Nhật Bản luôn thể hiện sự tôn kính và coi trọngnhững người có địa vị cao bởi sự thông thái và từng trải cùng với những đónggóp quan trọng của họ cho công ty Ở Nhật Bản, tuổi tác đi cùng với địa vị, nóinôm na là “sống lâu lên lão làng” Vì vậy, một người càng cao tuổi càng trở nênquan trọng

Theo phong tục, trong một cuộc họp ở Nhật Bản, người ta thường đưa ranhững lời bình luận hay nhận xét dựa vào quan điểm hoặc thái độ của người cócấp cao nhất đang hiện diện ở đó, không ai bày tỏ sự bất đồng với người đó.Khi cúi đầu - một hình thức chào hỏi truyền thống của người Nhật, người taluôn luôn cúi xuống thấp nhất trước người có địa vị cao nhất

─ Thấm nhuần động lực qua các khẩu hiệu

Nhiều công ty Nhật Bản bắt đầu ngày làm việc bằng một cuộc họp vàobuổi sáng Tại đó, nhân viên sẽ xếp hàng và hô to các khẩu hiệu của công tynhư một cách để truyền cảm hứng và động lực làm việc cũng như sự trungthành Và đó cũng là một hình thức làm tươi mới các mục tiêu của công ty trongtâm trí từng nhân viên Những cuộc tập hợp vào buổi sáng hàng ngày như thếnày là nhằm nhắc nhở các nhân viên một cách thường xuyên về những mục tiêulâu dài của công ty Nếu không, chắc chắn rằng những công việc lặt vặt hàngngày sẽ xóa nhòa hoặc làm lu mờ những mục tiêu ấy

─ Đề cao mục tiêu làm việc

Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản tổ chức xếp hàng và hô vang những khẩuhiệu của công ty như là một phương thức truyền cảm hứng, động lực và lòngquyết tâm Bên cạnh đó, hoạt động này còn làm cho các mục tiêu của công ty

luôn được thôi thúc hoàn thành trong tâm trí mọi người Có thể những hànhđộng này khá hình thức nhưng nó là hoạt động xây dựng lòng tự tôn và khắcsâu những mục tiêu dài hạn của công ty cần được củng cố thường xuyên.Không nhất thiết phải bắt chước người Nhật cách "tập thể dục tập thể" hay "hôkhẩu hiệu", hãy đơn giản xây dựng văn hoá doanh nghiệp thân thiện và luôn tựnhắc nhở lẫn nhau mục tiêu của doanh nghiệp.

─ Nghiêm túc trong công việc

Tại Nhật Bản, trong các cuộc họp, mỗi người luôn phát biểu khá chậm rãi,rành mạch, còn người nghe rất tập trung tinh thần Đặc biệt là người Nhậtthường "lim dim" mắt khi tập trung lắng nghe, nhưng đó không phải là dấu hiệucủa sự chán chường Cốt lõi vấn đề là tạo ra không khí trang nghiêm tại nơi làmviệc Sự hài hước hiếm khi được sử dụng, ngoại trừ trong giờ giải lao và cáchoạt động ngoại khoá Nhờ đó công việc sẽ sớm hoàn thành một cách hiệu quảnhất Tuy nhiên, cần tránh sự gò bó thái quá và căng thẳng trong môi trườnglàm việc Quan trọng là đừng "tự nhiên như ở nhà" và giữ tác phong nghiêm túctrong công việc, kéo theo đó là sự nâng cao hiệu quả lao động

─ Hết mình trong các ho t động ngo i khoá

Sau một ngày làm việc hối hả, người lao động Nhật Bản lại sẵn sàng chocác hoạt động giải trí, thư giãn Các quán rượu và karaoke là sự lựa chọn phổbiến Nếu như tại nơi làm việc họ tỏ ra trang nghiêm thì quầy rượu lại là nơi để

họ bùng nổ, bộc lộ bản thân và thiết lập mối quan hệ, chia sẻ thông tin

─ Xây dựng m i quan hệ chân thành

Các mối quan hệ rất được coi trọng ở Nhật Bản Sự ủng hộ từ nhiềungười sẽ tạo cho họ lòng tự tin và sức mạnh Thực tế, các doanh nghiệp Nhật

thường sắp xếp một cuộc gặp gỡ cá nhân với cấp quản trị cao hơn để tranh thủ

sự tán thành và ủng hộ của cấp trên bên cạnh sự khích lệ từ đồng nghiệp Do đónếu có được sự tán thành của những người thành đạt, bạn sẽ trở nên đáng tincậy trong con mắt của nhiều người và tạo nền tảng vững chắc để đảm nhậnnhững vị trí cao hơn Nhiều người cho rằng đây là kỹ năng "PR bản thân" vàkhông đánh giá cao nó Điều quan trọng trong hoạt động ngày là sự chân thành

và chân thật

─ Làm mặt l nh

Người Nhật luôn tôn trọng môi trường làm việc Khiếu hài hước không

có nhiều đất dụng, ngoại trừ trong giờ nghỉ Hầu như không có chuyện va chạm

cơ thể giữa các đồng nghiệp Tuyệt đối không vỗ lưng nhau tại nơi làm việc.Một hình ảnh và tư cách chuyên nghiệp sẽ làm tăng sự tôn trọng đối với côngviệc và nhờ đó sẽ làm tăng năng suất công việc

─ Làm hăng say, ch i nhiệt tình

Sau một ngày thảo luận quyết liệt, các nhân viên Nhật Bản sẵn sàng tìmcách giải tỏa căng thẳng, đi đến các quầy bar là một hoạt động phổ biến nếukhông muốn nói là truyền thống của người Nhật Nếu công sở là nơi đầy những

l nghi hà khắc thì quầy bar lại là nơi để mọi người được trút hết bầu tâm sự.Một điểm đến được ưa thích khác là các quán karaoke Tại đây mọi ngườiđược thoải mái hát hò với tiêu chí “hát hay không bằng hay hát” Các điểm đến

về đêm như thế này ngoài việc giúp họ cân bằng công việc với giải trí thì còn lànơi để các đồng nghiệp chia sẻ thông tin, thắt chặt tình bạn hay củng cố tập thể.Giải trí cũng là một phần quan trọng không kém trong một ngày Nó giúp giảitỏa căng thẳng và làm vơi bớt lo âu Khi đi chơi hoặc làm bất kỳ việc gì vớiđồng nghiệp, có một cam kết bất thành văn: luôn là một phần của nhóm

─ Quan niệm Uchi và Soto

Trong công ty Nhật Bản, người Nhật phân biệt khá rạch ròi về mối quan

hệ Uchi và Soto Uchi là những mối quan hệ đồng nhóm, đồng team, nhữngngười thường xuyên gặp gỡ và làm việc trực tiếp với nhau trong công việc CònSoto để chỉ các mối quan hệ bên ngoài, không thuộc về nhóm làm việc, nhưviệc các mối quan hệ khác phòng ban được xem là Soto

Nhưng trong một vài trường hợp đặc biệt, như tiệc rượu vui vẻ của ngàyhôm trước, thì mọi người cùng tham gia vào một hoạt động, không phân biệtcông việc, cấp bậc, nên tất cả đều được xem là Uchi của nhau Vì vậy, mọingười sẽ đối xử với nhau thân thiện và gần gũi hơn, dường như không cònkhoảng cách Nếu nhìn nhận một cách khách quan, chính nét văn hóa này đãgiúp người Nhật không ngừng làm việc hiệu quả bởi vì họ có thể tập trung hếtsức vào công việc của mình, không mảy may bị ảnh hưởng bởi các mối quan

hệ khác Vì thế sẽ không bao giờ bạn bắt gặp trường hợp người Nhật dùng mốiquan hệ để lấy lòng một ai đó trong công việc, hay dùng mối quan hệ để tiến cửngười thân, hay bạn bè vào những vị trí quan trọng trong công ty Nhật Chính

vì vậy, điều này sẽ giúp họ làm việc chăm chỉ và hăng say hơn, hơn nữa là tạođược sự công bằng trong môi trường làm việc tại công ty Nhật Bản

Người Nhật vốn rất coi trọng l nghi khi giao tiếp với một người lạ, haymột Soto trong công ty Nhật Bản Họ có thể sẽ không cho bạn thấy sự gần gũi

và thân thiện, nhưng họ sẽ cho bạn thấy sự lịch sự và trang nhã trong mọi cungcách giao tiếp, thể hiện từ phong thái chào hỏi, lời nói và cử chỉ Đó được xem

là Omotenashi, tức chỉ thái độ ân cần, chu đáo khi tiếp đãi với người lạ

─ Coi trọng hình thức

Sự coi trọng hình thức được xem là một đặc điểm thể hiện văn hóa NhậtBản Chú ý đến hình thức bên ngoài là phép lịch sự thể hiện việc giữ gìn phẩmchất con người, nhất là trong môi trường kinh doanh Trang phục phù hợp vớihoàn cảnh, gọn gàng, sạch sẽ, những yếu tố đó sẽ ảnh hưởng quan trọng đến uytín của cá nhân và của công ty Trong việc giáo dục, đào tạo nhân viên, công tyNhật còn chú ý đến việc hướng dẫn chi tiết từ trang phục đến đầu tóc, móng tay.Phương châm của người Nhật là xuất phát từ hình thức, có nghĩa là bắt đầu từviệc hoàn thiện hình thức, sau đó tiếp tục cụ thể hóa dần nội dung

Ngoài ra, để bày tỏ lòng biết ơn về sự giúp đỡ của người khác, vào mùa

hè và mùa đông trong năm, người Nhật có tập quán bày tỏ dưới hình thức tặngquà giữa năm chugen và quà tặng cuối năm seibo giữa các cá nhân và các công

ty với nhau Cách ứng xử khôn khéo, mềm mỏng, lịch sự trong công việc phốihợp với tập quán tốt đã giúp người Nhật có những thành công tuyệt vời trongkinh doanh

─ Công việc làm trọn đời

Các doanh nghiệp Nhật Bản áp dụng phương pháp “công việc làm trọnđời” để nâng cao hiệu quả công việc Công việc làm trọn đời không chỉ giúplàm tăng năng suất công việc, khả năng cống hiến mà còn giúp công tác nhân sựcủa doanh nghiệp bình ổn Doanh nghiệp sẽ được sở hữu những nhân viên giàukinh nghiệm, khi đó, hiệu suất và chất lượng công việc sẽ ngày càng tăng lên.Bên cạnh đó, các công nhân Nhật Bản thường thích làm một công việc suốt đời,

ít muốn thay đổi công ty hơn so với các nhân viên nước khác

─ Đúng giờ: Sự sai lệch giờ giấc của Nhật Bản là nhỏ nhất thế giới Dù với

các phương tiện công cộng như tàu điện ngầm hay xe bus cũng chỉ bị tr 7 giây trong 1 năm

─ Cúi đầu chào: Đây là nét văn hóa đặc biệt nhất của Nhật Bản trên thế

giới Việc cúi đầu chào của họ cũng phải học mất khá nhiều thời gian Việc dạytác phong này bắt đầu ngay từ khi trẻ em bắt đầu đi học

─ Tôn trọng sự yên lặng: Đã có điều lệ cấm nghe điện thoại ở nơi công

cộng ở Nhật vì họ đặc biệt tôn trọng sự yên lặng Ngồi trên xe điện hay xe busbạn sẽ thấy yên lặng như ở thư viện Mọi người đọc sách, nghe nhạc… nếu cótrò chuyện thì cũng rất khẽ và nhẹ nhàng

─ Thận trọng: Không giống với người phương Tây, người Nhật tỏ ra khá

thận trọng khi gặp người lạ trong lần đầu tiên Họ luôn tâm niệm rằng họ đạidiện cho cả tập thể nên việc giữ hình tượng là rất quan trọng

─ Nói giảm nói tránh Với người Nhật, họ rất ít nói KHÔNG dù là không

thích Tâm lý không muốn đối đầu với người khác nên họ thường nói giảm, nóitránh Khi nói chuyện họ thường mở đầu rất ý tứ Cũng có lúc họ nói thẳng thắnhơn nhưng cũng rất cẩn trọng trước khi đưa ra lời nói Tính tự chủ cao giúp họluôn bình tĩnh và không áp đặt ý chí của mình lên người khác

─ Có trách nhiệm với công việc và gia đình: Với đàn ông thì họ luôn hết

mình trong công việc và có trách nhiệm với các việc được giao Ngoài mục tiêukiếm tiền để nuôi gia đình họ còn ý thức là làm việc để đóng góp cho quốc gia.Còn phụ nữ thì luôn đặt gia đình lên hàng đầu

─ Tôn trọng nhau khi làm việc theo nhóm: Đây là điều đặc biệt trong

phong cách làm việc của người Nhật Họ thường nói CHÚNG TÔI thay vì nói

TÔI để đề cao vai trò của nhóm trong xã hội Mỗi một vấn đề trước khi công khai đều được cân nhắc và bàn bạc kĩ lưỡng của cả một tập thể.

─ Văn hóa tặng quà

Hình 1.3 Văn hóa tặng quà [10], [27]

Tặng quà là một yếu tố quan trọng trong kinh doanh ở Nhật Bản Vào rấtnhiều dịp trong năm hoặc thỉnh thoảng, người ta cũng hay tặng quà cho nhau,nhất là tại các doanh nghiệp Nhật Bản Nhiều người từ phương Tây tới NhậtBản đều gặp phải khó khăn trong việc tặng quà cho người khác, vì nó rất khác

so với việc tặng quà như của người phương Tây Ở Nhật Bản, tặng quà là mộtnghệ thuật, thể hiện tình bạn, sự kính trọng và thái độ ngưỡng mộ Nghi thứctặng quà, món quà, số đếm của chúng, cách trang trí… đều được người Nhậthết sức lưu ý khi tặng quà cho nhau

1.3 Khái niệm tác phong làm việc trong doanh nghiệp

─ Tác phong được hiểu là sản phẩm từ nhận thức và tư duy khoa học củacon người, phản ánh hành vi ứng xử của con người với công việc và trong giaotiếp xã hội Hay nói cách khác, tác phong là lề lối, cách thức, phong thái đã trởthành nề nếp ổn định của con người Nó được thể hiện rất rõ trong tất cả các hoạtđộng như lao động, học tập, sinh hoạt, tạo nên những nét riêng biệt của một chủthể Tác phong không phải là tự sinh ra, mà nó được hình thành và phải trải quamột quá trình nhận thức, được rèn luyện lâu dài trong môi trường xã hội

─ Tác phong làm việc có thể hiểu nôm na là cách ứng xử, cách làm việc,cách giao tiếp của bạn trong công việc Là các hành vi giao tiếp, ứng xử được

“chuẩn mực hóa” và trở thành thước đo đánh giá phẩm chất, mức độ chuyênnghiệp của từng cá nhân, tổ chức Những tiêu chuẩn giao tiếp ứng xử này đượcgọi chung là tác phong làm việc hay trong doanh nghiệp Nhật còn có tên khác làBusiness manners

─ Bussiness manner (tác phong kinh doanh) chính là những giao tiếp cơ bảncần phải có đối với một businessman người kinh doanh) Bussiness manner ởđây có thể được hiểu là cách làm việc, chào hỏi, trao danh thiếp, trang phục,ngôn từ, cử chỉ, thái độ, cách ứng xử với mọi người xung quanh

Trong môi trường làm việc năng động và chuyên nghiệp như hiện nay,bên cạnh việc sáng tạo để tìm ra những cách riêng giúp làm việc nhanh hơn vàđạt hiệu quả cao hơn thì có một cách khá tốt để xây dựng giá trị bản thân đó làhình thành những thói quen, lề lối làm việc, phương cách ứng xử cùng hành vi văn minh, lịch sự chốn công sở

─ Một số yếu tố cần lưu ý kết hợp trong tác phong làm việc:

Hình 1.4 Các yếu tố cần lưu ý khi kết hợp với tác phong làm

 Khách hàng hài lòng,tin tưởng, duytrì mối quan hệ bền vững, hợp tác lâudài

Hình 1.5 Sự tương tác giữa các bên

Xây dựng tác phong làm việc tốt chính là xây dựng một môi trường làmviệc hiện đại, thân thiện và chuyên nghiệp Từ đó tạo bầu không khí cởi mở tạohứng khởi khi làm việc, chất lượng và năng suất công việc sẽ đạt hiệu quả caohơn Tác phong làm việc chuyên nghiệp chính là chìa khóa của sự thành công

CH ƠNG 2 MỘT SỐ T C PHONG L M VIỆC CƠ BẢN TRONG

DOANH NGHIỆP NHẬT

2.1 Chào hỏi

Nhật Bản là một quốc gia có nền văn hóa đặc thù, với nhiều nét đặc trưngriêng biệt Đặc biệt trong giao tiếp và ứng xử, người Nhật rất coi trọng nghithức và l nghĩa, người Nhật không chỉ đánh giá người đối diện qua vẻ bề ngoài

mà còn qua từng cử chỉ, thái độ, cách ứng xử Hoàn toàn khác biệt với các nướckhác, văn hóa nước Nhật có cách chào hỏi rất nghiêm túc, thể hiện sự tôn trọngngười đối diện, đặc biệt với những người lớn tuổi, cha mẹ, cấp trên

Người phương Tây có xu hướng chào hỏi bằng một cái bắt tay, nhưngđối với người Nhật, thường họ kiêng không chạm vào cơ thể đối phương và cúichào gập người là cách thể hiện sự tôn trọng cũng như thay cho lời chào đối vớingười khác Cúi chào là một nghi thức khá phức tạp nhưng rất quan trọng tronggiao tiếp Nghi thức cúi chào được gọi là Ojigi

Ojigi có nghĩa là đổ người từ phần eo về phía trước Không chỉ dùngtrong chào hỏi, văn hóa ojigi còn được sử dụng khi muốn bày tỏ sự hối lỗi haylòng biết ơn của mình Trong văn hóa cổ của Nhật, cách hành l ngồi xuống vàcúi người được xem là cách hành l cơ bản nhưng ngày nay người ta thườngđơn giản hóa bằng hành động đứng và cúi người nhiều hơn Ojigi ở mỗi góc độkhác nhau có ý nghĩa khác nhau Tuy nhiên, cách hành l ojigi đẹp nhất là đổngười về phía trước nhưng lưng và đầu gối không được cong lại, sau đó từ từ,lịch sự thẳng người lên Đối với cấp trên hay những người lớn tuổi hơn, càngcúi thấp càng thể hiện sự kính trọng đối với người đó, nghĩa là người có cấpbậc hay tuổi tác hơn nhiều thì càng phải cúi sâu và giữ ở tư thế đó lâu hơn bìnhthường Qua đó ta thấy, chào hỏi thể hiện l nghĩa, phép lịch sự và sự tôn trọngđối với người khác, với đối tác và khách hàng

Hình 2.1 Hình ảnh chào hỏi trong doanh nghiệp [11], [51]

Hình 2.2 Các kiểu chào hỏi [12]

Trong cuộc sống hằng ngày, Nhật Bản có 3 kiểu chào hỏi cơ bản sau:

─ Chào xã giao hằng ngày: Cúi người khoảng 15 độ

─ Chào hỏi có phần trang trọng: Cúi người khoảng 30 độ

─ Khi cảm ơn hay cảm tạ ai đó: Cúi người khoảng 45 độ

Cách chào hỏi của người Nhật được chia thành 3 kiểu chính và được sử dụng tùy theo từng trường hợp:

─ Kiểu Eshaku (khẽ cúi chào):

Đây là kiểu chào cơ bản được người Nhật sử dụng nhiều trong ngày khigặp người thân quen, chào cha mẹ, đồng nghiệp Đây cũng là kiểu chào thườngđược áp dụng khi gặp đồng nghiệp, người cùng cấp bậc ở nơi công sở Khichào nhau, người Nhật sẽ cúi một góc từ 10-15 độ và chào nhau cùng lúc, cùngnhững câu chào hỏi như “Ohaiyo gozaimasu – chào buổi sáng”, “Konichiwa –chào buổi trưa” hoặc “Konbanwa – chào buổi tối”

─ Kiểu Keirei cúi chào thông thường):

Với kiểu cúi chào này, người chào cần đứng thẳng, đầu ngẩng cao sau đócúi lưng hướng về phía trước theo một góc khoảng 20-30 độ và giữ tư thế này 2-

3 giây Đối với nam, hai bên tay duỗi thẳng, chạm nhẹ mép quần Trong khi nữ

để tay trái lên tay phải, đặt trước phần bụng hoặc hông tạo thành hình chữ V

Hoặc nếu ngồi chào thì sẽ đặt 2 tay xuống sàn, đầu ngón tay hướng vàonhau, lòng bàn tay úp sấp cách nhau 10-20 cm, đầu cúi thấp cách sàn nhà trongkhoảng từ 15-20 cm Kiểu Keirei thường áp dụng để chào cấp trên, người lớntuổi nhằm thể hiện sự kính trọng, khiêm nhường

─ Kiểu Saikeirei:

Đây là kiểu chào trang trọng nhất trong văn hóa chào hỏi của người Nhật,thường dùng để cảm ơn hoặc xin lỗi, nhờ vả người đối diện, thể hiện thành ýcủa người chào Để thể hiện sự trang trọng và cảm kích của người chào, khithực hiện: cúi đầu nhưng lưng vẫn giữ thẳng một góc từ 45-60 độ, chân thẳngkhông chùng gối đồng thời hai tay áp dụng tư thế giống với kiểu Keirei Kiểuchào này cũng được áp dụng khi người Nhật thực hiện các l cúng bái Thần đạo,trước Quốc kỳ, trước Thiên Hoàng, khấn vái ở Chùa