Biện pháp tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở thành phố hồ chí minh hiện nay

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔCHỨC PHỐI HỢP CÁC LỰC LƯỢNG GIÁO DỤC TRẺ EM ĐƯỜNG PHỐ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 13 1.2 Đặc điểm hoạt động của các lực lượng giáo dục trẻ em 47 2.1

LAI HỒNG HẢI

BIỆN PHÁP TỔ CHỨC PHỐI HỢP

CÁC LỰC LƯỢNG GIÁO DỤC TRẺ EM ĐƯỜNG PHỐ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2013

LAI HỒNG HẢI

BIỆN PHÁP TỔ CHỨC PHỐI HỢP

CÁC LỰC LƯỢNG GIÁO DỤC TRẺ EM ĐƯỜNG PHỐ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ

CHỨC PHỐI HỢP CÁC LỰC LƯỢNG GIÁO DỤC TRẺ EM ĐƯỜNG PHỐ Ở THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH

13

1.2 Đặc điểm hoạt động của các lực lượng giáo dục trẻ em

47

2.1 Yêu cầu tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ

em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh

47

2.2 Những biện pháp cơ bản tổ chức phối hợp các lực lượng

giáo dục trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đảng và Nhà nước ta coi “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu”,

là nền tảng và động lực của sự phát triển đất nước Vì vậy, Đại hội Đảng toàn

quốc lần thứ XI đã xác định phải “ Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và

đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời” [15, tr.

77] Việc thực hiện chủ trương đó mở ra triển vọng cho mọi thành phần trong

xã hội, kể cả các nhóm yếu thế, bị tổn thương như trẻ em đường phố có đượcnhiều cơ hội hơn để tiếp nhận sự giáo dục theo những mục tiêu, nội dung,phương thức thích hợp

Là một thành phố lớn của Việt Nam, thành phố Hồ Chí Minh đứng đầutrong việc giao thương với các nước trên thế giới, một thành phố văn minh,hiện đại, kinh tế, văn hóa, xã hội không ngừng phát triển Vì vậy, nơi đây trởthành địa chỉ có sức hấp dẫn đối với các doanh nghiệp, cũng như người laođộng đến làm ăn, sinh sống Nhưng bên cạnh đó, số lượng trẻ em lang thang,

cơ nhỡ từ nhiều vùng miền khác nhau cũng tìm đến Thành phố Hồ Chí Minh

để kiếm kế sinh nhai cũng khá lớn Để quản lý và giáo dục đối tượng trẻ emđường phố, nhiều tổ chức, nhiều lực lượng, nhiều nhà hảo tâm đã có nhữnghình thức tập hợp, giúp đỡ các em và đã đạt những kết quả nhất định, nhưnghiệu quả giáo dục trẻ em đường phố còn nhiều hạn chế Một trong nhữngnguyên nhân của tình trạng đó là việc tổ chức phối hợp các lực lượng giáodục trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh còn có những bất cập do sựchồng chéo, phân tán trong hoạt động, cần được giải quyết trên phương diệnquản lý giáo dục

Thực tế cho thấy, việc quản lý giáo dục trẻ em đường phố nếu đượctiến hành tốt thì sẽ góp phần rất tích cực vào việc bảo đảm trật tự, trị an, xâydựng thành phố văn minh, lịch sự, đồng thời trẻ em có cơ hội thuận lợi hơn

để phát triển nhân cách, trở thành những công dân tốt, có khả năng bổsung vào nguồn nhân lực cho sự phát triển xã hội Quan tâm đến tổ chức phốihợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố sẽ tạo nên sự đồng tâm, hợp lựccủa toàn xã hội trong việc đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục, vì vậycác chủ thể quản lý giáo dục phải thực sự chăm lo đến vấn đề này.

Hiện nay, những công trình nghiên cứu ở thành phố Hồ Chí Minh vềgiáo dục trẻ em có rất nhiều, nhưng chủ yếu là giáo dục trong gia đình, nhàtrường chính quy, còn những công trình nghiên cứu về giáo dục trẻ em đườngphố chưa nhiều Trên phương diện khoa học quản lý giáo dục, những nghiêncứu về tổ chức phối hợp hoạt động của các chủ thể giáo dục trẻ em đường phố

ở thành phố Hồ Chí Minh chỉ mới đề cập những khía cạnh cụ thể của sự hợptác giữa một vài lực lượng nhất định trên địa bàn hẹp

Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi chọn đề tài: “Biện pháp tổ chức phối

hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” để nghiên cứu.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vấn đề giáo dục, rèn

luyện thế hệ trẻ, Người coi “Thanh thiếu niên là người tiếp sức cách mạng

cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách dìu dắt thế hệ thanh thiếu niên tương lai” Và trong mọi công việc, thanh niên là lực lượng có khả

năng thực hiện khẩu hiệu: “Đâu cần thì thanh niên có , việc gì khó thì thanh

niên làm” [ 42, tr 129, 288 ] Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở toàn Đảng, toàn

dân ta phải xem trọng và có trách nhiệm trong giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ, vìvậy phải có sự chung tay, góp sức của mọi người, mọi nhà vào sự nghiệp giáodục để mọi đối tượng trẻ em đều được học hành, tiến bộ Để mở mang giáodục cho mọi người, đặc biệt cho thế hệ trẻ, Hồ Chí Minh đã thường xuyên chútrọng chỉ đạo xây dựng hệ thống giáo dục và đào tạo, với nhiều quy mô và

loại hình tổ chức trường, lớp khác nhau, đáp ứng yêu cầu từ thực hiện xoá mùchữ, bổ túc văn hoá, phổ cập giáo dục, đào tạo nghề đến đào tạo chính quy,chất lượng cao ở tất cả các bậc học Những tư tưởng của Hồ Chí Minh về tổchức hệ thống giáo dục và việc huy động sức mạnh của toàn xã hội vào sựnghiệp giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ có thể coi là quan điểm chỉ đạo hết sứcquan trọng cho hoạt động thực tiễn, cũng như nghiên cứu lý luận về tổ chứcphối hợp các lực lượng giáo dục trong xã hội ở Việt Nam.

Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về mở mang giáo dục, bảo đảm cơhội bình đẳng cho mọi người được học hành, nhiều nhà khoa học về giáo dục

và quản lý giáo dục ở nước ta đã nghiên cứu và công bố những công trìnhkhoa học về quản lý giáo dục Các công trình của các tác giả đã được công bố

như: Nguyễn Ngọc Quang “Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục”,

Trường cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo, Hà Nội, 1998; Đặng Quốc Bảo

“Một số khái niệm về quản lý giáo dục”, Trường cán bộ quản lý giáo dục và

đào tạo, Hà Nội, 1997; Trần Kiểm, “Khoa học quản lý giáo dục – một số vấn

đề lý luận và thực tiễn”, Nxb Giáo dục, 2004; Đặng Bá lãm “Quản lý nhà nước về giáo dục, lý luận và thực tiễn”, Nxb CTQG, Hà Nội, 2005; Bùi Minh

Hiền “Quản lý giáo dục”, Nxb Đại học Sư phạm, 2006, Đỗ Minh Cương, Phương Kỳ Sơn “Các học thuyết quản lý”, Nxb CTQG, Hà Nội, 1996.

Các công trình nghiên cứu của các tác giả tập trung luận giải nhiều vấn

đề, nhiều nội dung cơ bản như: Vai trò quản lý, quản lý giáo dục, khái niệm

về quản lý, khoa học quản lý giáo dục, bản chất, chức năng, phương phápquản lý giáo dục Các thông tin trong quản lý, công cụ quản lý giáo dục, quản

lý tài chính, quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật trong giáo dục, quản lý chất lượnggiáo dục Xây dựng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục, xây dựng vănhóa trong quản lý giáo dục, các mô hình quản lý giáo dục, phân cấp trongquản lý giáo dục, thực trạng công tác quản lý nhà nước về giáo dục, một số

kinh nghiệm quốc tế về quản lý giáo dục, quản lý giáo dục trong xu thế hộinhập và toàn cầu hóa.

Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên của sự tiến bộ khoa học côngnghệ và khuynh hướng toàn cầu hoá, do đó nhu cầu của con người ngày càngphong phú và đa dạng, trong đó nhu cầu mở mang tri thức, phát triển năng lựcđang trở nên cấp thiết đối với từng các nhân, cũng như cả xã hội Điều đóthúc đẩy hình thành một xã hội học tập, làm cho học và lao động nhập, đanxen vào nhau, buộc các cá nhân phải học suốt đời để tồn tại và phát triểntrong xã hội không ngừng đổi mới Trước bối cảnh đó, giáo dục cho mọingười (EFA: Education For All) đang trở thành mối quan tâm hàng đầu củanhiều quốc gia UNESCO đã tổ chức nhiều Hội nghị quốc tế bàn về giáo dục:Năm 1990 tại Jomtien (Thái Lan) đã diễn ra Hội nghị về “Giáo dục cho mọingười”; năm 1996 tại Amman (Jordanie) Hội nghị “Giáo dục cho mọi người”

đã tuyên bố: “ Giáo dục cho mọi người: một mục tiêu trong tầm tay chúng ta”.Đáp ứng đòi hỏi bức thiết về thực hiện mục tiêu “Giáo dục cho mọi người”nhiều quốc gia đã quan tâm mở rộng xã hội hoá giáo dục, thu hẹp bất bìnhđẳng về giáo dục, từng bước khắc phục tình trạng trẻ em lang thang khôngđược đi học

Ở Việt Nam thời gian qua, trên lĩnh vực giáo dục và đào tạo chúng ta

đã thu được những thành tựu to lớn về phát triển quy mô, loại hình đào tạo,đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, cũng như huy động các lực lượngtrong xã hội tham gia vào sự nghiệp giáo dục Trong bối cảnh đó, nhiều côngtrình nghiên cứu về quản lý giáo dục đã được thực hiện nhằm góp phần luậngiải cơ sở khoa học cho những chủ trương, giải pháp đổi mới giáo dục, đàotạo Trong số đó có không ít công trình bàn về biện pháp phối hợp giữa nhà

trường, gia đình và xã hội để giáo dục thế hệ trẻ Chẳng hạn như: Đề tài “Biện

pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài’ giờ lên lớp trường Trung học Phổ

thông Kiến An thành phố Hải phòng” luận văn Thạc sỹ của tác giả Phạm

Trung Diện [8]; nghiên cứu: “Quản lý sự phối hợp các lực lượng giáo dục

đạo đức cho học sinh của Hiệu trưởng Trung học Cơ sở huyện Vũ Thư, Thái Bình” luận văn thạc sỹ Đoàn Thị Thu Hà [24]; đề tài “ Các biện pháp quản lý công tác giáo dục đạo đức của Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông tỉnh Hưng Yên” luận văn thạc sỹ Đỗ Quang Hợp [26]

Theo tác giả luận văn Phạm Trung Diện, mục tiêu của Giáodục phổthông là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất,thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động

và sáng tạo, hình thành nhân cách con người, xây dựng tư cách và tráchnhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục lên đi vào cuộc sống lao động,tham gia bảo vệ Tổ quốc Để đạt được mục tiêu giúp học sinh phát triển toàndiện, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, ngoài việcđẩy mạnh hoạt động dạy học nhằm truyền thụ kiến thức cơ bản và có hệ thốngcòn phải đẩy mạnh giáo dục đạo đức nhằm hình thành cho học sinh về ý thức

và niềm tin, về thái độ ứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ xã hội, vềhành vi và các kỹ năng sống bằng các tác động của nhiều lực lượng giáodục cả trong và ngoài nhà trường

Tác giả luận văn Đoàn Thị Thu Hà cho rằng, muốn phát triển conngười toàn diện, đặc biệt khai thác phát triển tâm lực trong bối cảnh xã hộiđan xen, giao thoa các yếu tố tích cự và tiêu cực thì cần tổ chức xây dựngmôi trường giáo dục lành mạnh, thân thiện, huy động thống nhất mọi tiềm lực

xã hội Trong môi trường giáo dục đó nhà trường, gia đình và xã hội giữ vaitrò quan trọng đối với sự phát triển nhân cách của trẻ em và là nhân tố cốt lõicủa mối liên kết các lực lượng giáo dục học sinh

Theo tác giả Đỗ Quang Hợp, đạo đức là những chuẩn mực của xã hội,

là thước đo giá trị nhân cách của con người Các phẩm chất đạo đức là một bộ

phận của nhân cách con người Đạo đức là cái gốc, là cái lõi nhất của conngười Giáo dục phổ thông không chỉ cung cấp kiến thức mà còn cần phảiphát triển các kỹ năng, hệ thống thái độ, tính cảm, niềm tin để các em trởthành chủ nhân của đất nước, xây dựng cuộc sống hạnh phúc, văn minh Giáodục đạo đức khác với quá trình dạy học của các môn văn hóa vì đó là quátrình xã hội hóa, vì vậy cần có sự tham gia rộng rãi của gia đình và các lựclượng xã hội để giáo dục không chỉ trong khuôn viên nhà trường mà còn làcác hoạt động ngoài giờ học, cần phải tổ chức quản lý sự phối hợp giữa nhàtrường với gia đình để tạo ra sự đồng thuận thực hiện mục tiêu giáo dục.

Ngoài các công trình nghiên cứu trên, còn có rất nhiều bài viết của cácnhà khoa học, các tác giả về công tác quản lý, giáo dục, rèn luyện đã đượcđăng tải trên các tạp chí, kỷ yếu, hội thảokhoa học đã được công bố Các côngtrình đã đề cập đến mục đích, vị trí, vai trò của công tác quản lý giáo dục,phối hợp các lực lượng giáo dục, trong đó có những chương trình, dự án dành

cho các trẻ em có hoàn cảnh khó khăn Ở đây có thể kể đến “Giải pháp tổ

chức quản lý các lớp học tình thương tại thành phố Hồ Chí Minh” luận văn

thạc sỹ của Lê Thị Xuân Lang [32] Tác giả cho rằng ở các nước trên thếgiới, kể cả các nước đang phát triển, đời sống kinh tế cao nhưng vẫn có một

bộ phận trẻ em nghèo khó Hiện nay, trên thế giới có tới 130 triệu trẻ emtrong độ tuổi tiểu học không được đi học Ở Việt Nam các loại hình trường,lớp phổ cập,lớp học tình thương là loại hình không chính qui đã thu hút một

số lượng lớn trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn vào học, khi các emkhông thể đến trường, lớp chính qui Hệ thống quản lý giáo dục phải chỉ đạothống nhất hoạt động của các loại hình trường, lớp đó

Qua đó cho thấy, đã có một số đề tài, chuyên đề và bài viết nghiên cứu

và luận giải trên nhiều góc độ khác nhau về quản lý giáo dục, quản lý và phốihợp các lực lượng giáo dục Tuy nhiên, chưa có công trình nào tập trung

nghiên cứu về công tác phối hợp các lực lượng giáo dục dành cho trẻ emđường phố ở thành phố Hồ Chí Minh.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn tổ chức phối hợp các lựclượng giáo dục trẻ em đường phố ở Thành phố Từ đó đề xuất tăng cường cácbiện pháp tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở Thànhphố Hồ Chí Minh hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dụctrẻ em đường phố

- Làm rõ thực trạng tổ chức phối hợp các lực lượnggiáo dục trẻ emđường phố ở thành phố Hồ Chí Minh và nguyên nhân của thực trạng đó

- Đề xuất một số biện pháp cơ bản tổ chức phối hợp các lực lượng giáodục trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh

4 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu

Qúa trình quản lý các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở thành phố

Hồ Chí Minh

Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ởthành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Phạm vi nghiên cứu

Dưới góc độ khoa học quản lý giáo dục, đề tài giới hạn nghiên cứu về

sự tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục của các cơ sở bảotrợ, các lớp họctình thương, lớp học ban đêm, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâmdạy nghề và giải quyết việc làm cho trẻ em đường phố (sau đây gọi chung là

các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố) tại thành phố Hồ Chí Minh tồn tại trongkhoảng thời gian từ 2007 đến 2012.

5 Giả thuyết khoa học

Lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh rất đadạng về nguồn gốc, quy mô, cơ cấu tổ chức, nội dung và phương thức hoạtđộng Nếu như các chủ thể quản lý giáo dục trẻ em đường phố thực hiện tốtnhững biện pháp: kế hoạch hóa việc phát triển lực lượng giáo dục, xây dựngnền nếp phối hợp hoạt động giáo dục; tổ chức các hoạt động chung; tranh thủ

sự hợp tác, giúp đỡ của các tổ chức xã hội và các nhà trường trên địa bàn đốivới các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố, thường xuyên kiểm tra, đánh giáhoạt động hiệp đồng thực hiện nhiệm vụ giáo dục - đào tạo thì sẽ tăng cườngđược sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở thành phố

lý giáo dục – đào tạo Đề tài nghiên cứu trên quan điểm hệ thống – cấu trúc,đối chiếu – so sánh, lôgic – lịch sử và quan điểm thực tiễn để xem xét, phântích những vấn đề liên quan

Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Thực hiện việc đọc tài liệu, thu thập thông tin, phân tích, tổng hợp, hệthống hoá, mô hình hoá, khái quát hoá các tài liệu liên quan phục vụ cho mụcđích và nhiêm vụ nghiên cứu: Một số tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác– Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, các văn kiện, nghị quyết của Đảng, Bộ Giáo

dục và Đào tạo, Luật Giáo dục; sách tham khảo, tài liệu, báo chí về khoa họcquản lý và quản lý giáo dục, các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Phương pháp điều tra: Điều tra xã hội học đối với trẻ em đường phố vàcán bộ quản lý giáo dục các cấp về tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dụctrẻ em đường phố

Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động giáo dục, học nghề, rènluyện trẻ em đường phố của các lực lượng giáo dục

Phương pháp toạ đàm, trao đổi: toạ đàm, trao đổi với cán bộ quản lý,các nhà giáo dục và trẻ em đường phố

Phương pháp nghiên cứu từ các phương tiện quản lý: Nghiên cứu các

hệ thống chương trình, qui trình, nội dung đào tạo, bài giảng, kế hoạch quản

lý, hệ thống sổ sách của cán bộ quản lý và kế hoạch học tập công việc của các

em, trong đó chú trọng đến kế hoạch quản lý các em của các cán bộ và kếhoạch học tập, hoạt động sau bài giảng của các em

Phương pháp tổng kết thực tiễn: Nghiên cứu những kinh nghiệm củacác tổ chức về quản lý hoạt động học tập của trẻ em đường phố tại thành phố

Hồ Chí Minh

Phương pháp chuyên gia: xin ý kiến của các nhà khoa học, nhà quản lý

về một số vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan trong quá trình nghiên cứu

- Làm rõ khái niệm và đặc điểm hoạt động của các lực lượng giáo dụctrẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh.

8 Cấu trúc của luận văn

Cấu trúc của đề tài bao gồm: Phần mở đầu, 2 chương ( 6 tiết ), kết luận,kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC PHỐI HỢP CÁC LỰC LƯỢNG GIÁO DỤC TRẺ EM ĐƯỜNG PHỐ

Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1.1 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.1.1 Khái niệm về trẻ em đường phố

Trẻ em Việt Nam

Trước khi Luật Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em ra đời, “trẻ em” làmột khái niệm được mọi người trong xã hội hiểu theo nhiều cách khác nhau,điều đó dẫn đến những khác biệt trong giải quyết vấn đề “trẻ em trên cảphương diện lý luận và thự tiễn Dựa trên cơ sở Công ước Liên hiệp quốc vềQuyền trẻ em chúng ta đã dần thống nhất được khái niệm về trẻ em” Theođiều 1 Công ước này, “Trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợpluật pháp áp dụng với trẻ em đó qui định tuổi thành niên sớm hơn” [50, tr.69]

Trẻ em của Việt Nam, trẻ em được hiểu là công dân nhỏ tuổi (dưới 16tuổi) đang hình thành nhân cách, cần được bảo vệ, chăm sóc, giáo dục để pháttriển về thái độ, kiến thức, kỹ năng năng lực lao động và hoạt động xã hội

Về mặt xã hội học, trẻ em được nhìn nhận như là một nhóm nhân khẩuđặc biệt, có độ tuổi từ 0 đến 16 tuổi đang trong quá trình xã hội hoá, tức là cóhoạt động chính tiếp thu kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm xã hội để tham giahoạt động với tư cách là một chủ thể xã hội

Trẻ em đường phố

Theo UNICEF, trẻ em đường phố là những trẻ tham gia vào hoạt độngkinh tế, dưới các hình thức từ ăn xin đến bán dạo để kiếm sống Một trong sốnhững trẻ này có thể trở về nhà vào cuối ngày, chúng góp phần vào việc kiếmtiền cho gia đình, chúng cũng có thể đi học, nhưng do đời sống kinh tế mongmanh của gia đình nên cuộc sống của chúng diễn ra chủ yếu ngoài đường phố

Trẻ em đường phố là trẻ sống ngoài đường phố, sống bên trong hay bênngoài một gia đình bình thường, nếu có sự hiện trong gia đình thì cũng duy trìkhông thường xuyên Trẻ em đường phố đa số có nhiều ở tại các thành phốlớn, đặc biệt tại các nước đang phát triển, chúng có thể là những đối tượng bị

bỏ rơi trong gia đình, bị lạm dụng lao động, hay bị khai thác trong một số vấn

đề nhạy cảm nào đó .Như vậy có thể hiểu, trẻ em đường phố là trẻ kiếm

sống ngoài đường phố trong điều kiện duy trì không thường xuyên hoặc hoàn toàn thiếu vắng đời sống sinh hoạt gia đình.

Trẻ em đường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh

Ở thành phố Hồ Chí Minh, trẻ em đường phố đôi khi còn gọi là trẻ bụiđời, phần lớn chúng thường bị bỏ rơi bởi các gia đình nghèo, con đông, hoặcbởi các gia đình đã tan vỡ, không người nuôi dưỡng chúng Khi đầu tư nướcngoài bùng nổ ở đỉnh cao tại thành phố cũng chính là lúc người ta thấy cónhiều dòng nhập cư nhanh chóng của những lao động trẻ em Đó là những trẻ

em bỏ nhà từ nhiều miền quê khác nhau vào Thành phố Hồ Chí Minh để làmviệc nhằm phụ giúp gia đình Họ thường làm những nghề trên đường phố( bán hoa, bán vé số, đánh giày .), hoặc ở những phân xưởng, doanh nghiệp

tư nhân Phần lớn số trẻ em này không có việc làm ổn định, chúng có thể langthang sống trên đường phố, không có sự chăm sóc và bảo vệ của gia đình.Cuộc sống của trẻ em đường phố thường diễn ra trong các hàng quán, côngviên hay chính trên các vỉa hè, chúng kiếm sống bằng nhiều hình thức như:đánh giày, bán vé số, bán đồ lưu niệm cho khách nước ngoài ở các khu phốTây hoặc làm nghề lặt vặt như: khuân vát đồ đạc ở chợ, xin ăn

Những trẻ em này thường luôn di chuyển khu vực kiếm sống từ phườngnày sang phường khác hoặc quận này sang quận khác, hoặc có thể các emhoạt động trong một số địa bàn định phù hợp với cách kiếm sống của mình.Những nơi có đông trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh là: Khu vực

trung tâm thành phố (đường Nguyễn Huệ, Đồng Khởi, Nhà hát Thành Phố),Chợ Bến Thành Quận 1, phố Tây Phạm ngũ Lão, Đề Thám, công viên 23/9,khu vực Chợ Lớn, Ga Sài Gòn , các bến xe Miền Tây, Miền Đông; khu vựccầu Bình Triệu .

Trẻ em đường phố thuộc nhóm người yếu thế trong xã hội, nhưngchúng vẫn lớn lên và sẽ là một lực lượng lao động không nhỏ Vì vậy, xã hộicần quan tâm giáo dục để trẻ em đường phố trưởng thành tốt hơn Điều 28Công ước Liên hiệp quốc về Quyền trẻ em đã xác định: “Các quốc gia thànhviên công nhận quyền trẻ em được học hành” [50, tr.91], luật pháp Việt Namcũng đã qui định: “Trẻ em có quyền được học tập” [50, tr 39] Đây là sự côngnhận về mặt pháp lý về quyền được học tập của trẻ em

Thực hiện “Hiến chương Liên Hiệp Quốc về quyền trẻ em” các chínhphủ thường giải quyết vấn đề quản lý trẻ em đường phố bằng cách tập trungcác em vào các trại mồ côi, nhà trẻ hay các nhà dành cho trẻ vị thành niên, tuynhiên, một số em lại lẩn tránh sự quản lý, bỏ chạy khỏi các cơ sở đó Điều đóđặt ra vấn đề là, để giáo dục tốt trẻ em đường phố cần phải đẩy mạnh tuyêntruyền, thu hút, tập hợp các em vào những mô hình quản lý, chăm sóc thíchhợp nhằm giảm bớt tình trạng sốnglang thang, cách ly các em khỏi đời sốngđường phố,đồng thời tổ chức giáo dục cho đối tượng này theo những nộidung, phương thức thích hợp

1.1.2 Khái niệm về lực lượng giáo dục trẻ em đường phố

Theo dữ liệu của Streets Educators’Club, số lượng các trẻ em đườngphố ở thành phố Hồ Chí Minh năm 2007 có khoảng 8.000 em, đến nay sốlượng trẻ em đường phố vẫn còn rất đông đảo Để quản lý, giáo dục số trẻ emđường phố, các cấp chính quyền có trách nhiệm chăm lo công tác phổ cậpgiáo dục, đồng thời động viên, tổ chức các lực lượng, đoàn thể xã hội trên địabàn tham gia vào giáo dục các em Các ban ngành, đoàn thể, tổ chức xã hội,

tổ dân phố tham gia có hiệu quả vào giáo dục, vận động các gia đình nghèo,gia đình khó khăn cho con em đi học, đồng thời là lực lượng phối hợp, vậnđộng tại địa bàn các nhà hảo tâm hổ trợ vật chất, nhân lực để mở các lớp tìnhthương, các hoạt động nhân đạo dành cho trẻ em đường phố Các tổ chứcnhân đạo giúp đỡ, ủng hộ các trẻ em đường phổ về tài chính và các điều kiệnsinh hoạt Tất cả những sự giúp đỡ tạo điều kiện đó đã đưa tới hình thànhnhững cơ sở giáo dục trẻ em đường phố như các cơ sở bảo trợ, các mái ấm,nhà mở, các lớp học tình thương, lớp học ban đêm, trung tâm giáo dục thườngxuyên, trung tâm dạy nghề và giải quyết việc làm cho trẻ em đường phố Đểtiến hành các hoạt động giáo dục, dạy học cho trẻ em đường phố tại các cơ sởnày cần có các cán bộ quản lý giáo dục, các giáo viên Những người nàytạo thành lực lượng giáo dục trẻ em đường phố.

Như vậy có thể nói: Lực lượng giáo dục trẻ em đường phố là những tổ

chức và cá nhân tham gia trực tiếp vào các hoạt động quản lý và giáo dục nhằm nâng cao trình độ học vấn, chuẩn bị nghề nghiệp, hoàn thiện nhân cách

để trẻ em đường phố hòa nhập đời sống cộng đồng một cách có kết quả.

Chức năng chủ yếu của lực lượng giáo dục trẻ em đường phố là dạyhọc và giáo dục Theo đó lực lượng giáo dục trẻ em đường phố tham gia vàoquá trình “dạy chữ”, “dạy nghề” cho các em theo những chương trình, nộidung thích hợp với từng cơ sở giáo dục Bên cạnh đó, ho phải tổ chức mọimặt hoạt động và điều chỉnh các mối quan hệ xã hội cho các em, trên cơ sở đógiáo dục các em trở thành những công dân, những người lao động chân chính

Lực lượng giáo dục trẻ em đường phố thường bao gồm những người làthành viên chính thức của các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố và những tìnhnguyện viên, cộng tác viên tham gia giáo dục, dạy học cho các em nhưng họkhông phải là thành viên của các cơ sở vừa nêu Số lượng tình nguyện viên,cộng tác viên của các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố khá lớn, họ làm việc

theo chuyên môn chính của mình trong nhiều cơ quan, tổ chức kinh tế, chínhtrị, văn hóa, xã hội, tôn giáo khác nhau Do tính chất đa dạng, phức tạp vềthành phần xã hội của lực lượng giáo dục trẻ em đường phố nên rất cần phải

tổ chức phối hợp họ để tập trung sức mạnh của mọi cá nhân, mọi tổ chứctrong thực

hiện nhiệm vụ giáo dục trẻ em đường phố

1.1.3 Khái niệm về tổ chức phối hợp và biện pháp tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố

Trong đời sống xã hộii, thuật ngữ “tổ chức” thường được hiểu là quátrình sắp xếp trật tự, nền nếp, xác lập một chỉnh thể, một cơ cấu thống nhấtcủa các hoạt động hoặc các quan hệ xã hội nhất định Bên cạnh đó, thuật ngữ

“phối hợp” thường được dùng trong trường hợp các cá nhân hoặc tổ chức traođổi thông tin; thống nhất mục tiêu, nội dung, cách thức hành đông; hiệp đồng

kế hoạch, tiến độ thực hiện để có thể cùng nhau hành động và hỗ trợ nhau mộtcách có kết quả

Từ đó cho phép chúng ta suy ra rằng: Tổ chức phối hợp các lực lượng

giáo dục trẻ em đường phố là hoạt động xác lập trật tự, nền nếp cho việc trao đổi thông tin, kế hoạch; hiệp đồng các hành động, thao tác của những cá nhân và tổ chức để thống nhất các nỗ lực sư phạm và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình giáo duc, dạy học tại các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố.

Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố là mộttrong các khâu không thể thiếu trong công tác chỉ đạo, quản lý giáo dục Sựphối hợp này không chỉ bảo đảm cho việc quản lý trẻ em được chặt chẽ, màcòn nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục toàn diện ở cả trong và ngoàinhà trường Để đạt được điều đó, cần có sự chung tay góp sức của các cấp,các ngành, của nhiềulực lượng, nhiều tổ chức, đoàn thể, của mỗi gia đình vàtoàn xã hội vào các hoạt động giáo dục Vì vậy, cơ quan quản lý giáo dục và

lực lượng giáo dục trẻ em đường phố trên cùng một địa bàn phải tiến hànhxác lập các mối quan hệ công việc thật cụ thể; phân định rõ ràng và triển khaithực hiện nghiêm trách nhiệm của từng lực lượng giáo dục; tổ chức tốt cáchoạt động hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong quản lý, giáo dục, bảo đảm đời sống

và việc làm phù hợp cho đối tượng giáo dục Để đạt được điềuđó chủ thể quản

lý giáo dục phái có những biện pháp tổchức phối hợp cáclực lượng giáo dụctrẻ em đường phố một cáchcó hiệu quả

Biện pháp tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố

là cách thức tác động một cách có mục đích, có kế hoạch đến các tổ chức và

cá nhân tham gia quá trình giáo dục nhằm thúc đẩy và tạo điều kiện để họ trao đổi thông tin, hiệp đồng thống nhất hành động và hỗ trợ lẫn nhau trong thực hiên mục tiêu, kế hoạch, nội dung, phương pháp giáo dục và dạy học tại các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố trên những địa bàn nhất định.

Tùytừng thời điểm,từng điều kiện cụ thể của lực lượng giáo dục mà chủthể quản lý giáo dục lựa chọn những biện pháp tổ chức phối hợp các lựclượng giáo dục khác nhau, nhưng cần tập trung vào những cách thức tác độngchủ yếu sau:

Một là, kiện toàn, phát triển lực lượng giáo dục và trấn chỉnh nền nếphoạt động của từng cơ sở giáo dục Đây là điều kiện quan trọng để hiệp đồng,phối hợp, bởi vì nếu lực lượng quá mỏng, nền nếp kỷ luật của cơ sở giáo dụclỏng lẻo thì sẽ thiếu thực lực để phối hợp lực lượng giáo dục cả bên trong vàbên ngoài cơ sở đó Ta có thể coi đây là biện pháp tạo sức mạnh “nội sinh”cho sự phối hợp lực lượng giáo dục

Hai là, sử dụng hoạt động chung như là một “đòn bẩy” để nâng chấtlượng tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục Bởi vì, hoạt động chung vừađòi hỏi, vừa tạo điều kiện cho các chủ thể quản lý thực hiện các hành độnghiệp đồng, phối hợp Nếu hoạt động chung giữa các cơ sở giáo dục khác nhau

được tổ chức tốt thì không chỉ đưa đến mối quan hệ gần gũi, thân thiết giữacác nhà quản lý, giáo viên và trẻ em giữa các cơ sở đó mà còn rèn luyện được

kỹ năng, năng lực tổ chức phối hợp của chủ thể quản lý giáo dục

Ba là, tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa cơ sở giáo dục trẻ emđường phố với những tổ chức cung cấp lực lượng tình nguyện viên, cộng tácviên cho hoạt động giáo dục và dạy học cho trẻ em đường phố, trước hết làcác đoàn thể, tổ chức xã hội và các nhà trường chính quy trong hệ thống giáodục quốc dân Đây là tiền đề, điều kiện thuận lợi cho tổ chức phối hợp các lựclượng giáo dục trẻ em đường phố, bởi vì khi các đoàn thể, tổ chức xã hội, nhàtrường chính quy đỡ đầu, kết nghĩa, hỗ trợ dạy học thì lực lượng giáo dụctrẻ em đường phố có cơ hội phát triển về số lượng, chất lượng và tận dụngđược sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội để thực hiện mục tiêu “dạy chữ, dạyngười, dạy nghề”

Bốn là, thực hiện tốt chức năng kiểm tra, đánh giá để kịp thời phát huynhững sáng kiến, kinh nghiệm tốt, đồng thời điều chỉnh những lệch lạc trongviệc phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố Đây là tác động rấtcần thiết nhằm làm cho hoạt động phối hợp các lực lượng giáo dục được từng

cơ sở giáo dục trẻ em đường phố quan tâm hơn

1.2 Đặc điểm hoạt động của các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh

1.2.1 Đặc điểm về mục tiêu hoạt động

Mục tiêu của giáo dục đào tạo là giúp thế hệ trẻ pháttriển toàn diện vềđạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cáchcon người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm côngdân, chuẩn bị cho thế hệ trẻ đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng vàbảo vệ tổ quốc

Mục tiêu hoạt động của các lực lượng giáo dục cho các trẻ em đườngphố nhằm thực hiện một cách linh hoạt mục tiêu, nội dung chương trình giáodục trẻ em nói chung, đồng thời tập trung hướng vào tạo ra điều kiện để trẻ

em đường phố được học tập và từng bước nâng kết quả học tập, nâng cao đạođức, lối sống, ý thức và năng lực thực hiện các quy định của pháp luật, cótrình độ tay nghề phù hợp để có thể kiếm được việc làm, tự nuôi sống cho bảnthân mình, có thể phụ giúp cho những người cùng cảnh ngộ như mình và hoànhập cộng đồng trong xã hội Mục tiêu hoạt động của từng lực lượng giáo dục

có thể thường bị chế định bởi cơ cấu xã hội của những người tham gia vào lựclượng giáo dục, phương thức tập hợp trẻ em đường phố và điều kiện, hoàncảnh tổ chức hoạt động giáo dục Chẳng hạn,chương trình lớp học tình thươngNguồn Sáng ở 228 Nam Kỳ khởi nghĩa, phường 6, quận 3 được khởi xướngbởi một nhóm người làm công tác xã hội vào ngày 14/3/2002 Các lực lượngtham gia ở đây đã cử ra Ban điều hành, có Trưởng ban chịu trách nhiệmchung Lúc đầu mục tiêu hoạt động chỉ là tập hợp trẻ em đường phố để dạyhọc bằng cách phân công giáo viên đi tìm và đem trẻ về học Khi trẻ em biết

rủ nhau đến học tại địa điểm của lớp tình thương và đạt tới số lượng trên 50

em thì mục tiêu hoạt động lại tập trung vào nâng cao chất lượng dạy học

Nhìn chung, các chương trình dành cho trẻ em đường phố không cứngnhắc trong việc đặt ra mục tiêu giáo dục chung mà tùy từng loại đối tượng trẻ

em được tập hợp mà tổ chức từng chương trình khác nhau, hướng tới nhữngmục tiêu cụ thể khác nhau Chẳng hạn, chương trình Bạn Trẻ Em Đường Phố

- Friends for Street Children Association FFSC), địa chỉ tại 140/4 Võ thị Sáu,Phường 8, Quận 3, TP.HCM tập hợp đối tượng thanh thiếu niên đã lớn, cónhu cầu việc làm, nhưng trình độ văn hoá thấp, chưa có tay nghề thì mục tiêuhoạt động của lực lượng giáo dục phải hướng tập trung vào dạy cho các emkiến thức và kỹ năng trang điểm, làm tóc để có thể tự kiếm việc, đồng thời hổtrợ vay vốn ban đầu để các em có thể lập tiệm riêng

1.2.2.Đặc điểm về nội dung, phương thức phối hợp hoạt động của các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố

Hoạt động của lực lượng giáo dục trẻ em đường phố baohàm đầy đủcác đặc trưng của quản lý xã hội, quản lý giáo dục, đồng thời mang những nétđặc thù theo yêu cầu giáo dục, tạo việc làm cho các em Mọi hoạt động củalực lượng giáo dục trẻ em đường phố mang tính chủ động, năng động, sángtạo, tự quản cao và thể hiện những đặc điểm sau:

Một là, hoạt động của lực lượng giáo dục trẻ em đường phố diễn ra

trong sự dung hòa giữa yêu cầu của phát triển giáo dục nói chung và yêu cầuchuẩn bị cho trẻ em đường phố những phẩm chất năng lực cần thiết để trở vềđời sống gia đình và hòa nhập cộng đồng

Căn cứ vào trình độ, thời gian, điều kiện của địa điểm của các emđường phố, nội dung, chương trình giáo dục ở các lớp học dànhcho trẻ emđường phố thường có tính mềm dẻo, vừa bảo đảm trang bị cho các em kiếnthức cơ bản, vừa thích ứng với đời sống thường ngày của các em và hoàncảnh thực tế của cơ sở giáo dục Đặc điểm này có thể nhận thấy ở hầu hếtcác lớp tình thương trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Thực tế, tại giáo

xứ Nhân Hòa phường 15, quận Tân Bình – nơi có tới 9 lớp tình thương, với

324 học sinh, 9 giáo viên và đã được trường tiểu học trong phường hổ trợ,nhưng ông NguyễnVăn Đình quản lý lớp học tình thương vẫn rất trăn trở:

“Chúng tôi dạy dỗ các em theo những gì chúng tôi có thể, chúng tôi không

có đủ thời gian vì buổi học chỉ vỏn vẹn có 2 giờ, các khoản sách vở, dụng cụ

và trang thiết bị hoàn toàn do giáo xứ giúp đỡ và mong đợi từ các nhà hảotâm” Do đó, những nội dung giáo dục ở đây chủ yếu là những vấn đề về đạo

lý làm người được truyền đạt qua những bài thơ, câu hò, vè hay qua tổ chứccác phong trào xã hội nhằm giúp các em hòa nhập được với đời sống củacộng đồng

Hai là, hoạt động của lực lượng giáo dục trẻ em đường phố mang tính

đa dạng, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm về sự non nớt, thiếu kinh nghiệm vàcuộc sống không ổn định của đối tượng giáo dục Mỗi trẻ em đường phố lànhững mảnh đời khác nhau nên việc tổ chức các hoạt động quản lý giáo dụccho các em cũng khác nhau Những giáo viên dạy những lớp học dành cho trẻ

em đường phố, ngoài những tình thương còn phải có tính kiên nhẫn, chịu khólắng nghe các em, biết thu hút trẻ đến lớp và tận tình truyền thụ kiến thức,giáo dục nhân cách cho những con người thiếu những điều kiện phát triểnbình thường Thêm vào đó, những điều kiện, phương tiện phục vụ cho việcgiảng dạy lại không đầy đủ nên chỉ có những người tình nguyện với tất cả tấmlòng thì mới có kiên nhẫn, chịu khó để luôn đến với các em

Với tình thương thực sự đối với trẻ em đường phố, những lực lượng giáodục cho đối tượng này thường không nề hà công việc gì có lợi cho việc dạy dỗcác em Chẳng hạn, để lớp học tình thương không phải dạy chay, học chay vìthiếu sách, do các em không có tiền mua, những người tình nguyện, các vị chưtăng ở chùa Từ Quang 2 (quận Gò vấp) không quản ngại đi tận Lái Thiêu xinsách về cho các em học Đó chỉ là một dẫn chứng nhỏ trong muôn vàn côngviệc mà các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố phải lo toan giải quyết

Ba là, khâu quan trọng trong hoạt động của lực lượng giáo dục trẻ em

đường phố là tập hợp, quản lý, hướng dẫn các em thích nghi và tự giác hoạtđộng theo các quy định của các mái ấm, nhà mở, các lớp học tình thương,lớp hướng nghiệp, đào tạo nghề, qua đó góp phần hình thành nhân cách chocác em

Các mái ấm, nhà mở, các cơ sở bảo trợ xã hội, lớp phổ cập, lớp học tìnhthương, trung tâm dạy nghề ra đời đã góp phần không nhỏ trong việc quản

lý trẻ em đường phố trong khuôn khổ của cơ sở giáo dục, giảm bớt số trẻ langthang trên đường phố, nơi có nhiều nguy cơ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội

và vi phạm pháp luật Ví dụ như mái ấm Hoa Hồng Nhỏ (Quận 7), nuôi các

em bị bỏ rơi, là những bé gái từ 12 đến 18 tuổi các em được đi học và giớithiệu học nghề ở các trường dạy nghề Người thân các em hay cha mẹ các em

là những người không có nghề nghiệp ổn định, thất nghiệp, một số hành nghềmãi dâm nếu các em lang thang trên đường phố, bị dụ dỗ theo nghề củacủa mẹ hoặc sau nầy bắt chước theo, thì đó là tệ nạn của xã hội Hoặc nhưmái ấm Tre Xanh (quận 1), là nơi quản lý nuôi các trẻ em trai từ các nơi, cácđịa phương khác di cư đến thành phố Hồ Chí Minh kiếm sống, nếu các emkhông được quản lý, không có nơi nương tựa các em sẽ dễ trở thành nhữngphần tử bất hợp pháp Ở đây các em được đi học, được giới thiệu học nghềphù hợp với các em Một số em còn có gia đình nhưng quá nghèo không thểnuôi nổi các em, nếu không có những nơi quản lý các em, cho các em nơi cưtrú, cho các em ăn học Những trẻ đường phố thiếu sự giáo dục gia đình,không nơi cư trú, không được tiếp nhận giáo dục, các em sẽ dễ trở thànhngười phạm pháp, bị lôi cuốn vào các tệ nạn xã hội

Qua khảo sát các trẻ trong các mái ấm, nhà mở, nhà tình thương tạiquận 1 ( Mái ấm Tre xanh), quận 2 (Nhà tình thương chùa Diệu Giác), quận 8(Mái ấm Hoa Hồng Nhỏ ), quận Tân phú (Mái ấm Hoa Hồng nhà thờ ThiênTân, Huyện Hóc Môn (Hội BảoTrợ trẻ em Huyện Hóc Môn) , có nhiều trẻ

có cha, mẹ hoặc cả cha và mẹ không đi làm do nhiều nguyên nhân: thấtnghiệp, bị đuổi việc, không vốn, không tay nghề, không đi làm Hoặc cónhững trẻ không có cha hoặc không có mẹ, cha mẹ bỏ nhau, chết, ở tù, không

rõ nguyên nhân v v

Trẻ em đường phố với nguồn gốc xuất thân rất phức tạp, lớn lên trongmôi trường có nhiều rủi ro, cạm bẫy, bất định, quen sống không có khuônkhổ, vô kỷ luật khi tập hợp vào các cơ sở giáo dục thường rất khó thích ứng.Phần lớn trẻ em đường phố khi mới được thu hút vào các cơ sở giáo dục có

những biểu hiện thụ động, thăm dò, nghi ngại trước những đòi hỏi của quyđịnh mà cơ sở giáo dục đề ra, thậm chí một bộ phận trong các em còn có phảnứng tiêu cực, chống đối hoặc bỏ trốn để trở lại cuộc sống lang thang Thực tế

đó đòi hỏi các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố phải dành phần công sứcrất lớn vàotập hợp và duy trì kỷ luật của các em, đồng thời từng bước giáodục thói quen sống có khuôn khổ, có tổ chức và ý thức chấp hành qui địnhcủa cơ sở giáo dục, của pháp luật

Bốn là, hoạt động của lực lượng giáo dục trẻ em đường phố thể hiện sự

thống nhất biện chứng giữa quản lý và giáo dục các em Quản lý chặt chẽ tạođiều kiện thuận lợi cho giáo dục, đồng thời cũng là một phương thức giáodục; nâng chất lượng giáo dục sẽ làm cho trẻ em tự giác hơn trong chấp nhận

sự quản lý của cơ sở giáo dục (các mái ấm, nhà mở, các cơ sở bảo trợ xã hội,lớp học tình thương )

Sở Lao động, Thương binh và Xã hội thành phố Hồ Chí Minh luôn ủng

hộ các sáng kiến của địa phương trong việc tạo các mái ấm, nhà mở, các cơ sởbảo trợ xã hội, nhà tình thương cho các em có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt làtrẻ em đường phố Những mái ấm, nhà mở, nhà tình thương, các cơ sở bảo trợ

xã hội rất có ích cho các em, vì đó là nơi an toàn dành cho các em, có ngườiquản lý, giúp các em có chỗ ở và được đăng ký cư trú Nhờ các mái ấm, nhà

mở, nhà tình thương trẻ em đường phố có được những giấy tờ cần thiết xinhọc nghề hoặc các trường đào tạo chính quy khác, từ đó mở ra nhiều cơ hội

để các em có việc làm và ổn định cuộc sống

Để ngăn ngừa tội phạm, mà trẻ bụi đời, trẻ không có chổ ở nhất định,trẻ ngủ ngoài hè phố thường dễ mắc phải, ở thành phố Hồ Chí Minh đã tiếnhành những chiến dịch thu gom các trẻ em này vào Trường Thiếu niên 3 Đốitượng được thu gom chính ở đây là nhóm trẻ em có nguy cơ cao mắc phải tệnạn xã hội và phạm pháp Phần lớn trẻ em đường phố không thuộc diện thu

gom vừa nêu được thu hút vào các mái ấm, nhà mở, nhà tình thương Cả hailoại hình tập hợp trẻ em đường phố này đều nhằm thực hiện chức năng quản

lý và giáo dục các em Theo đó vừa phải bắt buộc các em tuân thủ những quyđịnh của người quản lý, cơ sở quản lý, vừa vận động, giải thích để các em tựgiác chấp hành, nhưng điều quan trọng nhất là tạo ra cơ hội cho các em đượchọc tập về văn hóa và nghề nghiệp, đồng thời tổ chức để các em lao động đểtrang trải cuộc sống và chuẩn bị “hành trang” cho việc hòa nhập cộng đồng xãhội Rõ ràng, hoạt động của các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố luôn thểhiện sự hòa quyện giữa quản lý, chăm sóc, dạy dỗ và chuẩn bị cho tương laicủa các em Vì vậy, các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố phải phối hợpchặt chẽ với nhau trong các khâu, bước của quá trình giáo dục

1.3 Thực trạng tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh

1.3.1 Ưu điểm và nguyên nhân ưu điểm

Thực tế, Uỷ ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh xem hiện tượngnhững người lang thang, ăn xin, các trẻ em đường phố là một vấn đề nhân bản

và mang tính xã hội cần được phối hợp nghiên cứu và giải quyết bằng nhữngbiện pháp đồng bộ Vì vậy, theo báo cáo tình hình thực hiện Luật Bảo vệ,chăm sóc và giáo dục trẻ em giai đoạn 2005 – 2012, hàng loạt vấn đề có liênquan đến quản lý, giáo dục trẻ em đường phố đã được tích cực giải quyết vàđược đông đảo các tầng lớp nhân dân ủng hộ Trong số những vấn đề đó nổi

lên việc triển khai chương trình chăm sóc sức khoẻ ban đầu, chương trình phổcập giáo dục các bậc học, phổ cập mầm non cho trẻ em, chương trình ngănngừa và giải quyết quản lý tình trạng trẻ em lang thang, trẻ bị xâm hại và bịbắt buộc lao động nặng nhọc trong điều kiện độc hại, nguy hiểm .

Bên cạnh đó, các ngành chức năng thuộc bộ máy chính quyền và cácđoàn thể xã hội đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền về giáo dục trẻ em và trẻ

em đường phố Trong thời gian qua, công tác truyền thông ở Thành phố HồChí Minh đã tập trung phổ biến các qui định của Luật Bảo vệ, chăm sóc trẻ

em và Quyết định, Nghị định, Thông tư của Chính phủ và các Bộ, Ngành cóliên quan nhằm triển khai thực hiện Luật Bảo vệ chăm sóc trẻ em như: Quyếtđịnh 19/2004/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình hànhđộng Quốc gia về phòng ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang, trẻ emphải lao động trong điều kiện độc hại, nguy hiểm; Nghị định 71/2011/NĐ-CPngày 22/08/2011 của Chính phủ về qui định chi tiết và hướng dẫn thi hành một

số điều của Luật bảo vệ, chăm sóc và Giáo dục trẻ em; các qui định của phápluật có liên quan đến quyền và nghĩa vụ của trẻ em, người chưa thành niênđược qui định cụ thể trong một số văn bản quy phạm pháp luật hiện hành ở cáclĩnh vực y tế, Giáo dục, Văn hoá – Thể thao và Du lịch

SỐ LƯỢNG CÁN BỘ CÔNG TÁC BVCS & GDTE Ở TPHCM

TT Cán bộ công tác BVCSGDTE Đơn vị tính 2010 2012(ước

6 Chuyên trách Người 17 17

9 Thù lao cho cộng tác viên Đồng/Tháng 240.000 240.000

Về phương diện tổ chức, từ khi ban hành Luật Bảo vệ, chăm sóc vàgiáo dục trẻ em, công tác quản lý bảo vệ chăm sóc trẻ em của cả nước nóichung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đã có nhiều thay đổi, trong đólớn nhất là việc giải thể Uỷ ban dân số gia đình và trẻ em chuyển chức năngquản lý nhà nước về lĩnh vực Bảo vệ, chăm sóc trẻ em cho Ngành Lao động –Thương binh và Xã hội Chính sự quản lý trực tiếp của ngành Lao động –Thương binh và Xã hội đối với công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em đã tạo điềukiện thuận lợi hơn cho việc giải quyết các vấn đề cụ thể của quản lý, giáo dụctrẻ em đường phố

Để giải quyết vấn đề nhân lực, đặc biệt là đội ngũ chuyên gia trong lĩnhvực quản lý bảo vệ, chăm sóc trẻ em, ngày 25/03/2010 Bộ Giáo dục & Đàotạo đã cấp mã ngành đào tạo đại học về “Công tác xã hội” Những sinh viênngành “Công tác xã hội” sau khi ra trường sẽ góp phần làm cho các hoạt động

xã hội, sự trợ giúp quản lý các đối tượng cần sự bảo trợ, bình đẳng giới vàphát triển cộng đồng sẽ được tiến hành khoa học, bài bản hơn Điều đó ítnhiều tác động tích cực tới việc tổ chức phối hợp lực lượng giáo dục trẻ emđường phố

Trên cơ sở đẩy mạnh tuyên truyền vận động, hoàn thiện tổ chức, pháttriển nhân lực, chính quyền và các cơ quan quản lý giáo đã quy tụ được sứcmạnh ủng hộ, trợ giúp về tinh thần, vật chất, tài chính và nhân lực của các tổchức xã hội, tổ chức phi chính phủ, đoàn thể, gia đình và cá nhân trong cộngđồng để quản lý, xây dựng, phát triển các mái ấm, nhà mở, các cơ sở bảo trợ

xã hội, lớp học tình thương , tạo môi trường giáo dục thuận lợi cho trẻ emđường phố.

Hai là, trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều mô hình tổ chức lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ra đời và hoạt động đạt hiệu quả thiết thực

Theo tài liệu nghiên cứu về trẻ em đường phố ở Thành phố Hồ ChíMinh của Terre des hommes Foundation [43, tr 94, 95], có những chươngtrình dành cho các em đường phố như:

- Mái ấm Hướng Dương

- Mái ấm Thanh Xuân

- Mái ấm Tre Xanh

- Hội Bạn Trẻ vào đời

- Dự án Tương Lai

- Lớp học Cây Bàng

- Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên

Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh tổng cộng có 13 nhà mở, nhàtình thương, mái ấm, 8 trung tâm lưu trú, 2 dự án hỗ trợ trực tiếp trên đườngphố, 3 chương trình đa hoạt động, 1 dịch vụ hướng dẫn và một trường trại.Các cơ sở này hiện đang giúp đỡ cho khoảng 1.400 trẻ em đường phố [43,tr.95] Ngoài ra, để giúp trẻ em đường phố luyện tập sức khoẻ, sinh hoạt cộngđồng và ngăn ngừa những tác động gây tổn thương đến thể xác, nhân phẩmcủa các em, ở nhiều khu phố, phường, quận còn tổ chức các mô hình câu lạc

bộ ngoài trời, với những tên gọi tạo nên niềm hy vọng, lạc quan cho trẻ emkhó khăn, thiệt thòi như “Câu lạc bộ Đời Rất Đẹp” đang hoạt động ở một sốkhu phố, công viên trong Thành phố

Lực lượng giáo dục ở các mái ấm, nhà mở, lớp học tình thương, các lớpdạy nghề thường bao gồm những người tình nguyện, họ cống hiến cho côngviệc chủ yếu vì lương tâm, vì lòng cảm thông, thương yêu, muốn giúp đỡnhững trẻ em đường phố Bởi vậy, trong các mái ấm, nhà mở, các lớp dạychữ, dạy nghề các lực lượng giáo dục không dùng quyền uy, không dựa vàoqui chế hay luật mà chủ yếu bằng sự động viên, khích lệ về mặt tinh thần,khơi sâu thêm lòng nhân đạo, thương yêu, có tinh thần trách nhiệm với các

em Điều đó làm cho hoạt động của lực lượng giáo dục trẻ em đường phố trởnên phong phú, đa dạng và giàu tính nhân văn

Ba là, các cơ sở quản lý, giáo dục trẻ em đường phố đã tranh thủ được

sự hợp tác, giúp đỡ của nhiều cá nhân, tổ chức để thực hiện tốt việc kết hợp giữa dạy chữ, dạy người, dạy nghề và tạo việc làm cho các em.

Để tranh thủ được sự giúp đỡ rộng rãi, có hiệu quả của toàn xã hội dànhcho trẻ em, nhất là cho trẻ em đường phố, các cơ quan quản lý trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều hình thức vận động linh hoạt, thiết thực.Riêng trong năm 2011- “Năm vì trẻ em”, Sở Lao động – Thương binh và Xãhội đã cho in và phát hành 50.000 tờ rơi, tờ gấp tuyên truyền “Năm vì trẻ em”của Thành phố Hồ Chí Minh, 500.000 tờ rơi về các nội dung có liên quan đếnphòng chống HIV/AIDS cho trẻ em, 50.000 tờ rơi về phòng chống tai nạnthương tích trẻ em, các hình thức phòng chống xâm hại tình dục, bạo lực,20.000 tờ rơi tuyên truyền về các xã, phường phù hợp với trẻ em Tổ chứctruyền thông, lồng ghép, tập huấn hơn 7.900 cuộc, với hơn 350.000 lượt tham

dự Bên cạnh đó, với lực lượng 103 điểm tư vấn cộng đồng và 47 điểm tư vấnđường đã tư vấn cho hơn 19.000 lượt người về những vấn đề thắc mắc, khógiải quyết có liên quan đến trẻ em [48, tr 5]

Nhờ tích cực vận động các tầng lớp nhân dân, các tổ chức trong vàngoài nước ủng hộ trẻ em đường phố nên trong thời gian qua nhiều chươngtrình, dự án giúp đỡ các em đã được triển khai Dưới đây là những chươngtrình, dự án đã kết hợp tốt giữa dạy chữ, dạy người, dạy nghề và tạo việc làmcho trẻ em đường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh

- Triangle GH phối hợp với Sở Lao động – Thương binh – Xã hộiThành phố Hồ Chí Minh xây dựng trường kỹ thuật, đào tạo nghề miễn phícho thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn tại số 153, Xô viết Nghệ Tỉnh,Quận Bình Thạnh, TP.HCM

- Trường nghiệp vụ nhà hàng cho trẻ em đường phố được tài trợ từnguồn ngân sách Uỷ ban Châu âu, vùng Rhône Alpes, Bộ Ngoại Giao Pháp,

Tổ chức Liên Chính phủ Khối nói tiếng Pháp và Chính phủ Việt Nam, Thànhphố Hồ Chí Minh

- Trường Nghiệp vụ Nhà hàng đào tạo Đầu bếp, nhân viên phục vụ, vớicác nội dung về món ăn Âu, Á, cách thức làm bánh kiểu Pháp, pha chế thứcuống (Bartender), sắp xếp bàn ăn và cách phục vụ bàn cũng tiếp nhận họcviên là trẻ em đường phố.

- Trường Nghiệp vụ Nhà hàng Thành phố có một nhà hàng thực hànhvới 50 chỗ ngồi (Nhà Hàng Sésame) để học viên vận dụng những điều đã học,đồng thời giới thiệu Trường với những đơn vị kinh doanh nhà hàng bên ngoài.Thu nhập từ Nhà hàng này được dùng vào hỗ trợ kinh phí cho trẻ em nghèo,trẻ em đường phố theo học tại Trường

Chương trình của các trường, lớp nêu trên không chỉ có nội dung đàotạo nghiệp vụ, mà còn bổ sung kiến thức phổ thông như: văn, tiếng Việt,ngoại ngữ Anh, toán, tin học ứng dụng, thể dục cho học viên - trẻ emđường phố

Để đánh giá mức độ phối hợp của các lực lượng giáo dục trẻ em đườngphố trong dạy chữ, dạy người, dạy nghề và tạo việc làm cho các em, chúng tôi

đã điều tra bằng phiếu cán bộ quản lý, giáo viên, cộng tác viên của các cơ sởgiáo dục trẻ em đường phố về mức độ thực hiện các nội dung phối hợp trongquản lý và giáo dục các em, kết quả thu được như sau:

Bảng tổng hợp ý kiến đánh giá về mức độ phối hợp của các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố trong quản lý, giáo dục các em.

TT Nội dung tổ chức phối hợp

các lực lượng giáo dục

Tỷ lê (%) người thừa nhận

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Chưa thực hiên

1 Trao đổi thông tin về tiểu sử, hoàn cảnh

gia đình, quan hệ giao tiếp của trẻ em

đường phố

TT Nội dung tổ chức phối hợp

các lực lượng giáo dục

Tỷ lê (%) người thừa nhận

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Chưa thực hiên

2 Thống nhất phương châm giáo dục, nội

qui, kỷ luật của các cơ sở giáo dục, mái

ấm, nhà mở trẻ em đường phố

3 Trao đổi thông tin về kết quả học tập của

4 Phát huy vai trò của Hội Bảo vệ, Chăm sóc

và Giáo dục trẻ em để chăm sóc sức khoẻ

cho trẻ em đường phố

5 Phối hợp với Hội Cựu chiến binh, Hội

Liên hiệp Thanh niên, Hội Phụ nữ để

tuyên truyền, giáo dục về truyền thống cho

7 Phối hợp với các đơn vị sản xuất kinh

doanh, các công ty trên địa bàn giáo dục

hướng nghiệp và giới thiêu việc làm cho

trẻ em đường phố

8 Thông qua Sở lao động Thương binh & Xã

hội, các cơ sở bảo trợ, các mái ấm, nhà mở

làm các thủ tục pháp lý cho trẻ em đường phố

Qua bảng trên ta thấy rằng, sự phối hợp các lực lượng giáo dục được thực hiện theo nhiều nội dung cụ thể khác nhau, trong đó những phối hợp

giữa các lực lượng giáo dục trong từng cơ sở đào tạo diễn ra thường xuyên hơn so với sự phối hợp giữa cơ sở giáo dục trẻ em đường phố với những đoànthể xã hội, những tổ chức kinh tế, văn hóa, xã hội Tuy vậy, cũng phải thừa nhận rằng các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố đã thu hút được sự hợp tác, hỗtrợ của nhiều thành phần xã hội, nhiều tổ chức khác nhau để thực hiện mục tiêu, kế hoạch giáo dục.

Bốn là, ở các địa bàn dân cư đã tổ chức được có một số nội dung, hình thức hoạt động chung giữa những cơ sở quản lý và giáo dục trẻ em đường phố với các trường học phổ thông và các đoàn thể xã hội.

Thời gian qua, nhận thức và thái độ của các cán bộ quản lý giáo dục, cũng như của đông đảo nhân dân đối với vấn đề bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em đường phố đã từng bước được nâng cao Do đó nhiều tổ chức và cá nhân đã phối hợp hành động tốt để có sự can thiệp cụ thể, kịp thời nhằm bảo

vệ trẻ em đường phố chống lại sự bóc lột, tạo điều kiện cho các em vừa lao động kiếm tiền, vừa có thể đi học và chuẩn bị về mọi mặt để tìm được việc làm thích hợp

Việc triển khai thực hiện Luật Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em và cácchương trình, kế hoạch hành động quốc gia vì trẻ em đã đưa tới xác định rõ hơn phạm vi trách nhiệm của từng cơ quan, ban, ngành và các địa phương trong giải quyết các vấn đề về quản lý trẻ em, đồng thời cũng đưa tới nhiều dự

án cần sự chung tay giải quyết bởi nhiều lực lượng Điều đó đã tạo điều kiện

mở rộng hoạt động chung của các cơ quan quản lý, các cơ sở giáo dục và lực lượng giáo dục trẻ em đường phố

Thực tế, các cơ quan quản lý xã hội, quản lý giáo dục và chính quyền

cơ sở đã thường xuyên trao đổi thông tin, hiệp đồng kế hoạch hành động, kiểm tra đánh giá tình hình phổ cập giáo dục, giúp đỡ, hỗ trợ trẻ em đường

phố học nghề, tìm việc làm Các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố (mái ấm, nhà mở, câu lạc bộ ngoài trời .) đã có những hoạt động giao lưu văn nghệ, thể thao (giải bóng đá trẻ em đường phố, bơi lội, .) Tất cả những hoạt động

đó đã ảnh hưởng tích cực tới chất lượng giáo dục trẻ em đường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

1.3.1.2 Nguyên nhân ưu điểm

Nhận thức, trách nhiệm và năng lực chỉ đạo, điều hành của bộ máy chính quyền và cơ quan quản lý giáo dục các cấp đối với hoạt động giáo dục trẻ em đường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh đã được nâng cao.

Luật Bảo vệ chăm sóc và Giáo dục trẻ em được ban hành năm 2004 và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2005, việc ra đời của Luật chính là điều kiện, cơ sở cho việc đảm bảo thực thi các quyền cơ bản cho trẻ em Từ khi ban hành Luật, công tác bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em của cả nước nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đã có nhiều thay đổi, có cơ sở pháp lý vững chắc cho việc tổ chức các hoạt động quản lý, giáo dục trẻ em, trong đó có trẻ em đường phố

Sở Lao động - Thương binh và Xã hội thực hiện tốt chức năng quản lýnhà nước về lĩnh vực Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em trên phương diệntriển khai thực hiện Luật và các văn bản dưới Luật Bảo vệ chăm sóc và giáodục trẻ em Điều đó đã tác động tích cực tới giáo dụ trẻ em đường phố Thực

tế, nhiều văn bản pháp quy đã đề cập tới những vấn đề cấp thiết của quản lý

xã hội và giáo dục trẻ em đường phố, trong đó nổi lên số văn bản như: Quyếtđịnh 19/2004 về ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang, trẻ emđường phố, trẻ em bị xâm hại tình dục và phải lao động nặng nhọc trong điềukiện độc hại, nguy hiểm giai đoạn 2004; Chương trình Bảo vệ trẻ em thànhphố Hồ Chí Minh giai đoạn 2011 – 2015 được ban hành theo Quyết định

276/2010/QĐ-TTg; Quy định về việc thự hiện Quyết định số 37/2010/TTgtrong Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em ở cấp xã, phường; Kế hoạch hànhđộng Quốc gia vì trẻ em và tầm nhìn đến năm 2020, ban hành theo Quyếtđịnh 84/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; những hướng dẫn thực hiệnTháng hành động vì trẻ em, tổ chức hoạt động cho trẻ em trong các dịp hè, lễ,tết Trên cơ sở chỉ đạo chung của Uỷ ban nhân dân thành phố đã được các

Sở, Ban, Ngành của Thành phố phối hợp triển khai tương đối chặt chẽ và cóhiệu quả ở các cấp, cuối năm các ngành đều có thành lập các đoàn đi kiểm tra,giám sát và đánh giá trên địa bàn các quận, huyện

Đời sống kinh tế, văn hóa, an ninh trậttự ở thành phố Hồ Chí Minh phát triển tích cực đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý và phối hợp hoạt động của các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố.

Hiện nay, toàn thành phố có khoảng 15.058 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (trẻ tại cộng đồng là 13.769 trẻ, trẻ ở các Trung tâm Bảo trợ x hội là 1.269 trẻ) [48, tr 8] Đối với nhóm trẻ bị bỏ rơi, mồ côi, trẻ em làm việc nặngnhọc, trẻ em lang thang đường phố đều được hỗ trợ từ các chương trình lớn của Chính phủ như Quyết định 19/2004/QĐ-TTg, Chương trình Bảo vệ trẻ em(QĐ 267) Chương trình, dự án như: Dự án Hệ thống Bảo vệ trẻ em do

UNICEF, SciV tài trợ từ năm 2009 – 2011, Dự án Hỗ trợ trẻ em lang thang do

Uỷ ban Châu Âu phối hợp Bộ Lao động Thương binh và Xã hội hổ trợ từ năm

2009 – 2011, Dự án Bạn hữu trẻ em được UNICEF hổ trợ từ năm 2010 –

2011 (giai đoạn 1), 2012– 2016 (giai đoạn 2)

Trong những năm qua, các trung tâm Bảo trợ xã hội của thành phố đã tiếp nhận hàng ngàn học viên, tỷ lệ giải quyết hồi gia gần 70% 100% các em khi được chuyển giao vào Trung tâm, các em được sắp xếp học các lớp văn

hoá và học nghề, tham gia các lớp tập huấn về Giáo dục đạo đức, giáo dục hoà nhập để chuẩn bị hoà nhập sau này

Kinh phí cho các hoạt động có liên quan trong lĩnh vực bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em của thành phố trong thời gian qua được chi chủ yếu từ ngân sách nhà nước Ngoài ra để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em, Thành phố còn tiếp nhận nguồn viện trợ dưới nhiều hình thức (hiện vật, hiện kim, hổ trợ kỹ thuật .) của các cá nhân,

tổ chức trong và ngoài nước Những nguồn kinh phí đó đã góp phần rất quan trọng vào việc chăm lo cho sự nghiệp giáo dục nói chung, giáo dục trẻ em đường phố nói riêng ở Thành phố Hồ Chí Minh

Sở dĩ chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh có thể bảo đảm được những điều kiện thiết yếu cho giáo dục trẻ em đường phố trong thờigian qua là do sự quan tâm của các cấp, các ngành, các đoàn thể và cá nhân được thực hiện trên nền tảng của sự phát triển về mọi mặt ở địa phương Bởi

vì, xét cho cùng khi đời sống kinh tế, văn hóa có sự tăng trưởng thì chính quyền mới có điều kiện thực hiện tốt an sinh xã hội và người dân tham gia hoạt động từ thiện sẽ đông đảo và thiết thực hơn, từ đó sự phối hợp hoạt động của các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố sẽ có nhiều thuận lợi hơn

Qui mô và mạng lưới cơ sở giáo dục trong địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh phát triển theo yêu cầu của xã hội học tập đã hỗ trợ có hiệu quả cho hoạt động giáo dục trẻ em đường phố.

Cùng với việc chăm lo phát triển các lĩnh vực kinh tế, vấn đề an sinh xãhội vấn đề trẻ em lang thang, trẻ em đường phố luôn được Thành phố quantâm giải quyết Chương trình ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em langthang, trẻ em đường phố được thực hiện thường xuyên liên tục Chương trìnhphổ cập giáo dục các bậc học, các lớp học tình thương, các mái ấm, nhà mở,nhà tình thương được nhân dân đồng tình hưởng tích cực, tạo điều kiện cho

việc quản lý và phối hợp củacác lực lượng giáo dục trẻ đường phố góp phầnxây dựng môi trường lành mạnh.

Thực tế, trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đã ra đời khá nhiều cơ sởtiếp nhận và giáo dục trẻ em đường phố: các quận, huyện, phường, xã đều cốtạo điều kiện cho các lớp học tình thương, các mái ấm, nhà mở hoạt động;nhiều chùa chiền, nhà thờ tham gia vào trợ giúp trẻ em khó khăn; nhiều tổchức từ thiện, nhà hảo tâm triển khai các mô hình dạy nghề và giải quyết việclàm cho trẻ em đường phố; hệ thống các trường phổ thông, trường dạy nghề,trường trung cấp, cao đẳng và đại học tích cực hỗ trợ các cơ sở giáo dục trẻ

em đường phố Tất cả những việc làm đó đã góp phần xây dựng mạng lướirộng khắp các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố, tạo ra nhiều cơ hội cho các

em tiếp nhận sự giáo dục của xã hội

Lực lượng giáo dục trẻ em đường phố không ngừng phát triển về số lượng, chất lượng và được tổ chức ngày một chặt chẽ hơn.

Thông qua các chính sách chăm lo an sinh xã hội và các hoạt động thựchiện luật bảo vệ, chăm sóc giáo dục trẻ em, đến nay thành phố đã đạt đượcnhiều thành tựu đáng kể Tổ chức bộ máy chăm sóc bảo vệ trẻ em được hoànthiện với hơn 11.500 cộng tác viên được bố trí đến tổ dân phố, khu phố, ấp.Quyền được tham gia của trẻ em vào vấn đề bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ

em được đẩy mạnh Hàng năm, thành phố đều tổ chức diễn đàn “Lắng nghetiếng nói trẻ em” qua đó giúp cho trẻ em có cơ hội tham gia bày tỏ ý kiến củamình với lãnh đạo thành phố

Sự phối hợp của các ban, ngành đoàn thể ngày càng tốt hơn trong việctriển khai thực hiện Luật Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em Công tác bảo

vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em từng bước được xã hội hoá, đã thu hút nhiềunguồn lực trong và ngoài nước Đội ngũ người làm công tác trợ giúp trẻ emlan rộng ra nhiều lĩnh vực khác như: rèn luyện kỹ năng sống, hoạt động tư vấntâm lý, công tác xã hội đối với trẻ em đường phố, giáo viên các lớp học tìnhthương, người bảo trợ các cơ sở xã hội, nhà mở, các mái ấm Điều đó đã làm

cho lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh khôngngừng lớn mạnh.

1.3.2 Hạn chế và nguyên nhân hạn chế

1.3.2.1 Hạn chế

Mặc dù đã đạt được một số thành tựu cơ bản nhưng việc tổ chức phốihợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố ở Thành phố vẫn còn nhữngyếu kém, bất cập

Một là, chưa thực hiện tốt kế hoạch hóa việc tổ chức phối hợp lực lượng giáo dục trẻ em đường phố trên phạm vi toàn Thành phố, cũng như từng quận, huyện

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế thương mại lớn nhất ViệtNam, có tới 24 quận, huyện (trong đó có 19 quận và 5 huyện), 300 phường,

xã Sự gia tăng dân số ở Thành phố này mỗi ngày một nhiều và người dân đếnnhập cư ngày một cao, trong số đó có không ít trẻ em bỏ nhà sống lang thangtrên đường phố Điều đó đã làm gia tăng số lượng trẻ em đường phố trên địabàn Thành phố Nhưng cho đến nay Thành phố chưa có cuộc điều tra tổng thểnào về trẻ em đường phố, chỉ có từng cơ quan quản lý riêng lẻ điều tra sơ bộphục vụ cho việc lập và triển khai những dự án cụ thể Mặt khác, do còn có sựkhác biệt về quan niệm, cũng như phương pháp tiếp cận vấn đề của từng cơquan nên số liệu về trẻ em đường phố chưa chính xác và thống nhất

Hiện nay, việc xây dựng các cơ sở quản lý, cán bộ giáo dục trẻ emđường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh phụ thuộc rất lớn vào các nguồn hỗ trợnhân đạo, từ thiện Các cơ quan quản lý chưa thể chủ động dự báo chính xácđược các nguồn hỗ trợ này, nhất là khi tình hình kinh tế có khó khăn và biếnđộng mạnh

Thực tế đã xác nhận rằng, do tình hình trẻ em đường phố không ổnđịnh, khả năng thu nạp của các cơ sở quản lý giáo dục thấp hơn so với sốlượng trẻ em lang thang, các cơ quan quản lý lại chưa chủ động được vềnguồn kinh phí, vật chất và nhân lực bảo đảm cho hoạt động giáo dục trẻ em

đường phố thì kế hoạch hóa việc tổ chức lực lượng giáo dục trẻ em đườngphố sẽ gặp không ít trở ngại Hệ quả tất yếu của tình hình đó sẽ dẫn đến khóthực hiện những kế hoạch phối hợp dài hạn của các lực lượng giáo dục trẻ emđường phố Điều tra kế hoạch phối hợp lực lượng của các mái ấm, nhà mởtrên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh cho thấy sự phối hợp đó chủ yếu diễn rakhi có việc cần, những kế hoạch phối hợp hàng tháng, hàng quý, hàng nămchiếm tỷ lệ rất nhỏ trong số kế hoạch phối hợp lực lượng giáo dục trẻ emđường phố đã được xây dựng bởi các chủ thể quản lý (Xem bảng dưới đây)

Bảng các dạng kế hoạch phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố tại những mái ấm, nhà mở, trung tâm bả o trợ trẻ em đường phố thuộc các quận nội thành, thành phố Hồ Chí Minh.

STT Dạng kế hoạch phối hợp các lực lượng

lệ thấp Điều đó chứng tỏ việc kế hoạch hóa tổ chức phối hợp lực lượng giáodục trẻ em đường phố còn có những trở ngại, nhất là trong những hoạt độnggiáo dục diễn ra trong một khoảng thời gian tương đối dài

Hai là, sự quản ý, chỉ đạo hoạt động của các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố chưa bảo đảm chặt chẽ, tập trung, thống nhất cao

Theo Luật Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em, ngành Lao động, thươngbinh, xã hội có trách nhiệm quản lý hoạt động chăm sóc, bảo vệ trẻ em, nhưnghoạt động quản lý giáo dục, trong đó có cả trẻ em đường phố lại rất cần sự chỉ