Giải pháp cho sự phát triển thị trường CK Việt Nam

Thị trường chứng khoán ra đời cách đây hàng mấy thế kỷ và giữ vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế của các nước có lực lượng sản xuất phát triển nhất hiện nay như Mỹ, Nhật Bản..v.v. Ở Việt Nam, việc xây dựng thị trường chứng khoán là rất cần thiết trong công cuộc đổi mới kinh tế. Cùng với sự hình thành của các thị trường khác, sự hình thành thị trường chứng khoán Việt Nam đã làm cho bộ khung của nền kinh tế nước ta trở nên đầy đủ và hoàn thiện hơn. Tuy nhiên ở Việt Nam, thị trường chứng khoán mới xuất hiện chưa lâu và còn lạ lẫm với nhiều người. Xuất phát từ ý nghĩa lý luận và thực tiễn của vấn đề, em chọn đề tài “ Thực trạng và giải pháp cho sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam “ làm đề tàI tiểu luận. Đề tài tiểu luận về thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam qua hơn 2 năm hoạt động và đưa ra một số giải pháp cho sự hoàn thiện và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Em xin được chân thành cảm ơn sự chỉ bảo tận tình của Th.S Trần Trọng Kim đã giúp em hoàn thành bài nghiên cứu này. Trong quá trình nghiên cứu không thể tránh khỏi những sai sót, em mong có được sự góp ý, hướng dẫn của các thầy cô giáo để bài nghiên cứu sau được tốt hơn.

MỤC LỤC

Lời mở đầu 4

Chương 1 Thực trang thị trường chứng khoán Việt Nam 5

1.1 Sự ra đời của thị trường chứng khoán Việt Nam 5

1.1.1 Quá trình chuẩn bị 5

1.1.2 Sự ra đời của thị trường chứng khoán Việt Nam 6

1.2 Thực trạng hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam 7

1.2.1 Các phiên giao dịch 7

1.2.2 Quy mô của thị trường chứng khoán Việt Nam 8

1.2.3 Các chủ thể tham gia 11

1.3 Đánh giá chung về thị trường chứng khoán Việt Nam 13

1.3.1 Những thành công 13

1.3.2 Những hạn chế 15

Chương 2 Giải pháp cho sự phát triển thị trường CK Việt Nam 17

2.1 Định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam 17

2.1.1 Yêu cầu hoàn thiện và phát triển 17

2.1.2 Những định hướng cơ bản 19

2.2 Một số giải pháp cho sự phát triển của thi trường chứng khoán Việt Nam 21

2.2.1 Hoàn chỉnh khuôn khổ pháp lý cho thị trường 21

2.2.2 Tạo hàng hoá có chất lượng cho thị trường chứng khoán 22

2.2.3 Mở rộng và nâng cao chất lượng các tổ chức tài chính trung gian…24 2.2.4 Xây dựng hệ thống giao dịch mới đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường 25

2.2.5 Tăng cường công tác quản lý và giám sát 26

2.2.6 Đẩy mạnh công tác đào tạo và bồi dưỡng cán bộ 27

Kết luận 28

Tài liệu tham khảo 29

LỜI NÓI ĐẦU

Thị trường chứng khoán ra đời cách đây hàng mấy thế kỷ và giữ vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế của các nước có lực lượng sản xuất phát triển nhất hiện nay như Mỹ, Nhật Bản v.v Ở Việt Nam, việc xây dựng thị trường chứng khoán là rất cần thiết trong công cuộc đổi mới kinh tế Cùng với sự hình thành của các thị trường khác, sự hình thành thị trường chứng khoán Việt Nam đã làm cho bộ khung của nền kinh tế nước ta trở nên đầy đủ và hoàn thiện hơn.

Tuy nhiên ở Việt Nam, thị trường chứng khoán mới xuất hiện chưa lâu và còn lạ lẫm với nhiều người Xuất phát từ ý nghĩa lý luận và thực tiễn của vấn

đề, em chọn đề tài “ Thực trạng và giải pháp cho sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam “ làm đề tàI tiểu luận Đề tài tiểu luận về

thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam qua hơn 2 năm hoạt động và đưa ra một số giải pháp cho sự hoàn thiện và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Em xin được chân thành cảm ơn sự chỉ bảo tận tình của Th.S Trần Trọng Kim đã giúp em hoàn thành bài nghiên cứu này Trong quá trình nghiên cứu không thể tránh khỏi những sai sót, em mong có được sự góp ý, hướng dẫn của các thầy cô giáo để bài nghiên cứu sau được tốt hơn.

ra một khái niệm có tính phổ biến.

Thị trường chứng khoán là một thị trường mà ở nơi đó người ta mua bán,chuyển nhượng, trao đổi chứng khoán nhằm mục đích kiếm lời

Thị trường chứng khoán có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế củacác Quốc gia Vì vậy trước yêu cầu của nền kinh tế nước ta, thị trường chứngkhoán Việt Nam đã ra đời

Ngày 20/07/2000, Trung tâm giao dịch chứng khoán thành phố Hồ ChíMinh chính thức khai trương hoạt động, đánh dấu một bước tiến quan trọngtrong quá trình xây dựng đồng bộ và hoàn thiện thị trường tài chính ở ViệtNam Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế nước ta vì nó

đã mở ra một kênh huy động vốn trung và dài hạn mới bên cạnh hệ thốngngân hàng Hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam đã có tác dụngtích cực tới tiến trình cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước Điều này cũng táikhẳng định việc phát triển thị trường chứng khoán gắn với tiến trình đổi mớiquản lý doanh nghiệp Nhà nước là chủ trương hoàn toàn đúng đắn của Đảng

và Nhà nước ta

Sự chuẩn bị cho ra đời thị trường chứng khoán Việt Nam được bắt đầu từnăm 1992 Nó được đánh dấu bằng văn bản pháp lý về vấn đề cổ phần hoácác doanh nghiệp Nhà nước

Về mặt tổ chức, Uỷ ban chứng khoán Nhà nước đã được thành lập vàongày 28/11/1996 theo nghị định 75/CP của Chính phủ, là cơ quan thuộcChính phủ, thực hiện chức năng tổ chức và quản lý Nhà nước về chứng khoán

và thị trường

chứng khoán.Uỷ ban chứng khoán Nhà nước có tư cách pháp nhân, có condấu hình quốc huy, có tài khoản riêng, kinh phí hoạt động do Nhà nước cấp.Biên chế của uỷ ban thuộc biên chế quản lý Nhà nước, có trụ sở tại Hà Nội và

cơ quan đại diện tại thành phố Hồ Chí Minh

Về mặt pháp lý, Chính phủ đã ban hành Nghị định 48/NĐ-CP về thịtrường chứng khoán, đây là văn bản pháp lý cao nhất về chứng khoán và thịtrường chứng khoán

Về hàng hoá, Nhà nước ta đã tiến hành phát hành công trái và trái phiếu

Về các lực lượng tham gia, đã ra đời các trung gian tài chính, hình thành

hệ thống ngân hàng hai cấp, các công ty tài chính đã ra đời

1.1.2 Sự ra đời của thị trường

Sự ra đời và hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam đã đánhdấu một bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng đồng bộ và hoàn thiệnthị trường tài chính

Đây là một sự kiện có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế, mở ra mộtkênh huy động vốn trung và dài hạn mới bên cạnh hệ thống ngân hàng, khẳngđịnh quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc thực hiện chủ trương xây dựngnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

1.2 Thực trạng hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam

1.2.1 Các phiên giao dịch

Kể từ phiên giao dịch đầu tiên bắt đầu vào ngày 28/7/2000 đến hết năm

2002 đã có tổng cộng 453 phiên giao dịch được thực hiện

Từ phiên giao dịch đầu tiên đến hết năm 2000 có 66 phiên giao dịch.Năm 2001 có 152 phiên giao dịch và năm 2002 con số phiên giao dịch là 218phiên

Ban đầu trung tâm giao dịch chứng khoán chỉ tiến hành giao dịch 3 phiên

1 tuần Từ ngày 1/3/2002 đã nâng lên thành 5 phiên một tuần Thời gian giaodịch trong các phiên từ 9 đến 10 giờ các buổi sáng từ thứ hai đến thứ sáu hàngtuần Việc tăng phiên giao dịch này đã có tác dụng tích cực tới việc giao dịch

và niêm yết các chứng khoán trên thị trường

1.2.2 Quy mô của thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam ban đầu chỉ có 4 loại cổ phiếu vớitổng giá trị cổ phần vào khoảng hơn 300 tỷ đồng và 2 loại trái phiếu Chínhphủ.Tính đến hết năm 2002 số lượng cổ phiếu đã lên tới con số 20 Các nhàđầu tư đã có thể tiếp cận với 41 loại trái phiếu, trong đó có 39 loại trái phiếuChính phủ và 2 loại trái phiếu doanh nghiệp với tổng giá trị trái phiếu niêmyết trên thị trường chứng khoán đạt 4.276.338 tỷ đồng Hiện nay có 9 công tychứng khoán hoạt động trên thị trường, trong đó có 3 công ty cổ phần và 6công ty trách nhiệm hữu hạn

Có 20 công ty niêm yết trên thị trường với các mã chứng khoán như sau:REE, SAM, HAP, TMS, LAF, SGH, CAN, DPC, BBC, TRI, GIL, BTC,BPC, BT6, GMD, AGF, SAV, TS4, KHA, HAS

Tuy nhiên quy mô của thị trường chứng khoán Việt Nam còn nhỏ bé sovới tổng giá trị thị trường, chưa đạt được 0,5% GDP.

- Khối lượng giao dịch trong năm 2001 và năm 2002:

Năm Tổng khối lượng

giao dịch

Giao dịchkhớp lệnh

Giao dịchthoả thuận

- Giá tr giao d ch trong n m 2001 v n m 2002:ị giao dịch trong năm 2001 và năm 2002: ị giao dịch trong năm 2001 và năm 2002: ăm 2001 và năm 2002: à năm 2002: ăm 2001 và năm 2002:

Năm Tổng giá trị giao

dịch (1000đ)

Giao dịch khớplệnh (1000đ)

Giao dịch thoảthuận (1000đ)

đây là bảng tổng hợp các chỉ số chủ yếu của các thị trường chứng khoán quantrọng của thế giới năm 1994

Các chỉ số chủ yếu của thị trường chứng khoán

một số nước năm 1994

(đơn vị tỷ USD)Nước và

là kênh huy động vốn trực tiếp cho nền kinh tế Song đây mới chỉ là sự khởiđầu, không thể trong một thời gian ngắn lại đáp ứng ngay mục tiêu huy độngvốn Vấn đề là ở chỗ phải xác định, xây dựng được chiến lược phát triển thịtrường chứng khoán đáp ứng nhu cầu cho nền kinh tế

1.2.3 Các chủ thể tham gia

Các thành viên tham gia thị trường chứng khoán gồm có: Trung tâmgiao dịch chứng khoán, Các công ty niêm yết, các công ty chứng khoán, cácnhà quản lý, các nhà đầu tư…

Trung tâm giao dịch chứng khoán là nơi diễn ra các hoạt động giao dịchchứng khoán

Để thị trường chứng khoán có thể hoạt động minh bạch, hiệu quả và antoàn , không thể thiếu các tổ chức tài chính trung gian, trong đó có các công

ty chứng khoán, nhờ các công ty chứng khoán mà các cổ phiếu, trái phiếulưu thông tấp nập trên thị trường, qua đó một lượng vốn nhàn rỗi được đưavào đầu tư cho phát triển kinh tế từ những nguồn vốn lẻ tẻ trong công chúng.Các công ty chứng khoán là một tổ chức kinh doanh chứng khoán, có tư cáchpháp nhân, có vốn riêng hoạt động theo chế độ hạch toán kinh tế, hoạt độngtheo giấy phép của Uỷ ban chứng khoán Nhà nước cấp Các công ty chứngkhoán có chức năng của người môi giới, người chuyên viên và bảo lãnhchứng khoán Để có thể hoạt động, các công ty chứng khoán phải hội đủ cácđiều kiện do luật định và phải đăng ký kinh doanh Theo quy chế dự thảo vềchức năng công ty chứng khoán Việt Nam có thể bao gồm như sau:

- Công ty chứng khoán là người môi giới chứng khoán cho khách hàng

để hưởng hoa hồng Công ty là người trung gian mua bán chứng khoán nợ,chứng khoán vốn, chứng quyền, bảo chứng phiếu và hợp đồng quyền lựachọn Công ty chứng khoán thực hiện các lệnh mua bán chứng khoán tại sàngiao dịch Các công ty chứng khoán nắm giữ một khối lượng tiền bạc vàchứng khoán của khách hàng

- Chức năng thứ hai của công ty chứng khoán là tự doanh, có nghĩa làkinh doanh mua bán cho mình theo nguyên tắc ưu tiên cho khách hàng trướcrồi đến mình sau Tuyệt đối cấm những giao dịch của công ty chứng khoán

mà thanh toán bằng tiền của khách hàng

- Chức băng thứ ba của công ty chứng khoán làbảo lãnh phát hành Nhờvào chức năng trung gian của mình mà công ty chứng khoán có mối quan hệ

rộng rãi với khách hàng, nhất là các nhà đầu tư để triển khai hoạt động bảolãnh chứng khoán mới phát hành.

- Chức năng thứ tư của công ty chứng khoán là cung cấp dịch vụ tư vấnđầu tư chứng khoán cho khách hàng Hoạt động tư vấn đòi hỏi có nhiều kiếnthức chuyên môn mà không cần có nhiều vốn

Hiện nay ở Việt Nam có 9 công ty chứng khoán hoạt động trên thịtrường, trong đó có 3 công ty cổ phần và 6 công ty trách nhiệm hữu hạn Một trong những thành viên không thể thiếu được của thị trường chứngkhoán đó là các công ty niêm yết chứng khoán Các công ty niêm yết cónhiệm vụ phát hành chứng khoán và công bố thông tin Cũng như các công

ty chứng khoán, các công ty niêm yết muốn hoạt động cũng phải hội đủ cácđiều kiện về pháp lý cũng như về tài chính Tính đến hết năm 2002, ở ViệtNam có 20 công ty niêm yết chứng khoán

Các nhà quản lý ở đây chính là Uỷ ban chứng khoán Nhà nước, thựchiện chức năng tổ chức và quản lý Nhà nước về chứng khoán và thị trườngchứng khoán Bên cạnh đó, Nhà nước cũng đóng một vai trò quan trọngtrong việc xây dựng và vận hành thị trường chứng khoán

Một trong các thành viên tham gia thị trường chứng khoán đó là các nhàđầu tư, bao gồm các nhà đầu tư trong nước và quốc tế Đây là một lực lượngrất quan trọng và không thể thiếu được

ban chứng khoán Nhà nước phối hợp cùng các Bộ, ngành liên quan đã xâydựng và trình Chính phủ ban hành được một hệ thống văn bản pháp luật vàhướng dẫn hoạt động, quản lý thị trường tương đối đầy đủ, đảm bảo cho sựvận hành ban đầu một thị trường còn mới mẻ của Việt Nam.

Trải qua thời gian, hoạt động quản lý vận hành của Uỷ ban chứng khoánNhà nước, trung tâm giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh ngàycàng sâu sát và từng bước hoàn thiện trên cơ sở rút kinh nghiệm từ hoạt độngthực tiễn Trong quá trình quản lý loại hình thị trường chứng khoán mới mẻ

và phức tạp này, Uỷ ban chứng khoán Nhà nước đã đề ra những biện pháp,chính sách thích hợp, kịp thời, nhằm đảm bảo cho thị trường hoạt động ổnđịnh, công khai, công bằng và hiệu quả , không để xảy ra những hậu quả bất

ổn đáng tiếc

Các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán như trung tâm giao dịch,công ty niêm yết, công ty chứng khoán, các nhà quản lý, các nhà đầu tư…trải qua những bước đầu làm quen nay đã trưởng thành một bước và tham giathị trường với vai trò ngày càng tích cực hơn

Các công ty niêm yết đã bắt đầu có chuyển biến trong việc hiểu biết, tiếpcận và sử dụng Thị trường chứng khoán để huy động và lưu thông vốn, hiểuđược sự cần thiết và lợi thế của việc công khai thông tin công ty và cải tiến

cơ chế quản lý và quản trị công ty theo hướng phù hợp với chuẩn mực quốc

tế để nâng cao chất lượng và uy tín Việc công bố thông tin của công ty niêmyết ngày càng đi vào nề nếp

Các công ty chứng khoán đều đã hoạt động có lãi sớm hơn dự tính vàhầy hết đã tăng vốn hoạt động, mở rộng phạm vi hoạt động, mở thêm nhiềuchi nhánh và đại lý nhận lệnh tại 7 tỉnh, thành phố là: Hà Nội, Tp Hồ ChíMinh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Đồng Nai, Bình Dương, Long An

Trung tâm giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức vàvận hành thị trường ổn định So với thời gian đầu khá khiêm tốn, sau hơn hainăm hoạt động đến nay thị trường đã từng bước phát triển một cách khá chắc

chắn Trên nền tảng của những bước phát triển đó, nhằm xây dựng một thịtrường chứng khoán Việt Nam hoàn thiện, theo quyết định và chỉ đạo củaChính phủ, chúng ta đang triển khai thị trường giao dịch cổ phiếu cho cácdoanh nghiệp vừa và nhỏ.

Công tác đào tạo nhân lực và kiến thức ngành chứng khoán như công tácthông tin, tuyên truyền luôn được chú trọng và triển khai thường xuyên, đãđóng góp đáng kể trong việc phát triển thị trường về mọi mặt

Mô hình tổ chức và hoạt động của quỹ đầu tư chứng khoán và công ty quản

ký quỹ chưa phân định rõ ràng và thiếu tính hiện thực Một số chính sách vềquản lý tà chính và hạch toán kế toán đối với công ty cổ phần chưa được banhành đồng bộ, quy định về chính sách thuế và quản lý ngoại hối đối với cácnhà đầu tư nước ngoài chưa được ban hành

Hai là, số lượng và chủng loại hàng hoá trên thị trường còn ít Tiến trình

cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước còn khó khăn, phần lớn là các doanhnghiệp vừa và nhỏ, trong khi đó điều kiện niêm yết khá cao; bên cạnh đónhiều doanh nghiệp chưa có nhu cầu huy động vốn do thiếu dự án đầu tư hoặckhông thấy hết được việc niêm yết; chính vì vậy chỉ một số ít các công ty

tham gia niêm yết trên thị trường Số lượng hàng hoá ít, quan hệ cung cầu mấtcân đối, từ đó làm cho hoạt động thị trường chưa thực sự ổn định.

Ba là, hệ thống giao dịch thị trường còn hạn chế Hệ thống giao dịch hiệnnay là đấu lệnh tập trung, khớp lệnh định kỳ Hệ thống này chỉ hợp với giaiđoạn đầu của thị trường chứng khoán Mặt khác, hệ thống này chưa có cácchức năng cảnh báo, giám sát, vì vậy phần nào cũng có hạn chế trong việcquản lý

Bốn là, các tổ chức trung gian còn ít và hoạt động đơn điệu Các công tychứng khoán hiện nay mới chỉ tập trung vào nghiệp vụ môi giới trong phạm

vi các địa bàn nơi công ty đóng trụ sở Các nghiệp vụ khác như bảo lãnh pháthành, quản lý danh mục đầu tư chưa được triển khai đồng bộ Cho đến naychưa có một quỹ đầu tư chứng khoán nào được thành lập; các công ty quản lýquỹ đầu tư, công ty xếp hạng tín nhiệm chưa được hình thành

Năm là, vai trò quản lý và điều hành của Nhà nước cần được xem xét vàphân định rõ Phải nói rằng trong thời gian qua, Nhà nước có vai trò quamtrọng trong việc xây dựng và vận hành thị trường chứng khoán Tuy nhiên vềlâu dài, cần xác định rõ hơn vai trò của Nhà nước đối với hoạt động thịtrường Nếu như Nhà nước can thiệp quá sâu sẽ làm ảnh hưởng đến sự pháttriển và mất đi khả năng tự điều chỉnh của thị trường Hoạt động giao dịch

chứng khoán chưa niêm yết trên thị trường tự do không có văn bản pháp lý

điều chỉnh, trong khi đây là đối tượng quan trọng, bởi vì có rất nhiều cổ phiếucủa các công ty cổ phần không đủ điều kiện niêm yết đang giao dịch trên thịtrường này Với vai trò định hướng, hướng dấn , Nhà nước cần phải có chínhsách thích hợp

Có thể nói qua hơn 2 năm hoạt động, thị trường chứng khoán Việt Nam

đã đạt được một số thành công rất đáng khích lệ Bên cạnh đó vẫn còn tồn tạinhững hạn chế Để thị trường có được sự phát triển và ổn định lâu dài, cầnphải có các giải pháp khắc phục