Lựa chọn bài tập phát triển sức nhanh nâng cao thành tích chạy 100m cho nam đội tuyển điền kinh trường THPT xuân trường b nam định(2018)

KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT VŨ VĂN NHẤT LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC NHANH NÂNG CAO THÀNH TÍCH CHẠY 100M CHO NAM ĐỘI TUYỂN ĐIỀN KINH TRƯỜNG THPT XUÂN TRƯỜNG B - NAM ĐỊNH KHÓA LUẬN TỐT NG

KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

VŨ VĂN NHẤT

LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC NHANH NÂNG CAO THÀNH TÍCH CHẠY 100M CHO NAM ĐỘI TUYỂN ĐIỀN KINH TRƯỜNG THPT XUÂN TRƯỜNG B - NAM ĐỊNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Ngành: Sư Phạm GDTC

HÀ NỘI - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

VŨ VĂN NHẤT

LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC NHANH NÂNG CAO THÀNH TÍCH CHẠY 100M CHO NAM ĐỘI TUYỂN ĐIỀN KINH TRƯỜNG THPT XUÂN TRƯỜNG B - NAM ĐỊNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Ngành: Sư Phạm GDTC

Hướng dẫn khoa học

TS HÀ MINH DỊU

HÀ NỘI - 2018

Tên tôi là VŨ VĂN NHẤT

Sinh viên lớp K40 GDTC, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Tôi xin

cam đoan đề tài này là của riêng tôi, chưa được bảo về trước hội đồng khoa học nào Toàn bộ những vấn đề đưa ra bàn luận, nghiên cứu đều mang tính thời sự, cấp thiết và đúng với thực tế khách quan của trường THPT Xuân Trường B – Nam Định

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Sinh viên

VŨ VĂN NHẤT

GDTC : Giáo dục thể chất TDTT : Thể dục thể thao THPT : Trung học phổ thông XPC : Xuất phát cao

XPT : Xuất phát thấp TĐC : Tốc độ cao (s) : Giây

STT : Số thứ tự

TN : Thực nghiệm

ĐC : Đối chứng TTN : Trước thực nghiệm STN : Sau thực nghiệm VĐV : Vận động viên

TT : Thể thao

TD : Thể dục HLV : Huấn luyện viên ĐHSP : Đại học sư phạm

N : Số người

Đ : Điểm RLTT: Rèn luyện thân thể

CHƯƠNG 1 5

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5

1.1 Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC trong nhà trường 5

1.2 Giáo dục thể chất - Mục tiêu, nhiệm vụ, vai trò của công tác GDTC ở các trường THPT 8

1.2.1 Giáo dục thể chất, Tầm quan trọng của công tác giáo dục thể chất trong trường học 8

1.2.2 Mục tiêu của giáo dục thể chất trong trường học 10

1.2.3 Nhiệm vụ của giáo dục thể chất trong trường học 10

1.2.4 Vai trò của giáo dục thể chất trong trường học 11

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT 11

1.3.1 Đặc điểm tâm lý 12

1.3.2 Đặc điểm sinh lý 13

1.4 Nội dung và các giai đoạn huấn luyện điền kinh 14

1.4.1 Nội dung huấn luyện điền kinh 14

1.4.2 Các giai đoạn huấn luyện điền kinh 14

1.5 Sức nhanh và các biểu hiện của sức nhanh 17

1.5.1 Đặc điểm sức nhanh 18

1.5.2 Cơ sở sinh lý, sinh hóa của sức nhanh 20

1.6 Phương pháp rèn luyện sức nhanh 21

1.6.1 Phương pháp rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động đơn giản 21

1.6.2 Phương pháp rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động phức tạp 22

1.6.3 Phương pháp rèn luyện sức nhanh tần số động tác 22

1.6.4 Mối quan hệ giữa các tố chất thể lực trong việc nâng cao thành tích chạy 100m 23

CHƯƠNG 2 27

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu 27

2.1.1 Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng công tác huấn luyện và năng lực sức nhanh của nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B- Nam Định 27

2.1.2 Nhiệm vụ 2: Lựa chọn, áp dụng và đánh giá hiệu quả bài tập phát triển sức nhanh nâng cao thành tích trong chạy 100m cho nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B - Nam Định 27

2.2 Phương pháp nghiên cứu 27

2.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu 27

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn tọa đàm 28

2.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm 29

2.2.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm 29

2.2.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 29

2.2.6 Phương pháp toán học thống kê 29

2.3.Tổ chức nghiên cứu 31

2.3.1 Thời gian nghiên cứu 31

2.3.2 Địa điểm nghiên cứu 31

2.3.3 Đối tượng nghiên cứu 32

CHƯƠNG 3 33

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33

3.1 Đánh giá thực trạng công tác huấn luyện và năng lực sức nhanh của nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B- Nam Định 33

3.1.1 Thực trạng việc sử dụng các bài tập phát triển sức nhanh trong huấn luyên chạy cự ly 100m của nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B - Nam Định 33

3.1.2 Thành tích thi đấu của nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B - Nam Định trong những năm gần đây 35

100m cho nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B – Nam Định 35 3.2.2 Lựa chọn test đánh giá năng lực sức nhanh trong chạy cự ly 100 41 3.2.3 Ứng dụng và đánh giá hiệu quả bài tập phát triển sức nhanh trong chạy

cự ly 100m cho nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B - Nam Định 42

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 51 TÀI LIỆU THAM KHẢO 53 PHỤ LỤC

Bảng 3.1 Bài tập phát triển sức nhanh trong chạy 100m đang được

trườngTHPT Xuân Trường B - Nam Định áp dụng 34

Bảng 3.2 Kết quả phỏng vấn lựa chọn các bài tập phát triển sức nhanh trong chạy cự ly 100m (n=24) 38

Bảng 3.3 Kết quả phỏng vấn lựa chọn các test đánh giá sức nhanh chạy 100m cho nam đội tuyển điền kinh (n=24) 42

Bảng 3.4 So sánh thành tích trung bình các Test trước thực nghiệm 44

(nA = nB = 12) 44

Bảng 3.5 Tiến trình thực nghiệm 46

Bảng 3.6 Kết quả các test kiểm tra sau thực nghiệm của 2 nhóm 47

( = =12) 47

Biểu đồ 1: Biểu đồ biểu diễn Test chạy 30m TĐC 49

Biểu đồ 2:Biểu đồ biểu diễn Test chạy 60m XPT 49

Biểu đồ 3:Biểu đồ biểu diễn Test chạy 100m XPT 50

ĐẶT VẤN ĐỀ

Giáo dục thể chất trong nhà trường là bộ phận quan trọng không thể thiếu của nền giáo dục chung, là phương tiện góp phần giáo dục cho con người phát triển một cách toàn diện, để kế tiếp sự nghiệp cách mạng xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc

Giáo dục thể chất là một mặt của giáo dục toàn diện, là bộ phận không thể tách rời khỏi sự nghiệp giáo dục cộng sản chủ nghĩa, mục đích của giáo dục thể chất là bồi dưỡng thế hệ trẻ thành người có sức khỏe dồi dào, thể chất cường tráng, có dũng khí cách mạng để học tập tốt, lao động tốt, sẵn sàng tham gia sản xuất và bảo vệ Tổ quốc Góp phần tích cực vào việc hoàn thành mục đích, mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông mới phát triển, nhằm đào tạo thanh niên học sinh trở thành những người lao động kiểu mới toàn diện, những chiến

sĩ cách mạng kiên cường có giác ngộ xã hội chủ nghĩa, có văn hóa kỹ thuật, có sức khỏe, trung thành vô hạn với sự nghiệp cách mạng của Đảng Ý thức được vai trò quan trọng đó, Đảng và Nhà nước đã đưa thể dục thể thao vào chương trình giáo dục Quốc gia và coi đó là nhiệm vụ thiết thực không thể thiếu được của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa Đặc biệt là trong những năm gần đây Đảng

và Nhà nước luôn quan tâm tới mục tiêu giáo dục toàn bộ cho thế hệ trẻ trong

đó có trí dục, đức dục và thể chất Thể chất được coi là vấn đề quan trọng để hình thành nhân cách cho học sinh, nhằm xây dựng lớp người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, trong sáng về đạo đức, phong phú về tinh thần Đảm bảo nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng nhu cầu xã hội của giai đoạn công nghiệp hóa đất nước

Chương trình giáo dục thể chất phổ thông rất đa dạng trong đó có Điền kinh là môn cơ bản.Điền kinh không chỉ có tác dụng nâng cao sức khỏe cho người tập mà còn là cơ sở để phát triển các tố chất thể lực như sức mạnh, sức

nhanh, sức mạnh tốc độ và sự khéo léo Đồng thời tạo cho người tập phát triển toàn diện về mọi mặt như: ý chí, quyết tâm, gan dạ, dũng cảm…

Điền kinh rất phong phú và đa dạng gồm các động tác đi, chạy, nhảy, ném và nhiều môn phối hợp Do đó môn thể thao này đã thu hút được đông đảo tầng lớp tham gia tập luyện Nó là một trong nhữngyếu tố quan trọng góp phần vào rèn luyện nâng cao sức khỏe cho mọi người

Từ những chủ trương đó của Đảng và Nhà nước GDTC đã trở thành một

bộ phận không thể tách rời của mục tiêu giáo dục đào tạo để đáp ứng mục tiêu phát triển toàn diện trong nhà trường Môn học Thể dục là một trong những nội dung bắt buộc trong trường học các cấp từ mầm non, tiểu học, trung học, đến các trường chuyên nghiệp Trong đó GDTC cho học sinh THPT là một nhiệm

vụ quan trọng nhằm phát triển thể lực, đồng thời giáo dục tính sáng tạo giúp

học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt như: Đạo đức - Trí tuệ - Thể chất -

Thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN Mục đích của giáo dục thể chất ở nước ta là: “Bồi dưỡng trẻ thơ thành những con người phát triển toàn diện về thể chất, dồi dào về thể lực, có dũng khí kiên cường để tiếp tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhà nước”

Do đó, hoạt động TDTT là một trong những nội dung quan trọng không chỉ ở ngành giáo dục mà còn là mối quan tâm của toàn xã hội

Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế xã hội, TDTT còn

có một vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc củng cố sức khoẻ, tăng cường thể lực, kéo dài tuổi thọ TDTT còn ảnh hưởng to lớn đến các mặt như văn hoá, chính trị, quân sự… Việc phát triển phong trào TDTT không chỉ huy động đông đảo quần chúng tham gia tập luyện mà còn là cơ sở trong việc lựa chọn nhân tài cho đất nước

Điền kinh là một môn thể thao có bề dày lịch sử, ngay từ thế vận hội đầu tiên người ta đã đưa Điền kinh vào thi đấu cho đến nay nó vẫn là nội dung

không thể thiếu được trong các kỳ đại hội Olimpic Điền kinh là một môn thể thao có hình thức và nội dung phong phú gắn liền với hoạt động tự nhiên của con nguời như: đi, chạy, nhảy nó không chỉ có nghĩa đơn thuần là thi đấu mà trong hệ thống giáo dục thì tập luyện Điền kinh còn nhằm phát triển thể lực toàn diện, là nền tảng để tiếp thu các môn học khác đồng thời giáo dục tính sáng tạo, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tự giác, tích cực và nỗ lực ý chí cao cho con người

Điền kinh gồm rất nhiều môn như chạy, nhảy, ném đẩy… nó thể hiện được các tố chất thể lực của VĐV như Sức nhanh, Sức mạnh, Sức bền Trong chạy ngắn đặc biệt cự ly chạy 100m tố chất sức mạnh tốc độ có vai trò quan trọng trong quá trình huấn luyện Để đạt được thành tích cao nhiều phương pháp huấn luyện đã được áp dụng, nhờ có tiến bộ của khoa học nhiều bài tập mới đã được áp dụng và có hiệu quả phát triển tốt sức mạnh của VĐV

Trong quá trình đào tạo huấn luyện đối với trẻ em là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến sự thành công sau này Để đạt được thành tích cao cần chuẩn bị tốt về mặt thể lực, để đặt nền móng cho sự tiếp thu và hoàn thiện sau này.Trong môn điền kinh, chạy 100m là môn được nhà trường đặc biệt quan tâm Tập luyện và thi đấu chạy 100m đòi hỏi vận động viên phải hội

tụ đầy đủ các tố chất thể lực và khả năng phối hợp vận động Trong đó, việc phát triển sức nhanh là rất quan trọng và là khâu then chốt vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến thành tích môn chạy 100m Qua quá trình theo dõi, tìm hiểu về quá trình học tập và tập luyện của các em nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B – Nam Định, tôi thấy hiệu quả chưa được cao, đặc biệt là sức nhanh trong chạy 100m

Trong quá trình nghiên cứu tài liệu chúng tôi được biết nội dung chạy 100m đã có một số tác giả nghiên cứu như: Hoàng Chí Linh (K38) khóa luận

tốt nghiệp năm 2016, Lâm Đức Thuận (K33) khóa luận tốt nghiệp năm 2011 Khoa GDTC Trường ĐHSP Hà Nội 2…

Những công trình trên có ý nghĩa to lớn trong công việc nâng cao thành tích chạy cự ly 100m cho đội tuyển điền kinh các trường THPT hiện nay và có

ý nghĩa trong việc nâng cao thành tích TDT trong nhà trường Song chưa có công trình nào đi sâu vào nghiên cứu bài tập phát triển sức nhanhnhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nam đội tuyển điền kinh Trường THPT Xuân Trường B - Nam Định

Trên cơ sở phân tích ý nghĩa tầm quan trọng, tính cấp thiết của vấn đề Với mong muốn đóng góp một phần vào sự phát triển của nhà trường, nâng cao thành tích chạy 100m cho nam đội tuyển điền kinh Trường THPT Xuân Trường

B - Nam Định, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Lựa chọn bài tập phát

triển sức nhanh nâng cao thành tích chạy 100m cho nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B Nam Định”

* Mục đích nghiên cứu

Lựa chọn được bài tập phát triển sức nhanh nâng cao thành tích chạy 100m cho nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B - Nam Định để ứng dụng vào giảng dạy và góp phần nâng cao thành tích chạy 100m của đội tuyển điền kinh nói riêng và thành tích thể thao trong nhà trường nói chung

* Giả thuyết khoa học

Giả thuyết rằng: Nếu đề tài lựa chọn được bài tập phát triển sức nhanh nâng cao thành tích chạy 100m cho nam đội tuyển trường THPT Xuân Trường

B - Nam Định phù hợp, khoa học thì sẽ giúp cho nam đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B - Nam Định đạt thành tích cao trong tập luyện và thi đấu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC trong nhà trường

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam - Một nhà tư tưởng lớn, một danh nhân văn hóa thế giới, Người đã sớm nhận thấy lợi ích của TDTT đối với cá nhân con người và xã hội TDTT là một biện pháp tích cực có tác dụng tốt trong việc giữ gìn và tăng cường sức khỏe con người Chính vì vậy, ngay từ khi mới giành được độc lập, chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra lời kêu gọi toàn dân tập thể dục Trong lời kêu gọi, Người chỉ cho nhân dân thấy rằng “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khoẻ ” và vì thế: “Tập luyện thể dục bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi người dân yêu nước” [1], [15]

Mỗi dân tộc muốn tồn tại và phát triển thì không thể không quan tâm đến sức khỏe của nhân dân Ngày 30/01/1946, chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh thành lập Nha thể dục trung ương, nhằm xây dựng và phát triển phong trào

"Khỏe vì nước" Tư tưởng đó của người đã trở thành động lực thúc đẩy phong trào quần chúng tập luyện thể dục và rèn luyện thân thể (RLTT)

Thấm nhuần lời dạy của chủ tịch Hồ Chí Minh Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm lãnh đạo sự nghiệp xây dựng và phát triển TDTT một cách toàn diện,

đã được thể hiện rõ trong văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII "Phát triển phong trào TDTT sâu rộng trong cả nước, trước hết là trong thanh niên, thiếu niên, tạo bước chuyển biến tích cực về chất lượng và hiệu quả GDTC trong trường học, trong các lực lượng dự bị quốc tế về thể dục thể thao, từng bước hình thành lực lượng thể thao chuyên nghiệp"

Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của TDTT, Đảng và Nhà nước

ta thường xuyên quan tâm, định hướng phát triển sự nghiệp TDTT, trong đó có GDTC GDTC là một bộ phận quan trọng của nền giáo dục XHCN, nhằm đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện về trí tuệ và thể chất

Trong giai đoạn hiện nay, mục tiêu của GDTC trong trường học các cấp

là gắn liền và góp phần thực hiện mục tiêu của giáo dục và đào tạo theo tinh thần nghị quyết Đại hội Đảngcộng sản Việt Nam lần thứ VII, nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có tri thức và có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ và năng động sáng tạo.[16]

Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại điều 41 quy định nước nhà thống nhất quản lý sự nghiệp phát triển TDTT, quy định chế độ giáo dục thể chất bắt buộc trong trường học, khuyến khích và giúp đỡ phát triển các hình thức tổ chức TDTT tự nguyện của nhân dân tạo điều kiện cần thiết để không ngừng mở rộng các hoạt động TDTT quần chúng, chú trọng hoạt động TDTT chuyên nghiệp, bồi dưỡng các tài năng thể thao GDTC trong nhà trường

có vai trò rất lớn bảo vệ và tăng cường sức khỏe, nâng cao thể lực cho tuổi trẻ học sinh, sinh viên góp phần tích cực bồi dưỡng, đào tạo lớp người phát triển toàn diện để xây dựng và bảo vệ đất nước GDTC học đường còn có tác dụng tạo ra tiềm năng lớn về lực lượng vận động viên năng khiếu cung cấp cho đất nước ngày càng nhiều tài năng thể thao

Ngày 24/03/1994 Ban bí thư TW Đảng đã ra chỉ thị 36/CP/TW khóa VIII giao trách nhiệm cho bộ GD&ĐT và tổng cục thể thao thường xuyên phối hợp chỉ đạo tổng kết công tác GDTC cải tiến chương trình giảng dạy, tiêu chuẩn rèn luyện thân thể đào tạo giáo viên TDTT cho trường học các cấp, tạo những điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất để thực hiện chế độ GDTC bắt buộc ở tất cả các trường học làm cho trở thành nếp sống hàng ngày của hầu hết học sinh, sinh viên Cải cách chương trình giảng dạy, tiêu chuẩn rèn luyện thân thể, đào tạo

giáo viên TDTT cho từng trường học các cấp, tạo những điều kiện cần thiết về

cơ sở vật chất để thực hiện chế độ GDTC bắt buộc ở tất cả các trường học [10]

TDTT Trong trường học không chỉ là một phần quan trọng không thể tách rời của nền giáo dục XHCN, mà còn có tác động tích cực trong việc hoàn thiện nhân cách, trí tuệ, thể chất, nhân cách cho học sinh GDTC trong trường học còn là một bộ phận hữu cơ của mục tiêu GD&ĐT (quá trình giáo dục bao gồm: Giáo dục trí tuệ, giáo dục kỹ thuật và GDTC) Đánh giá GDTC có vị trí ngang hàng với các mặt giáo dục khác Sự kết hợp giữa chúng không chỉ là phương tiện nâng cao sản xuất mà còn là phương thức để tạo nên con người phát triển toàn diện Muốn đa dạng hóa công tác GDTC trong nhà trường trở thành một mặt giáo dục quan trọng của quá trình giáo dục trước hết trong cấp nhà trường GDTC phải được triển khai đồng bộ cùng các mặt giáo dục khác

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, trong kỳ họp đầu tiên bàn về nội dung triển khai thực hiện nghị quyết Đại hội VIII, Ban chấp hành TW đã chọn chủ đề định hướng phát triển GD&ĐT và Khoa học - Công nghệ Vì vậy, Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam khóa VIII đã họp và ra nghị quyết 2 về "Định hướng phát triển GD&ĐT trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nhiệm vụ đến năm 2010" [11]

Định hướng về công tác GD&ĐT và khoa học công nghệ những năm tới, Nghị quyết TW 2 khoá VIII về GDĐT và khoa học công nghệ (KHCN) khẳng định: “GDĐT cùng với KHCN phải thật sự trở thành quốc sách hàng đầu, chuẩn

bị tốt cho hành trang cho thế hệ trẻ đi vào thế kỷ XXI” Muốn xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh phải có con người phát triển toàn diện không chỉ về trí tuệ, trong sáng về đạo đức, mà còn phải là con người cường tráng về thể chất” Chăm lo cho con người về thể chất là trách nhiệm của toàn xã hội, của tất cả các ngành, các đoàn thể trong đó có GD&ĐT, y tế, TDTT và còn nhấn

mạnh: "Đối với giáo dục phải nhằm vào mục tiêu thực hiện giáo dục toàn diện: đức dục, trí dục, thể dục và mỹ dục trong tất cả các cấp học" [11]

Nghị quyết chỉ rõ "Khâu then chốt để thực hiện chiến lược phát triển giáo dục là phải đặc biệt chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hóa đội ngũ giáo viên cũng như cán bộ quản lý giáo dục, cả về chính trị tư tưởng đạo đức và năng lực chuyên môn nghiệp vụ" [11]

Đảng đã khẳng định quan điểm: Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng và hiệu quả của giáo dục, đồng thời còn nêu lên những giải pháp tạo động lực cho thầy và trò, phát huy truyền thống hiếu học, "Tôn sư trọng đạo" trọng dụng nhân tài, cổ vũ các thầy cô giáo phát huy tinh thần lao động cần cù, sáng tạo, dạy tốt, nghiên cứu tốt, có nhiều cống hiến cho đất nước

Giáo dục con người phát triển toàn diện phải "Kết hợp hài hòa sự phong phú về tinh thần, sự trong sáng về đạo đức, sự toàn diện về thể chất" Sự cường tráng về thể chất là nhu cầu của bản thân con người, đồng thời là vốn quý tạo

ra sản phẩm trí tuệ và vật chất cho xã hội Vì vậy, chăm lo cho con người về thể chất là trách nhiệm của toàn xã hội nói chung và ngành TDTT nói riêng

Đó chính là mục tiêu cơ bản quan trọng nhất của nền giáo dục TDTT nước nhà

mà Đảng, Nhà nước và Bác Hồ luôn coi trọng, quan tâm và nhắc nhở

1.2 Giáo dục thể chất - Mục tiêu, nhiệm vụ, vai trò của công tác GDTC ở các trường THPT

1.2.1 Giáo dục thể chất, tầm quan trọng của công tác giáo dục thể chất trong trường học

GDTC trong trường học là một trong những mặt hữu cơ của quá trình giáo dục (quá trình giáo dục bao gồm: Giáo dục trí tuệ, giáo dục kỹ thuật và GDTC) Đánh giá GDTC có vị trí ngang hàng với các mặt giáo dục khác, sự kết hợp giữa chúng không chỉ là phương tiện nâng cao sản xuất cho xã hội mà còn là phương thức để tạo nên con người phát triển toàn diện

Bác Hồ vĩ đại của dân tộc ta, từ lòng yêu nước thương dân, từ ý chí suốt đời vì nước vì dân đã dạy: "Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công Mỗi người dân yếu ớt tức là làm cho cả nước yếu đi một phần, mỗi người dân khỏe mạnh làm cho cả nước mạnh khỏe" [15] Quan điểm đó của Người đã được Đảng và Nhà nước ta thực hiện trong những năm qua nó trở thành kim chỉ nam cho hoạt động tập luyện thể dục thể thao nhằm nâng cao thể chất cho con người Đảng và Nhà nước ta

đã giao trách nhiệm cho Bộ giáo dục và đào tạo và Ủy ban TDTT (nay là Tổng cục TDTT) phải thường xuyên phối hợp chỉ đạo, tổng kết công tác GDTC, cải tiến chương trình giảng dạy, đào tạo đội ngũ giáo viên TDTT cho các cấp học, tạo điều kiện về cơ sở vật chất để thực hiện tốt chế độ GDTC trong nhà trường

Bước vào thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước vấn đề đặt ra

là làm thế nào để nâng cao thể chất người Việt Nam Vấn đề này đòi hỏi phải nâng cao chất lượng GDTC trong các trường học, các cấp học Muốn thực hiện được như vậy cần cải tiến nội dung giảng dạy, quy định về tiêu chuẩn RLTT cho học sinh, sinh viên các cấp và quy chế GDTC bắt buộc trong các trường học Quy chế chỉ rõ: "Học sinh, sinh viên có trách nhiệm hoàn thành tốt nhiệm

vụ học tập môn thể dục Sinh viên các trường Đại học và Cao đẳng phải có chứng chỉ GDTC mới đủ điều kiện tốt nghiệp Học sinh, sinh viên phải thường xuyên tham gia tập luyện và kiểm tra tiêu chuẩn RLTT (đối với học sinh phổ thông) và tiêu chuẩn đánh giá thể lực (đối với sinh viên Đại học và Chuyên nghiệp) Học sinh, sinh viên đạt tiêu chuẩn được cấp giấy chứng nhận " [3]

Tóm lại: Quan tâm chăm lo sức khỏe và phát triển thể chất cho nhân dân

là vấn đề được thực hiện xuyên suốt những năm qua, trong đó GDTC cho thanh thiếu niên, học sinh các cấp luôn được coi trọng Đây cũng là mục tiêu cơ bản nhất trong giáo dục con người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ nhằm đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Đặc biệt trong trường

học giúp học sinh học tập đạt kết quả cao trong các kỳ thi kết thúc và kỳ thi tốt nghiệp Muốn có sức khỏe tốt chỉ có con đường tập luyện các bài tập thể chất

một cách nghiêm túc có hệ thống và có khoa học

1.2.2 Mục tiêu của giáo dục thể chất trong trường học

Nhằm thực hiện được mục tiêu của nền giáo dục quốc dân thì GDTC trong trường học có mục tiêu chính là giúp người học nắm vững kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, nâng cao ý thức và năng lực TDTT của học sinh Hình thành phẩm chất đạo đức tốt góp phần phát triển hài hòa về thể chất và nhân cách cho người học Tránh xa các tệ nạn xã hội và bồi dưỡng tài năng thể thao cho đất nước Hình thành và phát triển con người mới, con người XHCN, sẵn sàng tham gia chiến đấu, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

1.2.3 Nhiệm vụ của giáo dục thể chất trong trường học

Để đạt được mục tiêu của nền giáo dục nước nhà thì giáo dục thể chất

trong trường học phải thực hiện những nhiệm vụ sau:

Phát triển cân đối hình thái và chức năng cơ thể người học theo lứa tuổi, trình độ vận động, phát triển toàn diện năng lực thể chất, tăng cường sức khỏe

và khả năng chống đỡ lại các tác nhân có hại của môi trường bên ngoài với cơ thể

Hình thành và hoàn thiện cho người học những kỹ năng, kỹ xảo vận động trong cuộc sống và ứng dụng vào các môn thể thao cơ bản, đồng thời trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về sử dụng phương tiện và phương pháp tập luyện thể thao

Hình thành cho người học những thói quen giữ gìn vệ sinh, rèn luyện thân thể thường xuyên, giáo dục phẩm chất đạo đức, ý chí, tính tập thể, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỉ luật…

1.2.4 Vai trò của giáo dục thể chất trong trường học

Mục tiêu của nền giáo dục nước ta đặt ra phải đào tạo ra những con người phát triển toàn diện về các mặt: đức, trí, thể, mỹ Nên bên cạnh công tác giáo dục văn hóa thì GDTC cũng chiếm một vị trí quan trọng Nó là một tiền đề giúp người học có đủ sức khỏe, tinh thần thoải mái, sảng khoái để tiếp thu kiến thức của các môn khác

GDTC trường học là cơ sở, nền tảng của TDTT quốc dân Đây là một chiến lược quan trọng và có tác dụng lâu dài vì lực lượng học sinh, sinh viên là lực lượng rất đông đảo và nhiệt tình trong việc tham gia tập luyện TDTT Phong trào TDTT trong học sinh, sinh viên phát triển sẽ kéo theo phong trào thể thao quần chúng phát triển và đây cũng là cơ sở để tuyển chọn, bồi dưỡng các tài năng thể thao tiến đến thể thao thành tích cao

GDTC trong trường học làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần của người học Nó là cầu nối để người học giao lưu, học hỏi, đoàn kết lại với nhau

Nó khích lệ lòng tự tin, dũng cảm của bản thân người học có khát khao khẳng định bản thân mình

GDTC trong trường học là yếu tố cơ bản để chuẩn bị cho lao động sản xuất và sẵn sàng bảo về tổ quốc Vì kết quả hoạt động GDTC nên trình độ hoạt động thể lực của người học sẽ được nâng cao Đó là cơ sở để tiếp thu các thao tác lao động và giải quyết các nhiệm vụ mà thực tiễn đòi hỏi người lao động và giải quyết các kỹ xảo vận động hoàn thiện GDTC còn giúp các em rèn luyện ý chí, tinh thần vượt khó, lòng tự tôn dân tộc, từ đó sẵn sàng tham gia xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT

Lứa tuổi này cơ thể các em đã phát triển tương đối hoàn chỉnh Tuy nhiên, các bộ phận cơ thể vẫn tiếp tục phát triển nhưng tốc độ chậm dần, chức năng sinh lý tương đối ổn định , khả năng hoạt động thể lực của hệ thống cơ quan

cũng được cao hơn Sự phát triển cơ thể của cả nam và nữ có sự khác biệt rất lớn do những đặc điểm sinh lý khác nhau Do vậy, quá trình GDTC cho học sinh lứa tuổi này chúng ta cần căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi và giới tính của các em.

- Về tâm lý: Các emthích chứng tỏ mình là người lớn, muốn để cho mọi

người tôn trọng mình, để có một trình độ hiểu biết nhất định có khả năng phân tích tổng hợp, muốn hiểu biết nhiều, có nhiều hoài bão nhưng còn nhiều nhược điểm và thiếu kinh nghiệm trong cuộc sống Tuổi này chủ yếu là tuổi hình thành thế giới quan tự ý thức hình thành tính cách và hướng về tương lai Đó là tuổi đầy nhu cầu năng động, sáng tạo

- Hưng phấn: Các em có thái độ tự giác, tích cực học tập xuất phát từ

động cơ học tập đúng đắn và hướng tới việc lựa chọn nghề sau khi học song

- Tình cảm: Học sinh THPT thể hiện rõ rệt hơn tình cảm gắn bó và yêu

quý mái trường mà đặc biệt đối với những giáo viên giảng dạy các em

- Trí nhớ: Ở lứa tuổi này hầu như không còn tồn tại việc ghi nhớ máy

móc mà biết cách ghi nhớ có hệ thống đảm bảo tính tư duy logic chặt chẽ hơn

và lĩnh hội được bản chất các vấn đề cần học tập

Các phẩm chất ý chí đã rõ ràng hơn và mạnh mẽ hơn Thế giới không phải một niềm tin lạnh nhạt khô khan mà trước hết đó là niềm say mê ước vọng nhiệt tình

1.3.2 Đặc điểm sinh lý

- Hệ thần kinh: Tiếp tục được phát triển để đi đến hoàn thiện khả năng

tư duy phát triển và trừu tượng được phát triển tạo điều kiện thuân lợi cho việc học tập phản xạ có điều kiện một cách nhanh chóng Do sự hoạt động mạnh mẽ của tuyến giáp, tuyến sinh dục, tuyến yên làm cho tính hưng phấn hệ thần kinh chiếm ưu thế, giúp hưng phấn và ức chế không cân bằng ảnh hưởng đến hoạt động thể lực đặc biệt ở các em nữ tính nhịp điệu giảm sút nhanh chóng, khả năng chịu đựng vận động yếu Vì vậy, giáo viên cần sử dụng bài tập thích hợp

và thường xuyên quan sát phản ứng có thể của nữ học sinh để có biện pháp giải quyết kịp thời

- Hệ vận động:

+ Hệ xương:Bắt đầu giảm tốc độ phát triển mỗi năm nữ tăng 0.5 - 1cm,

nam 1 - 3cm Cột sống ổn định hình dáng

+ Hệ cơ: Các tổ chức cơ phát triển chậm hơn hệ xương nên cơ còn tương

đối yếu, các cơ lớn phát triển tương đối nhanh, các cơ nhỏ đặc biệt là cơ duỗi phát triển chậm, cơ duỗi của nữ yếu nên ảnh hưởng đến sự phát triển sức mạnh

Do vậy, cần phải tập các bài tập phát triển sức mạnh có tính chất riêng biệt, tính chất động tác với nữ cần toàn diện mang tính mềm dẻo, nhịp điệu và khéo léo

+ Hệ tuần hoàn: Đã phát triển và hoàn thiện mạch đập của nam 70 - 80

lần/phút, của nữ 75 - 80 lần/phút Phản ứng hệ tuần hoàn trong hoạt động tương đối rõ rệt và sau vận động hồi phục nhanh chóng cho nên có thể tập những bài tập dai sức, các bài tập có khối lượng và cường độ vận động tương đối lớn

+ Hệ hô hấp: Phát triển tương đối hoàn thiện vòng ngực trung bình của

nam 67 - 72cm, của nữ 69 - 74cm, dung lượng phổi tăng lên nhanh chóng (lúc

15 tuổi là 2 - 2.5lít, từ 16 - 18 tuổi là 3 – 4lít) tần số hô hấp gần giống với người lớn, tuy nhiên các cơ hô hấp còn yếu và sự co giãn lớn, ngực còn ít chủ yếu là

co giãn cơ hoành, các bài tập chạy, chạy cự ly việt dã tác dụng tốt đến sự phát triển hô hấp

1.4 Nội dung và các giai đoạn huấn luyện điền kinh

1.4.1 Nội dung huấn luyện điền kinh

Nội dung huấn luyện thể thao nói chung và điền kinh nói riêng là quá trình huấn luyện về các mặt: Thể lực, kỹ - chiến thuật, đạo đức, ý chí, tâm lý và

lý luận Tất cả các mặt này đều có mối liên quan chặt chẽ với nhau và tạo thành một quá trình thống nhất của việc hoàn thiện thể thao cho vận động viên điền kinh Quá trình này được thực hiện thông qua việc sử dụng các phương tiện, phương pháp huấn luyện chung, huấn luyện chuyên môn và các hình thức khác nhau của lượng vận động trong tập luyện và thi đấu

1.4.2 Các giai đoạn huấn luyện điền kinh

Trong quá trình huấn luyện điền kinh nói chung và huấn luyện chạy cự

ly ngắn nói riêng đều có 4 giai đoạn:

+ Giai đoạn huấn luyện ban đầu

+ Giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu

+ Giai đoạn chuyên môn hóa sâu

+ Giai đoạn hoàn thiện thể thao

Mỗi giai đoạn đảm bảo các chức năng và nhiệm vụ riêng đáp ứng với nhu cầu và mục đích huấn luyện cho vận động viên

Nhiệm vụ chủ yếu của giai đoạn này là phát triển thể lực toàn diện của các em, dạy cho các em những bài tập khác nhau, gây cho chúng sự ham thích thể thao đặc biệt là điền kinh

Trong giai đoạn huấn luyện này phương pháp trò chơi chiếm ưu thế vì

nó không chỉ dùng để phát triển tốc độ mà còn để tăng cường sức mạnh, khả năng phối hợp vận động và sức bền Trong giai đoạn huấn luyện ban đầu còn

có các bài tập nhằm phát triển tổng hợp các tố chất thể lực của vận động viên Kết thúc giai đoạn huấn luyện ban đầu, những em có chỉ số kiểm tra tốt sẽ được chuyển tiếp vào giai đoạn tiếp theo

Nhiệm vụ chủ yếu của giai đoạn này là: huấn luyện thể thao toàn diện, nâng cao mức độ chịu đựng chung của cơ thể, tạo được vốn kỹ năng của vận động, tăng tri thức để hình thành những nền tảng ban đầu của tài năng thể thao

Đặc điểm của giai đoạn này là sử dụng rộng rãi các phương pháp, phương tiện huấn luyện, song có tính tới đặc thù của chạy ngắn

Để huấn luyện tốc độ ở giai đoạn này không nên cho các em chạy với tốc

độ cực đại quá nhiều Tập chạy trong các điều kiện khó khăn (chạy trên bậc cầu thang, chạy trên dốc, chạy trên cát) luân phiên với chạy trong điều kiện bình thường Cần nhớ rằng điều quan trọng khi huấn luyện sức nhanh là tình trạng hưng phấn tối ưu của hệ thần kinh trung ương, khi mà vận động viên chưa bị mệt mỏi bởi những hoạt động trước đó Vì vậy, các hoạt động tốc độ cần được

áp dụng ngay sau phần khởi động

Để huấn luyện tốc độ có thể sử dụng các môn bóng (bóng đá, bóng rổ, bóng ném) đòi hỏi phải sử dụng sức nhanh trong các tình huống thay đổi Trong những năm chuyên môn hóa ban đầu cần đặc biệt thận trọng tuân thủ giới hạn cường độ của lượng vận động vì lúc này là lúc cơ thể các em đang phát triển

Đặc điểm của giai đoạn này là tính chuyên môn hóa được thể hiện rõ hơn Tỷ trọng huấn luyện chuyên môn về thể lực, kỹ thuật, tâm lý được tăng lên đáng kể Khối lượng và cường độ của các phương tiện huấn luyện chủ yếu

tăng nhiều so với giai đoạn trước Với mục đích hoàn thiện trình độ huấn luyện

về thể lực, kĩ thuật của vận động viên chạy ngắn, vẫn nên đa dạng hóa các phương tiện huấn luyện và tỉ trọng tích hợp, đa dạng hóa điều kiện thực hiện chúng và vị trí tiến hành tập luyện Đây là giai đoạn vận động viên tập luyện thể thao tích cực nhất đồng thời bộc lộ khả năng thể thao và đạt trình độ điêu luyện về thể thao Trong quá trình tập luyện thể hiện rõ đặc điểm của chuyên môn hóa sâu như : thể lực, kỹ - chiến thuật, tâm lý cũng như được nâng lên đáng kể nhờ tăng khối lượng đào tạo chung và cả khối lượng các bài tập đào tạo chuyên môn cũng như các bài tập thi đấu Tổng khối lượng và cường độ tăng nhiều hơn so với giai đoạn trước, khối lượng các cuộc kiểm tra thi đấu cũng tăng lên rõ rệt và trở thành nội dung không thể thiếu được trong kế hoạch huấn luyện Hệ thống tập luyện và thi đấu ngày càng trở nên cá biệt hóa, đào tạo thể thao phần lớn gắn liền với thành tích thể thao Do đó, đòi hỏi vận động viên phải dành nhiêu thời gian và công sức, dồn nhiều tâm trí để tập luyện và thực hiện chế độ sinh hoạt phù hợp, có kế hoạch để đạt được thành tích cao nhất

Ở giai đoạn này lượng vận động trong huấn luyện tương ứng với thi đấu càng lớn và việc tuân thủ theo nguyên tắc thích hợp càng nghiêm ngặt thì thành tích càng cao Vì vậy, cần đặc biệt thận trọng đến mối quan hệ giữa khối lượng

và cường độ của lượng vận động trong huấn luyện

Việc huấn luyện chạy ngắn đẳng cấp cao khác với huấn luyện cấp thấp hơn cả về nhiệm vụ, nội dung và sự phân chia lượng vận động Khi bắt đầu lập

kế hoạch huấn luyện cần phân tích và làm rõ những mặt mạnh, mặt yếu trong thi đấu của vận động viên, những khâu còn yếu trong huấn luyện thể lực và kĩ thuật, lượng vận động khác nhau của chu kì năm

Tất cả những tài liệu này cho phép huấn luyện viên lực chọn thận trọng hơn các phương tiện huấn luyện (để sửa chữa những khuyết điểm) khối lượng

và cường độ trong chu kì huấn luyện nhiều năm Qua nghiên cứu các nhà lý luận chuyên nghành điền kinh khẳng định rằng: Giai đoạn huấn luyện ban đầu là giai đoạn làm cơ sở, nền tảng và giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu là giai đoạn huấn luyện cơ bản trong quá trình huấn luyện Bởi vì giai đoạn huấn luyện ban đầu là huấn luyện kỹ năng khéo léo phối hợp động tác phát triển sức nhanh, năm được

kỹ thuật sơ bộ, còn giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu là giảng dạy kỹ thuật phát triển sức mạnh của động tác và tốc độ chạy, tăng sức mạnh tốc độ Tăng cường sức khỏe và rèn luyện sự bền bỉ dẻo dai của cơ thể

Trong chạy 100m yêu cầu có các tố chất sức nhanh, sức mạnh tốc độ, sức bền tốc độ Trong đó, sức nhanh đóng vai trò quyết định đối với thành tích chạy cự li 100m, các tố chất này có mối quan hệ hữu cơ với nhau, tố chất này củng cố cho tố chất kia phát triển Nếu như thiếu đi một trong ba yếu tố trên thì ảnh hưởng không nhỏ đến việc nâng cao thành tích chạy 100m

+ Tố chất sức nhanh giúp đạt được tốc độ trong khi chạy

+ Tố chất sức mạnh tốc độ giúp cho mỗi bước chạy có lực đạp ở chân sau, tăng khả năng thực hiện động tác hiệu quả

+ Tố chất sức bền tốc độ giúp duy trì được tốc độ trên toàn cự li chạy 100m

1.5 Sức nhanh và các biểu hiện của sức nhanh

Sức nhanh là khả năng thực hiện động tác trong thời gian ngắn nhất ở một điều kiện nhất định Người ta phân biệt ba hình thức biểu hiện sức nhanh như sau:

+ Thời gian tiềm tàng của phản ứng vận động

+ Tốc độ động tác

+ Tần số động tác

Các hình thức đơn giản của sức nhanh tương đối độc lập với nhau Đặc biệt những chỉ số về thời gian phản ứng vận động hầu như không tương quan với tốc độ động tác Những hình thức kể trên là thể hiện các năng lực tốc độ khác nhau.Trong thực tiễn thì sức nhanh được biểu hiện tổng hợp.Thí dụ: thành tích chạy ngắn phụ thuộc vào thời gian phản ứng vận động, tốc độ động tác đơn

và tần số bước chạy Trong động tác có sự phối hợp phức tạp thì tốc độ không chỉ phụ thuộc vào sức nhanh mà còn phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác.Thí dụ: trong chạy thì tốc độ phụ thuộc vào độ dài bước chạy và tần số của bước, còn bước chạy lại phụ thuộc vào độ dài chi dưới và lúc đạp sau Vì vậy, tốc độ động tác hoàn chỉnh biểu hiện gián tiếp sức nhanh của con người cho nên trong khi phân tích đánh giá sức nhanh của con người phải căn cứ vào mức độ phát triển của từng hình thức đơn giản của nó

Các tiền đề quan trọng cho sức nhanh là tính linh hoạt của các quá trình thần kinh, sức mạnh - nhanh, khả năng kéo căng kéo giãn, tính đàn hồi và khả năng thả lỏng của các cơ, ý chí tinh thần và cơ chế sinh hóa

Chỉ khi nào thay đổi một cách nhanh nhất giữa hưng phấn và ức chế trong những sự điều hòa tương ứng của hệ thần kinh cơ, kết hợp dùng lực tốt nhất thì mới có thể đạt được một tốc độ động tác cao và tần số động tác tối đa

Là tỉ lệ sức mạnh - nhanh, trong sức nhanh phản ứng đặc biệt trong sự tăng tốc cao, lúc xuất phát và khả năng nhanh chóng đạt tốc độ cao, như trong chạy cự li ngắn, đua xe đạp cự li ngắn, đua thuyền, đua ca nô và trong phần lớn các môn bóng Về phương diện sinh hóa sức nhanh phụ thuộc một cách đặc biệt vào các nguồn dự trữ năng lượng trong cơ và mức độ của sự huy động năng lượng hóa học ở dạng yếm khí

Khả năng kéo dãn, tính đàn hồi và khả năng thả lỏng của cơ hoạt động thay đổi nhau trong các bài tập sức nhanh Nếu các tính chất này không được phát triển đầy đủ thì không thể đạt được biên độ động tác cần thiết và các cơ đồng vận phải khắc phục một lực cản rất lớn trong quá trình thực hiện động tác đặc biệt ở những điểm tiếp của động tác Do đó, các bài tập kéo dãn và thả lỏng phải luôn luôn là thành phần của huấn luyện nhằm phát triển sức nhanh

* Sự nỗ lực về ý chí

Việc đạt được sức nhanh cao nhất phụ thuộc một cách quyết định vào sự

nỗ lực của ý chí Bởi vì trong huấn luyện cự li ngắn không có một sự bắt buộc bên ngoài nào trực tiếp tác dụng lên vận động viên, như khi nâng một quả tạ nặng hoặc khi nhảy cao nên khó sử dụng sức mạnh và ý chí một cách tối đa

Dó đó, đòi hỏi phải đạt được những thành tích lớn về mặt ý chí thông qua các yêu cầu cao trong huấn luyện, trong đó một điều kiện không thể thiếu được là thông báo tốc độ đạt được bằng sự đo chính xác về thời gian Điều này được tiến hành tốt nhất trong huấn luyện thi đấu với đối phương

Như vậy, sức nhanh phụ thuộc chủ yếu vào tính linh hoạt của quá trình thần kinh cơ và tốc độ co cơ Cả hai nhóm mặc dù biến đổi dưới tác dụng của tập luyện nhưng nói chung đều là những yếu tố được quy định với các đặc điểm

di truyền do đó trong quá trình tập luyện, sức nhanh biến đổi chậm và ít hơn sức mạnh và sức bền

1.5.2 Cơ sở sinh lý, sinh hóa của sức nhanh

Thời gian của phản ứng vận động gồm 5 giai đoạn:

1 Xuất hiện hưng phấn trong cơ quan cảm thụ

2 Dẫn truyền hưng phấn vào hệ thần kinh trung ương

3 Truyền tín hiệu trong tổ chức lưới và hình thành tín hiệu ly tâm

4 Truyền tín hiệu từ thần kinh trung ương tới cơ

5 Hưng phấn cơ và hoạt động đáp trả

Trong giai đoạn thứ ba chiếm nhiều thời gian nhất Những hoạt động tác được thực hiện với tốc độ tối đa khác hẳn với động tác chậm về đặc điểm sinh

lý Sự khác biệt cơ bản thể hiện ở chỗ: Khi thực hiện với tốc độ tối đa thì khả năng điều chỉnh bằng cảm giác trong tiến hành thực hiện động tác sẽ gặp khó khăn Do đó, với tốc độ cao khó có thể thực hiện động tác thật chính xác Các động tác rất nhanh và được thực hiện với tần số cao, thí dụ trong chạy cự li ngắn, cơ chỉ hoạt động tích cực ở những điểm cuối cùng của biên độ động tác Động năng được truyền cho một bộ phận nào đó của cơ thể, sau đó

bị triệt tiêu khi các cơ đối kháng tham gia hoạt động và truyền cho bộ phận này một gia tốc theo hướng ngược lại Trong động tác tốc độ lớn, hoạt tính của cơ diễn ra trong thời gian ngắn đến mức cơ không kịp co lại nhiều và thực tế cơ hoạt động theo chế độ đẳng trường

Tần số động tác phụ thuộc vào tính linh hoạt của 2 quá trình thần kinh hưng phấn và ức chế được chi phối bởi 3 yếu tố: cường độ, độ cân bằng và độ linh hoạt Một yếu tố cũng cần được chúng ta để ý là tính chất bẩm sinh Những

ai trong thành phần cơ có nhiều sợi cơ trắng thì phát triển sức nhanh Những ai trong thành phần cơ có nhiều sợi cơ đỏ thì phát triển sức mạnh

Do đó, cơ sở sinh lý phát triển sức nhanh là tăng cường độ linh hoạt và tốc độ dẫn truyền hưng phấn ở trung tâm thần kinh và bộ máy vận động tăng cường sự phối hợp giữa các sợi cơ và các cơ, nâng cao khả năng thả lỏng Theo quan điểm sinh hóa, sức nhanh phụ thuộc vào hàm lượng ATP trong

cơ và tốc độ phân giải ATP dưới tác động của xung động thần kinh cũng như vào tốc độ tái tổng hợp nó Vì các bài tập tốc độ diễn ra trong thời gian rất ngắn nên quá trình tổng hợp ATP hầu như được thực hiện theo cơ chế yếm khí Trong các bài tập như 100m - 200m, bơi 25m - 50m thì 90% năng lượng hoạt động của cơ được tạo ra sự cung cấp năng lượng yếm khí Do đó, có sự nợ dưỡng rất lớn và thời gian trả nợ dưỡng có thể kéo dài hàng chục phút

1.6 Phương pháp rèn luyện sức nhanh

1.6.1 Phương pháp rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động đơn giản

Phản ứng vận động đơn giản là sự đáp lại tín hiệu biết trước nhưng xuất phát đột ngột bằng động tác định trước (thí dụ: phản ứng với tiếng sung lệnh trong xuất phát) Sức nhanh phản ứng vận động có ý nghĩa thực dụng rất lớn Trong cuộc sống, ta thường gặp phải những trường hợp đòi hỏi đáp lại tín hiệu nào đó trong khoảng thời gian ngắn nhất Sức nhanh phản ứng vận động có khả năng “chuyển” rất cao: những người có khả năng phản ứng nhanh trong tình huống này thì càng dễ có phản ứng nhanh trong tình huống khác

Phương pháp phổ biến nhất trong rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động đơn giản là tập lặp lại với các tín hiệu xuất hiện đột ngột như: tiếng còi, tiếng súng, với những người mới tập phương pháp lặp lại nhanh chóng đem lại kết quả tốt

Trong trường hợp sức nhanh phản ứng giữ vai trò quan trọng người ta phải sử dụng tới các phương pháp chuyên môn để hoàn thiện nó Một trong số

phương pháp chuyên môn rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động đơn giản thường áp dụng trong thực tiễn là phương pháp phân tích Bản chất của phương pháp này là tách biệt việc hoàn thiện phản ứng với phần nâng cao tốc độ của động tác tiếp theo

Như vậy, bài tập sức nhanh phản ứng vận động đơn giản bao gồm 2 phần: tập phản ứng trong điều kiện thuận lợi và tạp tốc độ động tác theo phương pháp cảm giác vận động do Gelerstein đề xuất năm 1958 để hoàn thiện phản ứng vận động đơn giản Phương pháp này dựa trên mối liên quan chặt chẽ giữa sức nhanh phản ứng và năng lực phân biệt những khoảng thời gian ngắn Thông thường những người có khả năng cảm giác tốt và khoảng thời gian ngắn thì sẽ

có sức nhanh phản ứng cao

1.6.2 Phương pháp rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động phức tạp

Phản ứng vận động phức tạp thường gặp trong thể thao gồm có 2 loại: phản ứng đối với vật thể di động và phản ứng lựa chọn Phản ứng đối với vật thể di động thường gặp trong các môn bóng và các môn đối kháng cá nhân, phản ứng với vật thể di động thường kéo dài từ 0,25 - 1 giây Bài tập phản ứng đối với vật thể di động yêu cầu tập luyện được gia tăng thông qua tốc độ vật thể tăng tính bất ngờ và rút ngắn cự li Trò chơi vận động với bóng có tác dụng rất tốt trong rèn luyện sức nhanh đối với vật thể di động Trong khi tiến hành giáo dục phản ứng vận động phức tạp cần phải đảm bảo nguyên tắc từ đơn giản tới phức tạp và tiến hành theo cách tăng dần số lượng biến đổi tình huống có thể xảy ra

1.6.3 Phương pháp rèn luyện sức nhanh tần số động tác

Mặc dù phụ thuộc vào nhiều nhân tố nhưng tốc độ tối đa phụ thuộc chủ yếu vào tính linh hoạt của quá trình thần kinh Suy rộng ra thì tốc độ chủ yếu phụ thuộc vào tần số động tác Như vậy, bản chất của rèn luyện tốc độ là tác

động nâng cao tần số động tác Phương tiện rèn luyện sức nhanh tần số là các bài tập, các bài tập này thỏa mãn 3 yêu cầu:

+ Kỹ thuật động tác cho phép thực hiện với tốc độ giới hạn

+ Kỹ thuật bài tập đã được tiếp thu tới mức kĩ xảo

+ Thời gian bài tập tương đối ngắn (không quá 20 - 22 giây) để tốc độ không bị giảm sút ở cuối cự li

Về nguyên tắc, cần tạo điều kiện phát huy tần số động tác tối đa Các thành phần lượng vận động và quãng nghỉ trong các phương pháp rèn luyện tốc

độ đều phải hướng tới tần số tối đa

Như vậy, để giáo dục phát triển sức nhanh một cách hoàn chỉnh thì cần đưa vào các nội dung bài tập phong phú đa dạng và đảm bảo tính khoa học toàn diện trên cơ sở lí luận, tâm sinh lí lứa tuổi

1.6.4 Mối quan hệ giữa các tố chất thể lực trong việc nâng cao thành tích chạy 100m

Giáo dục sức nhanh trong chạy cự li ngắn nói chung và trong chạy 100m nói riêng có ý nghĩa và tầm quan trọng to lớn Trong quá trình tập luyện và thi đấu muốn đạt được thành tích cao ở chạy cự li ngắn thì yếu tố hang đầu là họ phải được huấn luyện sức nhanh Tuy nhiên, trong quá trình huấn luyện nhằm nâng cao thành tích chạy 100m, chúng ta không chỉ quan tâm đến việc huấn luyện các tố chất sức nhanh mà ta còn phải chú ý đến việc huấn luyện các tố chất thể lực khác Một trong các tố chất có liên quan đến thành tích chạy 100m

là tố chất sức mạnh

Thông thường khi phát huy tốc độ cao nhất, con người phải khắc phục lực cản bên ngoài khá lớn và tốc độ đạt được là nhờ vào sức mạnh cơ bắp Trong vùng trọng lượng vật thể lớn thì tốc độ sức mạnh của con người tăng lên

sẽ làm tốc độ động tác tăng lên và ngược lại Nếu tập luyện làm tăng tốc độ tối

đa và sức mạnh chỉ tăng trong vùng lực cản bên ngoài nhỏ, còn nếu lực cản bên

ngoài tương đối lớn thì thực tế sẽ không ảnh hưởng nhiều đến tốc độ động tác Chỉ có thể tăng đồng thời trị số tối đa của lực và tốc độ mới làm cho tốc độ tăng lên trong toàn vùng lực cản bên ngoài

Như vậy, về nguyên tắc có thể tăng tốc độ trong một động tác nào đó bằng một trong hai cách sau:

+ Tăng tốc độ tối đa

+ Tăng sức mạnh tối đa

Kinh nghiệm cho thấy, nâng cao tốc độ tối đa là việc làm khó khăn, trong khi đó nâng cao sức mạnh đơn giản hơn nhiều.Vì vậy, trong thực tiễn người ta

sử dụng rộng rãi các bài tập sức mạnh để nâng cao tốc độ Hiệu quả của các bài tập sức mạnh càng cao khi lượng đối kháng tập luyện càng lớn

Trong quá trình rèn luyện sức mạnh để nâng cao tốc độ cần giải quyết hai nhiệm vụ cơ bản sau:

+ Nâng cao sức mạnh tốc độ

+ Rèn luyện khả năng phát huy sức mạnh lớn trong điều kiện vận động nhanh

Để rèn luyện khả năng nhanh chóng phát huy sức mạnh, trong trường hợp này càng căng cơ tối đa được tạo lên bằng lượng đối kháng dưới mức giới hạn và tốc độ lớn nhất Trong rèn luyện sức mạnh tốc độ cần lưu ý rằng động tác phải thực hiện với biên độ cực đại Nếu thực hiện động tác với biên độ hạn chế (có chỗ dừng) thì những mối quan hệ phối hợp bất lợi sẽ được củng cố Cần phải sử dụng kết hợp các bài tập sức nhanh với các bài tập sức mạnh đơn thuần và lấy các bài tập sức mạnh đơn thuần làm cơ sở Nếu chỉ sử dụng các bài tập sức mạnh tốc độ thì tốc độ tối đa sẽ không được nâng lên một cách đáng kể bởi vì trong các động tác nhanh thời gian tác động lên hệ thần kinh cơ ngắn, xong khi tập sức mạnh đơn thuần để phát triển tốc độ cần lưu ý rằng trong thời gian tập sức mạnh đơn thuần, tốc độ thường tạm thời giảm đi Chỉ qua 2 -

6 tuần, sau khi ngừng hoặc giảm đột ngột lượng vận động đó thì tốc độ bắt đầu

tăng lên Trong thời gian dừng bài tập sức mạnh đơn thuần người ta sử dụng chủ yếu bài tập sức mạnh tốc độ

Các bài tập sức mạnh chỉ ảnh hưởng tích cực tới sức nhanh khi chúng tăng cường sức mạnh ở các động tác cần phát huy tốc độ tối đa Trong rèn luyện sức mạnh tốc độ cần lựa chọn lượng đối kháng lớn nhất nhưng vẫn không làm rối loạn cấu trúc bài tập thi đấu Có như vậy mới tác động đồng thời tới kỹ thuật

và các tố chất thể lực

Trong các động tác thực hiện với tốc độ cao, việc điều chỉnh sai sót trong vận động rất khó.Vì vậy, thực hiện kỹ thuật bài tập với tốc độ cao là nhiệm vụ rất phức tạp và khó khăn Mặt khác, giữa kỹ thuật và tốc độ tối đa tương quan chặt chẽ với nhau Do đó, huấn luyện kỹ thuật là một thành phần quan trọng của rèn luyện tốc độ

Trong thực tế người ta thường tiếp thu kỹ thuật bài tập tốc độ bằng hai cách: + Dạy động tác với tốc độ chậm, sau đó tăng dần tốc độ tới mức cực đại + Tiếp thu kỹ thuật ngay với tốc độ cực đại

Mỗi cách đều có lợi thế và nhược điểm riêng của nó Trong trường hợp đầu, động tác thực hiện với tốc độ chậm và tốc độ cao tuy giống nhau về đặc tính không gian, nhưng khác nhau về thông số sức mạnh tốc độ Trong trường hợp thứ hai, người tập không thể cùng một lúc thực hiện hai ý muốn: đúng và nhanh Hơn nữa, mức độ kĩ thuật của bài tập vượt quá tiếp thu với người tập Nhưng cuối cùng họ không tiếp thu kỹ thuật một cách chính xác

Để khắc phục những nhược điểm nêu trên, trong huấn luyện kỹ thuật bài tập tốc độ cần tuân thủ 2 nhiệm vụ sau:

+ Cần tiến hành dạy học động tác ở tốc độ xấp xỉ tối đa (9/10 sức) Để cấu trúc sức mạnh tốc độ không khác biệt so với khi thực hiện với tốc độ tối đa, đồng thời có thể kiểm tra kỹ thuật

+ Cần biến đổi tốc độ thực hiện động tác từ thấp tới cực đại

Bên cạnh tố chất sức mạnh tốc độ thì tố chất sức bền, khả năng phối hợp vận động và khả năng khéo léo cũng ảnh hưởng rất lớn tới thành tích chạy 100m

Tố chất sức bền đảm bảo sự duy trì khả năng vận động trong thời gian dài của người tập, tập luyện sức bền nhằm nâng cao các cấu trúc chức năng, chức phận, nâng cao khả năng hấp thụ oxy nên cơ thể sẽ duy trì được khả năng hoạt động thể lực lâu dài với cường độ và công suất lớn trong quá trình nâng cao thành tích chạy 100m

Khả năng phối hợp vận động và khéo léo đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả của quá trình huấn luyện Khả năng phối hợp vận động đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng của cơ thể tránh được các động tác thừa, sự tiêu hao năng lượng không cần thiết Mềm dẻo làm tăng biên độ tác động, tăng khả năng thả lỏng tạo thuận lợi cho quá trình chuyển đổi từ động tác này sang động tác khác

Tóm lại:Tốc độ tối đa mà con người có thể phát huy trong một hoạt động

nào đó phụ thuộc chủ yếu vào sức nhanh, ngoài ra còn phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác.Vì vậy, để có được hiệu quả cao trong quá trình rèn luyện sức nhanh cần kết hợp chặt chẽ với rèn luyện các tố chất thể lực khác và hoàn thiện

kĩ thuật

CHƯƠNG 2 NHIỆM VỤ, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích của đề tài, chúng tôi đề ra 2 nhiệm vụ cần giải quyết:

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, trong quá trình nghiên cứu đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

2.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

Việc sử dụng phương pháp này trong quá trình nghiên cứu là phục vụ chủ yếu cho việc giải quyết cả hai nhiệm vụ của đề tài Đây là phương pháp sử dụng rộng rãi trong các công trình nghiên cứu mang tính chất lý luận và sư phạm chúng tôi tiến hành theo 2 hướng sưu tầm tài liệu có liên quan đến các bài tập phát triển sức nhanh cho nam VĐV đội tuyển điền kinh trường THPT Xuân Trường B - Nam Định Các tài liệu chuyên môn có liên quan sẽ được lấy

từ các nguồn tài liệu khác nhau, nhằm tìm hiểu các luận cứ khoa học phù hợp với thực tiễn và những vấn đề liên quan đến công tác giảng dạy Từ phân tích tiếp thu và sử dụng các thông tin khoa học cần thiết, tổng hợp lại thành những vấn đề cơ bản định hướng Qua đó đánh giá và tổng hợp bài tập phát triển sức nhanh cho nam VĐV đội tuyển điền kinh, nêu lên những ưu điểm và những tồn