Nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm sát viên trong giải quyết vụ án hôn nhân và gia đình từ thực tiễn huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, xung quanh vấn đề vị trí, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân và vị trí pháp lý của Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự nói chung và trong giải quyết các vụ án Hôn nhân và gia đình nói riêng luôn nhận được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học và những người làm công tác thực tiễn. Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Bộ luật tố tụng dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành đều có quy đị nh về nhiệm vụ quyền hạn của Viện kiểm sát và Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân khi kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự. Thực tiễn công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự nói chung và kiểm sát việc giải quyết các vụ án hôn nhân gia đình nói riêng của Viện kiểm sát cũng đạt được kết quả nhất định, góp phần giải quyết các vụ án nhanh chóng, kịp thời, đúng pháp luật; qua đó bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự. Kiểm sát viên có nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng trong tố tụng dân sự nói chung cũng như trong quá trình giải quyết vụ án hôn nhân gia đình nói riêng. Vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự kể từ khi thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đến nay đã trải qua hơn 60 năm. Bước sang thế kỳ thứ XXI, tiến trình cải cách tổ chức và hoạt động của VKSND trong đó có Kiểm sát viên trong lĩnh vực dân sự đã được tiến hành ngày càng sâu rộng. Ngày 12/3/2014, Ban chấp hành trung ương đã ban hành kết luận số 92KL/TW của Bộ chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ chính trị khoá IX và Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và điều chỉnh một số nội dung về quan điểm và nhiệm vụ cải các tư pháp nêu trong Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ chính trị như sau: bổ sung nội dung “kiểm soát” vào quan điểm 2.1 của Nghị quyết số 49-NQ/TW và viết lại “quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhàn nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”, xây dựng cơ chế kiểm soát chặt chẽ giữa các cơ quan trong việc thực hiện các hoạt động tư pháp. Về tổ chức Viện kiểm sát “ tiếp tục thực hiện chủ trương tổ chức toà án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân theo cấp xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành chính” [9]. Như vậy, kết luận trên đã chỉ rõ nhiều nội dung cụ thể về cải cách tư pháp đòi hỏi phải được thể chế hóa, tạo cơ sở pháp lý cho việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát (VKS) nói chung cũng như vị trí, nhiệm vụ, quyền hạn của VKS nói riêng trong tố tụng dân sự. Theo tinh thần quy định của các Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996 thì Kiểm sát viên tham gia kiểm sát việc tuân theo pháp luật hầu hết các vụ việc dân sự nhưng tại Điều 21 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2004 hạn chế phạm vi tham gia phiên toà của VKS đối với vụ án dân sự. So với BLTTDS 2004, sửa đổi 2011 thì BLTTDS năm 2015 quy định phạm vi VKS tham gia phiên tòa đã mở rộng hơn: Viện kiểm sát tham gia các phiên họp sơ thẩm đối với các việc dân sự; phiên toà sơ thẩm đối với những vụ án do Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ hoặc đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng...; Viện kiểm sát tham gia phiên toà, phiên họp phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm. Thực tiễn thi hành BLTTDS năm 2015 cho thấy các quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm sát viên còn có vướng mắc, bất cập; chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết vụ án còn có mặt hạn chế, cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Từ những lý do nêu trên, Là một cán bộ đang công tác trong ngành kiểm sát (Viện kiểm sát nhân dân huyện Thanh Oai), qua nghiên các quy định của pháp luật tố tụng dân sự và thực tiễn tại địa phương, tác giả đã lựa chọn đề tài: "Nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm sát viên trong giải quyết vụ án hôn nhân và gia đình từ thực tiễn huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội" để làm luận văn thạc sĩ luật học.

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ ĐÔNG

NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN, TRÁCH NHIỆM CỦA KIỂM SÁT VIÊN TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÔN NHÂN, GIA ĐÌNH TỪ THỰC TIỄN HUYỆN THANH OAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành : Luật kinh tế

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Am Hiểu

HÀ NỘI – 2018

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NHIỆM VỤ QUYỀN HẠN CỦA KIỂM SÁT VIÊN KHI GIẢI QUYẾT CÁC VỤ

ÁN HÔN NHÂN GIA ĐÌNH 7

1.1 Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân

và gia đình 7 1.2 Đặc điểm nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các tranh chấp hôn nhân, gia đình 10 1.3 Cơ sở xác định nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự 12 1.4 Khái quát nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong TTDS qua các thời kỳ 17 1.5 Pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm sát viên khi giải quyết các vụ án Hôn nhân gia đình 22

Chương 2: THỰC TIỄN THỰC HIỆN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA KIỂM SÁT VIÊN TRONG CÁC VỤ ÁN HÔN NHÂN, GIA

ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THANH OAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 36

2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Thanh Oai và cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân huyện Thanh Oai 36 2.2 Thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân, gia đình huyện Thanh Oai 37 2.3 Đánh giá những ưu điểm, hạn chế trong áp dụng các quy định pháp luật về nhiệm

vụ, quyền hạn, trách nhiệm của kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân, gia đình huyện Thanh Oai 49 2.4 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và đảm bảo thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong TTDS cũng như trong các vụ án hôn nhân gia đình 52

KẾT LUẬN 63 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLDS : Bộ luật Dân sựBLTTDS : Bộ luật Tố tụng dân sựTAND : Tòa án nhân dân

TANDTC : Tòa án nhân dân tối caoVKS : Viện kiểm sát

VKSND : Viện kiểm sát nhân dânVKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, xung quanh vấn đề vị trí, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân và vị trí pháp lý của Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự nói chung và trong giải quyết các vụ án Hôn nhân và gia đình nói riêng luôn nhận được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học và những người làm công tác thực tiễn Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Bộ luật tố tụng dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành đều có quy định về nhiệm

vụ quyền hạn của Viện kiểm sát và Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân khi kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự Thực tiễn công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự nói chung và kiểm sát việc giải quyết các vụ án hôn nhân gia đình nói riêng của Viện kiểm sát cũng đạt được kết quả nhất định, góp phần giải quyết các vụ án nhanh chóng, kịp thời, đúng pháp luật; qua đó bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự

Kiểm sát viên có nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng trong tố tụng dân sự nói chung cũng như trong quá trình giải quyết vụ án hôn nhân gia đình nói riêng

Vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự kể từ khi thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đến nay đã trải qua hơn 60 năm Bước sang thế kỳ thứ XXI, tiến trình cải cách tổ chức và hoạt động của VKSND trong đó có Kiểm sát viên trong lĩnh vực dân sự đã được tiến hành ngày càng sâu rộng

Ngày 12/3/2014, Ban chấp hành trung ương đã ban hành kết luận số KL/TW của Bộ chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ chính trị khoá IX và Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và điều chỉnh một số nội dung về quan điểm và nhiệm vụ cải các tư pháp nêu trong Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ chính trị như sau: bổ sung nội dung “kiểm soát” vào

92-quan điểm 2.1 của Nghị quyết số 49-NQ/TW và viết lại “quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhàn nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”, xây dựng cơ chế kiểm soát chặt chẽ giữa các cơ quan trong việc thực hiện các hoạt động tư pháp

Về tổ chức Viện kiểm sát “ tiếp tục thực hiện chủ trương tổ chức toà án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân theo cấp xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành chính” [9]

Như vậy, kết luận trên đã chỉ rõ nhiều nội dung cụ thể về cải cách tư pháp đòi hỏi phải được thể chế hóa, tạo cơ sở pháp lý cho việc đổi mới tổ chức

và hoạt động của Viện kiểm sát (VKS) nói chung cũng như vị trí, nhiệm vụ, quyền hạn của VKS nói riêng trong tố tụng dân sự

Theo tinh thần quy định của các Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996 thì Kiểm sát viên tham gia kiểm sát việc tuân theo pháp luật hầu hết các vụ việc dân sự nhưng tại Điều

21 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2004 hạn chế phạm vi tham gia phiên toà của VKS đối với vụ án dân sự

So với BLTTDS 2004, sửa đổi 2011 thì BLTTDS năm 2015 quy định phạm vi VKS tham gia phiên tòa đã mở rộng hơn: Viện kiểm sát tham gia các phiên họp sơ thẩm đối với các việc dân sự; phiên toà sơ thẩm đối với những vụ án

do Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ hoặc đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng ; Viện kiểm sát tham gia phiên toà, phiên họp phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm Thực tiễn thi hành BLTTDS năm 2015 cho thấy các quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm sát viên còn có vướng mắc, bất cập; chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết vụ án còn có mặt hạn chế, cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Từ những lý do nêu trên, Là một cán bộ đang công tác trong ngành kiểm sát (Viện kiểm sát nhân dân huyện Thanh Oai), qua nghiên các quy định của pháp

luật tố tụng dân sự và thực tiễn tại địa phương, tác giả đã lựa chọn đề tài: "Nhiệm

vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm sát viên trong giải quyết vụ án hôn nhân và gia đình từ thực tiễn huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội" để làm

luận văn thạc sĩ luật học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nhiệm vụ, quyền hạn của VKS trong tố tụng dân sự nói chung và nhiệm

vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm sát viên là vấn đề không chỉ được ngành Kiểm sát mà còn được cả xã hội quan tâm Do yêu cầu và đòi hỏi khách quan nêu trên, đã có nhiều bài viết trên các luận văn thạc sĩ, tạp chí chuyên ngành, sách chuyên khảo, chuyên đề tổng kết rút kinh nghiệm của các ngành Kiểm sát, Tòa án… có liên quan đến nội dung, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên

cũng như VKSND trong tố tụng dân sự như: Luận án tiến sĩ "Quá trình hình

thành, phát triển và đổi mới Viện kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam", của tác giả Trần Văn Nam, năm 2010; Luận văn thạc sĩ luật

học "Cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới tổ chức của Viện kiểm sát nhân dân đáp

ứng yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam" của tác giả Hoàng Thế Anh, năm

2006; Luận văn thạc sĩ luật học "Sự tham gia tố tụng của Viện kiểm sát nhân

dân trong tố tụng dân sự Việt Nam" của tác giả Võ Thị Phượng, năm 2010,"Vị trí, vai trò Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự theo yêu cầu cải cách tư pháp" của

Nguyễn Ngọc Khánh, Tạp chí Kiểm sát, số 14-16, tháng 7, 8 năm 2008

Có thể thấy có khá nhiều các công trình khoa học nghiên cứu về nhiệm

vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

mà hầu như không có công trình nào nghiên cứu về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình hoặc có công

cứu đã lâu nên không cập nhật được những vấn đề đang đặt ra trong lý luận

và thực tiễn hiện nay, nhất là trong điều kiện BLTTDS năm 2015 đã đi vào cuộc sống nhiều quy định mới, do đó tác giả đã lựa chọn đề tài này để tiếp tục nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Mục đích của việc nghiên cứu đề tài là làm rõ các cơ sở lý luận và thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình; đánh giá tính có căn cứ và khoa học về thực trạng pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện và bảo đảm thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự

3.2 Nhiệm vụ

Từ mục đích nêu trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Làm rõ cơ sở lý luận về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình

- Làm rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình qua các thời kỳ, đặc biệt là theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự hiện hành từ đó xác định những hiệu quả, hạn chế và nguyên nhân

- Đề xuất những phương hướng, giải pháp cơ bản nhằm bảo đảm thực hiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình trong thời gian tới, góp phần bảo đảm cho việc giải quyết các

vụ án dân sự của Tòa án có căn cứ, đúng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, xã hội và công dân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Những vấn đề lý luận và thực tiễn, các quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình theo yêu cầu cải cách tư pháp

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình từ thực tiễn Huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội; việc tổ chức thực hiện các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình trên thực tế và những quy định của pháp luật

có liên quan đến các vấn đề nêu trên Phạm vi nghiên cứu thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình từ thực tiễn Huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội, thời điểm lấy số liệu từ năm 2013 đến nay

5 phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài được thực hiện trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp luật; đường lối quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; về đổi mới tổ chức hoạt động của VKS trong điều kiện cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 và Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị và những thành tựu của khoa học pháp lý trên thế giới

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin; các khoa học chuyên ngành khác đặc biệt

là khoa học về Lý luận lịch sử nhà nước và pháp luật, chú trọng đến phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, kết hợp lý luận và thực tiễn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Góp phần làm sáng tỏ về lý luận cũng như thực trạng pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự nói chung và nhiệm

vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình

từ thực tiễn Huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội nói riêng, từ đó góp phần tiếp tục đổi mới nhiệm vụ, quyền hạn và việc hoàn thiện mô hình hoạt động của VKSND trong tố tụng dân sự

- Nâng cao chất lượng công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân

sự Đảm bảo cho việc giải quyết các vụ việc dân sự của Tòa án khách quan, có căn cứ, đúng pháp luật

- Đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu nghiên cứu, tham khảo cho các nhà khoa học, những người làm công tác thực tiễn, đồng thời có thể được sử dụng cho việc nghiên cứu, giảng dạy cho các cơ sở đào tạo khoa học pháp lý

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 2 chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và quy định của pháp luật về nhiệm

vụ quyền hạn của kiểm sát viên khi giải quyết các vụ án Hôn nhân gia đình

Chương 2: Thực tiễn thực hiện và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình từ thực tiễn Huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NHIỆM VỤ QUYỀN HẠN CỦA KIỂM SÁT VIÊN KHI GIẢI QUYẾT

CÁC VỤ ÁN HÔN NHÂN GIA ĐÌNH 1.1 Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình

Hiến pháp năm 2013, BLTTDS 2015, Luật Tổ chức VKSNDTC đã khẳng định Kiểm sát viên là người tiến hành tố tụng trong VKSND, thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự; tham gia phiên toà xét xử vụ án dân sự (trong đó có các vụ án hôn nhân và gia đình), phiên họp giải quyết việc dân sự Mục đích của hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự là nhằm bảo đảm cho các hành vi xử sự của các chủ thể tiến hành, tham gia tố tụng và văn bản áp dụng pháp luật giải quyết vụ việc dân sự được thực hiện theo quy định của pháp luật Nội dung hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự là việc sử dụng các biện pháp, quyền năng pháp lý do BLTTDS quy định để kịp thời phát hiện và loại bỏ vi phạm, tiêu cực của cơ quan, người tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng, nhằm bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự Để

có thể sử dụng được các biện pháp, quyền năng pháp lý quy định trong BLTTDS, Kiểm sát viên có những nhiệm vụ, quyền hạn nhất định

Trong khoa học pháp lý, "nhiệm vụ" và "nghĩa vụ" "thẩm quyền", là các

khái niệm khác nhau Thẩm quyền được hiểu là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ hành động, quyết định của các cơ quan, tổ chức thuộc bộ máy nhà nước do pháp

luật quy định [41, tr 459] Khái niệm "thẩm quyền" bao hàm hai nội dung chính

là quyền hành động và quyền quyết định của cơ quan, tổ chức trong bộ máy nhà

quyền quyết định là quyền hạn giải quyết công việc đó trong phạm vi pháp luật

cho phép (thẩm quyền hành động); trong khi đó, “nghĩa vụ” là việc mà theo đó

một chủ thể (cá nhân, cơ quan, tổ chức) phải thực hiện hoặc không được phép thực hiện khi tham gia vào một quan hệ pháp luật

Theo Đại Từ điển tiếng Việt của tác giả Nguyễn Như Ý thì "nhiệm vụ"

được hiểu là "công việc phải làm, gách vác" [45, tr 1384]; Ngoài ra theo cách giải thích của tác giả Hoàng Phê trong cuốn Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng

năm 2006 thì "nhiệm vụ" là "công việc phải làm vì một mục đích và trong một

thời gian nhất định" [17] Theo cách giải thích này thì nhiệm vụ nói chung là công việc mang tính chất bắt buộc đối với chủ thể phải thực hiện Nhiệm vụ của một chủ thể xuất phát từ tư cách chủ thể trong quan hệ xã hội mà chủ thể đó tham gia và được pháp luật quy định Cùng một chủ thể, nhưng mỗi quan hệ xã hội khác nhau thì quy định pháp luật xác định nhiệm vụ khác nhau Do đó, có thể hiểu nhiệm vụ của Kiểm sát viên là những hoạt động cụ thể của Kiểm sát viên được Hiến pháp và pháp luật quy định nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ trong một thời gian nhất định của Kiểm sát viên

Nhiệm vụ của Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự nói chung và trong việc giải quyết các vụ án hôn nhân gia đình nói riêng là những yêu cầu cụ thể do Nhà nước đặt ra và được quy định trong Hiến pháp, Luật tổ chức VKSND, BLTTDS, Pháp lệnh Kiểm sát viên và các văn bản pháp luật khác mà Kiểm sát viên phải thực hiện bằng những hình thức, biện pháp nhất định trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, cụ thể là:

- Bảo đảm việc giải quyết các vụ án dân sự ở Tòa án các cấp nhanh chóng, khách quan, toàn diện, đầy đủ và kịp thời

- Bảo đảm mọi bản án, quyết định dân sự của Tòa án có căn cứ và đúng pháp luật

- Bảo đảm mọi bản án, quyết định dân sự của của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật được đưa ra thi hành đúng pháp luật, kịp thời

Như vậy, nhiệm vụ của Kiểm sát viên trong giải quyết các vụ án hôn

nhân gia đình là những công việc cụ thể do pháp luật quy định đối với kiểm sát viên trong các giai đoạn khác nhau của quá trình tố tụng các vụ án hôn nhân, gia đình (từ khi Tòa án thụ lý, chuẩn bị xét xử đến phiên tòa) nhằm kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án và những người tham gia tố tụng

Còn về khái niệm "quyền hạn" được hiểu là quyền theo cương vị, chức

vụ cho phép [45] Dưới góc độ pháp lý, quyền hạn của một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được xác định theo phạm vi nội dung, lĩnh vực hoạt động, cấp và chức vụ, vị trí công tác và trong phạm vi không gian, thời gian nhất định theo quy định của pháp luật [41, tr 651]

Quyền hạn thông thường sẽ gắn chủ thể với một cương vị, tư cách cụ thể Trong khoa học pháp lý, quyền hạn được gắn liền với cơ quan, tổ chức trong bộ máy nhà nước hoặc của người có thẩm quyền của cơ quan, tổ chức đó Quyền hạn của người có thẩm quyền của cơ quan, tổ chức là quyền quyết định giải quyết công việc trong phạm vi thẩm quyền của cơ quan, tổ chức đó Đối với quyền của chủ thể khi tham gia vào các quan hệ pháp luật dân sự phải xuất phát

từ sự thỏa thuận giữa các bên hoặc do pháp luật quy định

Quyền hạn và nhiệm vụ là hai khái niệm khác nhau, song lại có mối liên

hệ chặt chẽ với nhau Nhiệm vụ của Kiểm sát viên là việc phải thực hiện các chức năng tố tụng mà BLTTDS quy định, nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ thì tùy theo tính chất và mức độ giải quyết vụ việc dân sự

sẽ không chính xác Tuy nhiên, khái niệm quyền hạn và nhiệm vụ đặt trong một điều kiện với một chủ thể xác định thì quyền hạn và nhiệm vụ là tương đối thống nhất Pháp luật quy định nhiệm vụ của Kiểm sát viên phải thực hiện những công

hiện nhiệm vụ đó Nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên nói chung được quy định trong Luật tổ chức VKS và Pháp lệnh Kiểm sát viên Còn trong tố tụng dân

sự, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên được quy định cụ thể trong BLTTDS

và các văn bản pháp luật tố tụng dân sự có liên quan

Như vậy, quyền hạn của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự nói chung và

trong giải quyết các vụ án hôn nhân gia đình nói riêng là quyền quyết định thực hiện các hoạt động tố tụng (từ khi Tòa án thụ lý, chuẩn bị xét xử đến phiên tòa giải quyết vụ án hôn nhân gia đình) nhằm kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án và những người tham gia tố tụng

1.2 Đặc điểm nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong giải quyết các tranh chấp hôn nhân, gia đình

Thứ nhất, nhiệm vụ quyền hạn của Kiểm sát viên do pháp luật quy

định, Kiểm sát viên không thực hiện những hoạt động ngoài nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định Đây chính là nội dung trong nguyên tuân thủ pháp luật trong TTDS (Điều 3 BLTTDS 2015) - nguyên tắc quan trọng trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước, của tổ chức xã hội, của những người có chức vụ, quyền hạn và của công dân Đây là nguyên tắc hiến định được hiểu là việc thường xuyên, nhất quán tuân thủ và chấp hành các quy định của Hiến pháp, của các đạo luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác của tất cả các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội, của những người có chức vụ, quyền hạn, của công dân

Để đảm bảo việc kiểm sát các vụ án hôn nhân gia đình khách quan, công bằng, đúng pháp luật thì trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình Kiểm sát viên phải độc lập và chỉ tuân theo pháp luật Đây là vấn đề có ý nghĩa rất lớn đối với việc giải quyết vụ việc dân sự nên việc chỉ thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định

Khi thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động giải quyết vụ án hôn nhân, gia đình của Tòa án nhân dân (TAND), Kiểm sát viên có nhiệm vụ, quyền hạn kiểm sát thông báo, quyết định và các văn bản

có liên quan đến việc giải quyết vụ việc dân sự của Tòa án; kiểm sát việc chuyển giao các loại văn bản có liên quan đến việc giải quyết vụ việc dân sự của Tòa án; kiểm sát việc chuyển giao các loại văn bản trên của Tòa án có đúng quy định của BLTTDS hay không

Thứ hai, nhiệm vụ, quyền hạn bảo đảm cho Kiểm sát viên thực hiện

tốt chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án và những người tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án hôn nhân và gia đình, góp phần bảo đảm tính đúng đắn, khách quan của bản án, quyết định của Tòa án

Là người tiến hành tố tụng trong tố tụng dân sự, Kiểm sát viên có những quyền và nghĩa vụ tố tụng nhất định (quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị) với vị trí pháp lý hoàn toàn khác với vị trí của các chủ thể tham gia tố tụng

để thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong toàn bộ quá trình tố tụng dân sự

Khi tham gia phiên tòa, phiên họp kiểm sát viên đại diện cho VKSND thực hiện chức năng, nhiệm vụ của VKSND được pháp luật tố tụng dân sự quy định Đó là kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án, người tham gia tố tụng Vấn đề này được thể hiện rõ nét nhất tại phiên tòa mà chủ thể tiến hành là kiểm sát viên Trong tố tụng dân sự, VKS là chủ thể đặc biệt Khi thực hiện chức năng giám sát hoạt động giải quyết vụ việc dân sự tại phiên tòa, phiên họp trong phạm

vi quyền hạn của mình, kiểm sát viên phải tiến hành theo trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định

Thứ ba, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên được thực hiện thông

qua chính hoạt động của Viện trưởng VKS (trong một số vụ án, Viện trưởng

trưởng VKS Trong quá trình giải quyết các vụ việc dân sự, Viện trưởng VKS có nhiều nhiệm vụ, quyền hạn như: tổ chức và chỉ đạo thực hiện công tác kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng dân sự; quyết định phân công kiểm sát viên thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng, tham gia phiên tòa xét xử vụ án dân sự, phiên họp giải quyết việc dân sự theo quy định của Bộ luật này; kiểm tra hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng của kiểm sát viên; quyết định thay đổi kiểm sát viên; kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm, bản án, quyết định của Tòa án theo quy định của Bộ luật này; giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định Kiểm sát viên là một trong những người tiến hành tố tụng tham gia bảo đảm tuân thủ pháp luật trong quá trình giải quyết việc dân sự theo quy định của BLTTDS Trong tố tụng dân sự, kiểm sát viên khi được phân công thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng dân sự có nhiệm vụ, quyền hạn như: kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc giải quyết các vụ án dân sự, giải quyết việc dân sự của Tòa án Đảm bảo việc giải quyết vụ việc dân sự tân thủ đầy đủ các quy định pháp luật về thủ tục, cũng như nội dung; kiểm sát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng như: nguyên đơn, bị đơn, người làm chứng, người phiên dịch

1.3 Cơ sở xác định nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự

Trong tố tụng dân sự, để xác định được nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên cần dựa vào những yếu tố như: vị trí, vai trò của Kiểm sát viên

và Viện kiểm sát; tính chất của vụ việc dân sự; việc thực quyền tự định đoạt của đương sự và việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của đương sự; thực tiễn hoạt động xét xử của Tòa án

1.3.1 Vị trí, vai trò của Kiểm sát viên và Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự

Theo quy định tại khoản 1 Điều 107 Hiến pháp năm 2013, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) kiểm sát hoạt động tư pháp trong tố tụng dân sự Pháp luật tố tụng dân sự quy đinh về sự tham gia của Viện kiểm sát trong các vụ án dân sự tại phiên Tòa sơ thẩm và phúc thẩm Sự tham gia của Viện kiểm sát đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thực thi đúng pháp luật của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND; nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND khi kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật được quy định tại Điều 4 và Điều 27 của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 Theo quy định của pháp luật hiện hành, VKSND không thực hành quyền công tố, không khởi tố vụ án dân sự, không chủ trì thực hiện bất kỳ một giai đoạn tố tụng dân sự nào như TAND (cụ thể: thụ

lý vụ án, lập hồ sơ vụ án, thu thập chứng cứ, hòa giải, ra các quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ việc giải quyết vụ án, trưng cầu giám định…), mà chỉ kiểm sát hoạt động tư pháp trong tố tụng dân sự, thể hiện rõ được cơ chế phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực theo Hiến pháp năm 2013 giữa TAND và VKSND

Điều 21 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định về vị trí, vai trò của viện kiểm sát trong việc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự như sau: Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự, thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm cho việc giải quyết vụ việc dân sự kịp thời, đúng pháp luật,Viện kiểm sát tham gia các phiên họp sơ thẩm đối với các việc dân sự; phiên tòa sơ thẩm đối với những vụ án do Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ hoặc đối tượng tranh

sự là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành

vi hoặc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 4 của Bộ luật này,Viện kiểm sát tham gia phiên tòa, phiên họp phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm,Viện kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành Điều này.Cụ thể, vai trò của viện kiểm sát nhân dân được quy định trong

Bộ luật tố tụng dân sự 2015 bao gồm:Việc tham gia phiên tòa, phiên họp: Viện kiểm sát tham gia các phiên họp sơ thẩm đối với các việc dân sự; phiên tòa sơ thẩm đối với những vụ án do Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ hoặc đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng, quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc có đương sự là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi;Việc phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát nhân dân tại phiên tòa, phiên họp sơ thẩm: Sau khi những người tham gia tố tụng phát biểu tranh luận và đối đáp xong, Kiểm sát viên phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật tố tụng của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa và của người tham gia tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án kể từ khi thụ lý cho đến trước thời điểm Hội đồng xét xử nghị án và phát biểu ý kiến về việc giải quyết vụ án (Điều 262 Bộ luật tố tụng dân sự 2015)

1.3.2 Việc thực quyền tự định đoạt của đương sự và việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của đương sự ảnh hưởng đến quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát

Khác với pháp luật tố tụng hình sự giải quyết quan hệ giữa một bên là Nhà nước, đại diện cho lợi ích công và một bên là người phạm tội do đó, trong

đó, VKS với vai trò đại diện Nhà nước ra cáo trạng buộc tội đối với bị cáo Pháp luật tố tụng dân sự giải quyết những tranh chấp các lợi ích tư giữa các đương sự Mục đích trực tiếp của pháp luật tố tụng dân sự là bảo vệ lợi ích tư

của các đương sự nên một trong những nguyên tắc cơ bản của pháp luật tố tụng dân sự là trao quyền tự quyết cho đương sự - chủ thể của các lợi ích Các chủ thể tiến hành tố tụng chỉ thực hiện các nhiệm vụ làm sáng tỏ vụ việc để giải quyết trên cơ sở pháp luật chứ không thay mặt cho đương sự quyết định những lợi ích của chính họ Do đó, trong tố tụng dân sự quyền tự định đoạt của đương

sự luôn được tôn trọng và bảo đảm thực hiện Việc tham gia tố tụng của Kiểm sát viên nhằm bảo đảm việc giải quyết vụ việc dân sự của Tòa án được chính xác, khách quan, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự nhưng không được hạn chế quyền tự định đoạt của đương sự Mọi cá nhân có quyền tự mình lựa chọn những phương thức giải quyết tranh chấp dân sự miễn sao không trái pháp luật và đạo đức xã hội Những biện pháp giải quyết tranh chấp thay thế như hòa giải, thương lượng, trọng tài đều được khuyến khích Trong trường hợp không thỏa mãn với những giải pháp đó, các chủ thể có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự để bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của mình Trong suốt quá trình tố tụng kể từ khi khởi kiện đến trước khi kết thúc phiên tòa, các đương sự có quyền thay đổi, bổ sung, rút yêu cầu của mình Tuy nhiên, để đảm bảo quyền tranh tụng, việc thực hiện nguyên tắc này cũng có những ngoại lệ nhất định Đó là trường hợp đương sự không được thay đổi, bổ sung yêu cầu nếu việc thay đổi, bổ sung yêu cầu đó diễn ra tại phiên tòa mà vượt quá phạm vi khởi kiện ban đầu

Trong tố tụng dân sự, do quan hệ pháp luật dân sự đa dạng về nội dung, hình thức và chủ thể tham gia Khi tham gia các quan hệ dân sự, các chủ thể thực hiện quyền và nghĩa vụ theo đúng những nội dung đã cam kết và quy định của pháp luật Tuy nhiên, khi một trong các bên không tuân thủ các quy định pháp luật hoặc không tuân thủ thỏa thuận đã cam kết, xâm phạm đến lợi ích của bên kia thì bên bị vi phạm có quyền tự bảo vệ hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền bảo vệ Do đó, khi xây dựng quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của

Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự như quyền kháng nghị, kiến nghị phải xem xét đến quyền tự định đoạt của đương sự

1.3.3 Thực tiễn hoạt động xét xử của Tòa án

Số lượng các vụ việc dân sự (trong đó có các vụ án hôn nhân và gia đình) mà ngành Tòa án thụ lý giải quyết ngày càng tăng (trong 3 năm 2013-

2016, số vụ việc dân sự mà toàn ngành thụ lý tăng từ 118.582 vụ việc lên 163.365 vụ việc [33]), tỷ lệ các bản án, quyết định bị hủy, sửa vẫn còn nhiều (năm 2013 đối với các vụ việc dân sự: Tòa án cấp phúc thẩm sửa 2.164 vụ án do cấp sơ thẩm sai; 864 vụ án do có tình tiết mới; hủy 1.424 vụ án do cấp sơ thẩm sai, 226 vụ án do có tình tiết mới; ở giai đoạn giám đốc thẩm đã hủy 805 bản án, quyết định của Tòa án cấp dưới [33] Điều đó cho thấy sai lầm trong việc giải quyết các vụ án dân sự vẫn còn tồn tại Bên cạnh đó, không loại trừ khả năng còn có những bản án, quyết định của Tòa án có sai sót nhưng không bị phát hiện

ra Do đó, đòi hỏi phải có cơ chế kiểm tra, giám sát bản án, quyết định của Tòa

án một cách có hiệu quả Trong khi đó hiệu quả giám sát từ phía các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội còn hạn chế, trình độ hiểu biết pháp luật của người dân chưa cao (đặc biệt là một bộ phận người dân như người chưa thành niên, người

có nhược điểm về thể chất, tâm thần luôn bị thua thiệt khi tham gia tố tụng) nên sự tham gia vào quá trình tố tụng dân sự của VKS vẫn cần thiết trong giai đoạn hiện nay Hơn nữa, về nguyên tắc nghĩa vụ chứng minh trong tố tụng dân

sự là thuộc về các đương sự nhưng trong điều kiện thực tiễn Việt Nam, khi mà trình độ dân trí còn hạn chế, người dân còn gặp nhiều khó khăn để tự chứng minh bảo vệ quyền lợi của mình trước Tòa án thì họ phải yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ Do đó, để đảm bảo tính khách quan trong hoạt động xét xử, Kiểm sát viên cần tham gia phiên tòa để kiểm sát chặt chẽ hoạt động xét xử của Tòa án

1.4 Khái quát nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong TTDS qua các thời kỳ

1.4.1 Giai đoạn từ 1945 đến 1959

Ngay từ sau Cách mạng tháng Tám, để xây dựng và củng cố chính quyền cách mạng non trẻ, Nhà nước VNDCCH đã ban hành hàng loạt văn bản pháp luật quy định về tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước Pháp luật trong giai đoạn này quy định về vị trí, chức năng và nhiệm vụ của công tố viên (kiểm sát viên ngày nay) và công tố viện (Viện kiểm sát ngày nay) trong tố tụng dân sự như sau:

Cuộc cải cách tư pháp ở nước ta lần thứ nhất: Sắc lệnh số 13 ngày 24/1/1946 về tổ chức Tòa và các ngạch thẩm phán theo quy định thẩm phán được chia thành hai ngạch: sơ cấp và nhị cấp (trong đó, Thẩm phán ở ngạch đệ nhị cấp được chia thành hai loại: thẩm phán xét xử và thẩm phán buộc tội) Viện kiểm sát (Công tố viện) lúc đó được ra đời ở Tòa thượng thẩm và chịu sự lãnh đạo của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Cơ quan công tố không được thành lập ở tòa đệ nhị mà chỉ có cán bộ làm công tác biện lý Trong giai đoạn này, Thẩm phán buộc tội đã hợp thành một bộ phận độc lập và chịu sự lãnh đạo của Chưởng lý Khi tham gia phiên tòa, "Biện lý ngồi ghế Công tố viên" Sắc lệnh số 7/SL ngày 15/01/1946 còn quy định: "Đứng buộc tội, tùy quyết nghị của Bộ trưởng Bộ Tư pháp sẽ là nhân viên của Công tố viện do Chưởng lý Tòa thượng thẩm chỉ định" Theo quy định của Sắc lệnh số 51/SL ngày 17/4/1946 thì Công tố viện tham gia

tố tụng dân sự dưới hình thức, đó là tham gia tố tụng đối với những vụ án dân sự với tư cách là người thi hành quyền công tố (Điều 22 Sắc lệnh) và khởi tố vụ án dân sự (đứng là Chánh tố - Điều 41 Sắc lệnh) Như vậy, công tố viện bước đầu được hình thành và nằm trong hệ thống của cơ quan Tòa án với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật và thực hành quyền công tố Nhà nước

Công cuộc cải cách tư pháp lần thứ hai: bắt đầu vào năm 1950, Công tố viện được đặt dưới sự điều khiển của Ủy ban kháng chiến hành chính Trong giai đoạn này, Công tố viện nằm trong cơ cấu của cơ quan hành pháp; cũng từ đây, các đường lối phạm vi hoạt động, sự tham gia tố tụng của Công tố viện được mở rộng sang các vụ việc dân sự

Công cuộc cải cách tư pháp lần thứ ba: diễn ra vào năm 1958, đây là giai đoạn giao thời, quyết định cho việc chuyển Công tố viện thành VKSND, một hình thức hoàn thiện hơn, đáp ứng như cầu mới của cách mạng trong những năm tiếp theo Trong tố tụng dân sự, theo Công văn số 1137/HCTP ngày 5/6/1958 của Bộ Tư pháp về việc đơn giản một số thủ tục ở phiên tòa quy định rõ hơn về quyền khởi tố và tham gia tố tụng của Công tố viện có hướng dẫn như sau: "…

về việc dân sự, Công tố viện có nhiệm vụ khởi tố và tham gia tố tụng đối với những vụ án dân sự quan trọng có liên quan đến lợi ích Nhà nước của nhân dân Còn đối với những vụ án dân sự thường thì Công tố viện không cần phải tham

dự phiên tòa"

1.4.2 Giai đoạn từ 1960 đến 1988

Hiến pháp 1959 ra đời, Công tố viện chính thức được chuyển thành VKSND, Công tố viên cũng chính thức được thay thế bằng Kiểm sát viên Do đây là Luật Tổ chức VKSND đầu tiên của nước VNDCCH nên hầu như chưa có

sự tách biệt giữa nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên với nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát Viện kiểm sát được tổ chức theo nguyên tắc tập trung thống nhất từ trung ương đến địa phương và không phụ thuộc vào cơ quan quyền lực và cơ quan hành chính địa phương Ngoài chức năng công tố, VKSND còn được giao chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật từ các Bộ trở xuống; trong đó có cả hệ thống các TAND Quyền hạn và nhiệm vụ của VKSND trong tố tụng dân sự được quy định cụ thể tại các Điều 17, 18 và 19

Luật tổ chức VKSND năm 1960 Theo quy định tại các điều trên thì VKSNDTC

và các VKSND địa phương có quyền:

- Khởi tố hoặc tham gia tố tụng trong những vụ án dân sự quan trọng liên quan đến lợi ích của Nhà nước và của nhân dân;

- Kháng nghị những bản án hoặc quyết định sơ thẩm của TAND cùng cấp và cấp dưới một cấp;

- Kiểm sát việc chấp hành các bản án và các quyết định của TAND Khi VKSNDTC thấy các bản án hoặc các quyết định đã có hiệu lực pháp luật của TAND các cấp là sai lầm thì có quyền kháng nghị Khi VKSND địa phương thấy các bản án hoặc các quyết định đã có hiệu lực pháp luật của TAND cấp mình hoặc cấp dưới là sai lầm thì báo cáo lên VKSNDTC để kháng nghị Tiếp đến, ngày 13/7/1981, Quốc hội đã thông qua Luật tổ chức VKSND, trong

đó tại Điều 3 và Điều 13 có quy định cụ thể các hình thức tham gia kiểm sát xét

xử của Tòa án như tham gia tố tụng tại phiên tòa; kháng nghị các bản án quyết định của Tòa án và khởi tố hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và đơn vị vũ trang nhân dân cùng cấp khởi tố những vụ án dân sự quan trọng có liên quan đến lợi ích của Nhà nước, của tập thể và quyền lợi chính đáng của nhân dân

Nhìn chung, cho đến năm 1989 trở về trước nhiệm vụ và quyền hạn của Kiểm sát viên và VKSND trong tố tụng dân sự không được quy định trong các văn bản pháp luật nào khác ngoài Luật tổ chức VKSND

1.4.3 Giai đoạn từ năm 1989 đến trước năm 2004

Hiến pháp 1992 (sửa đổi 2001) và hai đạo Luật tổ chức VKSND (1981, 1992) ra đời tiếp tục kế thừa và quy định mới về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên cũng như của VKSND đáp ứng nhu cầu thay đổi của xã hội đặc biệt là

dựng nền kink tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Đây là thời kỳ đổi mới, trên cơ sở Hiến pháp và Luật tổ chức VKSND, là sự ra đời của Pháp lệnh trình tự giải quyết các vụ án dân sự (1989), pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kink tế (1994), pháp lệnh thủ tục giải quyết tranh chấp lao động (1996)…

So với Luật Tổ chức VKSND 1960 trước đây thì tại Luật Tổ chức VKSND 1981 và nhất là Luật Tổ chức VKSND 1992, vị trí vai trò, nhiệm vụ của Kiểm sát viên đã có sự thay đổi nhưng vẫn chưa rõ nét và rạch ròi như hiện nay Điều 7 Luật Tổ chức VKSND 1992 quy định: ” Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao do Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm theo đề nghị của Chủ tịch nước; chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội; trong thời gian Quốc hội không họp thì chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Uỷ ban thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước; trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội; Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao do Chủ tịch nước bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức theo đề nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Viện trưởng, Phó Viện trưởng, kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân địa phương, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự trung ương, Viện trưởng, Phó Viện trưởng, kiểm sát viên Viện kiểm sát quân sự quân khu và tương đương, tỉnh và khu vực, điều tra viên của Viện kiểm sát nhân dân do Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao bổ

nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Kiểm sát viên làm nhiệm vụ do Viện trưởng cấp

mình phân công theo Quy chế kiểm sát viên.”

Chỉ đến khi Luật tổ chức VKSND 2002 ra đời thì vai trò, nhiệm vụ của Kiểm sát viên mới có sự tách bạch rõ ràng Vị trí vai trò; nhiệm vụ quyền hạn của Kiểm sát viên được quy định tại Khoản 1 Điều 45 Luật tổ chức VKSND

2002 và Pháp lệnh về Kiểm sát viên VKSND 2002 Cụ thể, tại các Điều 12, 13,

14 Pháp lệnh về Kiểm sát viên VKSND 2002 quy định: ” Kiểm sát viên thực

hiện nhiệm vụ thực hành quyền công tố, kiểm sát các hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền Viện kiểm sát cấp mình theo phân công của Viện trưởng và chịu trách nhiệm trước Viện trưởng Nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của Kiểm sát viên khi thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp do pháp luật quy định Khi thực hiện nhiệm vụ, Kiểm sát viên phải tuân theo pháp luật và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Viện trưởng Viện kiểm sát cấp mình, sự lãnh đạo thống nhất của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Kiểm sát viên có quyền từ chối nhiệm vụ được giao khi có căn cứ cho rằng việc đó là trái pháp luật; nếu Viện trưởng vẫn quyết định thì Kiểm sát viên phải chấp hành, nhưng Viện trưởng phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình; trong trường hợp này Kiểm sát viên có quyền báo cáo lên Viện trưởng cấp trên trực tiếp và không phải chịu trách nhiệm về hậu quả của việc thi hành quyết định đó; Kiểm sát viên phải

từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi trong các trường hợp do pháp luật tố tụng quy định; Trong phạm vi công tác được giao, Kiểm sát viên có quyền ra quyết định, kiến nghị, kháng nghị, yêu cầu theo quy định của pháp luật, trừ những việc thuộc thẩm quyền của Viện trưởng.”

1.4.4 Giai đoạn từ năm 2004 đến nay

Trong giai đoạn này, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên được quy định tại các văn bản pháp luật quan trọng như: Bộ luật TTDS 2004, sửa đổi, bổ sung 2011; Bộ luật TTDS 2015 hiện hành; Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân 2014; Pháp lệnh Kiểm sát viên VKSND 2002; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Kiểm sát viên VKSND được ban hành ngày 19/02/2011

Có thể thấy, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong tố tụng dân sự nói chung và trong kiểm sát các vụ án hôn nhân gia đình nói riêng đã được quy định rất đầy đủ, chi tiết trong các văn bản pháp luật tố tụng hiện hành Đơn cử Điều

” 1 Kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu

2 Kiểm sát việc thụ lý, giải quyết vụ án, vụ việc

3 Thu thập tài liệu, chứng cứ trong trường hợp pháp luật quy định

4 Tham gia phiên tòa, phiên họp, phát biểu quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân về việc giải quyết vụ án, vụ việc theo quy định của pháp luật

5 Kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án

6 Kiểm sát hoạt động tố tụng của người tham gia tố tụng; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật

7 Kháng nghị, kiến nghị bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật; kiến nghị, yêu cầu Tòa án, cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động tố tụng

8 Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật.”

1.5 Pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm sát viên khi giải quyết các vụ án Hôn nhân gia đình

Pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm sát viên khi giải quyết các

vụ án Hôn nhân gia đình được quy định trong Hiến pháp 2013, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014

Theo Điều 27 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 đã quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên khi kiểm sát việc giải quyết vụ án hôn nhân và gia đình: “(4) Tham gia phiên tòa, phiên họp, phát biểu quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân về việc giải quyết vụ án, vụ việc theo quy định của pháp luật (6) Kiểm sát hoạt động tố tụng của người tham gia tố tụng; yêu cầu,

kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật; (8) Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật”

Theo quy định tại Điều 58 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, khi được Viện trưởng Viện kiểm sát phân công thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự, Kiểm sát viên có những nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

“1 Kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu

2 Kiểm sát việc thụ lý, giải quyết vụ việc dân sự

3 Nghiên cứu hồ sơ vụ việc; yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự theo quy định của Bộ luật này; thu thập tài liệu, chứng cứ theo quy định tại khoản 6 Điều 97 của Bộ luật này

4 Tham gia phiên tòa, phiên họp và phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ việc theo quy định của Bộ luật này

5 Kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án

6 Kiến nghị, yêu cầu Tòa án thực hiện đúng các hoạt động tố tụng theo quy định của Bộ luật này

7 Đề nghị Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật

8 Kiểm sát hoạt động tố tụng của người tham gia tố tụng; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật

9 Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tố tụng dân sự khác thuộc thẩm quyền của Viện kiểm sát theo quy định của Bộ luật này.”

Điều 4 Quy chế kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự cũng nêu rõ khi kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc giải quyết các vụ việc dân sự, Hôn nhân và gia đình, Kinh doanh thương mại, Viện kiểm sát có các nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

- Kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu;

- Kiểm sát việc thụ lý vụ việc dân sự;

- Kiểm sát việc Tòa án xác minh, thu thập tài liệu chứng cứ; yêu cầu Tòa

án xác minh thu thập tài liệu, chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự hoặc tự mình xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ để bảo đảm cho việc thực hiện quyền kháng nghị;

- Kiểm sát việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ hoặc không áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án;

- Kiểm sát kết quả phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải;

- Nghiên cứu hồ sơ vụ việc;

-Tham gia phiên tòa, phiên họp; kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, thư ký phiên tòa, phiên họp, người tham gia tố tụng tại phiên tòa, phiên họp; phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ việc tại phiên tòa, phiên họp;

- Kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án;

- Yêu cầu Tòa án cùng cấp hoặc cấp dưới chuyển hồ sơ vụ việc dân sự để xem xét, quyết định việc kháng nghị;

- Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định của Tòa án theo quy định của pháp luật;

- Yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự hoãn thi hành bản án, quyết định của Tòa án để xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm; quyết định tạm đình chỉ thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa

án khi thực hiện thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm;

- Tiếp nhận, giải quyết đơn đề nghị, thông báo, kiến nghị xem xét lại bản

án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, thủ tục đặc biệt;

- Kiến nghị xem xét lại quyết định của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao theo thủ tục đặc biệt;

- Kiến nghị, yêu cầu Tòa án, cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện các hoạt động tố tụng theo quy định của pháp luật; kiến nghị Tòa án khắc phục vi phạm trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật; kiến nghị cơ quan, tổ chức hữu quan khắc phục và áp dụng các biện pháp phòng ngừa vi phạm pháp luật trong quản lý nhà nước và thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị khác theo quy định của pháp luật;

-Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát việc giải quyết vụ việc dân sự theo quy định của pháp luật

Như vậy, có thể chia nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong kiểm sát giải quyết vụ án Hôn nhân gia đình thành các hoạt động sau:

1.5.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong quá trình kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện

Khoản 2 Điều 192 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định:

“Khi trả lại đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo cho người khởi kiện, Thẩm phán phải có văn bản nêu rõ lý do trả lại đơn khởi kiện, đồng thời

phán trả lại cho người khởi kiện phải được sao chụp và lưu tại Tòa án để làm cơ

sở giải quyết khiếu nại, kiến nghị khi có yêu cầu.”

Khoản 1, Điều 194 quy đinh:

“1 Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được văn bản trả lại đơn khởi kiện, người khởi kiện có quyền khiếu nại, Viện kiểm sát có quyền kiến nghị với Tòa án đã trả lại đơn khởi kiện

…3 Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải mở phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị Phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị có sự tham gia của đại diện Viện kiểm sát cùng cấp và đương sự có khiếu nại; trường hợp đương sự vắng mặt thì Thẩm phán vẫn tiến hành phiên họp

…5 Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định trả lời khiếu nại, kiến nghị về việc trả lại đơn khởi kiện của Thẩm phán, người khởi kiện có quyền khiếu nại, Viện kiểm sát có quyền kiến nghị với Chánh án Tòa án trên một cấp trực tiếp xem xét, giải quyết ”

Có thể thấy, các quy định trên đảm bảo việc thực hiện chức năng, nhiệm

vụ của Viện kiểm sát và Kiểm sát viên Trên cơ sở quy định của pháp luật, quy chế nghiệp vụ của ngành kiểm sát, nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động kiểm sát trả lại đơn khởi kiện của Tòa án

1.5.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong quá trình kiểm sát việc thụ lý vụ án

Hoạt động đầu tiên của VKS trong giai đoạn này là hoạt động kiểm sát việc thụ lý vụ việc dân sự của TAND Kiểm sát thụ lý vụ việc dân sự là kiểm sát đối với hoạt động tố tụng dân sự đầu tiên của Tòa án Nhiệm vụ của VKSND trong hoạt động này là kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động thụ lý

vụ việc dân sự của Tòa án, bảo đảm việc thụ lý được thực hiện theo các quy định của pháp luật

Hoạt động kiểm sát việc thụ lý của VKS có ý nghĩa rất quan trọng Nếu làm tốt công tác kiểm sát ngay từ khi thụ lý vụ việc dân sự sẽ có nhiều tác dụng như: góp phần đảm bảo cho quá trình thụ lý giải quyết vụ việc của Tòa án được chính xác ngay từ đầu; tạo quan hệ tích cực chặt chẽ giữa VKS và Tòa án trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự; tạo sự chủ động và là tiền đề cho kiểm sát viên nhanh chóng nắm bắt nội dung, vấn đề cơ bản của vụ việc dân sự; đồng thời chủ động phòng ngừa, góp phần hạn chế đến mức thấp nhất các sai lầm có thể xảy ra ngay từ thời điểm bắt đầu các hoạt động tố tụng dân sự Vì vậy, việc phát hiện kịp thời việc thụ lý vụ việc sai còn tránh được tình trạng phải tiến hành các thủ tục tố tụng kéo dài, không cần thiết; tiết kiệm được thời gian, tiền của, góp phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên đương sự

Để VKS có thể thực hiện hoạt động kiểm sát thụ lý, Điều 196 BLTTDS

2015 quy định: "Trong thời hạn 3 ngày kể từ ngày thụ lý vụ án, tòa án phải thông báo bằng văn bản cho bị đơn, cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc giải quyết vụ án, cho Viện kiểm sát cùng cấp về việc Tòa án đã thụ lý vụ án" [30] Theo quy định này, mọi trường hợp thụ lý vụ việc dân sự đều phải thông báo cho VKSND cùng cấp Khi nhận được thông báo thụ

lý vụ việc dân sự của Tòa án, VKS vào sổ theo dõi, kiểm tra văn bản thông báo thụ lý vụ việc dân sự của Tòa án về hình thức và nội dung có đúng quy định không? VKS sẽ nắm số lượng vụ việc được Tòa án thụ lý, sau đó tùy thuộc vào nội dung thông báo thụ lý mà VKS có thể xem xét việc thụ lý ở các khía cạnh thẩm quyền, thời hạn để xác định việc thụ lý có vi phạm pháp luật hay không Hoạt động kiểm sát việc thụ lý sẽ có thuận lợi hơn trước đây Điều này thể hiện

ở chỗ VKS không phải chủ động sang Tòa án để nắm số liệu mà chỉ tiếp nhận

thông báo thụ lý để theo dõi quá trình giải quyết vụ việc, theo đó thực hiện việc kiến nghị hoặc kháng nghị khi có vi phạm

Trong giai đoạn này, công tác kiểm sát thụ lý vụ việc dân sự gồm hai nội dung chính sau đây:

Thứ nhất, kiểm sát việc xác định thẩm quyền của Tòa án sau khi nhận

đơn khởi kiện để góp phần phát hiện và khắc phục kịp thời tình trạng Tòa án xác định không đúng thẩm quyền dẫn đến việc thụ lý sai hoặc từ chối việc thụ lý dù đúng thẩm quyền, dẫn đến tình trạng đùn đẩy việc thụ lý vụ án dân sự giữa các Tòa án

Thứ hai, kiểm sát việc tiến hành các thủ tục thụ lý theo đúng quy định

của BLTTDS Như vậy hoạt động thụ lý của VKSND có ý nghĩa rất quan trọng, nếu làm tốt công tác kiểm sát ngay từ khi thụ lý vụ việc dân sự có nhiều tác dụng như: góp phần đảm bảo cho quá trình thụ lý giải quyết vụ việc của Tòa án được chính xác ngay từ đầu; tạo quan hệ tích cực chặt chẽ giữa VKS và Tòa án trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự; đồng thời chủ động phòng ngừa, góp phần đảm bảo cho quá trình thụ lý giải quyết vụ việc của Tòa án được chính xác ngay từ đầu; tạo quan hệ tích cực chặt chẽ giữa VKS và Tòa án trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự; đồng thời chủ động phòng ngừa, góp phần hạn chế đến mức thấp nhất các sai lầm có thể xảy ra ngay từ thời điểm bắt đầu các hoạt động tố tụng dân sự Do đó, việc phát hiện kịp thời việc thụ lý vụ việc sai còn tránh được tình trạng phải tiến hành các thủ tục tố tụng kéo dài, không cần thiết

1.5.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên trong quá trình kiểm sát việc lập hồ sơ vụ án hôn nhân và gia đình

Trong giai đoạn này, VKSND tiến hành kiểm sát các hoạt động tố tụng của Tòa án trên cơ sở các tài liệu tập hợp trong hồ sơ này bao gồm các biên bản

hoạt động của Tòa án, các chứng cứ của vụ việc đã được thu thập và các tài liệu

có liên quan khác

Với nội dung lập hồ sơ và vai trò của Tòa án trong việc lập hồ sơ như quy định trên thì mục đích của việc kiểm sát lập hồ sơ của VKS để đảm bảo việc xác minh thu thập chứng cứ của Tòa án được đầy đủ, chính xác, khách quan và làm cơ sở cho việc giải quyết đúng đắn vụ án dân sự Tuy nhiên, VKSND không chỉ thực hiện kiểm sát việc thụ lý hoặc lập hồ sơ vụ việc dân sự không chỉ được thực hiện ở thủ tục sơ thẩm, phúc thẩm mà còn tiếp tục kiểm sát việc lập hồ sơ của Tòa án sơ thẩm, phúc thẩm khi vụ án bị kháng cáo, kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm Bởi lẽ, không thể nói rằng khi kiểm sát xét xử giám đốc thẩm hay tái thẩm, VKSND không có trách nhiệm xem xét và phát hiện các vi phạm trong việc lập hồ sơ vụ án nhất là trong trường hợp VKS không tham gia phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm Thực tế đã có những vụ việc dân sự khi xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm mới phát hiện thụ lý không đúng thẩm quyền loại việc, phải hủy án để đình chỉ giải quyết, chuyển cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết

Tòa án gửi hồ sơ cho VKS theo quy định tại Điều 2 Thông tư số 04/2012/TTLT-VKSNDTC-TANDTC ngày 01/8/2012 của VKSNDTC, TANDTC Khi nhận được hồ sơ vụ việc do Tòa án chuyển đến, kiểm sát viên được phân công nghiên cứu hồ sơ trong thời hạn luật định Kiểm sát viên tham gia phiên tòa phải trực tiếp nghiên cứu hồ sơ để nắm đầy đủ nội dung vụ việc, các quy định pháp luật có liên quan và phải tuân thủ trình tự sau:

Thứ nhất, làm rõ và hiểu được nội dung vụ việc: kiểm sát viên có nhiệm

vụ nghiên cứu toàn bộ hồ sơ vụ việc để xác định vấn đề như: nguyên đơn khởi kiện yêu cầu vấn đề gì, quan hệ pháp luật từ đó phát sinh tranh chấp là quan hệ

gì, tính chất và nội dung tranh chấp như thế nào; quan hệ pháp luật tranh chấp Tòa án đã xác định có đúng hay không?

Thứ hai, làm rõ việc tuân theo pháp luật tố tụng của thẩm phán, người

tham gia tố tụng Để làm rõ vấn đề này, kiểm sát viên phải nghiên cứu từng văn bản tố tụng như: thông báo thụ lý, giấy triệu tập người tham gia tố tụng, quyết định áp dụng biện pháp thu thập chứng cứ của Tòa án, biên bản lấy lời khai, biên bản tiến hành hòa giải, biên bản thẩm định… Quyết định đưa vụ án ra xét

xử sơ thảm, Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời… Kiểm sát viên phải nghiên cứu chi tiết từng văn bản Khi nghiên cứu đồng thời phải đối chiếu với các quy định của pháp luật xem xét đã hợp lý hay chưa Tất cả vấn đề về thời hạn, thời hiệu tố tụng, trách nhiệm cung cấp tài liệu chứng cứ, việc áp dụng các biện pháp thu thập chứng cứ, việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời… đều phải được kiểm tra, kết luận có vi phạm hay không

Thứ ba, kiểm sát viên có nhiệm vụ cần làm rõ các chứng cứ có trong hồ

sơ đã đầy đủ và hợp pháp không Để khẳng định điều này, kiểm sát viên phải kiểm tra từng loại nguồn chứng cứ và khẳng định nguồn chứng cứ đó là hợp pháp, đồng thời kiểm tra thủ tục Tòa án thu thập chứng cứ để xác định chứng cứ

1.5.4 Nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên khi tham gia phiên toà

sơ thẩm

Việc thực hiện kiểm sát xét xử tại phiên tòa là hoạt động thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình tiến hành tố tụng dân sự

và đường lối giải quyết vụ án tại phiên tòa Do vậy, nhiệm vụ của kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa bao gồm:

Thứ nhất, kiểm sát toàn bộ hoạt động tố tụng và việc thực hiện pháp luật

trong hoạt động xét xử của Tòa án nhằm đảm bảo việc xét xử đúng pháp luật, nghiêm minh, kịp thời

Thứ hai, kiểm sát những hoạt động tố tụng dân sự của các đương sự và

những người tham gia tố tụng khác nhằm bảo đảm việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng của họ, qua đó hỗ trợ cho hoạt động xét xử của Tòa án

nghị bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật và tham gia tố tụng

ở cấp phúc thẩm

Kháng nghị là việc VKSND yêu cầu TAND cấp trên xét lại bản án, quyết định của Tòa án cấp dưới khi thấy các bản án, quyết định này không đảm bảo tính có căn cứ và tính hợp pháp Kháng nghị là một quyền năng của VKSND được pháp luật quy định Đây là một biện pháp quan trọng của VKSND để thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, đảm bảo cho pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh thống nhất

Theo quy định trong BLTTDS thì VKSND có thẩm quyền kiểm sát bản

án, quyết định của Tòa án Một trong số đó là hoạt động kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật Đây là hoạt động thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKSND trong tố tụng dân

sự Việc VKSND phản đối bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp sơ thẩm yêu cầu Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án theo thủ tục phúc thẩm Như vậy, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm: "Là hoạt động tố tụng của Viện kiểm sát theo quy định của pháp luật trong việc phản đối bản án,

quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật đề nghị tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án"

Theo quy định tại Điều 278 BLTTDS 2015, người có quyền kháng nghị

là Viện trưởng VKSND cùng cấp và cấp trên trực tiếp Thời hạn kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm của VKSND được quy định tại Điều 280 BLTTDS 2015 Kháng nghị của VKSND được thể hiện dưới hình thức văn bản gọi là quyết định kháng nghị Quyết định kháng nghị của VKSND được gửi cho Tòa án cấp sơ thẩm đã ra bản án, quyết định bị kháng nghị Nội dung của quyết định này được quy định tại khoản 1 Điều 279 BLTTDS 2015 VKSND phải gửi kèm theo quyết định kháng nghị các tài liệu, chứng cứ bổ sung (nếu có) để chứng minh cho kháng nghị của VKSND là có căn cứ và hợp pháp

Mục đích của việc kháng nghị bản án, quyết định của Tòa là phát hiện những sai sót của Tòa án, yêu cầu Tòa án phải khắc phục, sửa lại những sai sót

đó Tuy nhiên, BLTTDS nói riêng cũng như các văn bản pháp luật có liên quan quy định về quyền kháng nghị phúc thẩm của VKSND còn nhiều điểm bất cập, chưa thực sự tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự, làm kéo dài quá trình

tố tụng cũng như không đảm bảo tính dứt điểm của bản án, quyết định Khi giải quyết vụ án dân sự, việc giải quyết phương thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự trước Tòa án phải do chính họ quyết định chứ VKSND không thể tự quyết định điều này Thậm chí, ngay cả trong trường hợp việc giải quyết vụ án của Tòa án, tuy chưa đúng quy định về nội dung và thủ tục

tố tụng và sai sót đó không vi phạm điều pháp luật cấm, không trái đạo đức xã hội nhưng nếu các đương sự chấp nhận kết quả giải quyết đó của Tòa án cấp sơ thẩm mà không có yêu cầu, kháng cáo thì không có lý do gì vụ án đó lại bị đưa

ra xét xử lại bởi kháng nghị của VKS

Ví dụ: Trong vụ án bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, nếu đúng theo quy định của pháp luật bị đơn phải bồi thường cho nguyên đơn 200 triệu nhưng