ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOÁ CHẤT TẠI TRUNG TÂM PHÂN TÍCH HOÁ SINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HCM

Chương 3 – Tổng quan về trung tâm phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM: Giới thiệu về địa điểm, chức năng, nhiệm vụ và các loại hóa chất Trung tâm sử dụng.. Mục

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HCM

KHOA CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG

TRƯƠNG THỊ HỒNG THUỶ

TÊN ĐỀ TÀI:

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOÁ CHẤT TẠI TRUNG TÂM PHÂN TÍCH HOÁ SINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TP.HCM

LUẬN VĂN KỸ SƯ CHUYÊN NGÀNH KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HCM

KHOA CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOÁ CHẤT TẠI TRUNG TÂM PHÂN TÍCH THÍ NGHIỆM HOÁ SINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC

NÔNG LÂM TP.HCM

TP Hồ Chí Minh, ngày 01 tháng 08 năm 2008

Bộ Giáo Dục & Đào Tạo

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HCM

KHOA CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG

**************

Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam

Độc Lập – Tự Do – Hạnh Phúc

NHIỆM VỤ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

HỌ & TÊN SV : TRƯƠNG THỊ HỒNG THỦY MSSV: 04127065

KHÓA HỌC : KHÓA 30 (2004 – 2008) Lớp : DH04MT

1 Tên đề tài:

Khảo sát hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hóa chất tại trung tâm

phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh trường Đại Học Nông Lâm Tp.HCM

 Khảo sát, đánh giá công tác an toàn lao động tại Trung tâm

 Đề xuất các giải pháp quản lý hóa chất phù hợp với các văn bản pháp quy của nhà nước

 Đề xuất giải pháp quản lý chất thải tại Trung tâm

3 Thời gian thực hiện:

Ngày bắt đầu: 1/04/2008

Ngày kết thúc: 30/6/2008

4 Họ và tên giáo viên hướng dẫn: KS Nguyễn Huy Vũ

Nội dung và yêu cầu KLTN đã được thông qua Khoa và Bộ môn

Ngày ……… tháng……… năm 200… Ngày ……… tháng……… năm 200…

Ban chủ nhiệm khoa Giáo viên hướng dẫn

KS NGUYỄN HUY VŨ

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp tại trường ĐH Nông Lâm

Tp HCM tôi đã nhận được sự giảng dạy, giúp đỡ của trường, khoa và sự hướng dẫn tận tình của thầy hướng dẫn, nay tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến:

Ban giám hiệu, thầy cô Trường Đại Học Nông Lâm TP HCM đã dạy tôi trong suốt những năm học tại trường

Ban chủ nhiệm cùng quí thầy cô Khoa Công Nghệ Môi Trường – Trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM đã tận tình giảng dạy và tạo điều kiện tốt cho tôi hoàn thành những năm học vừa qua

Thầy Nguyễn Huy Vũ đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và chỉ bảo cho tôi hoàn thành khóa luận

Ban lãnh đạo Viện Nghiên cứu CNSH & Môi Trường, Ban Giám Đốc Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh – Trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM, cùng các thầy cô, anh chị làm việc tại Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh đã tạo mọi điều kiện tốt cho tôi hoàn thành khóa luận Đặc biệt là anh Nguyễn Minh Nam đã tận tình chỉ bảo, cung cấp các số liệu cần thiết cho tôi hoàn thành khóa luận

Gia đình và bạn bè đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành khóa luận

Do kiến thức và kinh nghiệm của bản thân còn hạn chế, thời gian thực tập và viết khóa luận tốt nghiệp vừa phải nên không thể tránh được những thiếu sót Kính mong được sự chỉ bảo của thầy cô và sự đóng góp ý kiến của mọi người

Xin chân thành cảm ơn! Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 6 năm 2008

Sinh viên thực hiện

Trương Thị Hồng Thủy

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Hóa chất phòng thí nghiệm là đối tượng để thực hiện phép thử và nó có ảnh hưởng đến chất lượng phép thử Trong lĩnh vực hoạt động hóa chất nói chung và phòng thí nghiệm nói riêng tính chất nguy hại của hóa chất có thể bộc phát bất cứ lúc nào Đặc biệt là các chất thải trong phòng thí nghiệm Hóa Sinh, phần lớn chúng là các chất thải nguy hại Bản thân chúng chứa nhiều hoá chất độc hại, vi khuẩn gây bệnh, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người

Trước những nguy hiểm của hóa chất nói chung và hóa chất trong phòng thí nghiệm nói riêng, một yêu cầu cấp thiết dặt ra là phải kiểm soát các hóa chất Để đáp ứng một nhu cầu

thực tế hiện nay tôi quyết định thực hiện khóa luận tốt nghiệp: “Khảo sát hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hóa chất tại trung tâm phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM” Khóa luận gồm 6 chương với nội dung

như sau:

Chương 1- Mở đầu: giới thiệu mục đích nghiên cứu, nội dung và phương pháp

nghiên cứu, phạm vi, ý nghĩa của đề tài

Chương 2 - Tổng quan về hóa chất: giới thiệu về các thuật ngữ sử dụng trong bài và

các ảnh hưởng của hóa chất

Chương 3 – Tổng quan về trung tâm phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM: Giới thiệu về địa điểm, chức năng, nhiệm vụ và các loại hóa chất

Trung tâm sử dụng

Chương 4- Hiện trạng hóa chất trong phòng thí nghiệm:

Mô tả các hiện trạng nhập, xuất và sử dụng hóa chất Hiện trạng thu gom và lưu trữ chất thải Hiện trạng xử lý và tiêu hủy chất thải tại Trung tâm

Đánh giá các hiện trạng trên dựa trên các văn bản pháp quy có liên quan

Đề xuất ra các giải pháp quản lý và công nghệ nhằm làm giảm các tác hại trong quá trình hoạt động hóa chất tại Trung tâm

Chương 5 – Hiện trạng an toàn hóa chất phòng thí nghiệm:

Giới thiệu về các chính sách sức khỏe và an toàn hóa chất của Trung tâm

Mô tả việc sử dụng phương tiện bảo hộ lao động, các chế độ dành cho người lao động trong phòng thí nghiệm

Đánh giá và đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quản an toàn lao động tại Trung tâm

Chương 6 – Kết luận và kiến nghị:

Đưa ra các kết luận và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hóa chất tại Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh tại trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1 - MỞ ĐẦU 1

1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.2 MỤC TIÊU ĐỀ TÀI 1

1.3 NỘI DUNG ĐỀ TÀI 1

1.4 PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN 2

1.5 PHẠM VI ĐỀ TÀI VÀ THỜI GIAN THỰC HIỆN 2

1.6 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 2

CHƯƠNG 2 - TỔNG QUAN VỀ HÓA CHẤT 3

2.1 CÁC THUẬT NGỮ 3

2.2 ẢNH HƯỞNG CỦA HÓA CHẤT 4

2.2.1 Tác hại của hóa chất đối với sức khỏe con người 4

2.2.2 Những nguy cơ cháy nổ 6

CHƯƠNG 3 - TỔNG QUAN VỀ TRUNG TÂM PHÂN TÍCH THÍ NGHIỆM HÓA SINH TRƯỜNG ĐH NÔNG LÂM TP.HCM 7

3.1 VỊ TRÍ 7

3.2 CHỨC NĂNG VÀ NHIỆM VỤ CỦA PHÒNG THÍ NGHIỆM 7

3.3 LOẠI HÓA CHẤT SỬ DỤNG TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM 7

CHƯƠNG 4 - HIỆN TRẠNG HÓA CHẤT TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM 8

4.1 HIỆN TRẠNG NHẬP, XUẤT VÀ SỬ DỤNG HÓA CHẤT 8

4.1.1 Hiên trạng nhập hoá chất 8

4.1.2 Hiện trạng lưu trữ và bảo quản hóa chất và dụng cụ thí nghiệm 8

4.1.3 Hiện trạng sử dụng hoá chất, dụng cụ tại trung tâm 9

4.1.4 Hiện trang hóa chất sau sử dụng 10

4.1.4.1 Chất thải dạng rắn 10

4.1.4.2 Chất thải dạng lỏng 10

4.1.4.3 Chất thải dạng khí 10

4.2 HIỆN TRẠNG THU GOM VÀ LƯU TRỮ CHẤT THẢI 10

4.2.1 Chất thải dạng rắn 10

4.2.2 Chất thải dạng lỏng 11

4.2.3 Chất thải dạng khí 11

4.3 HIỆN TRẠNG XỬ LÝ CHẤT THẢI 12

4.3.1 Chất thải dạng rắn 12

4.3.2 Chất thải dạng lỏng 12

4.3.3 Chất thải dạng khí 12

4.4 ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG HÓA CHẤT TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM 13

4.4.1 Đánh giá hiện trạng nhập, xuất, bảo quản và sử dụng hóa chất 13

4.4.2 Đánh giá hiện trạng thu gom và lưu trữ chất thải 13

4.4.3 Đánh giá hiện trạng xử lý và thải bỏ chất thải 14

4.5 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 16

4.5.1 Đề xuất giải pháp quản lý 17

4.5.2 Giải pháp công nghệ đề xuất 18

CHƯƠNG 5 - HIỆN TRẠNG AN TOÀN LAO ĐỘNG PHÒNG THÍ NGHIỆM 22

5.1 CÁC CHÍNH SÁCH SỨC KHỎE VÀ AN TOÀN HÓA CHẤT 22

5.2 HUẤN LUYỆN VÀ SỬ DỤNG HÓA CHẤT TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM 22

5.2.1 Vấn đề sử dụng các loại hóa chất, thiết bị 22

5.2.2 Các biện pháp phòng ngừa sự cố 22

5.2.2.1 Sự cố cháy nổ 22

5.2.2.2 Sự cố rò rỉ hoặc đổ tràn hóa chất tại nơi làm việc 23

5.2.3 Các biện pháp xử lý khẩn cấp 23

5.3 SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN BẢO HỘ LAO ĐỘNG TRONG PTN 23

5.4 CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI DÀNH CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI PTN 24

5.5 ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG AN TOÀN SỬ DỤNG HÓA CHẤT TRONG PTN 24

5.6 ĐẾ XUẤT GIẢI PHÁP 24

CHƯƠNG 6 - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 25

6.1 KẾT LUẬN 25

6.2 KIẾN NGHỊ 25

DANH MỤC CÁC HÌNH

HÌNH 4.1: HÓA CHẤT NHẬP VÀO ĐƯỢC ĐỰNG TRONG CÁC CHAI CÓ DÁN NHÃN 8

HÌNH 4.2: TỦ LƯU TRỮ VÀ BẢO QUẢN HOÁC CHẤT Ở NHIỆT ĐỘ PHÒNG 9

HÌNH 4.3: CÁC SỌT RÁC ĐẶT TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM 11

HÌNH 4.4: KHAY VÀ CAN THU GOM VÀ LƯU TRỮ NƯớC THẢI TRONG PTN 11

HÌNH 4.5: BỒN XỮ LÝ KHÍ THẢI TẠI TRUNG TÂM 12

HÌNH 4.6: CHẤT THẢI DẠNG RẮN SAU KHI RA KHỎI PTN 14

HÌNH 5.1: SỬ DỤNG BẢO HỘ LAO ĐỘNG TẠI PTN 24

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CB CNV: Cán bộ công nhân viên

CNH: Chất nguy hại

CTNH: Chất thải nguy hại

HCHC: Hợp chất hữu cơ

PCCN: Phòng chống cháy nổ

PCCC: Phòng cháy chữa cháy

PTN: Phòng thí nghiệm

GV: Giáo viên

TCVN: Tiêu chuẩn Việt Nam

SV: Sinh viên

VSV: Vi sinh vật

CHƯƠNG 1 - MỞ ĐẦU

1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Hóa chất ngày càng được sản xuất và sử dụng nhiều hơn Hóa chất đã góp phần không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống con người, bảo vệ và nâng cao năng suất cây trồng, chữa bệnh, tạo ra vật liệu mới có nhiều tính chất mà vật liệu tự nhiên không có Nhưng

để áp dụng được những thành quả đó thì trước hết chúng ta phải tiến hành những nghiên cứu thử nghiệm ngay trong phòng thí nghiệm

Nhưng hóa chất cũng chứa đựng nguy cơ tiềm ẩn gây cháy nổ, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp nếu như không biết cách sử dụng một cách đúng đắn Trong đó có nhiều tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hiểm nghèo như ưng thư, đột biến gen, hay ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi,… Hóa chất cũng có thể gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, phá hủy môi trường sinh thái,…

Vì vậy, vấn để đảm bảo an toàn, bảo vệ sức khỏe của người lao động, bảo vệ môi trường, tránh những ảnh hưởng của hóa chất đã và đang được cả thế giới quan tâm Đặc biệt là những người trực tiếp làm việc trong môi trường hóa chất Mục tiêu giảm những tác hại của hóa chất đối với những cán bộ, giảng viên, sinh viên làm việc tại Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM và tác hại xấu đến môi trường đang được ban lãnh đạo trường Đại Học Nông lâm và ban Lãnh đạo Viện nghiên cứu Công Nghệ Sinh Học và Môi trường vô cùng quan tâm

Với những lý do trên việc tiến hành đề tài nghiên cứu “Khảo sát hiện trạng và đề xuất biện pháp quản lý hóa chất tại Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM” Nhằm giảm thiểu tác động do hóa chất gây ra là rất cần thiết và cấp bách

1.2 MỤC TIÊU ĐỀ TÀI

Xác định và đánh giá hiệu quả quản lý hóa chất ở Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh thuộc Viện nghiên cứu Công nghệ Sinh học & Môi trường trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM

Đề xuất biện pháp để nâng cao hiệu quả quản lý hóa chất tại Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh thuộc Viện nghiên cứu Công nghệ Sinh học & Môi trường trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM sao cho phù hợp với các văn bản pháp quy của nhà nước

Đề xuất biện pháp xử lý chất thải tại chỗ cho Trung tâm Phân tích Thí nghiệm thuộc Viện Công nghệ Sinh học & Môi trường, trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM

1.3 NỘI DUNG ĐỀ TÀI

- Xác định loại hóa chất sử dụng ở Trung tâm

- Khảo sát và đánh giá cách bảo quản và lưu trữ hóa chất tại Trung tâm

- Khảo sát và đánh giá công việc thu gom chất thải ở Trung tâm

- Khảo sát và đánh giá việc lưu trữ chất thải tại Trung tâm

- Khảo sát và đánh giá việc xử lý chất thải tại Trung tâm

- Đề xuất các giải pháp quản lý hóa chất phù hợp với các văn bản pháp quy của nhà nước

- Đề xuất giải pháp xử lý chất thải tại Trung tâm

- Khảo sát và đánh giá công tác thực hiện an toàn lao động tại Trung tâm

- Phỏng vấn trực tiếp những người liên quan

- Đánh giá công tác quản lý hóa chất tại Trung tâm dựa trên các văn bản pháp quy có liên quan

- Đề tài được thực hiện tại Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh thuộc Viện nghiên cứu Công nghệ Sinh học & Môi trường, trường Đại Học Nông Lâm Tp.HCM, khu phố 6, phường Linh Trung, Quận Thủ Đức, Tp.HCM

- Đề tài tập trung đề xuất giải pháp quản lý hóa chất phù hợp với văn bản pháp quy và giải pháp xử lý tại chỗ chất thải dạng lỏng phát sinh từ Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM

- Thời gian thực hiện bắt đầu từ ngày 03/04/08 đến ngày 30/06/08

Đề tài thực hiện nhằm đề xuất giải pháp ngăn ngừa, giảm thiểu tác hại do các hóa chất gây ra đối với con người và môi trường Mà trước hết là cán bộ, giảng viên, sinh viên trong trường Đại học Nông Lâm và môi truờng xung quanh khu vực trường Đại Học Nông Lâm Đồng thời đề tài cũng nhằm đề xuất các giải pháp quản lý hóa chất tại Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh phù hợp với các quy định của nhà nước ta trong lĩnh vực hoạt động hóa chất

CHƯƠNG 2 - TỔNG QUAN VỀ HÓA CHẤT

Trong phạm vi luận văn, các thuật ngữ khoa học dưới đây sẽ được sử dụng với định

nghĩa chính xác như sau: (Nguồn: Tài liệu vệ sinh an toàn lao động của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam)

- Ảnh hưởng cấp tính: Là ảnh hưởng xuất hiện ngay sau khi hóa chất xâm nhập vào cơ thể, gây ra bởi sự tiếp xúc ngắn, đơn lẻ (thường không nhiều hơn một ca làm việc) với một số lượng lớn hoặc nồng độ cao của một hóa chất Thông thường có các triệu chứng như sổ mũi, nhức đầu, buồn nôn, đi lỏng, toát mồ hôi, run, cảm giác mệt mỏi Nếu tác động mạnh còn gây ra co giật, ngất xỉu,…

- Ảnh hưởng mãn tính: Là ảnh hưởng gây ra bởi sự tiếp xúc nhiều lần với một hóa chất trong một giai đoạn dài Trong trường hợp này hóa chất được tích luỹ lại trong cơ thể, đến một lúc nào đó có thể gây đột biến tế bào, kích thích u ác tính phát triển, ảnh hưởng đến bào thai và gây dị dạng… Cả hai ảnh hưởng cấp tính và mãn tính đều có thể mất đi sau khi chấm dứt sự tiếp xúc và được điều trị thích hợp, song chúng có thể để lại hậu quả lâu dài

- Chất gây ung thư: Là những chất khi xâm nhập vào cơ thể con người gây nên bệnh ung thư Ở đây đề cập đến những chất: Acrylamide, Chloroform (CHCl3),…

- Chất nguy hại (hazardous materials) (ở đây không đề cập đến những chất gây ung thư

như đã kể trên): Là chất thải có chứa một hoặc nhiều hóa chất nguy hiểm hoặc các hóa chất mà khi tương tác với các chất khác có thể gây nguy hại tới môi trường, động thực vật và sức khỏe con người

- Chất thải dạng lỏng: là bao gồm dung dịch sau khi trích ly mẫu và nước thải

- Hóa chất: Là các nguyên tố hóa học, các hợp chất và các hỗn hợp có nguồn gốc tự nhiên hay do con người tổng hợp tạo thành

- Hóa chất phòng thí nghiệm: Là đối tượng chính để thực hiện phép thử và nó có ảnh hưởng lớn đến chất lượng phép thử

- Hóa chất nguy hiểm: Là những hóa chất trong quá trình sản xuất, sử dụng, bảo quản và vận chuyển có thể gây ra cháy nổ, ăn mòn nhiễm độc cho người, động vật môi trường và phá hoại tài sản và phương tiện vận chuyển Thông thường đó là các chất hoặc hỗn hợp

- Hóa chất độc: Là các chất gây ảnh hưởng xấu trực tiếp hoặc gián tiếp đến người, sinh vật Tác dụng độc có thể qua da, qua hô hấp hay ăn uống Tính độc có thể thuộc loại độc tính cấp hay độc tính mãn, gây nhiễm độc cục bộ hay toàn bộ

- Hóa chất dễ cháy nổ: Là các hóa chất có thể tự phân giải gây cháy nổ hoặc cùng với các chất khác tạo thành hỗn hợp cháy nổ dưới điều kiện nhất định về thành phần, nhiệt độ,

áp suất,…

- Hóa chất ăn mòn: Là các chất thông qua phản ứng hóa học sẽ gây tổn thương nghiêm trọng các mô sống khi tiếp xúc, hoặc trường hợp rò rỉ sẽ phá huỷ các vật liệu, hàng có tính axit mạnh (pH nhỏ hơn hoặc bằng 2), hoặc kiềm mạnh (pH lớn hơn hoặc bằng 12.5)

- Độc tính của hóa chất: Là khả năng gây tác hại của nó cho một cơ thể sống Hóa chất khác nhau có độc tính khác nhau Thí dụ: một vài giọt hoá chất nào đó có thể gây tử vong, trong khi những hóa chất khác chỉ gây những ảnh hưởng tương tự với khối lượng lớn

- Hơi: Là dạng khí của một chất lỏng ở nhiệt độ và áp suất trong phòng Lượng khí phát tán phụ thuộc vào độ bay hơi của chất lỏng Chất có điểm bay hơi thấp thì dễ bay hơi hơn những chất có điểm bay hơi cao

- Khí: Các chất oxy (O2), nitơ (N2), hoặc đioxit cacbon (CO2) trong trạng thái khí ở nhiệt

độ và áp suất trong phòng

- Giới hạn hay còn gọi là ngưỡng: Liều hoặc nồng độ nhỏ nhất của hoá chất mà tại đó ảnh hưởng đầu tiên xuất hiện

- Nguy cơ: Là đặc tính cố hữu của một chất gây hại cho con người hoặc môi trường

- Rủi ro (risk): Đó là khả năng có thể xảy ra những mối nguy hại và phạm vi có thể của

nó Rủi ro không chỉ phụ thuộc vào nguy cơ độc hại (tức là khả năng chất đó ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và môi trường), mà còn phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài như sản phẩm được sử dụng như thế nào, lượng sử dụng bao nhiêu và phụ thuộc vào phạm vi lan rộng của sản phẩm đó

- Sự nhiễm độc: Bình thường con người có khả năng đối phó với nhiều hóa chất khác nhau nhưng trong một giới hạn nhất định Sự nhiễm độc này chỉ xảy ra khi giới hạn bị vượt quá và cơ thể không có khả năng đối phó (bằng cách hấp thụ, tiêu hoá hay bài tiết)

- Tính đăc thù: Là khả năng của một hóa chất chỉ tác dụng lên một cơ quan

- Tài liệu An toàn hoá chất: Là tài liệu chứa đựng những thông tin cần thiết về đặc tính của hóa chất và các biện pháp để sử dụng chúng một cách an toàn, bao gồm cách nhận diện, phân loại, đánh giá các nguy cơ tiềm ẩn cho tới việc tiến hành các biện pháp an toàn và biện pháp khẩn cấp

2.2 ẢNH HƯỞNG CỦA HÓA CHẤT

2.2.1 Tác hại của hóa chất đối với sức khỏe con người

2.2.1.1 Sự độc hại của hóa chất

Các yếu tố quyết định mức độ độc hại của hóa chất bao gồm độc tính, đặc tính vật lý của hóa chất, trạng thái tiếp xúc, đường xâm nhập vào cơ thể và tính mẫn cảm của cá nhân và

tác động tổng hợp của các yếu tố này (Nguồn: Tài liệu vệ sinh an toàn lao động của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam

a Đường xâm nhập của hóa chất vào cơ thể con người

Hóa chất có thể đi vào cơ thể theo 3 con đường: (Nguồn: Tài liệu vệ sinh an toàn lao động của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam)

- Đường hô hấp: Khi hít thở các hóa chất dưới dạng khí, hơi hay bụi

- Hấp thụ qua da: Khi hoá chất dây dính vào da

- Đường tiêu hóa: do ăn, uống phải thức ăn đã bị nhiễm hóa chất

 Qua đường hô hấp

Hệ thống hô hấp bao gồm đường hô hấp trên (mũi, miệng, họng), đường thở ( khí quản, phế quản, cuống phổi) và vùng trao đổi khí (phế nang), nơi oxy từ không khí vào máu và đioxin cacbon từ máu khuếch tán vào không khí

Đối với những người làm việc trong môi trường hóa chất, khi thở không khí có lẫn hóa chất vào mũi hoặc miệng, qua họng, khí quản và cuối cùng là vùng trao đổi khí, tại đó hóa chất lắng đọng lại hoặc khuyếch tán qua thành mạch vào máu Một hóa chất khi lọt vào đường hô hấp sẽ kích thích màng nhầy của đường hô hấp trên và phế quản, sau đó chúng sẽ xâm nhập sâu vào phổi gây tổn thương phổi hoặc lưu hành trong phổi Đặc biệt là các hóa chất ở dạng hơi, khói, bụi, hoặc khí có thể xâm nhập vào cơ thể một cách dễ dàng qua đường hô hấp

 Hấp thụ hóa chất qua da

Một trong những con đường xâm nhập của hóa chất vào cơ thể là qua da Độ dày của

da cùng với sự đổ mồ hôi và tổ chức mỡ ở lớp dưới da có tác dụng như một hàng rào bảo vệ chống lại việc hóa chất xâm nhập vào cơ thể và gây các tổn thương cho da

Hóa chất dây dính trên da có thể có các phản ứng sau:

- Phản ứng với bề mặt của da gây viêm da

- Xâm nhập qua da, kết hợp với tổ chức protein gây cảm ứng da

Những hóa chất có dung môi thấm qua da hoặc dễ tan trong mỡ (như các dung môi hữu

cơ và phenol) dễ dàng thâm nhập vào cơ thể qua da Khi da bị tổn thương do các vết xước hoặc các bệnh về da thì nguy cơ bị hóa chất thâm nhập vào cơ thể qua da càng tăng lên xâm nhập qua da vào máu

 Qua đường tiêu hóa

Do vô tình nuốt phải hoặc ăn, uống, hút thuốc trong khi tay có dính hóa chất hoặc dùng thức ăn và đồ uống bị nhiễm hóa chất là những nguyên nhân chủ yếu để hóa chất xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa

Hệ tiêu hóa gồm thực quản, dạ dày, ruột non và ruột già Sự hấp thu thức ăn và các chất khác (bao gồm cả hóa chất nguy hiểm) ban đầu xảy ra ở ruột non

Thông thường hóa chấp hấp thụ qua đường tiêu hóa ít hơn so với 2 đường trên và tính độc sẽ giảm khi đi qua đường tiêu hóa do tác động của dịch dạ dày và dịch tuỵ

b Loại hóa chất tiếp xúc

(Nguồn: Tài liệu vệ sinh an toàn lao động của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam)

Đặc tính lý, hóa của các hóa chất quyết định khả năng xâm nhập của nó vào cơ thể con người, chẳng hạn các hoá chất dễ bay hơi sẽ có khả năng tạo ra trong không khí tại nơi làm việc một nồng độ cao, hay các chất càng dễ hòa tan trong dịch thể, mỡ và nước thì càng độc,…

Do các phản ứng lý hóa của chất độc với các hệ thống cơ quan tương ứng mà có sự phân bố đặc biệt cho từng chất:

- Hóa chất có tính điện ly như chì (Pb), bari (Ba) tập trung trong xương; bạc (Ag), vàng (Au) ở trong da hoặc lắng đọng trong gan, thận dưới dạng phức chất

- Các chất không điện ly loại dung môi hữu cơ tan trong mỡ tập trung trong các tổ chức giàu mỡ như hệ thần kinh

- Các chất không điện ly và không hoà tan trong các chất béo khả năng thấm vào các tổ chức của cơ thể kém hơn và phụ thuộc vào kích thước phân tử và nồng độ độc chất

c Nồng độ và thời gian tiếp xúc

(Nguồn: Tài liệu vệ sinh an toàn lao động của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam)

Về nguyên tắc tác hại của hóa chất đối với cơ thể phụ thuộc vào lượng hóa chất đã hấp thụ Thông thường, khi tiếp xúc trong thời gian ngắn nhưng nồng độ hóa chất cao có thể gây ra nhiễm độc cấp tính, trong khi tiếp xúc trong thời gian dài nhưng với nồng độ thấp sẽ xảy ra 2

xu hướng: hoặc cơ thể chịu đựng được, hoặc hóa chất đó được tích luỹ với lượng lớn hơn và

để lại ảnh hưởng mãn tính

d Ảnh hưởng kết hợp của các hóa chất

Làm việc trong môi trường phòng thí nghiệm không chỉ tiếp xúc với 1 loại hóa chất, vì vậy thường cùng lúc phải chịu tác động tổng hợp của nhiều loại hoá chất

e Tính mẫn cảm của người tiếp xúc

Có sự khác nhau lớn trong phảu ứng của mỗi người khi tiếp xúc với hóa chất: tiếp xúc với cùng một lượng hóa chất trong cùng một thời gian một vài người bị ảnh hưởng trầm trọng, một vài người bị ảnh hưởng nhẹ

Mức độ ảnh hưởng của hóa chất lên cá thể phụ thuộc vào lứa tuổi, giới tính, tình trạng sức khoẻ,…

2.2.1.2 Tác hại của hóa chất đối với cơ thể con người

Những ảnh hưởng của hóa chất có thể là cấp tính hoặc mãn tính tùy thuộc vào nồng độ

và thời gian tiếp xúc Hóa chất cũng gây ra những phản ứng khác nhau do kiểu và dạng tiếp xúc khác nhau Theo tính chất tác động của hóa chất trên cơ thể con người có thể phân loại

theo các nhóm sau: (Nguồn: Tài liệu vệ sinh an toàn lao động của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam)

- Kích thích gây khó chịu

- Gây dị ứng

- Gây ngạt

- Gây mê và gây tê

- Tác động đến hệ thống các cơ quan chức năng

- Gây ung thư

- Hư bào thai

- Ảnh hưởng đến các thế hệ tương lai (đột biến gen)

- Bệnh bụi phổi

2.2.2 Những nguy cơ cháy nổ

Đa số hóa chất đều tiềm ẩn các nguy cơ gây cháy nổ Việc sắp xếp, bảo quản, vận chuyển, sử dụng hóa chất không đúng có thể dẫn đến tai nạn cháy nổ

2.2.2.1 Cháy

Để có sự cháy cần 3 yếu tố: nhiên liệu (chất cháy), một nguồn nhiệt và ôxy (Nguồn:

Tài liệu vệ sinh an toàn lao động của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam)

- Nhiên liệu: Hầu hết hóa chất đều là nguồn nhiên liệu cho cháy nổ (xăng, dầu, Toluen, Magie, Metan, ) Vì vậy để kiểm soát nguy cơ cháy nổ do hóa chất, việc đầu tiên là xác định rõ hóa chất đang sử dụng và những đặc tính riêng của nó

- Nhiệt: Là yếu tố để đưa nhiên liệu tới điểm chớp cháy và kích thích hỗn hợp bùng cháy Nguồn nhiệt có thể là các dòng điện, tĩnh điện, phản ứng hóa học, quy trình nhiệt, sự ma sát, ngọn lửa trần,…

- Ôxy: Hầu hết nhiên liệu cần ít nhất 15% ôxy để cháy, vượt quá 21%, ôxy có thể tự cháy

và dẫn tới nổ Ngoài lượng ôxy có trong không khí còn có ôxy sinh ra từ các phản ứng hóa học, hay khi một hóa chất (thường là chất ôxy hóa) bị đốt nóng

2.2.2.2 Nổ

Hỗn hợp nhiên liệu với ôxy chỉ nổ khi ở trong giới hạn nổ nhất định về nồng độ,

và nó tùy thuộc vào loại hóa chất

CHƯƠNG 3 - TỔNG QUAN VỀ TRUNG TÂM PHÂN TÍCH THÍ NGHIỆM HÓA SINH TRƯỜNG ĐH NÔNG LÂM TP.HCM

3.1 VỊ TRÍ

- Trung tâm được thành lập vào năm 1997

- Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh thuộc Viện nghiên cứu Công nghệ Sinh học

& Môi trường, trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM

- Trung tâm Phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh nằm ở khu nhà Cẩm Tú, trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM khu phố 6, phường Linh Trung, Quận Thủ Đức, Tp.HCM

3.2 CHỨC NĂNG VÀ NHIỆM VỤ CỦA PHÒNG THÍ NGHIỆM

Trung tâm gồm 2 tổ: Hoá lý và Hóa sinh, có nhiệm vụ chung: (Nguồn: Trung tâm phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh Trường Đại Học Nông Lâm TP HCM)

- Thực hiện các phân tích hóa lý và đo đạc các chỉ tiêu như: hàm lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, acid amin, vitamin, độc tố nấm (aflatoxin ), histamin, kháng sinh và nhiều chất khác, sử dụng các máy móc hiện đại như sắc ký khí, sắc ký lỏng cao áp, quang phổ kế hấp thu nguyên tử, quang phổ kế Tử ngoại Khả kiến

- Thực hiện các nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực công nghệ sinh học, sinh học, vi sinh vật, vv…

- Thực hiện các chẩn đoán bệnh cây trồng vật nuôi bằng công nghệ sinh học phân tử

- Ứng dụng công nghệ sinh học vào các ngành thuộc lĩnh vực nông nghiệp như nông học, chăn nuôi thú y, lâm nghiệp, thủy sản, bảo quản chế biến

- Trung tâm còn phục vụ cho việc giảng dạy và thực tập của sinh viên đối với các môn học công nghệ sinh học, thực phẩm, nông học,…

- Ngoài ra còn thực hiện phân tích dịch vụ về các chỉ tiêu sinh học như: các bệnh trên động vật, thực vật, vi sinh vật, gen, di truyền,…

3.3 LOẠI HÓA CHẤT SỬ DỤNG TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM

- Trong năm tổ Hóa lý sử dụng 100 loại hóa chất (Nguồn: Trung tâm phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh Trường Đại Học Nông Lâm TP HCM)

- Tổ Hóa sinh sử dụng 310 loại hóa chất (Nguồn: Trung tâm phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh Trường Đại Học Nông Lâm TP HCM)

CHƯƠNG 4 - HIỆN TRẠNG HÓA CHẤT TRONG PHÒNG THÍ

NGHIỆM

4.1 HIỆN TRẠNG NHẬP, XUẤT VÀ SỬ DỤNG HÓA CHẤT

4.1.1 Hiên trạng nhập hoá chất

- Lượng hóa chất nhập vào được tính dựa vào số mẫu dự trù cần phân tích trong một năm

- Lượng hóa chất nhập vào và xuất ra được thống kê và kê khai theo thủ tục quy trình của Trung tâm Việc nhập và xuất được ghi vào sổ do Giám đốc Trung tâm và người quản lý phòng hóa chất chịu trách nhiệm cất giữ và bảo quản

- Bảng báo cáo kiểm kê hóa chất theo định kỳ 6tháng/1lần

- Hóa chất nhập vào thì luôn có phiếu an toàn hóa chất do nhà sản xuất cung cấp đính kèm với loại hóa chất đó

- Các chai, lọ bao bì đều có dán nhãn

- Tại Trung tâm, nhãn hóa chất tuân thủ đầy đủ mọi quy định về màu sắc của chữ, chữ số, hình vẽ, hình ảnh, dấu hiệu, ký hiệu… theo nghị định 89/2006/NĐ-CP Ví dụ, điều 8 nghị định số 89/2006/NĐ-CP quy định chữ số phải có màu tương phản với màu nền của nhãn hàng hoá, đối với những chai lọ màu xám chữ trên nhãn màu trắng, còn các chai lọ màu trắng thì nhãn ghi chữ màu đen

Hình 4.1: Hóa chất nhập vào được dựng trong các chai có dán nhãn

4.1.2 Hiện trạng lưu trữ và bảo quản hóa chất và dụng cụ thí nghiệm

- Hóa chất được phân loại dựa trên đặc điểm bảo quản, khả năng cháy nổ và độc tính Căn

cứ vào yêu cầu bảo quản trên bao bì hoặc bảng thông tin đính kèm hoặc theo đặc tính

từng loại để sắp xếp, bảo quản vào các tủ khác nhau (Nguồn: Trung tâm phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh Trường Đại Học Nông Lâm TP HCM)

- Tại phòng sắc ký phổ gồm có 3 tủ hóa chất ở nhiệt độ bình thường (nhiệt độ phòng), 2 tủ

ở nhiệt độ lạnh

 Ba (03) tủ hóa chất ở nhiệt độ bình thường được chia thành nhiều ngăn riêng biệt, mặt trước làm bằng thủy tinh, các mặt còn lại làm bằng kim loại Bên ngoài tủ có dán biển báo cháy nổ, biển báo nguy hiểm

 Tủ đựng hóa chất có dạng như tủ đựng sách Các loại hóa chất được bỏ vào trong các lọ bằng nhựa hoặc bằng thủy tinh, bao màu vàng sẫm để chứa các hóa chất dạng bột và cho vào các ngăn, mỗi ngăn các chai lọ, bao bì sắp xếp gọn gang, không chồng chéo lên nhau, nhưng không bỏ vào các khay hay các mép tủ không

có các gờ

- Phòng công nghệ hóa sinh có:

 Một (01) tủ ở nhiệt độ 4oC để bảo quản các loại hóa chất có yêu cầu giữ mát ở nhiệt độ 4oC như các chất có protein, enzym,…

 Một (01) tủ ở nhiệt độ -70oC để bảo quản các hóa chất có đặc tính sinh học cần bảo quản ở -70oC

- Phòng Công nghệ Sinh học Thực vật có 3 tủ ở nhiệt độ -20oC để bảo quản các hoá chất

có đặc tính sinh học cần bảo quản ở nhiệt độ -20oC

- Tất cả các tủ nêu trên đều có dán danh sách: tên, xuất xứ, vị trí cất giữ, khối lượng nhập vào và xuất ra của mỗi loại hóa chất được kê khai 6 tháng/lần

- Các dụng cụ thí nghiệm được phân ra làm 2 loại là nhựa như các đầu tuýp, chai lọ nhựa,… và thủy tinh như: đĩa petri, buret, lam, lamen, các chai lọ thủy tinh,… Ứng với mỗi loại sẽ bảo quản ở 1 tủ riêng giống như tủ đựng hóa chất

- Trung tâm đã xây dựng quy trình: Bảo quản hóa chất và dụng cụ thí nghiệm Quy trình hướng dẫn tuần tự các bước công việc cần thực hiện và người chịu trách nhiệm về các công việc đó Mục đích của quy trình nhằm đảm bảo chất lượng & an toàn hóa chất và dụng cụ thí nghiệm

Hình 4.2: Tủ lưu trữ và bảo quản hóa chất ở nhiệt độ phòng 4.1.3 Hiện trạng sử dụng hoá chất, dụng cụ tại trung tâm

Hóa chất, dụng cụ ở Trung tâm nhằm phục vụ cho việc thí nghiệm, nghiên cứu, học tập của các giảng viên, sinh viên của trung tâm của các khoa Công nghệ Thực Phẩm, Công nghệ Sinh Học,… thuộc trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM.(Nguồn: Trung tâm Phân tích Thí nghiệm

Hóa Sinh trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM)

Theo quy định của Trung tâm:

- Mỗi cán bộ, sinh viên khi làm thí nghiệm, nghiên cứu cần nắm rõ các thao tác, quy trình công việc của mình

- Sử dụng hóa chất phải tuân thủ theo chỉ dẫn của nhà sản xuất và quy định của Trung tâm

- Các sinh viên khi đến Trung tâm để học tập thì được hướng dẫn về việc sử dụng hóa chất

và các thiết bị, dụng cụ trong khoảng thời gian 2-3 tuần và phải chấp hành các quy định

về việc sử dụng hóa chất của Trung tâm

- Mỗi cán bộ, sinh viên khi lấy hóa chất ra để sử dụng đều phải có sự đồng ý của người có trách nhiệm và phải ghi vào sổ theo dõi việc sử dụng hóa chất

- Mỗi cán bộ, sinh viên khi sử dụng dụng cụ, thiết bị tại Trung Tâm phải có sự đồng ý của người có trách nhiệm và phải đăng ký vào sổ theo dõi việc sử dụng dụng cụ, thiết bị tại T rung tâm

- Mỗi người sau khi tiến hành phân tích thí nghiệm phải có trách nhiệm dọn vệ sinh chỗ làm thí nghiệm, sửa các dụng cụ làm thí nghiệm đúng theo quy định

4.1.4 Hiện trang hóa chất sau sử dụng

Hóa chất sau khi sử dụng sẽ trở thành chất thải và nó có mặt ở 3 dạng: rắn, lỏng và khí

4.1.4.1 Chất thải dạng rắn

- Bao gồm chất thải từ các quá trình phân tích, thí nghiệm như: bao tay, đầu tuýp, Agarose

để đổ môi trường nuôi cấy VSV, các mẫu thực phẩm như thịt, cá, trái cây,… Các dạng chất thải này có thể dính các hóa chất, máu, huyết thanh, VSV nguy hại đối với con người và môi trường (như: Eschrichia coli)

- Rác thải sinh hoạt của cán bộ giảng viên, sinh viên làm việc tại Trung tâm

4.1.4.2 Chất thải dạng lỏng

- Bao gồm hỗn hợp các dung dịch sau khi phân tích mẫu, trích ly mẫu, hóa chất dạng lỏng còn dư lại như: nước phân tích gel, axetone, chloroform, Isopropanol, …

- Nước, hóa chất dùng để súc rửa và làm vệ sinh các dụng cụ thí nghiệm như:

 Axeton, ethanol, để rửa các dụng cụ có dính các chất bẩn dạng dầu mỡ

 Dung dịch HCl 1% dùng vệ sinh các dụng cụ sau khi phân tích ADN

 Dung dịch DEPC vệ sinh các dụng cụ trước khi phân tích ARN

 Xà bông rửa các loại dụng cụ như ống nghiệm, cối, chày, dụng cụ chứa thuốc trừ sâu,

 Nước lọc, nước cất rửa lại tất cả các dụng cụ

- Nước thải từ bồn xử lý các hơi, khí thải của Trung tâm

- Nước thải ra từ việc phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt của cán bộ giảng viên, sinh viên ở Trung tâm

- Trong mỗi phòng phân tích, phòng thí nghiệm có từ 2 đến 3 sọt đựng rác có thể tích 7L

và sọt rác được lót đáy và thành sọt bằng túi ni lông thông thường để tránh chất thải rơi vãi ra sàn nhà và dễ thu gom

- Các đầu tuýp được để riêng ra 1 sọt, các loại rác thải phát sinh từ quá trình phân tích thuộc danh sách hóa chất có chứa chất có khả năng gây ung thư được thu gom riêng Ví

dụ như các bao tay trong quá trình phân tích gel có dính chất Ethium Bromide (C21H20BrN3), hay các bao tay, đầu tuýp,… trong các thí nghiệm có sử dụng Acrylamide (C3H5NO)

- Hầu hết các loại rác khác còn lại như: bao tay, túi ni lông, các hộp giấy, mẫu thịt, quả, các mẫu thực phẩm,… được thải bỏ chung trong sọt rác còn lại

- Khi lượng rác chiếm lớn hơn hoặc bằng 3/4 thể tích sọt rác, rác sẽ được thu gom và đưa

ra khỏi phòng thí nghiệm

- Các loại rác thải sau khi ra khỏi phòng thí nghiệm được gộp chung bởi những nhân viên thu dọn vệ sinh và được lưu trữ chung với các loại rác thải sinh hoạt khác tại khu vực nhà Cẩm Tú trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM

Hình 4.3: Các sọt rác đặt trong phòng Thí nghiệm 4.2.2 Chất thải dạng lỏng

- Các chất thải dạng lỏng có chứa các chất được đánh giá độc hại β-mecapto ethanol, Isopropanol, chloroform, Acrylamide, isoamine,… được bỏ chung vào các thùng, can nhựa làm bằng PE và cất giữ trong phòng thí nghiệm

- Các chất thải dạng lỏng còn lại được đổ trực tiếp vào các bồn rửa ngay trong mỗi phòng thí nghiệm, tự thoát đến cống thoát nước chung rồi thải ra nguồn tiếp nhận

- Nước thải phát sinh từ sinh hoạt của CB CVN, sinh viên làm việc tại Trung tâm được thu gom vào hầm tự hoại

4.3 HIỆN TRẠNG XỬ LÝ CHẤT THẢI

4.3.1 Chất thải dạng rắn

- Một số chất thải có chứa các chất ung thư (ví dụ: các bao tay có Ethium Bromide) sau khi sử dụng được bỏ vào tủ kín và chiếu tia UV trong vòng 2 giờ sau đó đem thải bỏ chung với các loại rác khác của trường

- Những loại rác thải còn lại được xem như rác thải sinh hoạt và thải bỏ chung với các loại rác khác của trường

4.3.2 Chất thải dạng lỏng

- Các chất thải dạng lỏng có chứa các chất được đánh giá độc hại β-mecapto ethanol, Isopropanol, chloroform, Acrylamide, isoamine,… được bỏ chung vào các thùng, can nhựa làm bằng PE và cất giữ trong phòng thí nghiệm ở trên được đưa đi chôn lấp bởi Trung tâm

- Các chất thải có chứa các chất gây ung thư (ví dụ: Ethium Bromide (C21H20BrN3),…) được chiếu tia UV trong vòng 2 giờ, sau đó thải ra hệ thống nước thải chung rồi ra nguồn tiếp nhận

- Các loại chất thải lỏng còn lại đổ trực tiếp ra hệ thống nước thải chung rồi ra nguồn tiếp nhận

- Nước thải sinh hoạt được xử lý bằng hầm tự hoại

4.3.3 Chất thải dạng khí

- Các dung môi độc hại như: hơi Chloroform, phenol,…được xử lý ngay trong tủ hút độc bằng phương phấp hấp thụ bằng NaOH hoặc được dẫn qua bồn xử lý khí thải bằng phương pháp hấp thụ NaOH hoặc than hoạt tính rồi thoát ra môi trường

- Cơ chế hoạt động của bồn xử lý khí: khí được dẫn vào đáy bồn xử lý theo hướng từ đáy lên trên, dung dịch xút (NaOH) được tưới từ trên xuống ngược chiều với khí cần xử lý, sau khi tiếp xúc toàn bộ chất độc hòa tan vào xút và theo xút ra đáy tháp, dung dịch xút sau này sẽ được thu gom lại và xử lý chung với chất thải dạng lỏng của trung tâm Khí sạch thải ra môi trường nhưng trước khi thải ra môi trường, không có hệ thống kiểm tra nồng độ khí sau xử lý

- Tại trung tâm đã có hệ thống thông gió trong mỗi phòng trong PTN

Hình 4.5: Bồn xử lý khí thải tại trung tâm

4.4 ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG HÓA CHẤT TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM

4.4.1 Đánh giá hiện trạng nhập, xuất, bảo quản và sử dụng hóa chất

- Đối với các hóa chất bảo quản ở nhiệt độ bình thường: các chai lọ đựng hoá chất được

bỏ trực tiếp vào các ngăn tủ làm bằng kim loại không có các gờ, do đó nếu xảy ra sự cố

rò rỉ hoặc đổ hóa chất sẽ gây khó khăn cho việc thu gom và dọn vệ sinh, ngoài ra, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của những người làm việc tại nơi xảy ra sự cố Nên việc lưu trữ trong trường hợp này chưa phù hợp với điều 30, luật hóa chất Số 06/2007/QH12- cất giữ, bảo quản hóa chất nguy hiểm trong xản xuất, kinh doanh hóa chất.

- Trong quá trình hoạt động Trung tâm có thải bỏ một số loại chất thải ở thể rắn, lỏng, khí

có chứa thành phần nguy hại đối với sức khỏe con người và môi trường Nhưng hiện tại (05/2008) Trung tâm vẫn chưa đăng ký chủ nguồn thải CTNH với Sở Tài nguyên và Môi

trường Đây là điểm chưa phù hợp với khoản 1.1, mục 1, chương IV, thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT - trách nhiệm đăng ký chủ nguồn thải CTNH

4.4.2 Đánh giá hiện trạng thu gom và lưu trữ chất thải

4.4.2.1 Mặt tích cực

a Chất thải dạng rắn

- Các thùng rác có nắp đậy cho nên sẽ tránh được hiện trạng chất thải phát tán ra bên

ngoài

- Trung tâm đã tách riêng được các đầu tuýp bằng nhựa

- Các bao tay trong quá trình phân tích gel đã được thu gom và lưu trữ trong tủ kín

hợp với khoản 1.4, mục 1, chương IV, thông tư Số 12/2006/TT – BTNMT

- Lưu trữ chất thải ngoài phòng thí nghiệm chưa được lưu tâm đúng mức: chất thải sau khi

ra khỏi phòng thí nghiệm được đặt ngoài sự kiểm soát của trung tâm và được xem như

rác sinh hoạt Chưa phù hợp với khoản 1.3, mục 1, chương IV, thông tư Số BTNMT - trách nhiệm của chủ nguồn thải CTNH

12/2006/TT-b Chất thải dạng lỏng

- Thải bỏ chưa hợp lý dung dịch sau khi trích ly mẫu, nước thải súc rửa dụng cụ thí nghiệm: Các dung dịch có chứa chất nguy hại, chất gây ung thư bỏ chung với nhau Nước súc rửa, vệ sinh dụng cụ có chứa các thành phần chất nguy hại đổ vào hệ thống

thoát nước rồi ra nguồn tiếp nhận việc thải bỏ chất thải dạng lỏng là chưa phù hợp với khoản 1.4, mục 1, chương IV, thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT – trách nhiệm của chủ nguồn CTNH

- Thiết bị thu gom lưu trữ không tuân thủ đúng quy định về chất lượng và nhãn dán: Can, khay nhựa lưu trữ chất thải lỏng không có thông số chất lượng của vật liệu và chưa dán nhãn báo về sự nguy hiểm của các chất thải chứa trong đó Điểm này chưa phù hợp với

điều khoản 1.4, mục 1, chương IV, thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT – trách nhiệm của chủ nguồn CTNH

- Không có quy trình lưu trữ chất thải dạng lỏng tại chỗ: Các chất thải dạng lỏng hiện đang được trung tâm quản lý và lưu trữ tại mỗi PTN không có quy trình thủ tục bảo quản, lưu trữ hay kiểm tra, chưa đựợc sự chấp thuận của cơ quan chức năng và chưa đáp ứng được yêu cầu của nguyên tắc lưu trữ CTNH

4.4.3 Đánh giá hiện trạng xử lý và thải bỏ chất thải

thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT

Hình 4.6: Chất thải dạng rắn sau khi ra khỏi PTN

c Chất thải dạng lỏng

- Các chất thải lỏng gây ung thư như β-mecapto ethanol, Isopropanol, chloroform, Acrylamide, isoamine,… thu gom vào các thùng, can nhựa làm bằng PE ở trên, được Trung tâm tự tiến hành chôn lấp Nhưng hiện tại Trung tâm chưa đăng ký chủ xử lý, tiêu hủy CTNH, đồng thời Trung tâm cũng chưa có quy trình chôn lấp cụ thể, chưa xác định được thời gian, lượng chất thải mỗi lần đi chôn lấp Điểm này chưa phù hợp với

khoản1.7, mục 1, chương IV thông tư số 12/2006/TT-BTNMT

- Các dòng nước thải còn lại như các dòng nước thải chứa chất axeton, ethanol,… chưa

được xử lý mà thải ra môi trường là chưa phù hợp với tiêu chuẩn môi trường theo khoản

1 điều 19 luật hóa chất số 06/2007/TT-BTNMT-về xử lý, thải bỏ hóa chất tồn dư, chất

theo TCVN 5945:2005 trước khi đổ ra nguồn tiếp nhận.

4.5 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

Trong hoạt động hóa chất thì CNH có thể bộc phát tác hại bất cứ lúc nào, ngay từ trong quy trình lưu trữ, vận chuyển, sử dụng Do vậy, để làm khả năng xảy ra hiểm họa cho con người, tài sản và môi trường thì việc quản lý CTNH phải được quan tâm kiểm soát trong suốt quá trình kể từ lúc sản xuất cho đến khi thải bỏ cuối cùng

Quy trình của hóa chất tại trung tâm hiện nay như sau:

Vận chuyển chất thải đến nơi xử lý

Xử lý, tiêu hủy chất thải (tại chỗ)/ giao cho đơn vị chức năng

Hóa chất sau sử dụng (Thải bỏ)

Sử dụng hóa chất

Bảo quản và lưu trư hóa chất Nhập hóa chất

4.5.1 Đề xuất giải pháp quản lý

Trung tâm đã có quy trình và biện pháp để quản lý chất thải nhằm đảm bảo an toàn và bảo vệ môi trường Tuy nhiên để nâng cao hiệu quả quản lý nhằm đảm bảo các yêu cầu pháp luật, đề tài xin đề xuất các biện pháp sau

4.5.1.1 Giai đoạn nhập, xuất, lưu trữ, bảo quản và sử dụng hóa chất

- Để phòng ngừa các sự cố xảy ra do các tủ đựng hóa chất làm bằng kim loại, không có gờ các lọ, bình, bịch đựng hóa chất cần được bỏ vào các khay nhựa để chống bị ăn mòn, rỉ

sét Theo điều 30,luật hoá chất số 06/2007 về cất giữ, bảo quản hoá chất nguy hiểm trong sản xuất, kinh doanh hoá chất

4.5.1.2 Giai đoạn thải bỏ, thu gom và lưu trữ chất thải tại Trung tâm

- Hóa chất sau khi sử dụng có chứa thành phần các chất, các VSV có khả năng gây bệnh làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường Qua các hoạt động của mình trung tâm đã phát thải ra CTNH Vì vậy Trung tâm cần đăng ký chủ nguồn thải CTNH

với Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM để được hướng dẫn và hỗ trợ Theo khoản 1.1, mục 1, chương IV, thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT - trách nhiệm của chủ nguồn thải CTNH

 Trung tâm cần phải có một khu vực lưu trữ CTNH riêng

Đối với mỗi loại chất thải, cần có cách thu gom và lưu trữ khác nhau:

a Chất thải dạng rắn

- Các CTNH dạng rắn ở trong mỗi PTN phải được phân loại bỏ vào các thùng rác có lót túi ni lông thông thường nhưng không bị rách, nứt và có nắp đậy sao cho các CTNH đó không rơi vãi, không tương tác với nhau gây ra cháy, nổ, hay làm tăng tính độc của các chất thải

- Khi rác ở mỗi thùng đầy (thể tích rác trong thùng ≥ 3/4 thùng) cần lấy túi đựng rác ra và

bỏ vào các thùng, bao, bì lớn hơn, sau đó bỏ vào khu vực lưu trữ CTNH riêng của Trung tâm Các thùng, bao, bì phải đảm bảo các yêu cầu về độ bền, không bị ăn mòn, không bị

rạn nứt, nhiễm bẩn, để không gây đổ, rơi vãi, phát tán rác ra bên ngoài Theo khoản 1.4, mục 1, thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT – trách nhiệm của chủ nguồn thải CTNH

b Chất thải dạng lỏng

- Các nước súc rửa vệ sinh dụng cụ, cũng như các hóa chất, dung dịch sau khi trích ly mẫu

mà có chứa các thành phần nguy hại cho con người, môi trường cần thu gom và xử lý đạt

tiêu chuẩn loại B trước khi đổ ra nguồn tiếp nhận Theo khoản 1, điều 19, chương III,

luật hóa chất số 06/2007/QH12 – xử lý, thải bỏ hóa chất tồn dư, chất thải và dụng cụ chứa hóa chất

- Các chất thải lỏng cần được phân loại dựa trên đặc tính của các chất thải để đảm bảo các chất thải không tương tác với nhau gây cháy nổ, hay tăng độc tính của chất thải

- Các chất thải lỏng cần được lưu trữ trong các thùng chứa đáp ứng các yêu cầu an toàn kỹ thuật như: thùng phải được đóng kín, không bị rạn nứt, không bị ăn mòn bởi các chất có trong dòng thải, không bị nhiễm bẩn hay hư hại gì khác Nhằm bảo đảm không rò rỉ, rơi vãi hoặc phát tán ra môi trường, có dán nhãn gồm các thông tin: tên CTNH, mô tả các

chất thải nguy hại – dấu hiệu cảnh báo, phòng ngừa” (dựa theo khoản 1.4, mục 1, chương IV, thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT)

4.5.1.3 Giai đoạn vận chuyển chất thải và xử lý tiêu hủy chất thải

- Đối với chất thải dạng rắn, do Trung tâm chưa có đủ điều kiện về cơ sở hạ tầng cũng như

kỹ thuật để xử lý, tiêu hủy CTNH nên cần thuê một đơn vị có khả năng vận chuyển, xử

lý và tiêu hủy CTNH Đồng thời phải có trách nhiệm theo dõi, giám sát việc chuyển giao

và xử lý, tiêu hủy CTNH với sự trợ giúp của chứng từ CTNH (Theo quy định khoản 1.3, mục 1, chương IV, thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT)

- Đối với các chất thải lỏng: nếu là dạng đậm đặc, khó xử lý thì cần thuê một đơn vị có khả năng vận chyển và xử lý Các dạng còn lại Trung tâm nên tự xây dựng hệ thống xử

lý tại chỗ và đăng ký chủ quyền xử lý và tiêu hủy CTNH với Sở Tài nguyên và Môi

trường Tp.HCM để tiến hành xử lý theo quy định.(Theo quy định khoản 1.7, mục 1, chương IV, thông tư Số 12/2006/TT-BTNMT)

4.5.2 Giải pháp công nghệ đề xuất

Trong phạm vi luận văn, nội dung công nghệ đề xuất ở đây chỉ liên quan đến vấn đề giải quyết và xử lý chất thải tại chỗ: Công nghệ xử lý CTNH dạng lỏng

Nước thải của trung tâm thí nghiệm chủ yếu gồm các chất độc như: (Nguồn: thu thập

từ trung tâm phân tích Thí nghiệm Hóa Sinh trường Đại học Nông Lâm TP.HCM)

 Nhóm 1: các hợp chất của clo: CH2Cl2, CH3Cl, CCl4, CHCl3

 Nhóm 2: các HCHC chứa nitơ: C6H5NO2, C3H5NO, C12H20BrN3,…

 Nhóm 3: các hợp chất vòng thơm và các chất hữu cơ khác: C6H5OH, C6H5CH3,

C2H2O4, , ,…

Do chủ yếu là các hợp chất hữu cơ độc hại nên để làm giảm độc tính của nước thải trong thời gian ngắn và không tốn nhiều diện tích, phương pháp xử lý hóa học được ưu tiên đề nghị Mặt khác, nước thải sau khi xử lý ra nguồn tiếp nhận là ao hồ nên phải đạt loại B theo TCVN 5945: 2005

Dựa trên hoạt động của Trung tâm, các dòng chất thải dạng lỏng được phân loại (thành

2 loại chính) như sau:

- Dòng chất thải lỏng sau khi trích ly các mẫu thông thường: nồng độ hóa chất đậm đặc,

dễ xác định thành phần và số lượng ít Các dòng thải dạng này được thu gom và lưu trữ riêng theo từng loại sao cho các chất không phản ứng gây cháy nổ hay tạo ra chất độc hại hơn

- Dòng chất thải lỏng từ việc súc rửa dụng cụ, thiết bị: nồng độ hóa chất thấp hơn dòng thải kể trên, nhưng số lượng nhiều hơn, được thu gom và lưu trữ riêng sao cho không gây ra sự cố hay tăng độc tính của nước thải

Dựa trên thành phần và đặc tính mỗi dòng thải, có những biện pháp xử lý đề nghị như sau:

a Đối với dòng thải sau khi trích ly đề xuất ưu tiên sử dụng phương pháp sau:

để xác định OH+ + H- → H2O

Các phương pháp khác

- Các dòng thải có hàm lượng hóa chất cao, số lượng ít, thành phần không thể hòa trộn với dòng thải khác để tạo ra phản ứng làm giảm độc tính của nước thải, thì có thể sử dụng phương pháp keo tụ, oxy hóa, trung hòa, hay hấp phụ (sẽ trình bày ở bảng sau)

- Tùy thuộc tính chất dòng thải, lựa chọn hóa chất, phương pháp hợp lý để xử lý làm giảm

độ độc của dòng nước thải

Sau khi xử lý nước thải sẽ được kiểm tra lại – yêu cầu đạt tiêu chuẩn (loại B) – trước khi thải ra nguồn tiếp nhận Nếu chưa đạt tiêu chuẩn, tuần hoàn lại xử lý chung với nước thải

từ khâu súc rửa

b Đối với nước thải từ khâu súc rửa

Dựa trên thành phần mỗi dòng thải lựa chọn hóa chất, phương pháp hợp lý để xử lý làm giảm độ độc của dòng nước thải Đề xuất ưu tiên các phương pháp: hòa trộn, keo tụ, oxy hóa, trung hòa, hấp phụ (sẽ trình bày ở bảng sau)