NGHIÊN CỨU CÁC PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ HẠT GIỐNG, ẢNH HƯỞNG CỦA KÍCH THƯỚC HẠT VÀ THÀNH PHẦN RUỘT BẦU ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG CỦA CÂY BẠCH ĐÀN TRẮNG (Eucalyptus tereticornis. J. E. Smith) TRONG GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM

Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống và giá thể gieo hạt đến quá trình nảy mầm của hạt Bạch đàn trắng 15 3.4.3.. Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của phương phá

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

NGHIÊN CỨU CÁC PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ HẠT GIỐNG, ẢNH HƯỞNG CỦA KÍCH THƯỚC HẠT VÀ THÀNH PHẦN RUỘT BẦU ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG CỦA CÂY BẠCH

ĐÀN TRẮNG (Eucalyptus tereticornis J E Smith)

TRONG GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM

Sinh viên thực hiện: NGUYỄN CẢNH TRINH

Ngành: LÂM NGHIỆP Niên khóa: 2004 – 2008

Tháng 07/2008

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGHIÊN CỨU CÁC PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ HẠT GIỐNG, ẢNH HƯỞNG CỦA KÍCH THƯỚC HẠT VÀ THÀNH PHẦN RUỘT BẦU ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG CỦA CÂY BẠCH ĐÀN

TRẮNG (Eucalyptus tereticornis J E Smith)

TRONG GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM

Tác giả NGUYỄN CẢNH TRINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP KỸ SƯ CHUYÊN NGÀNH LÂM NGHIỆP

Giáo viên hướng dẫn:

ThS LÊ HUỲNH

Tháng 07/2008

LỜI CẢM ƠN!

Tận đáy lòng mình con xin ghi tạc lòng biết ơn sâu nặng đến ba mẹ - những người đã sinh thành, dưỡng dục và cho con những gì tốt đẹp nhất trên đời này để con

có được ngày hôm nay

Em vô cùng biết ơn các thầy cô trong trường đại học Nông Lâm đặc biệt là các thầy cô trong khoa Lâm nghiệp đã tận tình giảng dạy, truyền thụ cho em những kiến thức quý báu

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy Lê Huỳnh – người đã tận tâm giảng dạy và tận tình hướng dẫn, giúp em hoàn thành đề tài này

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến anh Phan Văn Trọng – cán bộ phụ trách vườn ươM khoa Lâm Nghiệp đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ em trong suốt quá trình hoàn thành đề tài này

Mình xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các bạn trong nhóm Tứ Liều đã cùng mình trải qua những khó khăn trong thời sinh viên và đã tận tình giúp đỡ mình trong quá trình hoàn thành đề tài này

Mình xin cảm ơn chân thành đến các bạn trong tập thể lớp DH04LN đã tận tình giúp đỡ mình trong suốt thời gian mình học tại trường

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 7 năm 2008 Sinh viên thực hiện

NGUYỄN CẢNH TRINH

TÓM TẮT

Đề tài nghiên cứu: Nghiên cứu các phương pháp xử lí hạt giống, ảnh hưởng của kích thước hạt và thành phần ruột bầu đến sự sinh trưởng của cây Bạch đàn

trắng (Eucalyptus tereticornis J.E.Smith) trong giai đoạn vườn ươm

Thời gian thực hiện từ ngày 04 tháng 04 năm 2008 đến ngày 30 tháng 06 năm

2008 Đề tài tiến hành 3 thí nghiệm: thí nghiệm 1: xử lý hạt giống bằng 3 phương pháp: ngâm hạt trong nước nóng, ngâm hạt trong dung dịch KMnO4 0,05 %, xử lý bằng nhiệt độ và gieo hạt trên 3 giá thể: cát, tro trấu, hỗn hợp đất; thí nghiệm 2: gieo hai loại hạt bạch đàn trắng, loại thứ nhất có đường kính lớn nhất nhỏ hơn 1,4 mm, loại thứ hai có đường kính lớn nhất lớn hơn 1,6 mm; thí nghiệm 3: cấy cây con của hai loại hạt trên hai loại ruột bầu, loại thứ nhất là hỗn hợp đất gồm 7 phần đất + 2 phần tro trấu + 1 phần phân chuồng, loại thứ hai là hỗn hợp đất gồm 6 phần đất + 2 phần tro trấu + 2 phần phân chuồng Kết quả thu đươc như sau:

Hạt xử lý bằng nước nóng và gieo trên giá thể cát thích hợp nhất trong 9 nghiệm thức cho sự nảy mầm của hạt bạch đàn trắng

Hai loại hạt cho kết quả nảy mầm như nhau

Cây từ hạt có đường kính lớn hơn 1,6 mm ở 2 tuần tuổi có chiều cao lớn hơn và tổng số lá trung bình nhiều hơn cây từ hạt có đường kính nhỏ hơn 1,4 mm

Cây từ hạt có đường kính lớn hơn 1,6 mm và cây từ hạt có đường kính nhỏ hơn 1,4 mm có tỉ lệ sống như nhau sau 15 ngày cấy vào bầu

Cây từ hạt có đường kính lớn hơn 1,6 mm ở 1 tháng tuổi có chiều cao lớn hơn

và tổng số lá trung bình nhiều hơn cây từ hạt có đường kính nhỏ hơn 1,4 mm

Cây được cấy trên hai loại ruột bầu có tỉ lệ sống như nhau sau 15 ngày cấy vào bầu

Cây được cấy trên hại loại ruột bầu có chiều cao trung bình, tổng số lá trung bình như nhau

MỤC LỤC

Trang Trang tựa i

1.3 Mục tiêu nghiên cứu 3

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt 8

2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây con trong giai

2.4.1.Trọng lượng hạt 11

2.4.2 Giá thể 11

Chương 3 - NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 13

3.1 Địa điểm nghiên cứu 13 3.2 Nội dung nghiên cứu 13 3.3 Vật liệu thí nghiệm 13 3.4 Phương pháp nghiên cứu 15

3.4.2 Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống và

giá thể gieo hạt đến quá trình nảy mầm của hạt Bạch đàn trắng 15

3.4.3 Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của kích thước hạt đến sự nảy mầm,

3.4.4 Thí nghiệm 3: Ảnh hưởng của kích thước hạt và thành phần ruột

bầu đến sự sinh trưởng của cây con 1 tháng tuổi ở giai đoạn vườn ươm 22 3.5 Phương pháp xử lý số liệu 25

Chương 4 - KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 Sự biến động về kích thước hạt Bạch đàn trắng trong lô hạt 26

4.2 Ảnh hưởng của các phương pháp xử lý hạt giống và giá thể gieo hạt

4.3 Ảnh hưởng của kích thước hạt đến sự nảy mầm của hạt 37

4.4 Ảnh hưởng của kích thước hạt đến sự sinh trưởng của cây con 40

4.4.1 Ảnh hưởng của kích thước hạt đến tổng số lá và chiều cao vút

4.4.2 Ảnh hưởng của kích thước hạt và thành phần ruột bầu đến sinh

trưởng của cây con 1 tháng tuổi 43

Chương 5 - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 47

5.1 Kết luận 47 5.2 Kiến nghị 49 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Bảng 3.4 Kí hiệu các nghiệm thức trong thí nghiệm 2 23

Bảng 4.1 Kết quả đo đếm đường kính lớn nhất của 100 hạt 26

Bảng 4.3 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống

và giá thể gieo hạt đến thế nảy mầm của hạt 30

Bảng 4.4 Thế nảy mầm của hạt ở các nghiệm thức 33

Bảng 4.5 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống

và giá thể gieo hạt đến thế nảy mầm của hạt 34

Bảng 4.6 thời gian nảy mầm ở các nghiệm thức trong thí nghiệm 1 35

Bảng 4.7 Kết quả ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống và giá thể gieo hạt đến

Bảng 4.9 Các chỉ tiêu nảy mầm của hạt trong thí nghiệm 2 38

Bảng 4.10 Kết quả phân tích phương sai tỉ lệ nảy mầm trong thí nghiệm 2 39

Bảng 4.11 Kết quả phân tích phương sai thế nảy mầm trong thí nghiệm 2 40

Bảng 4.12 Ảnh hưởng của kích thước hạt đến số lá và chiều cao vút ngọn 41

Bảng 4.13 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt đến sinh

Bảng 4.14 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt đến sinh

trưởng chiều cao vút ngọn 42 Bảng 4.15 Kết quả đếm số cây sống sau 1 tháng gieo ươm 43

Bảng 4.16 Chiều cao và tổng số lá trung bình trên một cây ở các nghiệm thức 44

Bảng 4.17 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt và thành phần

ruột bầu đến chiều cao của cây con 1 tháng tuổi 44

Bảng 4.18 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt và giá thể gieo

hạt đến tổng số lá của cây 1 táng tuổi 45

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Trang

Hình 2.1 Hình vẽ cành, lá hoa và quả cây bạch đàn trắng 7

Hình 4.1 Sự biến động về kích thước của các hạt trong lô hạt 27

Hình 4.2 Biểu đồ phân bố các hạt theo đường kính lớn nhất của hạt 27

Hình 4.3 Tỷ lệ nảy mầm ở các nghiệm thức 29

Hình 4.4 Biểu diễn thế nảy mầm ở các nghiệm thức 33

Hình 4.5 Biểu đồ so sánh thời gian nảy mầm của hạt ở các nghiệm thức 35

Hình 4.6 Biểu đồ diễn biến nảy mầm của hai loại hạt 38

Hình 4.7 Biểu đồ so sánh sự nảy mầm ở hai loại hạt 39

DANH SÁCH CÁC PHỤ LỤC

Phụ lục 1 Bảng theo dõi kết quả nảy mầm trên các nghiệm thức trong thí nghiệm 1 Phụ lục 1.1 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT1

Phụ lục 1.2 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT2

Phụ lục 1.3 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT3

Phụ lục 1.4 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT4

Phụ lục 1.5 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT5

Phụ lục 1.6 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT6

Phụ lục 1.7 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT7

Phụ lục 1.8 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT8

Phụ lục 1.9 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT9

Phụ lục 2 Bảng theo dõi kết quả nảy mầm trên các nghiệm thức trong thí nghiệm 2 Phụ lục 2.1 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT1

Phụ lục 2.2 Kết quả nảy mầm trên nghiệm thức NT2

Phụ lục 3 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống

và giá thể gieo hạt đến tỉ lệ nảy mầm của hạt trong thí nghiệm 1 trên phần mềm StatgraphicsPlus 3.0

Phụ lục 4 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống

và giá thể gieo hạt đến thế nảy mầm trong thí nghiệm 1

Phụ lục 5 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống

và giá thể gieo hạt đến thời gian nảy mầm trung bình của hạt

Phụ lục 6 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt đến tỉ lệ nảy

mầm trong thí nghiệm 2 trên Statgraphics Plus 3.0

Phụ lục 7 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt đến thế nảy

mầm trong thí nghiệm 2 trên Statgraphics Plus 3.0

Phụ lục 8 Kết quả đo đếm số lá và chiều cao

Phụ lục 9 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt đến sinh trưởng

số lá trong thí nghiệm 3 trên Statgraphics Plus 3.0

Phụ lục 10 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt đến chiều cao

của cây trong thí nghiệm 2 trên Statgraphics Plus 3.0

Phụ lục 11 Kết quả đếm số cây sống sau 1 tháng gieo ươm

Phụ lục 12 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt và giá thể đến

tỉ lệ sống của cây con sau 1 tháng tuổi

Phụ lục 13 Kết quả đo chiều cao trong thí nghiệm 3

Phụ lục 14 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt và giá thể gieo

hạt đến chiều cao của cây

Phụ lục 15 Kết quả đếm tổng số lá trong thí nghiệm 3

Phụ lục 16 Kết quả phân tích phương sai ảnh hưởng của kích thước hạt và giá thể gieo

hạt đến tổng số lá của cây

Phụ lục 17 Các hình thí nghiệm

có phát triển đến đâu thì vai trò của rừng đối với đời sống con người cũng không kém

đi phần quan trọng, rừng vẫn là nơi sinh sống của hơn 300 triệu người trên thế giới, có khoảng 1,6 triệu người sống phụ thuộc hoàn toàn vào rừng, thương mại lâm sản hằng năm trên thế giới trị giá khoảng 270 tỷ USD, năng lượng gỗ củi chiếm 7 – 9 % năng lượng trên thế giới (theo CNN, 11 2005) Bên cạnh vai trò về kinh tế, xã hội của rừng

đã được biết đến từ lâu, khi xã hội phát triển, đời sống con người ngày một nâng cao, các ngành công nghiệp đạt đến trình độ phát triển hiện đại, nhiều khu đô thị sầm uất được hình thành thì tầm quan trọng của rừng còn được chú ý ở một khía cạnh mới đó

là khía cạnh bảo vệ môi trường sinh thái Hằng năm, thực vật rừng thải ra 200 tỷ tấn khí oxy và hấp thụ hơn 300 tỷ tấn khí cacbonic ( Hà Chu Chử, báo Nông nghiệp và phát triển nông thôn, kỳ 1, tháng 6/2006, tr.83 - 85)

Trong giai đoạn hiện nay, dân số trên thế giới đã vượt qua con số sáu tỉ người kéo theo các nhu cầu về gỗ và các sản phẩm, dịch vụ từ rừng ngày càng tăng Bên cạnh

đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp hóa, đô thị hóa nhất là ở các nước đang phát triển dẫn đến nhiều hậu quả xấu về môi trường sinh thái như: ô nhiễm môi trường, hiệu ứng nhà kính, hạn hán, sa mạc hóa, lũ lụt,…Trong khi đó, diện tích rừng trên thế giới ngày càng suy giảm do nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến nhiều chức năng của rừng bị suy giảm đặc biệt là chức năng sinh thái Chính vì vậy, công tác trồng rừng, làm giàu rừng ngày càng nhận được sự quan tâm của nhiều quốc gia, nhiều tổ

chức trên thế giới Ở Việt Nam, chính phủ cũng quan tâm nhiều đến công tác trồng rừng và bảo vệ rừng Nhiều dự án trồng rừng, bảo vệ rừng đã được chính phủ tiến hành triển khai như dự án trồng rừng 327, dự án 661 trồng mới năm triệu ha rừng, các quyết định thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia,…nhiều diện tích rừng đã được trồng mới Tuy nhiên, không phải lúc nào công tác trồng cũng đạt được thành công như mong đợi Để một dự án trồng rừng thành công thì đòi hỏi phải thực hiện tốt nhiều công tác chuẩn bị trước trong đó công tác giống, công tác chuẩn bị cây con ở vườn ươm là vô cùng quan trọng bởi vì chỉ có những giống cây tốt, những cây con khỏe mạnh khi đem trồng mới cho ra những khu rừng sinh trưởng, phát triển tốt, đáp ứng tốt mục đích, mục tiêu của việc trồng rừng Chính vì vậy, nhiệm vụ của các nhà lâm nghiệp không những phải nghiên cứu, lai tạo ra những giống cây rừng mới có tốc

độ sinh trưởng nhanh, có hiệu quả kinh tế, phù hợp với điều kiện Việt Nam mà còn phải nghiên cứu những phương pháp nhân giống có hiệu quả kinh tế nhằm tạo ra những cây con khỏe mạnh để đáp ứng nhu cầu trồng rừng

Phương pháp nhân giống hữu tính là phương pháp đã được áp dụng từ lâu Đây

là phương pháp nhân giống đơn giản, cho phép tạo ra một lúc số lượng lớn cây con (đối với những loài sai hạt) có thể đáp ứng nhu cầu trồng rừng

Bạch đàn trắng ( Eucalyptus tereticornis J E Smith) là loài cây sinh trưởng

nhanh, được nhập nội vào Việt Nam từ Úc, đã được trồng ở nhiều địa phương và cho hiệu quả kinh tế cao Khi trồng loài cây này, việc xử lí hạt giống đã được áp dụng nhiều phương pháp khác nhau Tuy nhiên, không phải tất cả các phương pháp xử lí hạt giống loài Bạch đàn này đều có kết quả như mong đợi Trên thực tế, một số nông hộ không cần xử lý trước khi gieo mà tiến hành gieo trực tiếp lên liếp gieo Phương pháp này đơn giản, dễ làm nhưng tỉ lệ nảy mầm không cao gây lãng phí hạt giống Công ty

cổ phần giống Lâm nghiệp vùng Nam Bộ khuyến cáo: hạt giống trước khi gieo nên xử

lý bằng thuốc tím (KMnO4) nồng độ 0,05 % sau đó vớt ra rửa sạch và cho vào túi vải ủ (mỗi túi từ 20 đến 30 gram), mỗi ngày rửa lại bằng nước ấm một lần và ủ lại sau 3 ngày thì đem gieo lên luống đã chuẩn bị sẵn Tuy đây là phương pháp được khuyến cáo là cho tỷ lệ nảy mầm cao nhưng trong thực tế không phải cơ sở sản xuất nào cũng

có thuốc tím để sử dụng hơn nữa việc sử dụng thuốc tím với nồng độ chính xác không phải là chuyện dễ dàng nhất là đối với nông dân, hạt Bạch đàn trắng có kích thước nhỏ

nên rất khó khăn trong việc rửa hạt vì dễ làm rơi vãi đồng thời việc rửa hạt hằng ngày cũng mất thời gian và đòi hỏi sự tỉ mỉ Kích thước hạt hay chính xác hơn là trọng lượng hạt ảnh hưởng đến khả năng nảy mầm, sức nảy mầm của hạt cũng như khả năng sinh trưởng, phát triển của cây con bởi vì trong những điều kiện nhất định những hạt

có kích thước lớn khối lượng nặng sẽ chứa lượng dinh dưỡng tích lũy lớn, lượng dinh dưỡng này rất quan trọng đối với cây con trong gíai đoạn vườn ươm nhất là thời kì trước khi cấy cây con vào bầu, khi hệ rễ cũng như lá của cây chưa phất triển hoàn thiện để hút nước và dưỡng chất từ môi trường bên ngoài một cách có hiệu quả (Nguyễn Văn Thêm, 2001; Nguyễn Văn Sở, 2004) Hạt của loài Bạch đàn trắng có kích thước nhỏ, trọng lượng hạt nhỏ Theo công ty cổ phần giống Lâm Nghiệp khu vực Nam Bộ (2008), một kg hạt Bạch đàn trắng có tới 1.080.000 hạt, vì kích thước, trọng lượng của hạt nhỏ nên trong quá trình thu hái, làm sạch hạt người ta ít chú ý đến việc phân biệt hạt lớn nhỏ mà điều này có thể ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt cũng như

sự sinh trưởng, phất triển của cây con Xuất phát từ thực tế này, được sự đồng ý của khoa Lâm Nghiệp và sự hướng dẫn của thầy Lê Huỳnh chúng tôi tiến hành thực hiện

đề tài : “Nghiên cứu các phương pháp xử lí hạt giống, ảnh hưởng của kích thước hạt và thành phần ruột bầu đến sự sinh trưởng của cây Bạch đàn trắng

(Eucalyptus tereticornis J.E.Smith ) trong giai đoạn vườn ươm” Với mong muốn

góp phần tìm ra phương pháp xử lý hạt giống trước khi gieo phù hợp với loài cây này

để áp dụng vào sản xuất đồng thời cung cấp một số thông tin về sinh trưởng của loài Bạch đàn trắng trong giai đoạn vườn ươm

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài thực hiện với mục đích:

 Tìm ra những phương pháp xử lí hạt giống phù hợp với loài Bạch đàn trắng

 Cung cấp được một số thông tin về sinh trưởng của loài Bạch đàn trắng trong giai đoạn vườn ươm

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

 Thử nghiệm một số phương pháp xử lí hạt giống cây Bạch đàn trắng

 Nghiên cứu ảnh hưởng của các giá thể: tro trấu, cát, hỗn hợp gồm đất + phân chuồng + tro trấu đến sự nảy mầm của hạt Bạch đàn trắng

 Nghiên cứu sự ảnh hưởng của kích thước hạt đến sự nảy mầm của hạt

 Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước hạt và thành phần ruột bầu đến sinh trưởng cây Bạch đàn trắng 2 tuần tuổi trong giai đoạn vườn ươm

 Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước hạt và thành phần ruột bầu đến sinh trưởng cây Bạch đàn trắng 1 tháng tuổi trong giai đoạn vườn ươm

1.4 Giới hạn của đề tài

Sự nảy mầm của hạt chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố như: giá thể, phương pháp xử lí hạt giống, nhiệt độ, độ ẩm, …Nhưng do điều kiện không cho phép nên đề tài chỉ tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp xử lí hạt giống và giá thể gieo hạt đến sự nảy mầm của hạt bạch đàn trắng

Khi tiến hành thí nghiệm phải đảm bảo nguyên tắc đồng nhất tức là ngoài nhân

tố cần so sánh thì nhân tố còn lại phải đồng nhất ở các lô thí nghiệm nhưng do điều kiện không cho phép, không có máy đo độ ẩm nên việc kiểm soát độ ẩm ở các lô thí nghiệm chỉ bằng kinh nghiệm nên không đạt được sự đồng nhất tối đa về yếu tố này

Do thời gian nghiên cứu quá ngắn từ ngày 25/04/2008 đến ngày 25/06/2008 nên thí nghiệm chỉ theo dõi được 4 tuần đầu trong giai đoạn vườn ươm của cây con Sau đề tài này tác giả mong muốn các sinh viên khóa sau sẽ theo dõi để bổ sung thêm kết quả làm cho đề tài hoàn thiện hơn

Do kinh nghiệm nghiên cứu còn hạn chế nên trong quá trình thực hiện đề tài còn nhiều thiếu sót kính mong quý thầy cô, các bạn và các độc giả góp ý, bổ sung để

đề tài này thêm hoàn thiện

Chương 2

TỔNG QUAN

2.1 Đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu

Theo Trần Hợp (1998) (dẫn theo Nguyễn Quốc Ấn, 2005):

2.1.1 Vị trí địa lí

Thành phố Hồ Chí Minh có vị trí địa lí:

 Từ 10o22’ đến 11o10’ độ vĩ Bắc

 Từ 106o22’ đến 107o02’ độ kinh Đông

 Phía Bắc giáp tỉnh Tây Ninh

 Phía Đông giáp hai tỉnh Đồng Nai và Bình Dương

 Phía Tây giáp tỉnh Long An

 Phía Nam tiếp giáp với Biển Đông

2.1.2 Địa hình

Nhìn chung, thành phố Hồ Chí Minh có địa hình bằng phẳng, dốc thoai thoải theo hướng Tây Bắc - Đông Nam Đi sâu hơn, địa hình thành phố Hồ Chí Minh có thể chia làm 4 dạng chính:

 Dạng đồi gò lượn sóng cao nhất ở Bắc Củ Chi, và một số khu vực thuộc Hóc Môn, Thủ Đức, có độ chênh cao từ 5 – 35m

 Dạng tương đối bằng phẳng dọc quốc lộ Nam Bình Chánh, một phần Nhà Bè, ven sông Sài Gòn, có độ chênh cao 1- 2m

 Dạng trũng lầy thuộc Nam kênh An Hạ, Lê Minh Xuân, Nam Nhà Bè, Bắc Cần Giờ và một phần ở Thủ Đức, có độ chênh cao 0,5 – 1m

 Dạng thấp mới hình thành ven biển Cần Giờ

2.1.3 Lượng mưa

Thành phố Hồ Chí Minh nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, có hai mùa rõ rệt: mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào tháng 11 dương lịch, mùa khô bắt đầu từ tháng 12 và kết thúc vào tháng 4 dương lịch năm sau

Theo số liệu đo đếm của trạm khí tượng Tân Sơn Nhất:

 Lượng mưa bình quân năm: 1949 mm

 Lượng mưa cao nhất: 2718 mm

Thành phố hồ chí Minh chịu ảnh hướng của hai hướng gió chính:

 Hướng gió Tây – Tây Nam thổi vào mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, hoạt động mạnh vào các tháng 7, 8 thường đem theo mưa

 Hướng gió Bắc – Đông Bắc thổi vào mùa khô, hoạt động mạnh vào các tháng 2, 3 làm tăng lượng bốc hơi nước

2.1.6 Ánh sáng

Trung bình mỗi năm, thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 2286 giờ nắng Như vậy, bình quân mỗi ngày có khoảng 6,3 giờ nắng Số giờ nắng trong ngày phụ thuộc vào lượng mây và phụ thuộc vào mùa Thông thường số giờ nắng hằng ngày trong mùa khô nhiều hơn trong mùa mưa

Lượng bốc hơi nước tương đối lớn: Trung bình lượng bốc hơi hằng năm là 1399

mm Lượng bốc hơi nước trong mùa mưa khoảng 2 – 3 mm/ngày và lượng bốc hơi trong mùa khô khoảng 5 – 6 mm/ ngày

2.2 Giới thiệu về cây Bạch đàn trắng

2.2.1 Danh pháp

 Tên Việt Nam: Bạch đàn trắng, Bạch đàn trắng lá nhỏ,…

 Tên khoa học: Eucalyptus tereticornis J.E Smith

 Chi: Khuynh Diệp Eucalyptus

 Họ phụ Khuynh Diệp Leptomonoideae

Hình 2.1 Hình vẽ cành, lá hoa và quả cây bạch đàn trắng

(Eucalyptus tereticornis.J.E.Smith) 1 cành lá mang hoa, 2.hoa và nắp,

3 tán quả và quả tách riêng (Nguyễn Thượng Hiền, 2005)

Theo Trần Hợp (2003), Bạch đàn trắng lá nhỏ là loài cây gỗ lớn, nơi nguyên sản có thể cao tới 45 – 50m, đường kính đạt 2m Vỏ mỏng, nhẵn, màu trắng xám hay xám nhạt, bong từng mảng vỏ mỏng Vỏ ở gốc thô và không bong

Lá đơn mọc cách Ở cây non hoặc cành, chồi non, lá có dạng hình tròn đến ngọn giáo rộng tới 10 cm Lá trưởng thành có dạng hình ngọn giáo hẹp, cong hình lưỡi liềm, dài 10 – 17cm, rộng 1,2 – 3 cm, nhọn dần về phía đầu, gốc hình nêm Cuống lá dài 1,3 – 2 cm Gân bên mảnh, khá rõ Gân mép đều đặn

Cụm hoa dạng tán ở nách lá, mang 4 – 8 hoa Cuống chung tròn, dài 0,6 – 1,2

cm Hoa màu trắng vàng hoặc trắng xanh, nhỏ, đường kính 4 – 6 mm Cuống hoa dài 3 – 6 mm, ống tràng dạng mủ, đầu nhọn dần, dài 0,7 – 1,2 cm, gấp 2 – 4 lần ống đài dạng đấu ở gốc Nhị đực nhiều, dài 6 – 12 cm

Quả nang hình trứng hoặc hình cầu, đường kính 3 – 8 mm

2.2.3 Đặc điểm sinh thái

Cây nguyên sản ở Australia, mọc trên đất bồi tích tụ vùng duyên hải Cây được nhập nội vào trồng ở Việt Nam từ khá lâu Cây ưa khí hậu nóng ẩm, biên độ sinh thái rộng, sinh trưởng nhanh, tốt trên nhiều loại đất kể cả đất phèn Cây ưa sáng Hiện là loài cây được trồng rất phổ biến ở các tỉnh Trung Bộ và Nam Bộ ( Công ty cổ phần giống Lâm Nghiệp vùng Nam Bộ, 2008)

Đối với Bạch đàn trắng (E.tereticornis), nhiệt độ thích hợp nhất từ 18oC đến

32oC, lượng mưa bình quân 1.400 - 1.800 mm/năm, độ cao so với mặt biển từ 100 đến 300m, độ dày tầng đất từ 50 đến 100 cm, đất nâu, vàng, phù sa bồi tụ thích hợp nhất, thích hợp vừa là nhóm đất chua phèn, ít thích hợp là cát, vùng bán khô hạn, kém thích hợp là nhóm đất mặn, cát di động, đất phèn, mùn trên núi, xói mòn trơ đá Như vậy ở miền Nam vùng trồng bạch đàn thích hợp nhất là Tây Ninh (87%), còn gọi là các tỉnh Bình Dương, Bình Phước và Đồng Nai (46%) Tỉnh có diện tích đất ít thích hợp là Bà Rịa - Vũng Tàu và TP HCM (28-37%) (Tạp chí Khoa học phổ thông, Số 548, 11/

2000, tr.26-29)

2.2.4 Công dụng

Gỗ màu hồng nhạt, mịn, khá cứng, có thể dùng trong xây dựng, làm mộc, làm tà vẹt, làm nguyên liệu giấy

Lá có tinh dầu thơm được chiết xuất làm dược liệu,…

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt

Quá trình nảy mầm của hạt chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố khác nhau Mỗi nhân tố lại ảnh tác động đến quá trình nảy mầm theo những chiều hướng khác nhau Các nhân tố chính ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt đó là: phương pháp xử lý hạt trước khi gieo, giá thể gieo hạt, độ ẩm và sự thoáng khí, nhiệt độ, ánh sáng, …(Giáo trình trồng rừng, khoa Lâm nghiêp, trường Đại học Nông Nghiệp IV, 1977)

2.3.1 Phương pháp xử lý hạt trước khi gieo

Theo Nguyễn Văn Sở và Trần Thế Phong (2003 ), thông thường các hạt trước khi đem gieo đều ở trạng thái ngủ do hai nguyên nhân chủ yếu đó là do vỏ hạt dày không thấm nước hay không cho khí oxy đi qua hoặc do phôi hạt ngủ sinh lý Do vậy, trước khi gieo ươm phải có các biện pháp xử lý để phá trạng thái ngủ của hạt Tùy thuộc vào đặc tính của từng loại hạt, tùy thuộc vào loại trạng thái ngủ, tùy thuộc vào điều kiện thực tế cho phép mà có phương pháp xử lý thích hợp

2.3.1.1 Xử lý các loại hạt có vỏ cứng

Theo Nguyễn Văn Sở và Trần Thế Phong (2003), đối với các loại hạt ngủ do có

vỏ dày, cứng ngăn không cho nước và ôxy thấm qua thường được xử lý bằng các phương pháp sau:

 Làm trầy hạt bằng cơ giới

2.3.1.3 Tủ một lớp áo bên ngoài hạt

Hạt được tủ một lớp áo bên ngoài bằng các vật liệu đã khử trùng và thêm một

số hóa chất

2.3.1.4 Xử lý hạt Bạch đàn trắng

Bạch đàn trắng ( Eucaliptus tereticornis J E.Smith) là loài cây có hạt không có

vỏ dày, cũng không phải là loài có hạt ngủ do phôi ngủ nhưng vì để cho hạt giữ được sức nảy mầm trong thời gian dài, phải tồn trữ trong điều kiện thiếu ẩm độ Chính vì vậy, trước khi gieo, hạt nên được xử lý trước để thúc đẩy quá trình nảy mầm diễn ra nhanh hơn giảm nguy cơ bị các loài côn trùng, nấm bệnh tấn công khi gieo ươm

Một số nông hộ không cần xử lý trước khi gieo mà tiến hành gieo trực tiếp lên liếp gieo

Công ty cổ phần giống Lâm nghiệp vùng Nam Bộ khuyến cáo : hạt giống trước khi gieo nên xử lý bằng thuốc tím (KMnO4) nồng độ 0,05 % sau đó vớt ra rửa sạch và cho vào túi vải ủ (mỗi túi từ 20 đến 30 gram), mỗi ngày rửa lại bằng nước ấm một lần

và ủ lại sau 3 ngày thì đem gieo lên luống đã chuẩn bị sẵn

2.3.2 Giá thể gieo hạt

Theo giáo trình trồng rừng của khoa Lâm nghiệp, trường Đại học Nông Nghiệp

IV (1977), giá thể gieo hạt ảnh hưởng nhiều đến quá trình nảy mầm của hạt Tùy từng loại hạt khác nhau mà chọn giá thể gieo hạt khác nhau cho phù hợp Các giá thể thường dùng để gieo hạt hạt gồm có giấy thấm, than bùn hạt, cát, mica, xốp,…Những yêu cầu chủ yếu của một giá thể gieo hạt là:

 Không độc với cây mầm

 Không chứa các loại vi sinh vật gây bệnh

 Tơi xốp và thoáng khí

 Phải phổ biến và dễ sử dụng

2.3.3 Độ ẩm và sự thoáng khí

Theo giáo trình trồng rừng của khoa Lâm nghiệp, trường Đại học Nông Nghiệp

IV (1977), nước là điều kiện thứ nhất để hạt nảy mầm Ở thời kì đầu, hạt hút nước nhiều và nhanh Theo tài liệu của Liên Xô thì trong 4 giờ đầu, hạt Thông, Vân sam đã hút được 50 % lượng nước cần thiết

Cũng theo giáo trình trồng rừng của khoa Lâm Nghiệp, trường Đại học Nông Lâm (1977), loài cây khác nhau và ở mỗi giai đoạn nảy mầm khác nhau yêu cầu lượng nước nhiều hay ít cũng khác nhau Vì nước rất cần thiết cho nẩy mầm ở giai đoạn đầu nên trước khi gieo hạt chúng ta thường xử lý bằng cách ngâm hạt vào nước Tuy nhiên,

ở giai đoạn sau nếu ẩm độ quá lớn sẽ cản trở cho việc nảy mầm bởi vì, nước nhiều sẽ cản trở cho việc hút dưỡng khí và cản trở quá trình hô hấp của hạt Nhưng nếu ẩm độ quá thấp sẽ làm cho các quá trình sinh hóa không được bình thường thậm chí bị đình trệ, không xảy ra được do thiếu nước Do vậy, trong quá trình nảy mầm của hạt phải đảm bảo cung cấp đủ nước cho hạt để đảm bảo ẩm độ phù hợp cho sự nảy mầm của hạt Rất nhiều thí nghiệm chứng minh rằng ẩm độ thích hợp cho hạt nảy mầm ở môi trường nảy mầm là 60 %

2.3.4 Nhiệt độ

Nhiệt độ là một trong những nhân tố ảnh hưởng mạnh đến sự nảy mầm của hạt Hạt của những loài cây khác nhau cần những nhiệt độ khác nhau để quá trình nảy mầm được diễn ra thuận lợi

2.3.5 Ánh sáng

Ánh sáng cũng là một nhân tố sinh thái ít nhiều có ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm Nguyên nhân ảnh hưởng của ánh sáng đến sự nảy mầm của hạt chưa có tài liệu giải thích rõ ràng Có ý kiến cho rằng: ánh sáng kích thích hoạt động của một số men trong quá trình nảy mầm Có một số loài cây không chịu ảnh hưởng của ánh sáng trong quá trình nảy mầm (Giáo trình trồng rừng, khoa Lâm nghiệp, trường Đại học Nông Nghiệp IV, 1977)

2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây con trong giai đoạn vườn ươm

Trong giai đoạn vườn ươm, nhất là thời kì cây mạ (thời kì trước khi cây được cấy vào bầu đất), cây còn non yếu, chưa kịp thích nghi với những thay đổi của môi trường bên ngoài Thời kì này cây chịu tác động mạnh của nhiều yếu tố như: Trọng lượng hạt (dinh dưỡng trong dự trữ trong hạt), thành phần giá thể gieo hạt, ánh sáng, nhiệt độ, chế độ nước tưới,…( Nguyễn Văn Thêm, 2001; Trương Mai Hồng, 2003)

2.4.1.Trọng lượng hạt

Trọng lượng hạt quyết định lượng dinh dưỡng dự trữ trong hạt Lượng dinh dưỡng này sẽ cung cấp cho cây mầm và thời kì cây mạ khi mà rễ cây chưa phát triển hoàn thiện để thực hiện nhiệm vụ hút chất dinh dưỡng để nuôi cây Chính vì vậy trọng lượng hạt không chỉ ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt mà còn ảnh hưởng đến sự sinh trưởng, phát triển và chống chịu sâu bệnh của cây con Những hạt có kích thước, trọng lượng lớn sẽ có lượng dinh dưỡng dự trữ nhiều, cây con mọc lên khỏe mạnh, sinh trưởng, phát triển nhanh, chống chịu tốt với sâu bệnh hại so với những hạt có kích thước, trọng lượng nhỏ

2.4.2 Giá thể

Giá thể là nơi cung cấp dinh dưỡng cho cây, là môi trường để rễ cây phát triển Thông thường, giá thể gieo hạt cũng chính là giá thể của cây con trong giai đọan đầu khi cây con chưa được cấy vào bầu Chính vì vậy ngoài việc phải lựa chọn giá thể phù

hợp cho sự nảy mầm của hạt để gieo hạt còn phải lựa chọn hỗn hợp có thành phần ruột bầu phù hợp với sự sinh trưởng của cây con trong giai đoạn này Nếu như cây được cấy vào giá thể phù hợp đảm bảo lượng dinh dưỡng, khả năng giữ nước và thoát nước tốt thì cây sẽ sinh trưởng và phát triển tốt và ngược lại

2.4.3 Ánh sáng

Ánh sáng là một trong những nhân tố sinh thái ảnh hưởng mạnh nhất đến sự sinh trưởng phát triển của cây trong suốt đời sống của cây Mỗi loài cây khác nhau thích nghi với những điều kiện chiếu sáng khác nhau, cùng một loài cây nhưng ở từng giai đoạn khác nhau thích hợp với từng điều kiện chiếu sáng khác nhau Trong giai đoạn đầu ở vườn ươm, do cấu tạo lá của cây chưa hoàn thiện nên cây con rất nhạy cảm với những thay đổi của cường độ chiếu sáng (Nguyễn Văn Thêm, 2001)

2.4.4 Chế độ tưới nước

Nước cần thiết trong suốt đời sống của cây Mỗi loài cây khác nhau cần lượng nước tưới khác nhau Trong giai đoạn vườn ươm chế độ nước tưới là vô cùng quan trọng Cây phải đảm bảo được cung cấp đủ lượng nước cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển nhưng không được để cây quá thừa nước sẽ làm cho đất thiếu thông thoáng gây ức chế quá trình hút nước và dinh dưỡng của rễ cây làm cho cây bị úng và tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển ( Nguyễn Thị Bình, 2004)

Ngoài những yếu tố trên, sự sinh trưởng và phát triển của cây con trong giai đoạn vườn ươm còn phụ thuộc vào sự phát triển của cỏ dại và nấm bệnh

Chương 3

NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Địa điểm nghiên cứu

Đề tài được thực hiện tại vườn ươm của khoa Lâm Nghiệp, trường đại học Nông Lâm, Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Nội dung nghiên cứu

 Đánh giá sự biến động về kích thước của hạt Bạch đàn trắng (Eucalyptus

tereticornis J E Smith) trong lô hạt

 Thử nghiệm các phương pháp xử lý hạt Bạch đàn trắng trước khi gieo

 Nghiên cứu ảnh hưởng của các giá thể: cát, tro trấu, hỗn hợp đất gồm 7 phần đất + 2 phần tro trấu + 1 phần phân chuồng đến các chỉ tiêu nảy mầm:

tỉ lệ nảy mầm, thế năng nảy mầm, thời gian nảy mầm trung bình của hạt Bạch đàn trắng tại vườn ươm

 Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước hạt đến các chỉ tiêu nảy mầm: tỉ lệ nảy mầm, thế năng nảy mầm, thời gian nảy mầm của hạt Bạch đàn trắng tại vườn ươm

 Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước hạt đến sự sinh trưởng của cây con ở loài Bạch đàn trắng trong 2 tuần đầu (trước khi cấy vào bầu) ở giai đoạn vườn ươm bằng cách đo các chỉ tiêu: chiều cao của cây, sinh trưởng

 Tỉ lệ nảy mầm thử nghiệm trên giá thể giấy thấm: 88 %

Sau khi mua hạt về tiến hành loại bỏ mày hạt và tạp vật, dùng kính lúp chọn lựa những hạt chắc để dùng làm thí nghiệm Hạt chắc là những hạt sáng, khi dùng tay đè xuống cảm thấy tròn, đầy

 Giá thể gieo hạt:

Đề tài thực hiện gieo hạt trên 3 loại giá thể:

 Giá thể 1: Tro trấu sau khi đốt được nghiền nhỏ

 Giá thể 2: Cát được rây qua lưới rây có kích thước lỗ 2 x 2 mm

 Giá thể 3: Hỗn hợp được trộn với tỉ lệ: 7 phần đất + 2 phần tro trấu + 1 phần phân chuồng (theo thể tích)

Đất được lấy ở tầng đất mặt ở vườn ươm, là đất thịt nhẹ, được làm nhỏ và loại

bỏ rễ cây Phân chuồng sử dụng ở đây là phân bò đã ủ hoai

Tất cả các giá thể sau khi chuẩn bị xong được khử trùng bằng phương pháp sấy khô ở 250oC trong 6 giờ đồng hồ bằng lò sấy ở phòng thí nghiệm sinh lý thực vật của khoa Lâm Nghiệp

 Hộp gieo hạt: Các giá thể sau khi chuẩn bị xong được cho vào hộp nhựa có kích thước: sâu 9 cm, dài 30 cm, rộng 20 cm

 Kính lúp: Dùng để phân loại hạt theo kích thước và lựa hạt để đem gieo

 Thước mica có độ chia nhỏ tới 1mm để đo chiều cao của cây

 Bình phun sương 100 ml để tưới nước giữ ẩm cho giá thể

 Lò sấy để sấy giá thể gieo hạt

Nhiệt kế dùng để đo nhiệt độ của nước

 Thuốc tím KMnO4 để xử lý hạt giống

 Túi nhựa PE để cấy cây con sử dụng loại túi màu đen có kích thước10 x 17

cm được đục 4 lỗ ở thân để thoát nước

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Đánh giá sự biến động về kích thước của lô hạt

Cân ngẫu nhiên khoảng 0,5 gram hạt trong lô hạt đã loại bỏ hết mày hạt và tạp chất, chọn ra ngẫu nhiên 100 hạt và tiến hành đo đường kính lớn nhất bằng kính lúp và thước đo chiều dài có độ chia nhỏ 0,1mm Phân ra thành các cấp đường kính lớn nhất khác nhau sau đó tính các chỉ tiêu:

R = Xmax - XminTrong đó: n là tổng số hạt đếm

m là tổng số cấp đường kính

fi là tổng số hạt có đường kính xi

Xmax là đường kính lớn nhất của hạt lớn nhất

Xmin là đường kính lớn nhất của hạt nhỏ nhất

3.4.2 Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của phương pháp xử lý hạt giống và giá thể gieo hạt đến quá trình nảy mầm của hạt Bạch đàn trắng

Thí nghiệm được thực hiện dựa trên nguyên tắc đồng nhất tức là các yếu tố không phải là nhân tố của thí nghiệm thì phải được đảm bảo là giống nhau ở tất cả các nghiệm thức

Trong thí nghiệm này ngoài hai nhân tố của thí nghiệm là phương pháp xử lý hạt trước khi gieo và giá thể gieo hạt, các yếu tố còn lại có ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt nhưng không phải là nhân tố của thí nghiệm được chúng tôi cố gắng hết sức để đảm bảo là giống nhau ở tất cả các nghiệm thức

Nhiệt độ là một nhân tố ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt nhưng trong phạm

vi đề tài đây không phải là một nhân tố thí nghiệm nên chúng tôi không kiểm soát nhiệt độ Tất cả các nghiệm thức đều để ở nhỉệt độ của môi trường tự nhiên tại thành phố Hồ Chí Minh trong những tháng mùa mưa

Do điều kiện không cho phép nên trong phạm vi đề tài này chúng tôi không nghiên cứu sự ảnh hưởng của ẩm độ đến sự nảy mầm của hạt bạch đàn trắng mặc dù đây là một trong những nhân tố ảnh hưởng mạnh nhất đến sự nảy mầm của hạt (giáo trình trồng rừng, khoa Lâm Nghiệp, trường Đại học Nông Nghiệp IV, 1977 ) Chính vì vậy, chúng tôi chỉ cố gắng để làm cho các nghiệm thức có độ ẩm tương đối đồng đều bằng cách hằng ngày cung cấp một lượng nước như nhau ở tất cả các nghiệm thức (hằng ngày tưới nước hai lần vào lúc 7 giờ và 17 giờ Mỗi lần tưới 50 ml nước cho mỗi hộp gieo hạt bằng bình phun sương) Nhưng, do điều kiện không có máy đo ẩm độ nên

độ ẩm giữa các giá thể có thể có sự biến động, tuy nhiên sự biến động này có thể được giải thích là do sự khác nhau về tính chất, và khả năng giữ ẩm của các loại giá thể khác nhau quy định

Ánh sáng cũng là một nhân tố sinh thái ít nhiều có ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt nhưng Trong phạm vi đề tài này, ánh sáng không phải là một nhân tố của thí nghiệm do đó thí nghiệm được bố trí để cường độ chiếu sáng trên các nghiệm thức là như nhau Trong đề tài này tất cả các nghiệm thức đều được che nắng hoàn toàn trong giai đoạn nảy mầm

Trọng lượng hạt là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt (Giáo trình trồng rừng, khoa Lâm nghiệp, trường Đại học Nông Nghiệp IV, 1977) nhưng trong thí nghiệm này đây không phải là nhân tố của thí nghiệm nên tất cả các hạt được chọn ngẫu nhiên từ những hạt sáng, chắc trong lô hạt

Thí nghiệm tiến hành với hai nhân tố đó là phương pháp xử lý hạt trước khi gieo và giá thể gieo hạt

 Phương pháp xử lý hạt trước khi gieo:

Có nhiều phương pháp xử lý hạt giống trước khi gieo nhưng trong thí nghiệm này chúng tôi muốn thử nghiệm 3 phương pháp trên đối tượng Bạch đàn trắng đó là:

xử lý bằng nước nóng (3 thể tích nước sôi pha với 2 thể tích nước lã ) đây là phương pháp được nhiều bà con nông dân sử dụng để xử lý hạt giống không chỉ đối với các

loại hạt giống cây Lâm nghiệp mà còn đối với các loài cây Nông nghiệp; phương pháp

xử lý bằng nhiệt độ: như đã nói ở các phần trên, nhiệt độ là một trong những nhân tố ảnh hưởng mạnh đến sự nảy mầm của hạt, nếu như phương pháp này cho kết quả nảy mầm tốt thì ta có thể áp dụng trên thực tế bằng cách sau khi gieo hạt tủ lên liếp gieo một lớp rơm rạ hoặc lá khô và đốt Tuy nhiên, để áp dụng được phương pháp này (nếu cho kết quả nảy mầm tốt) cần phải có những nghiên cứu thêm về độ dày của lớp tủ rơm rạ, lá khô để đất có nhiệt độ phù hợp; xử lý hạt trước khi gieo bằng dung dịch thuốc tím (KMnO4) 0,05 %: đây là phương pháp được công ty cổ phần giống Lâm Nghiệp vùng Nam bộ khuyến cáo

 Phương pháp1: Xử lý bằng nước nóng

Dùng ấm điện đun sôi nước sau đó pha với nước lã theo tỉ lệ 3 thể tích nước sôi pha với 2 thể tích nước lạnh sau đó bỏ hạt vào ngâm trong 15 phút Sau đó vớt ra rửa sạch và đem gieo vào giá thể đã chuẩn bị sẵn

 Phương pháp 2: Xử lý bằng thuốc tím KMnO4

Cân 2 gram KMnO4 pha vào 4 lít nước lã ta được 4 lít dung dịch KMnO4 0,05

% Dùng bình đong lấy 200 ml dung dịch đã pha cho vào hộp nhựa kích thước sâu 9cm, dài 30 cm rộng 20 cm Cho số hạt thí nghiệm ngâm trong vòng 15 phút sau đó vớt ra rửa sạch bằng nước lã và gieo vào giá thể đã chuẩn bị sẵn

 Phương pháp 3: xử lý bằng nhiệt độ

Giá thể gieo hạt sau khi chuẩn bị sẵn được cho vào lò sấy ở 105oC trong 4 giờ đồng hồ Sau đó lấy ra và gieo ngay hạt vào giá thể lúc giá thể đang còn nóng nhiệt độ của đất đo được còn ở 80oC

 Giá thể gieo hạt:

Có nhiều loại giá thể đã được sử dụng để gieo hạt như cát, đất, tro trấu, giấy thấm, xốp,… Trong thí nghiệm này chúng tôi chọn 3 loại giá thể đó là: tro trấu đây là vật liệu nhẹ dễ vận chuyển lại phổ biến, dễ kiếm và rẽ tiền; cát cũng là vật liệu dễ kiếm

và rẻ tiền lại là vật liệu dễ thoát nước; hỗn hợp gồm 7 phần đất mặt + 2 phần tro trấu +

1 phần phân chuồng (gọi tắt là hỗn hợp đất) Đây là giá thể được nhiều nông hộ sử dụng làm liếp gieo để gieo nhiều loại hạt giống cây rừng

Thí nghiệm có 9 nghiệm thức và được bố trí theo kiểu lô chính, lô phụ Trong

đó, phương pháp xử lý hạt giống được xem là nhân tố chính vì đây là nhân tố được

quan tâm nghiên cứu hơn nhân tố giá thể gieo hạt Các hộp gieo hạt được bố trí theo

mô hình ở bảng 3.1

Thí nghiệm được bố trí gồm có 3 khối tương ứng với 3 lần lặp lại, trong mỗi khối, chúng tôi tiến hành bố trí 3 lô chính, 3 lô chính được phân bố 3 nghiệm thức của nhân tố phương pháp xử lý hạt giống theo nguyên tắc ngẫu nhiên theo từng khối Trong mỗi lô chính lại bố trí 3 lô phụ, 3 lô phụ được phân bố 3 nghiệm thức của nhân

tố giá thể theo nguyên tắc ngẫu nhiên trong từng lô chính

Tổng số hộp gieo hạt là 27 hộp Mỗi hộp gieo 35 hạt Tổng số hạt đem gieo trong thí nghiệm 1 là 945 hạt

 G3: Giá thể tro trấu

Các nghiệm thức trong thí nghiệm: được kí hiệu như trong bảng 3.2

Bảng 3.2 Kí hiệu các nghiệm thức trong thí nghiệm 1

TT Kí

1 NT1 Xử lý bằng nước nóng gieo trên giá thể cát

2 NT2 Xử lý bằng nước nóng gieo trên giá thể tro trấu

3 NT3 Xử lý bằng nước nóng gieo trên hỗn hợp đất, tro trấu và phân

chuồng

4 NT4 Xử lý bằng KMnO4 gieo trên giá thể cát

5 NT5 Xử lý bằng KMnO4 gieo trên giá thể tro trấu

6 NT6 Xử lý bằng KMnO4 gieo trên hỗn hợp đất, tro trấu và phân chuồng

7 NT7 Xử lý bằng nhiệt độ gieo trên giá thể cát

8 NT8 Xử lý bằng nhiệt độ gieo trên giá thể tro trấu

9 NT9 Xử lý bằng nhiệt độ gieo trên hỗn hợp đất, tro trấu và phân chuồng

Các chỉ tiêu thí nghiệm gồm:

 Tỉ lệ nảy mầm:

Khi tiến hành gieo ươm hạt để sản xuất cây con, tỷ lệ nảy mầm là một chỉ tiêu rất quan trọng Nó có ý nghĩa lớn đối với nhà sản xuất trong việc tính toán lượng hạt giống đem gieo nhằm đáp ứng tốt nhu cầu cây giống trong công tác trồng rừng Ngoài

ra, tỷ lệ nảy mầm của hạt còn dùng để đánh giá, so sánh trình độ sản xuất của các vườn ươm khác nhau Bên cạnh đó, tỷ lệ nảy mầm còn được xem như là một chỉ tiêu chính trong việc đánh giá về phẩm chất hạt, về các biện pháp kĩ thuật áp dụng trong kĩ thuật hạt giống như kĩ thuật thu hái hạt, kĩ thuật chế biến, tồn trữ, kĩ thuật xử lý thúc đẩy hạt nảy mầm nhanh, kĩ thuật gieo ươm Mục đích của nghiên cứu này nhằm tìm ra phương pháp xử lý hạt giống và giá thể gieo hạt phù hợp và kinh tế để áp dụng trong việc gieo hạt ở vườn ươm đối với loài Bạch đàn trắng Vì tỉ lệ nảy mầm có những ý nghĩa quan trọng mà chúng tôi lấy tỉ lệ nảy mầm làm một trong những chỉ tiêu để đánh giá kết quả thí nghiệm Thí nghiệm được tiến hành tại vườn ươm nên tỉ lệ nảy mầm ở đây là tỉ lệ nảy mầm ở vườn ươm và được tính theo công thức:

G %: Tỉ lệ nảy mầm của hạt

Hnm: là tổng số hạt nảy mầm đến ngày cuối cùng thời gian nảy mầm

Htn: Là tổng số hạt đem gieo

 Thế nảy mầm:

Thế nảy mầm hay còn gọi là sức nảy mầm của hạt là một chỉ tiêu quan trọng để

so sánh phẩm chất giữa các lô hạt Những lô hạt có thế nảy mầm càng cao thì càng được đánh giá cao vì những lô hạt có thế nảy mầm càng cao, khi được gieo ươm sự nảy mầm sẽ xảy ra với tốc độ nhanh và đồng đều dẫn đến việc sản xuất được cây con

có độ đồng đều cao tạo điều kiện thuận lợi trong việc chăm sóc, theo dõi cây con cũng như dễ dàng trong việc tính toán lượng cây con xuất vườn trong từng thời kì

Có nhiều phương pháp tính thế nảy mầm: theo giáo trình trồng rừng của khoa Lâm Nghiêp, trường Đại học Nông Nghiệp IV (1977), thế nảy mầm là tỉ số phần trăm

số hạt nảy mầm, quy định trong thời gian đầu ( thường là bằng 1/3 thời gian của quá trình nảy mầm) trên tổng số hạt đem thí nghiệm; theo Nguyễn Văn Sở và Trần Thế Phong ( 2003), thế nảy mầm là tỉ lệ phần trăm của hạt đã nảy mầm cho đến lúc lượng nảy mầm đạt đến điểm cực đại (số hạt nảy mầm trong ngày) trên tổng số hạt đem thử nghiệm Trong đề tài này chúng tôi tính thế nảy mầm theo phương pháp thứ nhất, bằng công thức:

GE: là thế nảy mầm của hạt tính theo phần trăm

Ns: là tổng số hạt nảy mầm trong 1/3 thời gian đầu của quá trình nảy mầm

N: là tổng số hạt đem thử nghiệm

 Thời gian nảy mầm trung bình:

Thời gian nảy mầm trung bình hay còn gọi là tốc độ nảy mầm bình quân là số ngày bình quân cần thiết trong quá trình nảy mầm Cùng với thế nảy mầm, thời gian nảy mầm trung bình cũng nói lên năng lực nảy mầm của hạt Cùng một loại hạt có tỉ lệ nẩy mầm như nhau nhưng lô hạt nào có thời gian nảy mầm trung bình dài hơn chứng

tỏ lô hạt đó có năng lực nảy mầm kém hơn và do đó có phẩm chất kém hơn Đây là một trong những chỉ tiêu quan trọng đối với việc sản xuất cây con ở vườn ươm Các nhà sản xuất cây con có thể căn cứ vào thời gian nảy mầm trung bình để tiến hành sắp xếp các công việc trong công tác sản xuất cây con ở vườn ươm một cách hợp lý Thời gian nảy mầm trung bình được tính theo công thức:

Trong đó:

D là số ngày nảy mầm trung bình

ni là số hạt nảy mầm ngày thứ di

3.4.3 Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của kích thước hạt đến sự nảy mầm, và sự sinh trưởng của cây con 2 tuần tuổi

Bạch đàn trắng là loài có hạt nhỏ, trung bình 1.080.000hạt/ kg Do trong lô hạt

có sự biến động về kích thước nên tôi tiến hành phân ra hai loại theo đường kính lớn nhất để nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước hạt đến sự phát triển của cây con trong 2 tuần đầu ở giai đoạn vườn ươm

Hạt Bạch đàn trắng sau khi phân loại theo đường kính lớn nhất của hạt được chia làm 2 loại: một loại có đường kính lớn nhất lớn hơn hoặc bằng 1,6 mm và một

loại có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 1,4 mm Để giữa hai loại hạt có sự khác biệt rõ

ràng chúng tôi không lấy những hạt có đường kính lớn nhất từ 1,4 cm đến 1,6 cm

Mỗi loại hạt chọn ra 400 hạt sáng, chắc đem xử lý lặp lại nghiệm thức NT1 (nghiệm thức xử lý bằng nước nóng gieo trên giá thể cát) cho kết quả nảy mầm tốt nhất ở thí nghiệm 1

Sau khi gieo hạt, tiến hành theo dõi và so sánh các chỉ tiêu nảy mầm như tỉ lệ nảy mầm, thế nảy mầm và thời gian nảy mầm trung bình theo các công thức đã được trình bày ở mục 3.4.2

Sau khi đo đếm các chỉ tiêu nảy mầm tiếp tục theo dõi đến khi cây được 2 tuần tuổi tiến hành chọn ngẫu nhiên mỗi nghiệm thức 30 cây để tiến hành đếm tổng số lá thật trên mỗi cây (không đếm lá mầm), đo chiều cao của cây bằng cách đặt thước nhựa vuông góc với mặt giá thể và đo khoảng cách từ mặt phẳng giá thể gieo hạt đến đỉnh sinh trưởng của cây

3.4.4 Thí nghiệm 3: Ảnh hưởng của kích thước hạt và thành phần ruột bầu đến

sự sinh trưởng của cây con 1 tháng tuổi ở giai đoạn vườn ươm

Khi cây con được 2 tuần tuổi, chọn ngẫu nhiên trong mỗi nghiệm thức ở thí nghiệm 2 ra 240 cây tiến hành cấy cây con vào bầu và bố trí thí nghiệm với 2 nhân tố

là kích thước hạt và thành phần ruột bầu

Trong đề tài này tôi chọn 2 loại giá thể cấy cây con để thực hiện thí nghiệm: giá thể thứ nhất là hỗn hợp gồm 7 phần đất + 2 phần tro trấu + 1 phần phân chuồng ủ hoai, giá thể thứ hai là hỗn hợp gồm 6 phần đất + 2 phần tro trấu + 2 phần phân chuồng ủ hoai Đây là hai hỗn hợp đã được nhiều nhà vườn áp dụng trong việc sản xuất cây con

ở vườn ươm

Nhân tố kích thước hạt có hai mức thí nghiệm đó là loại hạt có đường kính lớn nhất lớn hơn 1,6 mm và loại hạt thứ hai có đường kính lớn nhất nhỏ hơn 1,4 mm

Thành phần ruột bầu có hai mức thí nghiệm:

 Mức thứ nhất: Hỗn hợp ruột bầu gồm 7 phần đất mặt + 2 phần tro trấu +

1 phần phân chuồng ủ hoai

 Mức thứ hai: Hỗn hợp ruột bầu gồm 6 phần đất mặt +2 phần tro trấu + 2 phần phân chuồng ủ hoai

Thí nghiệm được bố trí theo kiểu lô chính , lô phụ Trong đó nhân tố kích thước hạt được xem là nhân tố chính vì đây là nhân tố được chúng tôi quan tân nghiên cứu nhất

Thí nghiệm được bố trí gồm 3 lô tương ứng với 3 lần lặp lại Mỗi khối được chia làm 2 lô chính, sau đó phân phối các nghiệm thức của nhân tố kích thước hạt vào các lô chính theo nguyên tắc hoàn toàn ngẫu nhiên theo từng khối Mỗi lô chính lại chia ra 2 lô phụ, sau đó phân bố các nghiệm thức của nhân tố giá thể vào các lô phụ theo nguyên tắc ngẫu nhiên theo từng lô phụ Các lô thí nghiệm được bố trí theo mô hình ở bảng 3.3

 G1: Giá thể gồm 7 phần đất + 2 phần tro trấu + 1 phần phân chuồng

 G2: Giá thể gồm 6 phần đất + 2 phần tro trấu + 2 phần phân chuồng

Thí nghiệm gồm có 4 nghiệm thức, với 3 lần lặp lại có 12 lô thí nghiệm Mỗi lô

thí nghiệm có 40 cây Tổng số cây trong thí nghiệm là 480 cây

Các nghiệm thức trong thí nghiệm 2 được kí hiệu như trong bảng 3.4

Bảng 3.4 Kí hiệu các nghiệm thức trong thí nghiệm 2

1 NT 1 Cây từ hạt lớn cấy trên hỗn hợp ruột bầu gồm 7 phần đất

mặt + 2 phần tro trấu + 1 phần phân chuồng

2 NT 2 Cây từ hạt lớn trên hỗn hợp gồm 6 phần đất mặt + 2 phần

tro trấu + 2 phần phân chuồng

3 NT 3 Cây từ hạt nhỏ trên hỗn hợp ruột bầu gồm 7 phần đất mặt +

2 phần tro trấu + 1 phần phân chuồng

4 NT 4 Cây từ hạt nhỏ cấy trên hỗn hợp gồm 6 phần đất mặt + 2

phần tro trấu + 2 phần phân chuồng

Theo dõi thí nghiệm:

Trong quá trình tiến hành thí nghiệm thường xuyên theo dõi và ghi nhận các kết quả hằng ngày Trong giai đoạn gieo cây con thường xuyên kiểm tra ẩm độ của giá thể Hằng ngày giữ ẩm giá thể gieo hạt bằng cách dùng bình phun sương dung tích để phun lên giá thể, không để giá thể quá khô không thuận lợi cho việc nảy mầm của hạt nhưng cũng không để quá ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho các loại nấm bệnh phát triển

và ức chế sự phát triển của rễ cây do thiếu dưỡng khí

Khi cây con được hai tuần tuổi tiến hành đo đếm các chỉ tiêu và chọn ngẫu nhiên ở một nghiệm thức 240 cấy cây vào bầu và tiếp tục theo dõi thí nghiệm 3

Kĩ thuật cấy cây con vào bầu:

Chuẩn bị đủ bầu đất trước khi tiến hành cấy cây con Trước khi cấy cây con phải tưới nước thật ẩm ở giá thể gieo hạt để khi nhổ cây con tránh làm tổn thương đến

hệ rễ của cây Nhổ cây nào thì cấy luôn cây đó vào bầu Dùng một que nhỏ chọc một

lổ giữa bầu đất sâu hơn chiều dài rễ cây một ít, bỏ cây vào và nhẹ nhàng dùng ngón tay

Thêm, 2001) Chính vì vậy mà chỉ tiêu tỉ lệ sống được chúng tôi chọn để so sánh giữa các nghiệm thức

Tiến hành đếm hết tất cả các cây sống và tính tỉ lệ sống theo công thức

L % =

C

Cs  100 Trong đó:

L là tỉ lệ cây sống tính theo phần trăm

Chọn ra ngẫu nhiên mỗi lô thí nghiệm 10 cây sống và tiến hành đếm tất cả số lá thật ( không đếm lá mầm) từ gốc đến ngọn của mỗi cây, sau đó lấy trung bình của các nghiệm thức và so sánh giữa các nghiệm thức với nhau

 Chiều cao:

Chiều cao là một trong những chỉ tiêu quan trọng đánh giá sự sinh trưởng, phát triển của cây Chọn ngẫu mỗi lô thí nghiệm 10 cây tiến hành đo chiều cao bằng thước mica

3.5 Phương pháp xử lý số liệu

Sử dụng các phần mềm Excel, Statgraphics Plus 3.0 để tính toán các chỉ tiêu và

xử lý theo phương pháp thống kê của Bùi Việt Hải

Chương 4

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

4.1 Sự biến động về kích thước hạt Bạch đàn trắng trong lô hạt

Trong việc đánh giá phẩm chất hạt giống, kích thước hạt là một trong những chỉ

Trong lô hạt có sự biến động về kích thước giữa các hạt khác nhau Hạt lớn nhất

có đường kính lớn nhất là 1,9 mm hạt nhỏ nhất có đường kính lớn nhất là 0,9 mm Những hạt có đường kính từ 1,4 mm đến 1,6 mm có số lượng nhiều nhất

Hình 4.1 Sự biến động về kích thước của các hạt trong lô hạt

0 5 10 15 20 25 30 35

0,95 1,05 1,15 1,25 1,35 1,45 1,55 1,65 1,75 1,85 mm hạt

Hình 4.2 Biểu đồ phân bố các hạt theo đường kính lớn nhất của hạt

Biểu đồ phân bố số lượng hạt theo đường kính lớn nhất của hạt ( hình 4.2) có dạng một đỉnh, lệch phải Số lượng hạt tăng dần khi đường kính hạt tăng từ 0,9 mm đến 1,5 mm và giảm dần khi đường kính hạt tăng từ 1,5 mm đến 1,9 mm

Như vậy, cũng như hạt của phần lớn các loài cây khác, tuy là loài có kích thước nhỏ nhưng trong lô hạt cũng có sự biến động về đường kính lớn nhất của hạt bởi vì kích thước hạt phụ thuộc nhiều yếu tố như tuổi cây mẹ, điều kiện ra hoa, kết quả của cây mẹ, thời kì lấy hạt, vị trí địa lí, …( theo giáo trình trồng rừng, khoa Lâm Nghiệp, trường Đại học Nông Nghiệp IV), mà những điều kiện này lại rất khó để đạt được sự đồng nhất

Sự biến động về kích thước giữa các hạt đã mở ra cơ hội cho việc nghiên cứu sự ảnh hưởng của kích thước hạt đến sự nảy mầm của hạt và đến quá trình sinh trưởng phát triển của cây con trong giai đoạn vườn ươm cũng như trong suốt đời sống của cây

ở loài bạch đàn trắng

Bạch đàn trắng là loài có kích thước hạt nhỏ chính vì vậy trong quá trình tuyển lựa hạt rất dễ nhầm lẫn hạt với mày hạt vì hạt với mày hạt có kích thước gần như nhau, hình dạng lại không có sự khác biệt rõ rệt và rất khó để lựa ra được những hạt chắc khỏe thực sự Khi chọn lựa hạt để tiến hành làm thí nghiệm chỉ căn cứ vào màu sắc để chọn lựa những hạt chắc Hạt chắc là những hạt có màu sáng, khi dùng tay đè lên có cảm giác tròn, cứng

4.2 Ảnh hưởng của các phương pháp xử lý hạt giống và giá thể gieo hạt đến sự nảy mầm của hạt bạch đàn trắng

 Tỷ lệ nảy mầm:

Sau khi tiến hành thí nghiệm với 3 phương pháp xử lý hạt giống: xử lý bằng nước nóng, xử lý bằng dung dịch KMnO4 0,05 %, xử lý bằng nhiệt độ và gieo trên 3 loại giá thể gieo hạt: giá thể cát, giá thể tro trấu, hỗn hợp gồm 7 phần đất + 2 phần tro trấu + 1 phần phân chuồng, chúng tôi thu được kết quả ở bảng 4.2

Bảng 4.2 Kếtquả nảy mầm trong thí nghiệm 1

Nghiệm thức Tổng số hạt nảy mầm (hạt) Tỉ lệ nảy mầm (%)