Slide bài giảng môn quản lý tài nguyên thiên nhiên: Công cụ chính sách

Khái niệm Công cụ quản lý TNMT là tập hợp các biện pháp hoạt động về pháp luật, chính sách, kinh tế, kỹ thuật và xã hội nhằm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững kt-xh..

Chương 4:

Công cụ quản lý TNMT

Ngô Trí Dũng Viện Tài nguyên và Môi trường – ĐH Huế

Khái niệm

  Công cụ quản lý TNMT là tập hợp các biện pháp hoạt động về pháp luật, chính sách, kinh tế, kỹ thuật và xã hội nhằm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững kt-xh

  Mục tiêu quản lý môi trường:

trong hoạt động sống của con người

triển bền vững kinh tế, bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên, không tạo ra ô nhiễm và suy thoái chất luợng môi trường sống,

nâng cao sự văn minh và công bằng xã hội

các vùng lãnh thổ Các công cụ trên phải thích hợp cho từng

ngành, từng địa phương và cộng đồng dân cư

  Quan niệm: Chính phủ có trách nhiệm trong việc bảo vệ sức

khỏe, phúc lợi và môi trường xã hội, tránh những rủi ro do ô

nhiễm gây ra

  Các cơ quan điều hành đặt ra các luật lệ, quy định, tiêu chuẩn môi trường (chỉ tiêu) và đòi hỏi những kẻ gây ô nhiễm phải tuân theo, nếu không sẽ bị phạt

Phân loại

1 Theo chức năng

Công cụ điều chỉnh vĩ mô: bao gồm luật pháp và chính sách giúp

điều chỉnh các hoạt động sản xuất gây phát sinh ô nhiễm;

Công cụ hành động: tác động trực tiếp bằng mệnh lệnh hành

chính, quy định xử phạt, công cụ kinh tế

Công cụ phụ trợ: không điều chỉnh/tác động trực tiếp tới hoạt

động (kiểm toán MT, quan trắc MT, GIS ứng dụng)

2 Theo bản chất công cụ:

Công cụ luật pháp chính sách: luật quốc tế, quốc gia; văn bản

dưới luật; kế hoạch chính sách quốc gia, địa phương;

Công cụ kinh tế: các loại thuế, phí đánh vào thu nhập, chỉ có tác

dụng trong nền kinh tế thị trường

Công cụ kỹ thuật quản lý: đánh giá MT, giám sát MT, xử lý chất

thải, tái chế

(1) Công cụ luật pháp chính sách

bảo vệ môi trường được đề cập trong các văn bản luật khác:

Luật Khoáng sản, Luật dầu khí, Luật hàng hải, Luật đất đai, Luật lao động, Luật BVPTR;

  Chính sách môi trường: tập hợp các chủ trương, biện pháp

mang tính chiến lược/thời đoạn nhằm giải quyết một nhiệm vụ môi trường cụ thể (NĐ 179/2013/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm

hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

  Kế hoạch hoá môi trường: đảm bảo sự phát triển bền vững, tái tạo tiềm năng, nguồn lực cho các giai đoạn phát triển cao hơn

  Tiêu chuẩn môi trường: là những chuẩn mực, giới hạn cho phép được quy định dùng làm căn cứ quản lý môi trường (theo luật BVMT của VN) Bao gồm: tiêu chuẩn nước, không khí, đất canh tác, BVTV, bảo vệ nguồn gen, bảo vệ cảnh quan, kt khoáng sản

(1) Thuế phí bảo vệ môi trường

hoạt động của nhà nước, không chỉ chi riêng cho công tác BVMT

phí thường xuyên và ko thường xuyên đối với công tác

quản lý Khác với thuế mt phần lớn kinh phí thu phí sẽ

được sử dụng, điều phối lại cho công tác quản lý, BVMT

người được hưởng lợi hoặc sử dụng 1dịch vụ nào đó do

nhà nước hoặc 1 cơ quan được nhà nước cho phép cung cấp Lệ phí mt phần nào khác phí mt ở chỗ, muốn thu lệ phí

mt phải chỉ rõ lợi ích của dịch vụ mà người trả lệ phí được hưởng

(2) Phí phát thải

gây tiếng ồn

ô nhiễm và chi phí tác hại gây cho mt

Thích hợp với những điều kiện ô nhiễm ở địa điểm cố định, phát thải có thể giam sát được

(3) Phí đánh vào sản phẩm

trong các quy trình sản xuất, hoặc tiêu thụ hay loại thải nó

mt có liên quan đến sản phẩm đó

vào

kích thích các cơ sở giảm hoặc thay thế các nguyên nhiên liệu khác ít gây ô nhiễm hơn

dụng với các chất thải nguy hiểm

(4) Quota: kiểm soát phát thải ô nhiễm

khoảng thời gian và không gian nhất định

khả thi cao

tương đối công bằng

để giảm thiểu chi phí phát thải

nhiễm cao, còn chất thải sẽ được xử lý ở nhà máy có chi phí xử lý thấp hơn

(5) Hệ thống ký thác – hoàn trả

năng gây ô nhiễm

được trả lại

làm sạch hoặc phục hồi được trả từ số tiền ký thác, cam kết

đó

để đảm bảo cho việc thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ và

công tác bảo vệ môi trường

khắc phục môi trường nếu gây ô nhiễm hoặc suy thoái MT

(6) Nhãn sinh thái cho sản phẩm

phẩm không gây ô nhiễm môi trường, an toàn sức khỏe

loại sản phẩm và thành lập được tổ chức có uy tín, có trình

độ khoa học cao,

  Việc lựa chọn công cụ hay nhóm công cụ phục thuộc vào nhiều điều kiện, không chỉ là hiệu quả kinh tế mà những

điều mà nhiều khi các nhà phân tích chính sách thường bỏ qua

  Vấn đề quan trọng là ở chỗ nhóm các công cụ được lựa

chọn vừa có hiệu quả kinh tế, vừa có tính công bằng, khả thi về mặt quản lý, tin cậy và thực sự góp phần cải thiện Mt