Slide bài giảng môn quản lý tài nguyên thiên nhiên: Các nguồn tài nguyên thiên nhiên và hiện trạng quản lý

a Xói mòn lớp mặt: rửa trôi lớp mặt đất mỏng ở diện tích lớn b Xói mòn thành rãnh: nhiều rãnh nhỏ do các dòng nước chảy tạo trên mặt dốc c Xói mòn thành mương: rãnh lớn do nước cuộn t

-   Vùng nhiệt đới, mưa nhiềuà đất chua hóa do bị rửa trôi các ion kiềm

Ba bước của quá trình đất bị xói mòn do nước: (i) mưa phá hủy cấu trúc đất,

(ii) vận chuyển theo dòng nước và (iii) lắng đọng dưới chân dốc

Xói mòn địa chất (geological erosion)

•  Xói mòn địa chất (hay xói mòn tự nhiên) là một quá trình xảy ra tại tốc độ cực chậm suốt từ khi trái đất hình thành 4,5 tỉ năm trước đây

•  Xói mòn đã san phẳng những nơi cao và lấp đầy những nơi thấp Xói mòn

đã mang cả hệ thống núi non xuống lấp biển

•  Các nhà khoa học znh toán rằng nước ăn mòn đá với tốc độ từ 1/5 đến

1/4 mm/năm Tốc độ này phụ thuộc vào dòng nước, tốc độ dòng chảy và bản chất của đá

Xói mòn địa chất do nước đã tạo ra lòng dẫn Grand Canyon của Sông Calorado

•  Xói mòn gia tăng thường được các nhà bảo tồn đất quan tâm hàng đầu Vì lớp đất canh tác bị bóc đi sẽ làm đất thoái hóa và có thể làm mất sức sản xuất của đất

•  Xói mòn ảnh hưởng lớn đến chất lượng đất mặt, nước, và không khí

Phù sa bồi lắng trắng xóa đầy lòng Sông Missouri Đây là một ví dụ về sự thiệt hại

do xói mòn nước đối với cá và ảnh hưởng tiêu cực đến thực vật thủy sinh

a) Xói mòn lớp mặt: rửa trôi lớp mặt

đất mỏng ở diện tích lớn

b) Xói mòn thành rãnh: nhiều rãnh nhỏ do các dòng nước chảy tạo trên mặt dốc

c) Xói mòn thành mương: rãnh lớn do nước cuộn trôi lượng lớn đất bề mặt

d) Xói mòn do nước giọt: nước mưa rơi vào mặt đất với tốc độ 32km/h

háp

b/ Trồng cây theo băng

Nông lâm kết hợp là tên gọi của các hệ thống sử dụng đất trong đó, việc gieo trồng và quản lý những cây trồng lâu năm (cây rừng, cây công nghiệp dài ngày, cây

ăn quả) trong sự phối hợp hài hoà, hợp lý với những cây trồng nông nghiệp ngắn ngày, với gia súc, theo thời gian

và không gian để tạo ra một hệ thống bền vững về tài nguyên - sinh thái; kinh tế - xã hội và môi trường

Như vậy, nông lâm kết hợp là một phương thức €ếp cận để sử dụng đất bền vững Nó rất phù hợp với việc quản lý đất đai vùng đồi núi, vốn có nhiều các yếu tố giới hạn cho canh tác

5 Một số mô hình về sử dụng đất bền vững

A Nông lâm kết hợp là gì?

VAC - Vườn Ao Chuồng

Mối quan hệ trong VAC

Vườn - ao - chuồng (VAC), hoặc RVAC, chỉ một hệ thống canh tác gồm: rừng - vườn - ao - chuồng, mà trong đó có sự kết hợp chặt chẽ giữa hoạt động làm vườn, nuôi cá

và chăn nuôi gia súc, gia cầm

VAC là một hệ sinh thái khép kín, có khả năng quay vòng vật chất nhanh, tạo ra mối quan hệ khăng khít, qua lại giữa các thành phần

Cây lương thực, cây ăn quả, cây công nghiệp

Chăn nuôI gia súc,

Nhiên liệu Chất thải, rác

Phân gia súc, chất thải

Chất dinh

dưỡng

RVAC – Rừng Vườn Ao Chuồng

B Làng kinh tế sinh thái - nơi gắn kết cộng đồng với môi trường

Kiến thức bản địa

Kiến thức khoa học

Đặc trưng sinh

Mô hình làng kinh tế sinh thái

SALT - một loại hình nông nghiệp tái sinh trên đất dốc Nông nghiệp tái sinh trên đất dốc là một thực tiễn nhằm cải thiện nguồn tài nguyên đất dốc để tăng sức sản xuất của đất và sinh lợi nhiều hơn Đặc trưng nổi bật của nó là xúc tiến việc sử dụng các nguồn tài nguyên dồi dào, sẵn có ở địa phương và giảm thiểu đầu tư từ bên ngoài, mà cốt lõi

là phương thức nông, lâm kết hợp, bao gồm:

C Sloping Agricultural Land Technique (SALT)

Phần mềm bao gồm những cây lương thực, thực phẩm ngắn ngày khác nhau, tuỳ theo sở thích của nông hộ, được trồng vào phần đất nằm xen kẽ giữa các băng kép cây bộ đậu Những loại hình này hiện đang được phát triển mạnh mẽ nhiều vùng núi và trung du khắp trong cả nước

Phần cứng gồm lâm phần trên đỉnh với những cây rừng, cây ăn quả hoặc các cây trồng dài ngày khác và những băng kép cây bộ đậu

đa mục đích (cây keo đậu, cây đậu công, cây cốt khí, ) trồng theo đường đồng mức để làm phân xanh, thức ăn gia súc, chống xói mòn, giữ ẩm, tạo điều kiện sinh thái hài hoà và giảm sâu hại

Trong cấu trúc ngang, là các mối quan hệ giữa các cấu trúc đứng trong cảnh quan Rừng trồng trên vùng núi cao điều tiết nước mưa, hạn chế dòng chảy mặt, xói mòn, lũ lụt trong mùa mưa, đồng thời tăng khả năng giữ nước trong đất, cung cấp nước ngầm vào mùa khô, chắn gió cho diện tích cây trồng ở vùng đất thấp hơn Rừng tạo ra sự đa dạng sinh học cho toàn bộ khu vực Cây dài ngày được trồng trên đất dốc có tác dụng che bóng chắn gió cho các cây ngắn ngày, giảm cường độ hạt mưa, hạn chế bốc hơi nước, tạo điều kiện thuận lợi cho các cây khác trong cùng diện tích phát triển Vật nuôi đặc biệt là gia súc lớn chúng ăn cỏ, lá cây trồi non làm giảm nguy cơ cháy rừng, phân của chúng làm tốt đất Con người có thể lấy các sản phẩm từ mô hình( củi, hoa quả, thịt động vật…) mà vẫn bảo đảm không làm suy thoái tài nguyên

Mô hình là sự vận dụng chu trình sinh địa hóa thể hiện qua cấu trúc đứng và cấu trúc ngang của lãnh thổ

Trong cấu trúc đứng, cây sử dụng nước, khoáng chất lấy từ đất kết hợp với năng lượng mặt trời thông qua quá trình quang hợp tạo nên chất dinh dưỡng, tích lũy trong mô Khi cây chết

đi, hoặc cành lá rơi rụng thông qua vi sinh vật phân hủy, các nguyên tố trở về môi trường đất

- SALT-1: Chủ yếu trồng cây lương thực, thực phẩm, thường thì cây nông nghiệp chiếm 75% diện zch, còn lại 25% là cây lâm nghiệp và chỉ nên thực hiện

ở những nơi độ dốc không quá lớn

- SALT-2: Là hệ thống phát triển từ SALT-1, nhưng thêm hợp phần chăn nuôi vào trong hệ thống, chăn nuôi cung cấp phân bón cho cây trồng, duy trì và tăng độ phì của đất, tỷ lệ hợp phần như sau: Cây lương thực, thực phẩm 40%, cây thức ăn gia súc 40%, cây lâm nghiệp 20% diện zch

hợp phần: cây lương thực, thực phẩm, và cây thức ăn gia súc chiếm 40%, cây lâm nghiệp 60% diện zch Là hệ thống áp dụng cho những nơi đất quá dốc, xấu, diện zch khá lớn

nghiệp Nhìn chung, nó chỉ được áp dụng ở những vùng đất có độ dốc khá cao trở lên Hệ tống SALT-4 về lâu dài sẽ cho hiệu quả kinh tế cao nhất trong hệ thống SALT hiện nay