KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT DỤC CỦA HEO HẬU BỊ CÁI THUỘC MỘT SỐ NHÓM GIỐNG TẠI XÍ NGHIỆP HEO GIỐNG ĐÔNG Á

TÓM TẮT LUẬN VĂN Qua thời gian thực tập từ ngày 10/03/2008 đến ngày 25/06/2008 tại Xí nghiệp heo giống Đông Á, với mục tiêu khảo sát khả năng sinh trưởng phát dục của đàn heo hậu bị cái

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT DỤC CỦA HEO HẬU BỊ CÁI THUỘC MỘT SỐ NHÓM GIỐNG TẠI

XÍ NGHIỆP HEO GIỐNG ĐÔNG Á

Họ và tên sinh viên : LÊ HOÀNG PHÚC

Niên khoá : 2004 – 2008

Tháng 08/2008

KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT DỤC CỦA HEO HẬU BỊ CÁI THUỘC MỘT SỐ NHÓM GIỐNG

TẠI XÍ NGHIỆP HEO GIỐNG ĐÔNG Á

LỜI CẢM TẠ

Thành kính ghi ơn cha mẹ, người đã sinh thành dưỡng dục, lo cho con có được ngày hôm nay cùng nhũng người thân đã yêu thương, động viên và giúp đỡ trong suốt thời gian qua

CHÂN THÀNH CẢM ƠN

Ban Giám Hiệu Trường Đại Học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh

Ban Chủ Nhiệm Khoa Chăn Nuôi Thú Y cùng toàn thể quý thầy cô trong khoa

đã tận tụy chỉ bảo và truyền đạt kiến thức kinh nghiệm quý báo cho chúng tôi trong suốt thời gian học tập

Ban giám đốc Xí nghiệp heo giống Đông Á, TS Đoàn Văn Giải và toàn thể các cô chú, anh chị trong Xí nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực tập để hoàn thành đề tài này

TS Võ Thị Tuyết đã hết lòng hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để em có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Tất cả các bạn trong lớp Chăn Nuôi 30 và các bạn ngoài lớp khác đã động viên, giúp đỡ và chia sẽ cùng tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Lê hoàng phúc

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Qua thời gian thực tập từ ngày 10/03/2008 đến ngày 25/06/2008 tại Xí nghiệp heo giống Đông Á, với mục tiêu khảo sát khả năng sinh trưởng phát dục của đàn heo hậu bị cái, chúng tôi đã tiến hành theo dõi, ghi nhận và đo lường các chỉ tiêu liên quan Kết thúc thời gian thực tập, chúng tôi đã khảo sát được 145 heo hậu bị cái đang trong giai đoạn chờ phối gồm các nhóm giống: Yorkshire, Landrace, Duroc, Pietrain, Yorkshire – Landrace và Landrace – Yorkshire Kết quả khảo sát các chỉ tiêu sinh trưởng phát dục được trình bày như sau:

- Tuổi phối giống lần đầu trung bình của quần thể là 267,96 ngày

- Trọng lượng lúc phối giống lần đầu trung bình của quần thể là 98,17 kg

- Dày mỡ lưng trung bình của quần thể lúc phối giống lần đầu là 9,92 mm

- Tăng trọng tuyệt đối trung bình của quần thể là 0,372 kg/con/ngày

- Dài thân trung bình của quần thể lúc phối giống lần đầu là 123,34 cm

- Vòng ngực trung bình của quần thể lúc phối giống lần đầu là 106,78 cm

- Rộng mông trung bình của quần thể lúc phối giống lần đầu là 31,28 cm

- Rộng ngực trung bình của quần thể lúc phối giống lần đầu là 27,15 cm

- Cao vai trung bình của quần thể lúc phối giống lần đầu là 66,83 cm

- Vòng xương ống trung bình của quần thể lúc phối giống lần đầu là 17,70 cm

- Chỉ số to xương trung bình của quần thể lúc phối giống là 14,37 %

- Chỉ số nở mông trung bình của quần thể lúc phối giống là 115,61%

MỤC LỤC

Trang

Trang tựa i

Lời cảm tạ ii

Tóm tắt iii

Mục lục iv

Danh sách các chữ viết tắt vii

Danh sách các bảng viii

Danh sách các biểu đồ ix

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

Chương 2 TỔNG QUAN 3

2.1 Giới thiệu sơ lược về xí nghiệp heo giống đông á 3

a Vị trí địa lý 3

b Lịch sử hình thành xí nghiệp 3

c Chức năng xí nghiệp 3

d Cơ cấu tổ chức 4

e Cơ cấu đàn 4

f Công tác giống 4

2.2 Nguồn gốc và đặc điểm các giống heo tại xí nghiệp 5

2.3 Cơ sở lý luận 6

2.3.1 Ngoại hình thể chất 6

2.3.2 Sinh trưởng phát dục 7

2.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát dục 8

2.3.3.2 Yếu tố ngoại cảnh 10

2.3.4 Một số chỉ tiêu sinh trưởng phát dục 11

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT 13

3.1 Thời gian và địa điểm thực hiện đề tài 13

3.2 Đối tượng khảo sát 13

3.3 Phương pháp khảo sát 13

3.4 Điều kiện chăm sóc và nuôi dưỡng đàn heo hậu bị cái 13

3.4.1 Chuồng trại 13

3.4.2 Thức ăn và cách cho ăn 14

3.4.3 Nước uống 15

3.4.4 Chăm sóc nuôi dưỡng 16

3.4.5 Quy trình vệ sinh thú y 17

3.4.6 Quy trình tiêm phòng 18

3.4.7 Bệnh và điều trị 19

3.5 Các chỉ tiêu khảo sát 20

3.5.1 Tuổi phối giống lần đầu 20

3.5.2 Các chiều đo 20

3.5.3 Các chỉ số cấu tạo 21

3.5.4 Khả năng tăng trọng 21

3.6 Phương pháp xử lý số liệu 21

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 22

4.1 Tuổi phối giống lần đầu 22

4.2 Khả năng tăng trọng 24

4.2.1 Trọng lượng lúc phối giống lần đầu 24

4.2.2 Tăng trọng tuyệt đối 26

4.3 Các chiều đo 27

4.3.1 Dày mỡ lưng lúc phối giống lần đầu 28

4.3.2 Dài thân lúc phối giống lần đầu 29

4.3.3 Cao vai lúc phối giống lần đầu 31

4.3.4 Rộng ngực lúc phối giống lần đầu 32

4.3.5 Vòng ngực lúc phối giống lần đầu 34

4.3.6 Rộng mông lúc phối giống lần đầu 35

4.3.7 Vòng xương ống lúc phối giống lần đầu 37

4.3.8 Chỉ số nở mông 39

4.3.9 Chỉ số to xương 40

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 42

5.1 Kết luận 42

5.2 Đề nghị 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 43

PHỤ LỤC 44

SD : Standard Deviation (Độ lệch chuẩn)

Tăgs : Thức ăn gia súc

FMD : Foot and Mouth Disease (Bệnh lở mồm long móng)

PRRS : Porcin Reproductive Respiratory Syndrome (Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản)

TTTĐ : Tăng trọng tuyệt đối

Pss : Trọng lượng sơ sinh

TPG : Tuổi phối giống

PPG : Trọng lượng phối giống

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Trang Bảng 3.1: Thành phần dinh dưỡng và hàm lượng các chất bổ sung vào cám của

Xí nghiệp heo giống Đông Á 15

Bảng 3.2: Thành phần dinh dưỡng và hàm lượng các chất bổ sung vào cám của công ty Dr Nupak 16

Bảng 3.3: Quy trình tiêm phòng 18

Bảng 4.1: Tuổi phối giống lần đầu 22

Bảng 4.2: Trọng lượng lúc phối giống lần đầu 24

Bảng 4.3: Tăng trọng tuyệt đối 26

Bảng 4.4: Dày mỡ lưng lúc phối giống lần đầu 28

Bảng 4.5: Chiều đo dài thân lúc phối giống lần đầu 30

Bảng 4.6: Chiều đo cao vai lúc phối giống lần đầu 31

Bảng 4.7: Chiều đo rộng ngực lúc phối giống lần đầu 33

Bảng 4.8: Chiều đo vòng ngực lúc phối giống lần đầu 34

Bảng 4.9: Chiều đo rộng mông lúc phối giống lần đầu 36

Bảng 4.10: Chiều đo vòng xương ống lúc phối giống lần đầu 37

Bảng 4.11: Chỉ số nở mông lúc phối giống lần đầu 39

Bảng 4.12: Chỉ số to xương lúc phối giống lần đầu 40

DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 4.1: Tuổi phối giống lần đầu 23

Biểu đồ 4.2: Trọng lượng lúc phối giống lần đầu 25

Biểu đồ 4.3: Tăng trọng tuyệt đối 26

Biểu đồ 4.4: Dày mỡ lưng lúc phối giống lần đầu 28

Biểu đồ 4.5: Chiều đo dài thân lúc phối giống lần đầu 30

Biểu đồ 4.6: Chiều đo cao vai lúc phối giống lần đầu 32

Biểu đồ 4.7: Chiều đo rộng ngực lúc phối giống lần đầu 33

Biểu đồ 4.8: Chiều đo vòng ngực lúc phối giống lần đầu 35

Biểu đồ 4.9: Chiều đo rộng mông lúc phối giống lần đầu 37

Biểu đồ 4.10: Chiều đo vòng xương ống lúc phối giống lần đầu 38

Biểu đồ 4.11: Chỉ số nở mông lúc phối giống lần đầu 40

Biểu đồ 4.12: Chỉ số to xương lúc phối giống lần đầu 41

Chương 1

MỞ ĐẦU 1.3 Đặt vấn đề

Song song với ngành công nghiệp đang từng bước hiện đại hoá, ngành nông nghiệp nước ta cũng đã có những bước chuyển đổi tích cực Ngành chăn nuôi dần dần

đã khẳng định được thế mạnh trong cơ cấu ngành nông nghiệp Với ưu thế là ngành truyền thống, chăn nuôi heo trong những năm gần đây đã phát triển rất mạnh mẽ, trở thành ngành chủ đạo góp phần to lớn làm tăng tỷ trọng ngành chăn nuôi trong nông nghiệp

Hiện nay, ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi heo nói riêng đang phải đương đầu với tình thế vô cùng khó khăn, đó là chi phí thức ăn leo thang và tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp gây nguy cơ thiếu hụt con giống rất lớn Câu nói quen thuộc của người chăn nuôi: “Nhất giống, nhì ăn, tam chăn, tứ quản” cho thấy yếu tố con giống là quan trọng hàng đầu Vì vậy, để có đàn heo sinh sản khai thác hiệu quả nhất thì công tác chọn lọc, quản lý, chăm sóc và nuôi dưỡng heo hậu bị là rất quan trọng Nhiệm vụ của nhà làm công tác giống là xác định và tạo ra được đàn heo hậu bị đạt tiêu chuẩn đưa vào khai thác, đó là tuổi, trọng lượng, để phát huy hết tiềm năng của giống nhằm đem lại lợi nhuận cao cho người chăn nuôi

Từ thực tế trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm Khoa Chăn Nuôi Thú Y Trường Đại Học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn của TS Võ Thị Tuyết thuộc Bộ Môn Di Truyền Giống và được sự cho phép của Ban giám đốc Xí nghiệp heo giống Đông Á, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Khảo sát khả năng sinh trưởng phát dục của heo hậu bị cái thuộc một số nhóm giống tại Xí nghiệp heo giống Đông Á”, nhằm góp phần cung cấp một lượng thông tin phục vụ cho công tác giống của Xí nghiệp

1.4 Mục đích và yêu cầu

1.2.3 Mục đích

Khảo sát, đánh giá các giá trị kiểu hình của các tính trạng về sinh trưởng phát dục ở các nhóm giống heo hậu bị cái Qua đó làm cơ sở dữ liệu phục vụ cho công tác giống của Xí nghiệp

1.2.4 Yêu cầu

Theo dõi, đo lường và ghi nhận các chỉ tiêu sinh trưởng phát dục của từng cá thể heo hậu bị cái được nuôi tại Xí nghiệp

Chương 2

TỔNG QUAN 2.4 Giới thiệu sơ lược về Xí nghiệp heo giống Đông Á

2.1.1 Vị trí địa lý

Xí nghiệp heo giống Đông Á thuộc ấp Bình Đường - xã An Bình - huyện Dĩ

An - tỉnh Bình Dương, cách thị trấn Thủ Đức quận Thủ Đức 2 km, cách trung tâm TP.HCM 12 km và cách quốc lộ 1 A 1 km

Xí nghiệp được xây dựng trên đất feralit vàng đỏ với tổng diện tích khoảng 6,3

ha, đất có độ dốc khoảng 3 – 5 % theo hướng Tây Bắc - Đông Nam Xung quanh Xí nghiệp có tường rào bảo vệ cao 2,5 m

2.1.2 Lịch sử hình thành Xí nghiệp

Xí nghiệp heo giống Đông Á được thành lập vào ngày 28/12/1969 có tên gọi

“Đông Á công ty” bởi một chủ người Hoa tên Vương Hải với mục tiêu sản xuất heo thương phẩm

Tháng 9/1975, Đông Á công ty được Tổng Cục Nông Nghiệp tiếp quản và đến ngày 24/08/1978 được đổi tên thành Công ty chăn nuôi heo gà

Ngày 01/01/1979, Xí nghiệp được hạch toán độc lập được Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn giao nhiệm vụ sản xuất heo giống thuần để cung cấp heo giống hậu bị cho các công ty nông nghiệp và các nông trường phía Nam làm giống nền, đồng thời cũng sản xuất heo thương phẩm

2.1.3 Chức năng Xí nghiệp

Nhân giống và giữ giống thuần từ các giống ngoại như: Yorkshire, Landrace, Duroc, Pietrain để cung cấp cho các trại chăn nuôi Song song đó, Xí nghiệp cũng thực hiện việc lai tạo để tạo ra các hậu bị lai làm nền sản xuất heo thương phẩm nhiều máu chất lượng cao Ngoài ra Xí nghiệp còn cung cấp heo thương phẩm có tỷ lệ nạc cao cho thị trường

Heo hậu bị 2 - 8 tháng tuổi : 1303

Heo 1 - 21 ngày tuổi : 714

Heo 22 - 60 ngày tuổi : 1079

Phòng kỹ thuật

Tổ điện nước

Tổ bảo vệ

Tổ heo

nọc

Tổ heo nái

Tổ chế biến tăgs

Tổ heo hậu bị Tổ heo thịt

12 vú trở lên và trọng lượng sơ sinh nổi trội trong đàn Sau đó heo được bấm tai và cắt đuôi, riêng heo đực không cắt đuôi

- Giai đoạn heo cai sữa: Cân trọng lượng, chọn những heo đạt 5 kg trở lên và không có những biểu hiện bệnh tật

- Giai đoạn heo 55 - 60 ngày tuổi: Chọn những heo đạt trọng lượng từ 15 kg trở lên, ngoại hình đẹp, khoẻ mạnh và bộ phận sinh dục phải phát triển

- Giai đoạn heo 150 ngày tuổi: Ngoại hình đẹp, sinh trưởng phát dục bình thường, bộ phận sinh dục phát triển tốt, chân cẳng khỏe mạnh và không mắc những bệnh mãn tính hay truyền nhiễm

- Giai đoạn heo 240 ngày tuổi: Giai đoạn này heo hậu bị được chọn lần cuối thật kỹ những chỉ tiêu sinh trưởng phát dục và các chỉ tiêu liên quan đến khả năng sinh sản trước khi được giữ lại làm giống hay bán giống

2.5 Nguồn gốc và đặc điểm các giống heo tại Xí nghiệp

- Heo Yorkshire (YY)

Đàn giống Yorkshire của Xí nghiệp được nhập từ Cuba vào năm 1986 Năm

1987, Xí nghiệp tiếp tục nhập heo DE (nguồn gốc là Large White) từ CHDC Đức cũ

Từ năm 1999 đến năm 2001, Xí nghiệp bổ xung nguồn gen mua từ công ty France Hybrid (VN) Tháng 12/2003, đàn giống tiếp tục được nhập thêm từ Mỹ

Đặc điểm: Heo Yorkshire có sắc lông trắng, thân dài hình chữ nhật, đầu to dài, tai đứng, bụng thon, mõm dài, lưng thẳng, đẻ nhiều, sức kháng bệnh tốt

Heo Yorkshire thuộc nhóm nạc mỡ, 6 tháng tuổi đạt 90 - 100 kg, tỷ lệ nạc đạt

50 - 60 % Heo trưởng thành đạt 250 - 300 kg Heo nái mỗi năm đẻ từ 1,8 - 2,2 lứa, mỗi lứa trung bình 8 - 9 con, trọng lượng heo sơ sinh đạt 1 - 1,8 kg/con

- Heo Landrace (LL)

Đàn giống cũng có nguồn gốc từ Cuba nhập vào năm 1986, sau đó được mua thêm từ công ty France Hybrid (VN) từ năm 1999 đến năm 2001 Đến tháng 12/2003, đàn giống được nhập thêm từ Mỹ

Đặc điểm: Heo Landrace có sắc lông trắng tuyền, thân hình tam giác rất phát triển về phía sau, dài đòn, đầu nhỏ, hai tai xụ che bít mắt, heo có tầm vóc lớn, đẻ nhiều

Heo Landrace có khả năng sinh sản tốt, nuôi con giỏi, thích nghi trong điều kiện nóng ẩm kém Trọng lượng trưởng thành khoảng 200 - 250 kg, heo nái đẻ mỗi năm từ 1,8 - 2,2 lứa, trung bình mỗi lứa 8 - 10 con

Đàn giống cũng được mua về từ tháng 2/2002, có nguồn gốc từ Bỉ

Đặc điểm: Heo Pietrain có sắc lông trắng và đốm đen chia đều trên toàn thân Heo có tầm vóc trung bình, lổ tai nhỏ nhọn hướng về phía trước, mông to, heo cho tỷ

lệ nạc cao Heo đực Pietrain cũng được dùng làm đực cuối để tạo ra heo thương phẩm

- Heo Landrace x Yorkshire (LY)

Là heo lai từ con đực Landrace với con cái Yorkshire Heo có sắc lông trắng, tai hơi cụp xuống nhưng không che bít mắt, lưng thẳng, mông nở, chân thẳng khỏe, thân hình cân đối, đẻ nhiều, nuôi con giỏi Heo cái LY thường dùng làm nái nền để sản xuất heo thịt

- Heo Yorkshire x Landrace (YL)

Là heo lai từ heo đực Yorkshire với heo cái Landrace Heo có sắc lông trắng, đôi khi có vài chấm đen ở phần lưng hay gốc đuôi, tai hơi cụp nhưng không che bít mắt, chân thẳng khoẻ, thân hình cân đối, đẻ nhiều và nuôi con giỏi Heo cái cũng được dùng làm nái nền để sản xuất heo thịt

2.6 Cơ sở lý luận

2.3.1 Ngoại hình thể chất

- Ngoại hình: Là hình dáng bên ngoài của con vật, có liên quan đến sức khoẻ, cấu tạo, chức năng của các bộ phận bên trong cơ thể cũng như khả năng sản xuất của vật nuôi Ngoại hình còn là đặc điểm hình dáng đặc trưng của phẩm giống

Như vậy các đặc điểm ngoại hình luôn phản ánh tình trạng sức khoẻ và tính năng sản xuất của vật nuôi Do đó đặc điểm ngoại hình là một trong những căn cứ quan trọng để chọn giống vật nuôi Ngày nay với những thành tựu to lớn trong công tác giống, con nguời đã tạo ra những giống vật nuôi chuyên dụng cao sản mà hướng sản xuất của nó thiên về một loại sản phẩm nhất định thì đặc điểm ngoại hình của con vật càng thể hiện rõ tính năng sản xuất của nó

Để đánh giá ngoại hình của vật nuôi người ta thường dùng 3 phương pháp sau: + Phương pháp giám định bằng giác quan: Là dùng mắt để quan sát, dùng tay

sờ nắn các bộ phận trên cơ thể con vật để đánh giá

+ Phương pháp đo kích thước các chiều cơ thể: Là phương pháp đánh giá ngoại hình bằng cách đo kích thước các chiều cơ thể và tính các chỉ số cấu tạo thể hình Tuỳ theo mức độ yêu cầu khảo sát, đánh giá mà số lượng các chiều đo có thể nhiều hoặc ít

+ Phương pháp cho điểm theo bảng tiêu chuẩn giống: Theo phương pháp này, người ta phải xây dựng tiêu chuẩn cho một con vật lý tưởng (tùy theo từng giống), sau

đó quan sát từng bộ phận trên cơ thể con vật, so sánh với tiêu chuẩn và tiến hành cho điểm Tuỳ theo mức độ quan trọng của từng bộ phận đối với mục tiêu sản xuất mà điểm số sẽ được nhân với những hệ số khác nhau Tổng số điểm của các bộ phận sau khi đã nhân hệ số là điểm chung để xếp cấp ngoại hình

- Thể chất: Là chất lượng bên trong cơ thể vật nuôi, là tổng hợp những đặc điểm quan trọng nhất về hình thái, sinh lý, sinh hoá, thể hiện tính thống nhất giữa cấu trúc bên trong với vóc dáng bên ngoài của con vật Thể chất được tạo thành bởi hai yếu tố

là tính di truyền và điều kiện phát triển cá thể Thể chất không những liên quan đến hướng sản xuất, sức sản xuất của vật nuôi mà nó còn biểu hiện khả năng thích nghi của

cơ thể con vật với điều kiện ngoại cảnh và môi trường sống của nó

2.3.2 Sinh trưởng phát dục

Sinh trưởng và phát dục là hai quá trình xảy ra trong mỗi cá thể từ lúc là hợp

tử cho đến khi sinh ra, sinh trưởng, già cỗi và chết đi mà sự phát triển của mỗi cá thể

có được một phần do di truyền, một phần do ngoại cảnh Khi ta hiểu được sự sinh trưởng và phát dục, chúng ta mới có thể tạo cho chúng một môi trường sống thích hợp

để chúng có thể phát huy hết khả năng di truyền sẵn có của mình và từ đó dần dần cải thiện được tính trạng thông qua sự chọn lọc

Sự sinh trưởng: Là quá trình tích luỹ các chất hữu cơ do đồng hoá và dị hoá, là

sự gia tăng về số lượng và các chiều của tế bào, của các loại mô khác nhau trong cơ thể thú Quá trình này làm gia tăng khối lượng của các bộ phận và toàn bộ cơ thể thú trên cơ sơ di truyền của bản thân thú dưới tác động của điều kiện môi trường Trong quá trình này không sinh ra các loại tế bào mới và các chức năng mới (Phạm Trọng Nghĩa, 2003)

Sự phát dục: Là sự thay đổi về chất lượng, có sự sinh ra các loại tế bào mới và

cơ quan mới, có sự thay đổi về tuyến nội tiết và đưa đến sự hoàn chỉnh các chức năng của bộ phận cơ thể trên cơ sở di truyền sẵn có của cơ thể thú và điều kiện ngoại cảnh (Phạm Trọng Nghĩa, 2003)

Sinh trưởng và phát dục là hai quá trình có mối quan hệ mật thiết với nhau Chúng là hai mặt của quá trình phát triển của cơ thể Sinh trưởng và phát dục liên hệ với nhau dưới dạng động thái, với cơ sở vật chất của nó là sự tăng khối lượng, tăng thể tích và sự thay đổi sâu sắc về chức năng của các bộ phận mà kết quả là thú có thể phát triển được Nhưng sinh trưởng và phát dục chỉ là tương đối, cũng nhờ sự tương đối này

đã giúp cho cơ thể dể dàng thích nghi với các điều kiện luôn thay đổi của môi trường Cường độ của hai quá trình không đều nhau ở mọi giai đoạn phát triển mà có lúc cả hai giai đoạn đều mạnh, có lúc sinh trưởng mạnh hơn phát dục, có lúc phát dục mạnh hơn sinh trưởng và có lúc cả hai quá trình đều có cường độ yếu Nhưng hai quá trình này không tách rời nhau mà trái lại hổ trợ cho nhau, ảnh hưởng lẫn nhau

2.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát dục

2.3.3.3 Yếu tố di truyền

Yếu tố di truyền là một trong hai yếu tố quan trọng đã ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát dục của cá thể Yếu tố di truyền là cơ sở để có được sự khác biệt giữa các loài, giống, dòng và ngay trong cùng một dòng thì yếu tố di truyền cũng là cơ sở

để có được sự khác biệt giữa các cá thể về tính trạng mà ta mong muốn Tuy vậy, với điều kiện của chúng ta chưa thể biết được hết các kiểu di truyền hay nói cách khác là

chưa thể biết hết được tất cả các gen mà một cá thể có trong nó Mặc khác các tính trạng mà chúng ta mong muốn chưa hẳn là có hệ số di truyền cao

Ngày nay cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, di truyền học đã có những bước phát triển mạnh mẽ Con người đã từng bước tiến sâu vào cơ sở di truyền, vào từng đơn vị tính trạng , qua đó góp phần quan trọng vào công tác chọn lọc và tạo

ra những giống mới

Yếu tố di truyền bao gồm một số yếu tố quan trọng sau:

- Yếu tố gen: Để xác định khả năng di truyền giống, vấn đề quan trọng là chúng ta phải xác định được những gen tích luỹ mà con vật đó có thể truyền lại cho đời sau Vì các tính trạng có thể liên quan nhau nên việc chọn lọc sẽ làm tăng tần số các gen mong muốn và làm giảm tần số các gen không mong muốn

Wright (1923) đã chia các gen ảnh hưởng đến mức lớn nhỏ của con vật thành hai loại:

+ Gen ảnh hưởng đến sự phát triển chung, gồm các chiều phát triển của cơ thể

- Yếu tố giống: Giữa các giống khác nhau thì sự sinh trưởng và phát dục cũng khác nhau Thông qua di truyền, các cá thể đời sau được thừa hưởng các gen quy định

về khả năng sinh trưởng phát dục của bố mẹ Vì vậy qua các thế hệ, các giống khác nhau đều giữ được các đặc điểm của mình

- Yếu tố gia đình: Các cá thể thuộc các gia đình khác nhau thì có sự khác nhau về sinh trưởng và phát dục do chúng được thừa hưởng những đặc tính di truyền của những cá thể cha mẹ khác nhau

- Yếu tố giới tính: Có nhiều nghiên cứu cho thấy, nuôi heo thịt ở giai đoạn dưới 45 kg, sự khác biệt về tăng trọng giữa các giới tính chưa đáng kể Sau khi đạt

trọng lượng trên 45 kg, với cùng lượng thức ăn tiêu thụ hằng ngày thì heo đực nguyên

sẽ có trọng lượng cao nhất, kế đến là heo cái và thấp nhất là heo đực thiến (English và ctv, 1988)

- Yếu tố cá thể: Trong cùng gia đình, giữa các cá thể khác nhau có sự sinh trưởng phát dục khác nhau, nguyên nhân là do biến dị di truyền Trong quá trình hình thành giao tử, các cá thể khác nhau có kiểu gen khác nhau nên có một số cá thể có khả năng sinh trưởng tốt, điều này có ý nghĩa quan trọng trong chọn lọc

Mục đích của việc chọn giống là chọn lọc những thú có những tính trạng phù hợp với mục đích của người chăn nuôi Để đánh giá khả năng di truyền của tính trạng nào đó, người ta thường dựa vào hệ số di truyền Hệ số di truyền cho phép ta ước lượng được thế hệ sau giống thế hệ trước là bao nhiêu

2.3.3.4 Yếu tố ngoại cảnh

Yếu tố ngoại cảnh là một yếu tố quan trọng đã ảnh hưởng đến sự sinh trưởng

và phát dục của thú Nếu chúng ta có một cá thể có kiểu di truyền tốt, hợp với ý muốn của chúng ta, đó chưa phải là điều kiện duy nhất đảm bảo cho sự thành công Một kiểu

di truyền tốt nếu không có được ngoại cảnh tốt thì sẽ đem lại một hiệu quả kém Đây

là vấn đề mà mỗi người làm công tác giống đều phải nghỉ đến

Yếu tố ngoại cảnh bao gồm các yếu tố sau:

- Yếu tố dinh dưỡng: Là một trong những yếu tố quan trọng quyết định tốc độ sinh trưởng và phát dục Dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng sẽ thúc đẩy quá trình sinh trưởng phát dục, ngược lại dinh dưỡng không đầy đủ, đặc biệt là thiếu đạm, khoáng và vitamin sẽ làm chậm, thậm chí ngừng sinh trưởng phát dục Đã có nhiều nghiên cứu khẳng định rằng, ở những mức độ dinh dưỡng khác nhau thì sự sinh trưởng phát dục cũng sẽ khác nhau Các khẩu phần ăn thích hợp cho từng giai đoạn phát triển sẽ làm cho khả năng sinh trưởng phát dục tốt hơn

- Yếu tố chăm sóc quản lý: Chuồng trại sạch sẽ, đảm bảo vệ sinh, chế độ chăm sóc vận động hợp lý…sẽ làm tăng cường sự trao đổi chất, thúc đẩy quá trình sinh trưởng phát dục

Sự dịu dàng và việc nhốt chung cũng có tác động rất lớn tới sinh trưởng phát dục Những heo đã quen với sự tiếp xúc thường xuyên gần gũi và nhẹ nhàng của người

chăm sóc thì ít bị ảnh hưởng trước những tác động, không gây đau đớn khi chuyển chuồng Vì những tác động thô bạo có thể gây sốc ảnh hưởng đến sự tăng trọng của heo Khi heo được nhốt chung, đặc biệt là khi ghép bầy rất dễ dẩn đến đánh nhau gây thương tích và làm giảm tốc độ tăng trưởng

- Yếu tố tự nhiên

+ Nhiệt độ: Ở mỗi lứa tuổi, heo cần có một nhiệt độ thích hợp nhất định cho

sự phát triển Nếu nhiệt độ quá cao sẽ làm cho thân nhiệt heo tăng lên, gây mệt mỏi, kém ăn, tiêu hoá và trao đổi chất giảm ảnh hưởng đến sự tăng trọng Ngược lại nếu trời quá lạnh lại không có đủ phương tiện che chắn, sưởi ấm, chống rét, heo sẽ tiêu hao nhiều năng lượng để giữ ấm cơ thể, dẫn đến giảm sức đề kháng có thể dể dàng phát sinh bệnh làm ảnh hưởng đến sinh trưởng phát dục

+ Ẩm độ cao là điều kiện thích hợp cho vi sinh vật gây bệnh phát triển, nhưng nếu quá thấp sẽ gây tiêu hao nước cơ thể làm cản trở sự trao đổi chất nên heo sẽ chậm lớn

+ Độ thông thoáng: Các loại khí thải từ phân, nước tiểu, hơi thở đều là khí độc hại Ở nồng độ cao, các khí này có thể gây chết heo, nồng độ thấp có thể ức chế quá trình biến dưỡng, gây giảm sức đề kháng, heo chậm lớn và dễ mắc bệnh

- Yếu tố bệnh tật: Cũng là yếu tố gây cản trở lớn đến quá trình sinh trưởng phát dục Vì vậy phòng bệnh là tiêu chí hàng đầu trong chăn nuôi Nhưng khi bệnh đã xảy ra thì việc điều trị kịp thời và chính xác là hết sức quan trọng để heo mau hồi phục

và phát triển

2.3.4 Một số chỉ tiêu sinh trưởng phát dục

Thông qua các chiều đo trên cơ thể thú, không chỉ giúp ta có được sự nhận xét ngoại hình thể chất một cách chính xác hơn mà còn phản ánh được quá trình sinh trưởng phát dục

- Dài thân: Là chỉ tiêu quan trọng liên quan đến chiều dài thân thịt

- Vòng ngực: Là chỉ tiêu liên quan đến sự trao đổi khí, vòng ngực càng lớn thì mức độ sinh trưởng càng tốt

- Rộng ngực: Thể hiện cường độ trao đổi khí, phản ánh khả năng sinh trưởng của heo, rộng ngực càng lớn thì khả năng sinh trưởng càng cao

- Vòng ống: Là chỉ tiêu liên quan đến độ lớn khung xương, qua đó giúp đánh giá độ rắn chắc của khung xương và khả năng sản xuất thịt

- Rộng mông: Là chỉ tiêu quan trọng đối với hiệu quả kinh tế của quầy thịt, rộng mông càng lớn thì tỷ lệ nạc đùi càng cao Rộng mông còn phản ánh sự phát dục ở thú cái, rộng mông càng lớn giúp thú cái dễ đẻ hơn

- Cao vai, sâu ngực: Là chỉ tiêu quan trọng đánh giá phần thịt đùi trước và vai

- Dày mỡ lưng: Là chỉ tiêu quan trọng liên quan đến tỷ lệ mỡ của quầy thịt Dày

mỡ lưng càng thấp thì tỷ lệ nạc càng cao Chỉ tiêu này được xem là một tiêu chuẩn trong việc lai tạo giống

- Trọng lượng: Là chỉ tiêu quan trọng phản ánh chính xác quá trình tích luỹ của thú theo thời gian

- Tăng trọng tuyệt đối: Là chỉ tiêu quan trọng phản ánh chính xác hơn về sức sinh trưởng của thú ở từng giai đoạn nhất định, là chỉ tiêu quan trọng và có ý nghĩa rất lớn trong công tác tuyển chọn giống

- Hệ số biến chuyển thức ăn: Thông qua chỉ tiêu này chúng ta có thể chọn được những thú có hệ số biến chuyển thức ăn thấp để đem lại hiệu quả kinh tế cao cho nhà chăn nuôi

Chương 3

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT

3.7 Thời gian và địa điểm thực hiện đề tài

- Thời gian: Từ ngày 10/03/2008 đến ngày 25/06/2008

- Địa điểm: Tại Xí nghiệp heo giống Đông Á thuộc ấp Bình Đường - xã An Bình - huyện Dĩ An - tỉnh Bình Dương

3.8 Đối tượng khảo sát

Là những heo cái hậu bị ở giai đoạn chờ phối

3.9 Phương pháp khảo sát

- Trực tiếp: Đo các chiều cơ thể heo, tính trọng lượng và đo độ dày mỡ lưng

- Gián tiếp: Dựa vào tài liệu của Xí nghiệp để biết nhóm giống, ngày sinh, ngày tuổi đưa vào kiểm tra

- Dụng cụ khảo sát: Thước dây, thước gậy, thước compa và máy đo độ dày mỡ lưng hiệu Renco của Mỹ

3.10 Điều kiện chăm sóc và nuôi dưỡng đàn heo hậu bị cái

Tất cả các chuồng đều được thiết kế theo kiểu mái đôi, lợp bằng tôn xi măng,

có hệ thống phun sương trên mái, có màng che nắng mưa, có hệ thống thoát nước thải

và phân, đầu và cuối mỗi chuồng đều được đặt hố sát trùng Ngoại trừ khu kiểm tra năng xuất, ở các chuồng còn lại, các ô chuồng đều được thiết kế nữa hở

Các chuồng 17, 18, 19 được dùng nuôi heo hậu bị khoảng 60 - 90 ngày tuổi Mỗi chuồng có 46 ô chia đều 2 dãy và có hành lang giữa Mỗi ô nhốt từ 10 - 12 con,

máng ăn bằng sành được xây cố định vào gốc tường, có núm uống tự động, nền bằng

xi măng và có một cửa ra vào

Chuồng 15, 16 và 20 dùng nuôi heo hậu bị giai đoạn 90 - 150 ngày tuổi Mỗi chuồng gồm 24 ô chia thành 2 dãy và có hành lang giữa Nền chuồng bằng xi măng với độ dốc 3 - 5 %, bao quanh được xây gạch cao 0,8 m Mỗi ô chuồng nhốt từ 13 – 15 con, có 2 cửa ra vào, có 2 núm uống tự động và có máng ăn tự động được đặt giữa 2 ô chuồng

Khu kiểm tra năng suất nuôi heo hậu bị giai đoạn 150 – 180 ngày tuổi, có 206 cũi chuồng chia thành 2 dãy, các cũi chuồng đều nhau có diện tích 1,8 m x 1 m x 1 m, vách ngăn bằng vỉ sắt lắp ghép với nhau, máng ăn phía trước và núm uống tự động phía sau, đầu chuồng có nơi cân đo

Lối đi thông giữa các chuồng cũng như giữa các chuồng đến vị trí cân đo được thiết kế theo kiểu bán khép kín, rất thuận lợi cho việc di chuyển heo và các hoạt động khác của công nhân

3.4.9 Thức ăn và cách cho ăn

Thức ăn chủ yếu do Xí nghiệp tự sản xuất, cám hổn hợp được trộn theo công thức khẩu phần riêng của Xí nghiệp, đảm bảo đầy đủ thành phần dinh dưỡng cho heo ở các giai đoạn phát triển Riêng thức ăn hổn hợp cho heo con, Xí nghiệp nhập từ công

ty Dr Nupak như cám 800, 801, 802…

Thức ăn cho heo hậu bị được sử dụng như sau:

Ở các chuồng 17, 18, 19 là heo được nhận lúc 60 ngày tuổi, được cho ăn thức

ăn hổn hợp dạng viên 801, 802 trong thời gian 4 tuần Mỗi ngày cho ăn 4 lần ở các thời điểm:

Buổi sáng: 7 h 15 và 10 h 30

Buổi chiều: 13 h 15 và 15 h 30

Đối với chuồng 15, 16, 20 và khu kiểm tra năng suất, heo được cho ăn thức ăn hổn hợp tự trộn của Xí nghiệp Riêng khu kiểm tra năng suất, heo được cho ăn ngày 4 lần như các chuồng 17, 18 và 19, các chuồng còn lại được cho ăn tự do bằng hệ thống bồn xoay tự động, cám được đổ vào buổi sáng để cho ăn cả ngày

Heo hậu bị ở chuồng 14 được cho ăn ngày 2 lần: sáng 7 h 15 và chiều 13 h 15

Thành phần dinh dưỡng các loại cám sử dụng cho heo hậu bị của Xí nghiệp được trình bày qua bảng 3.1 và bảng 3.2

Bảng 3.1: Thành phần dinh dưỡng và hàm lượng các chất bổ sung vào cám

của xí nghiệp heo giống Đông Á

3.4.10 Nước uống

Nguồn nước sử dụng cho heo của Xí nghiệp được lấy từ giếng đào và nước máy của Thủ Đức Nước được bơm lên bể chứa, theo hệ thống ống dẫn đến các dãy chuồng và từng ô chuồng, heo uống nước tự do

Loại cám

Thành phần

HB1 Heo

15 –

30 kg

HB2 Heo

30 –

60 kg

HB3 Heo

60 –

90 kg

HB4 Heo chọn

Nái nuôi con

Nái mang thai

Đực làm việc

Vật chất khô (%) 88,3 87,5 87,3 87,1 87,9 87,2 87,5 Năng lượng trao đổi (kcal/kg) 3250 3220 3000 2950 3300 2900 2905 Đạm thô (%) 18,0 18,0 14,2 17,0 19,09 13,50 17,42

P tổng số (%) 0,69 0,69 0,63 0,91 0,76 0,80 0,67

P hữu dụng (%) 0,38 0,35 0,25 0,35 0,41 0,34 0,44

Bảng 3.2: Thành phần dinh dưỡng và hàm lượng các chất bổ sung vào cám

của công ty Dr Nupak

Loại cám

Ca tối thiểu, tối đa (%) 0,7 – 1,0 0,5 – 0,9

Muối tối thiểu, tối đa (%) 0,5 – 0,6 0,5 – 0,6

(Nguồn: Công ty Dr Nupak)

3.4.11 Chăm sóc nuôi dưỡng

Các chuồng 17, 18, 19 nuôi heo 60 – 90 ngày tuổi, buổi sáng màng che được

vén lên cho thông thoáng và được thả xuống buổi chiều để giữ ấm cho heo Ở các

chuồng này, mỗi ô chuồng nuôi từ 10 – 12 con, khi heo được khoảng 90 ngày tuổi và

trọng lượng khoảng trên 35 kg/con sẽ được chuyển sang các chuồng 15, 16 và 20

Những heo chưa đạt trọng lượng chuẩn sẽ được dồn ép lại tiếp tục nuôi đến khi đạt sẽ

được chuyển đi

Chuồng 15, 16 và 20 do heo đã lớn nên màng che được cố định nhưng vẫn

đảm bảo sự thông thoáng và tránh được mưa tạt gây lạnh cho heo Những chuồng này

khi mới nhận heo chuyển lên sẽ nuôi từ 13 – 15 con trong mỗi ô Sau một thời gian,

trọng lượng heo tăng lên gây chật hẹp máng ăn và mật độ heo trong ô dày lên, heo sẽ

được tách sang ô khác và giữ ở mức 10 con/ô

Khi heo nuôi được khoảng 150 – 180 ngày tuổi và trọng lượng khoảng 70 – 90

kg/con sẽ được tách ra chuyển qua khu kiểm tra năng suất nhằm khống chế khẩu phần

ăn để heo không bị ốm hay quá mập gây ảnh hưởng không tốt đến khả năng sinh sản sau này

Tuỳ theo tình hình thời tiết và lứa tuổi heo mà việc vệ sinh chuồng và tắm heo

sẽ linh động thay đổi cho hợp lý tránh ảnh hưởng sức khỏe heo Thông thường việc này được bắt đầu vào đầu giờ chiều khi thời tiết nóng nực, nhưng khi có mưa thì chỉ vệ sinh chuồng và hạn chế tối đa việc làm ướt heo gây lạnh

Tất cả các hoạt động tách heo, dồn heo hay chuyển chuồng đều được tiến hành vào buổi sáng vì nhiệt độ mát mẻ ít ảnh hưởng gây sốc cho heo

3.4.12 Quy trình vệ sinh thú y

Quy trình vệ sinh thú y được Xí nghiệp thực hiện nghiêm túc và chặt chẽ Các hố sát trùng lớn được lắp đặt ở mỗi cửa ra vào Xí nghiệp Các phương tiện vận chuyển khi ra vào đều phải đi qua hố sát trùng đó và được phun thuốc sát trùng trên toàn phương tiện Dung dịch sát trùng được Xí nghiệp sử dụng là dung dịch Multicide 1%

Đầu và cuối mỗi chuồng đều được đặt hố sát trùng, nước sát trùng được thay mỗi ngày

Toàn bộ khu vực chuồng trại và khu hành chính được phun thuốc sát trùng định kỳ hàng tuần vào sáng thứ năm

Chuồng sau khi heo được chuyển qua chuồng khác sẽ được chà rửa kỹ bằng vòi nước áp lực cao, sau đó được sát trùng bằng nước vôi và để trống 15 ngày trước khi chuyển heo mới vào

Các heo bệnh được tách ra nhốt riêng tại ô cách ly ở cuối mỗi chuồng để thuận lợi cho việc chăm sóc, điều trị và tránh lây lan bệnh

Định kỳ diệt chuột, ruồi, muỗi, làm thông cống rãnh và làm vệ sinh môi trường xung quanh trại

Công nhân và khác tham quan khi vào trại được trang bị đồ bảo hộ lao động như: quần áo, ủng, khẩu trang…

Ngoài ra tất cả công nhân đều phải đi kiểm tra sức khoẻ định kỳ hằng năm các bệnh truyền nhiễm, bệnh có thể lây lan giữa người với gia súc