Thế giới nghệ thuật trong thơ Hoàng Nhuận Cầm

LỜI CẢM ƠN Trang đầu tiên của khóa luận này, em muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến giảng viên: Tiến sĩ Diêu Lan Phương – cô giáo trực tiếp hướng dẫn em thực hiện khóa luận. Cảm ơn cô đã có những gợi ý về hướng triển khai đề tài cũng như góp ý tận tình để em có thể hoàn thiện tốt bài luận của mình.Em xin cảm ơn thầy Nguyễn Thành Hưng đồng đội của nhà thơ đã có những góp ý giúp em trong khâu phát triển đề tài.Em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô trên phòng đọc Khoa Văn và Thư viện trường đã giúp đỡ về mặt tài liệu để em có thể tiến hành công việc một cách hiệu quả nhất. Và lời cảm ơn đặc biệt nhất, em muốn gửi tới nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm khi bác đã rất nhiệt tình giúp đỡ em về khâu tài liệu cũng như nhiệt tình chia sẻ và động viên em. Cảm ơn gia đình đã luôn ủng hộ, tạo mọi điều kiện về vật chất cũng như tinh thần giúp em vững bước trong suốt thời gian làm khóa luận. Ngoài ra, là các bạn bè đã cùng em chia sẻ tài liệu và đóng góp nhận xét để giúp em hoàn thành tốt nhất bài luận của mình. Thân ái gửi lời cảm ơn đến thầy cô, gia đình và các bạn MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đến với văn chương là đến với một thế giới đầy màu sắc, sinh động, hấp dẫn nhưng không kém phần huyền bí. Ở đó, mỗi tác phẩm chân chính là cánh cửa để chúng ta bước vào đời sống nội tâm con người phong phú, muôn hình vạn trạng; bởi ý nghĩa nhân văn cao cả nhất của văn chương chính là xây dựng tâm hồn con người, như Thạch Lam đã nói: Văn chương giúp “thanh lọc” tâm hồn mỗi chúng ta. Văn chương có sức mạnh vô hình.“Nó”là tiếng nói của tình cảm con người, nó khơi dậy trong mỗi người những tình cảm sẵn có nhưng nó cũng gây cho ta những tình cảm ta chưa có12;15. Vì thế nghiên cứu văn chương chính là việc làm để khắc phục những bi kịch đó, giúp mỗi con người “người” hơn. Thơ ca luôn là thế giới của sự sáng tạo, giúp cho những người nghệ sĩ thăng hoa để khẳng định tài năng cũng như đến là nơi để chia sẻ những cảm xúc và tâm trạng. Mỗi một nhà thơ là một chủ thể trữ tình để dẫn dắt bạn đọc với những xúc cảm nên thơ và mềm mại, nhưng không bởi thế mà thơ đánh mất đi phần mạnh mẽ, quyết đoán và lí trí. Mỗi một nhà thơ lại có những tô điểm riêng cho “vườn địa đàng” của mình và tùy vào các giai đoạn phát triển khác nhau của nền văn học, của bối cảnh lịch sử xã hội mà thơ lại có những sự vận động, thể hiện và phát triển riêng. Trong sự đa dạng và cuốn hút của thi đàn Việt Nam, người viết quyết định lựa chọn nghiên cứu về đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm khảo sát qua bốn tập thơ của ông. Hoàng Nhuận Cầm sinh năm 1952 tại Hà Nội, là con đầu lòng của nhạc sỹ Hoàng Giác.Ngày 691971, khi đang theo học tại khoa Văn Đại học Tổng hợp Hà Nội, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc ông đã cùng hàng ngàn sinh viên xếp bút nghiên lên đường ra trận. Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã sống và chiến đấu một thời gian khá dài trên mặt trận khói lửa và ác liệt nhất của cuộc chiến lúc bấy giờ Quảng Trị. Hành trang của chàng thanh niên mới 19 tuổi luôn đầy ắp kỉ niệm tuổi thơ, khi trong những ba lô kia ai dám bảo là không có. Một hai ba giọng hát chú ve kim. Thơ của Hoàng Nhuận Cầm khiến cho biết bao thế hệ học trò phải say đắm, đều trân trọng chép ra trang vở của tuổi học trò, ướp cùng một nhành phượng yêu của buổi đầu tiên đầy xao xuyến, hay nằm lòng như những điều dung dị và trong sáng nhất.Còn nhớ trong Nhật kí Mãi mãi tuổi hai mươi, Nguyễn Văn Thạc đã viết về nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm với những dòng như thế: Cầm viết được nhiều, quả thực ở nó có tài năng, hay ít ra đó cũng là một khả năng tốt. Khanh bảo Cầm nó chăm lắm, mặc dù sức khoẻ yếu. Mình nhớ dạo mới đi bộ đội, hay gặp Cầm lang thang trong đêm. Có lần đi gác, Cầm nó ngủ ngay trên cái cầu xi măng bắc qua sông Tô Lịch.Nó bảo nó nằm nhớ lại dĩ vãng xa xưa của nó ở Kinh đô, đôi guốc mộc và cái quần chùng, hàn huyên với các sư huynh bên quán nước. Nhưng cũng chính liệt sỹ Nguyễn Văn Thạc đã không khỏi trăn trở cho bạn mình:Không thể nào tin được Hoàng Nhuận Cầm lại có thể viết tốt hơn thế được. Nếu như Cầm nó không thay đổi cuộc sống của nó Thời gian lơ lửng trên hè phố của nó quá nhiều, nó “trầm tư trên mái phố” quá nhiều đã tàn phá của nó khá nhiều thiên tư văn học.Cầu mong đất nước đừng để rơi một khả năng đáng quí – Nó sẽ chẳng bao giờ còn bê tha ở chợ Nhã Nam, mà cống hiến những tháng ngày còn lại cho thơ10;24. Bước ra khỏi khói lửa của chiến tranh, Hoàng Nhuận Cầm tiếp tục cống hiến cuộc đời và tình yêu của mình cho thơ, cùng với các nhà thơ Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Vũ Duy Thông, Vũ Quần Phương, Bằng Việt… tạo nên một diện mạo, một chiếc áo mới đa màu sắc cho thi đàn dân tộc. Tính đến nay, nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã chia sẻ với bạn yêu thơ các tập: Thơ tuổi hai mươi(1974), Những câu thơ viết đợi mặt trời (1983), Xúc xắc mùa thu (1992), Thơ với tuổi thơ (2004). Nhưng có điều đặc biệt là nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm rất ít cho tái bản các tập thơ của mình, do đó việc tìm đọc những tập thơ xưa của ông một cách đầy đủ nhất trở nên rất khó khăn đối với độc giả. Không chỉ khiến độc giả say lòng với những áng thơ tình trong veo chân chất, nhà thơ còn khẳng định sự tài năng của mình khi thử sức trong vai trò của nhà biên kịch, đạo diễn với các kịch bản nổi tiếng và thu hút sự chú ý của đông đảo khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ bảy như: Đêm hội Long Trì (1989), Áo Chàm Bắc Sơn, Hà Nội mùa Đông năm 46 (1997), Mùi cỏ cháy (2012).Bằng tài năng và sức lao động cống hiến nghệ thuật bền bỉ, nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã gặt hái được nhiều giải thưởng cho sự nghiệp của mình. Đó là: giải nhất cuộc thi thơ Báo Văn nghệ 19721973, Giải thưởng Hội Nhà văn năm 1993 với tập thơ Xúc xắc mùa thu, giải Cánh diều vàng cho biên kịch xuất sắc nhất phim điện ảnh năm 2011với bộ phim Mùi cỏ cháy. Xuất phát từ lòng ngưỡng mộ với một nhà thơ tài năng và niềm yêu mến những vần thơ dung dị mà ấm áp của Hoàng Nhuận Cầm, người viết đã mạnh dạn theo đuổi nghiên cứu về thơ ông với đề tài: Đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm (Khảo sát qua Thơ tuổi hai mươi( 1972), Những câu thơ viết đợi mặt trời(1983), Xúc xắc mùa thu(1992), Thơ với tuổi thơ(2004) Từ đó, việc khám phá đặc điểm thơ của Hoàng Nhuận Cầm không chỉ giúp người nghiên cứu khẳng định về một phong cách thơ khá đặc sắc mà còn xác định vị trí và những đóng góp của nhà thơ trong tiến trình thơ ca Việt Nam hiện đại. Đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm cần được nhìn nhận, nghiên cứu từ góc độ một chỉnh thể nghệ thuật với những quy luật vận động nội tại của nó, chứ không phải nhìn nhận trong sự riêng biệt, tách rời giữa hình thức với nội dung, cũng không phải chỉ là một hiện tượng xã hội lịch sử đơn thuần. Tìm hiểu đặc điểm thơ chính là đi vào tìm hiểu cấu trúc logic bên trong, sự kết hợp hài hòa biện chứng giữa nội dung và hình thức nghệthuật, từ đó góp phần xác định đúng vai trò vị trí và những đóng góp vào diễn trình thơ ca Việt nam hiện đại của nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm. 2. Lịch sử vấn đề Trong cả cuộc đời làm thơ của mình, nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã cho xuất bản 4 tập thơ và rất ít tái bản lại. Đó là các tập: Thơ tuổi 20 (1974), Những câu thơ viết đợi mặt trời (1983), Xúc xắc mùa thu (1992), Thơ với tuổi thơ (2004).Tính đến nay đã hơn 10 năm nhưng ông vẫn chưa cho xuất bản thêm thơ dù vẫn sáng tác rất đều đặn.Nói thêm về vấn đề này nhà thơ cho biết ông muốn trau chuốt hơn nữa những vần thơ, những sản phẩm của mình để cho ra mắt bạn đọc với một chất lượng tốt nhất.Theo chia sẻ của nhà thơ, sắp tới ông sẽ cho ra mắt người yêu thơ tập Nỗi buồn để sốngbao gồm 19 bài thơ với những quan niệm nhân sinh về cuộc sống.Tham khảo những tác phẩm trong tập thơ mới ra mắt của nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm, nhà văn Đỗ Chu có nhận xét: Vỏ già dặn tách ra vẫn là cái nõn hai mươi ngày nào. Điểm qua lịch trình nghiên cứu thơ Hoàng Nhuận Cầm, người viết đã được tìm hiểu về những bài viết lớn nhỏ về ông.Tổng hợp các tài liệu cho thấy, nghiên cứu về thơ Hoàng Nhuận Cầm có khá nhiều nhưng chưa có công trình nào có quy mô thực sự. Các bài nghiên cứu, phê bình của các tác giả đi trước mới chỉ là những bài viết giới thiệu về tập thơ, về bài thơ, hay một khía cạnh nào đó trong thơ của Hoàng Nhuận Cầm mà ta có thể kể đến như: Có một loài hoa nở hoài trên mũ quân nhân của tác giả Ngô Vĩnh Bình, đăng trên báo Quân đội nhân dân, số 106, ra ngày 1171992, Xúc xắc mùa thu ru trong cỏ tác giả Hồ Thế Hà, đăng trên báo Thừa Thiên Huế, số 338, ra ngày 19101993, Nguyễn Ngã nhận xét về thơ Hoàng Nhuận Cầm trên báo Giáo dục Thời đại ngày 1121996, Thu Hà với bài Không ai cho mình hạnh phúc trên báo điện tử Vnexpress.net, ngày 23122004. Trong bài viết: Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm người làm vườn cần mẫn trên báo điện tử Giadinh.net.vn, ngày 02122006, có ghi lại ấn tượng thơ Hoàng Nhuận Cầm đến với bạn đọc: Cách đây mấy chục năm, đêm nào Hoàng NHuận Cầm đọc thơ là cả ký túc xá Mễ Trì hầu như không ngủ. Nữ sinh viên mê thơ (có khi mê cả người) Hoàng Nhuận Cầm như điếu đổ. Đúng là trong thơ anh chất sinh viên đậm đặc, tinh khiết, có ánh đèn giảng đường, có tiếng lá sân trường, có cái nhìn đắm đuối, có cơn đói khi hết tiền... Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm từ giới nghiên cứu.Tuy nhiên về vấn đề thế giới nghệ thuật thơ Hoàng Nhuận Cầm, người viết nhận thấy còn có những mảng cần tiếp tục tìm tòi và khai phá.Đó là lý do người viết mạnh dạn lựa chọn đề tài: Đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm (Khảo sát qua Thơ tuổi hai mươi( 1972), Những câu thơ viết đợi mặt trời(1983), Xúc xắc mùa thu(1992), Thơ với tuổi thơ(2004) cho Khóa luận tốt nghiệp của mình. 3. Đối tượng, mục đích, phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu Khóa luận đi sâu nghiên cứu những vấn đề thuộc thế giới nghệ thuật thơ Hoàng Nhuận Cầm 3.2. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi của đề tài là khảo sát 4 tập thơ của nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm: Thơ tuổi 20 (1974), Những câu thơ viết đợi mặt trời (1983), Xúc xắc mùa thu (1992), Thơ với tuổi thơ (2004). Bên cạnh đó, người viết đọc và tham khảo những bài nghiên cứu, bài báo về nhà thơ trên sách báo và các phương tiện thông tin đại chúng. 3.3. Mục đích nghiên cứu Người viết thực hiện đề tài nhằm chỉ ra những phương diện xây dựng nên đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm. Đó là những vấn đề thuộc: Hình tượng cơ bản nhân vật trữ tình; Thời gian và không gian nghệ thuật ; Phương thức biểu đạt. Thông qua việc mô tả thế giới nghệ thuật thơ Hoàng Nhuận Cầm, người viết hướng tới khẳng định những đặc điểm nổi bật thuộc về thi pháp, phong cách và vị trí của nhà thơ trong dòng chảy thi ca Việt Nam hiện đại. 4. Phương pháp nghiên cứu Trong khóa luận, người viết có sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: Phân tích, so sánh, thống kê, phương pháp tiếp cận thi pháp học 5. Cấu trúc khóa luận Ngoài phần mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo, kết luận, khóa luận gồm có 3 chương chính sau: Chương I: Hình tượng cái tôi trữ tình và một sốnhân vật trong thơ Hoàng Nhuận Cầm Chương II: Không gian và thời gian nghệ thuật trong thơ Hoàng Nhuận Cầm Chương III: Nghệ thuật biểu hiện trong thơ Hoàng Nhuận Cầm NỘI DUNG Chương I: Hình tượng cái tôi trữ tình và một số kiểu nhân vật trữ tình khác 1. Hình tượng cái tôi trữ tình Trong phương thức trữ tình, cái tôi trữ tình đóng một vai trò hết sức quan trọng, hình tượng cái tôi trữ tình chính là hóa thân của người nghệ sĩ với những rung cảm mãnh liệt và khát khao được bộc trực mình qua những tiếng thơ. Vì vậy, cái tôi trữ tình bao giờ cũng mang dấu ấn tâm hồn, nhân cách và tính cách của người nghệ sĩ. Cái tôi ấy được sáng tạo vừa là để thể hiện con người tác giả, vừa là để thể hiện những vấn đề khái quát nằm ngoài phạm vi nhỏ hẹp của tác giả. Cái tôi trữ tình là cái tôi của chính nhà thơ được nghệ thuật hóa, là một thế giới của các cung bậc cảm xúc phong phú và phức tạp. Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã để lại trong lòng độc giả của nhiều thế hệ rất nhiều những cảm xúc và tình cảm yêu mến bởi cái tôi trữ tình của nhà thơ vô cùng thực, gần, dễ rung cảm và vô cùng trong sáng, giản dị. Nhà thơ là một chàng sinh viên trong trẻo với những vần thơ viết về tuổi thơ, về học trò, nhà thơ là người lính đã từng vào sinh ra tử cùng động đội, nhà thơ là một người yêu nồng nàn và mãnh liệt, nhưng nhà thơ cũng là một người mang nhiều lo nghĩ trước thế sự cuộc đời. Đó chính là một Hoàng Nhuận Cầm chân thực nhất, đời nhất và dễ gần nhất.Ai cũng có thể thấy và hiểu.Tất cả đều hé mở cho ta thấy một đời sống nội tâm vô cùng phong phú và cũng không kém phần nhạy cảm của một nhà thơ đa tài và tài năng. 1.1.Cái tôi lãng mạn Có lẽ, đã là thi sĩ thì ai cũng có một góc tâm hồn đặc biệt hơn những người bình thường, trái tim của họ giàu xúc cảm hơn, đa thanh và cũng lãng mạn hơn. Trong đời sống hàng ngày ta thường thấy phái mạnh thường lý trí, cằn khô hơn phụ nữ và cũng có khi là họ buộc phải lý trí mình lên cho xứng đấng nam nhi. Nhưng như vậy không phải lúc nào cũng tốt, cũng khiến cho những người phụ nữ vốn yếu đuối cảm thấy an lòng. Văn chương thế giới nói chung hay Việt Nam nói riêng, người làm thơ có nhiều nhưng là một ông hoàng thơ tình thực thụ thì hiếm. Sau Xuân Diệu, có lẽ Hoàng Nhuận Cầm là người xứng đáng được tôn vinh là một nhà thơ tình tiêu biểu với những áng thơ dung dị mà đậm đà, mềm mại nhưng lại chân chất tới vô cùng. Tình yêu và nỗi nhớ của Hoàng Nhuận Cầm cứ nhẹ nhàng, trong sáng như chính những gì thật thà nhất trong con người nhà thơ vậy. Nhưng chính những điều giản dị và thực như là hơi thở ấy đã chiếm trọn biết bao trái tim của lớp lớp người trẻ. Có lẽ, bởi thế mà nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã chia sẻ rằng ông có cách thể hiện tình yêu, cách tỏ tình khác với những nhà thơ khác, nhẹ nhàng, nên thơ mà vẫn lay động mãnh liệt, vẫn có một bức sóng ngầm ẩn dấu trong cái sự “hiền” và phẳng lặng ấy. Tình yêu là một thánh địa hết sức phức tạp, hết sức khó nắm bắt. Yêu là bối rối, là nhớ, là thương, là khao khát cháy bỏng được bên cạnh nhau, là hy sinh, là vượt qua sóng gió cùng nhau nhưng cũng có khi là phải âm thầm đón nhận và vượt qua khi tình yêu chỉ xuất phát từ một hướng. Có khi người ta yêu sống chết vì nhau, tưởng đã hòa quyện làm một, đã hiểu nhau hơn ai hết, nhưng thực sự thì tình yêu nơi chứa rất nhiều những sợi nơ ron cảm xúc vốn đã vô cùng khó hiểu và không dễ gì nắm bắt. Người ta thường nói, sự im lặng sẽ giết chết tình yêu, nhưng nghịch lý thay khi những người dù đã rất yêu, nhưng vì một phút không thấu hiểu nhau, một phút hiểu lầm, một phút giận dỗi cộng hưởng với cái tôi quá lớn sẽ biến tất cả trở thành thứ im lặng rợn người, để rồi có thể là họ sẽ phải lạc mất nhau mãi mãi giữa đôi bờ yên lặng dù là vẫn yêu đấy, vẫn thương và vẫn nhớ. Nỗi niềm thương nhớ có thể cuộn trào trong tâm, tạo ra những dư chấn rất mạnh ở trong lòng mỗi người, trong lòng “anh”.Thế mà anh đã ích kỷ, đã không chiến thắng được cái tôi của mình để rồi cứ phải âm thầm nhớ, ngóng đợi và náo động một mình anh. Mai đành xa sông Thương thật thương Mắt nhớ một người, nước in một bóng Mây trôi một chiều, chim kêu một giọng Anh một mình náo động một mình anh (Sông Thương tóc dài) Đối với những người mê thơ, say thơ đến chết như Hoàng Nhuận Cầm thì một ngày thiếu thơ là một ngày vắng. Nếu xem “Mùi cỏ cháy”ta đã được thấy rất rõ điều này, nhân vật chiến sĩ Hoàng hóa thân của nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm dẫu từng phút chiến đấu trên chiến trường khốc liệt nhưng vẫn không nguôi hát lên vần thơ chia sẻ cùng đồng đội. Còn đó “giọng hát chú ve kim”, “hòn bi ve lăn hết vòng tuổi nhỏ”…vẫn là những dư âm trong trẻo nhất của một tâm hồn đậm chất trữ tình trong trẻo. Đối với mỗi thi sĩ thì thơ giống như một cuốn nhật ký của cảm xúc vậy, đó là nơi ghi lại những tâm tư, nơi cất giấu hay nói hộ tiếng lòng, nơi để bay bổng và sáng tạo cùng nghệ thuật. Có khi những lúc vui, người ta làm thơ để khơi dậy những cảm hứng, để hát những giai điệu lạc quan, để hơi thở thêm nồng nàn. Khi buồn, thơ giúp con người ta san sẻ cảm xúc, thơ an ủi vỗ về những sứt mẻ trong tâm hồn và trái tim. Tuổi mười tám đôi mươi, cái tuổi mà tình yêu dường như chưa lúc nào trong trẻo và đẹp đẽ đến thế. Nó mang hơi thở của những trái tim ngây ngô mới biết rung động những nhịp đầu, đó là thấy nhớ đấy mà không dám nói, thấy thương mà chưa dám cầm tay. Ngày tiễn anh lên đường chúng ta chỉ kịp nói với nhau vài câu chờ đợi, đã muốn trao em vòng nhẫn cỏ nhưng không dám, là tại anh nhút nhát hay anh lo em sẽ thật cô đơn và gặp phải cảnh quá lứa nhỡ thì nếu như anh không bao giờ trở về được nữa. Vò nát cỏ dại trong lòng bàn tay mà biết bao tâm sự khó nói, chắc em không hiểu được, nhưng trên từng bước chân hành quân và ngay cả khi chiến đấu thì hình bóng em vẫn hiện quanh như nỗi nhớ và lời ước hẹn. Cỏ dại mọc khắp chiến hào, mùi cỏ cháy dọc khắp đời trai vẫn nhức nhối khôn nguôi về bím tóc đơn sơ thủa ấy. Những khi nhớ quá, tay anh cầm mấy ngọn cỏ rồi quấn bâng quơ tự vấn: Tình yêu liệu có khi nào như là màu mây. Mặt trận vẫn khốc liệt, từng phút đối mặt với kẻ thù không biết sống chết sẽ ra sao, những vết thương ứa máu, những viên đạn trúng người nhưng anh vẫn chiến đấu vì quê hương, đồng đội và vì em bên mùi cỏ khét cháy và những chiến hào đỏ lửa. Cỏ mềm tay quấn bang quơ Nhưng tình anh dễ hững hờ đâu em Và cỏ đã cháy đen Trong đợt bom nối tiếp Anh không có thì giờ để tiếc Cơn lửa ào ào như lốc qua vai (Cỏ cháy) Với một tâm hồn và vần thơ trong như Hoàng Nhuận Cầm thì chất lãng mạn, trữ tình không chỉ được thể hiện trong tình yêu đôi lứa mà nó còn được khoác lên mình một màu sắc thật mới, thật thú vị và quá đỗi thiêng liêng khi nó được thể hiện qua chất lính, tình đồng đội và trái tim người lính. Với con mắt nghệ sĩ và tâm hồn nhạy cảm, Hoàng Nhuận Cầm đã cảm nhận thật rõ những xúc cảm của những chiến sĩ mới mười tám đôi mươi trong trẻo đã ra trận với bao nguy khó, nhưng các anh vẫn giữ trong mình cái chất trẻ trai vốn có. Đó là những phút nhớ quê, nhớ mẹ, nhớ người yêu để rồi ngồi hát vu vơ hay tíu tít tâm sự kể chuyện ở nhà. Nỗi nhớ giản dị lắm, giản dị như nhớ về kỷ niệm với chiếc chổi phất trần mà mẹ vẫn đánh đòn mỗi lần con ham chơi…chỉ mong con chiến đấu ngoan cường và chiến thắng trở về với mẹ, để lại được mẹ dùng chiếc chổi ấy quất vào mông dù có đau như thế nào đi nữa.Bài thơ Nghe chim kể chuyện trên đồi chốt toát lên thật nhiều những xúc cảm diệu kỳ, vừa quyết liệt, trang nghiêm lại vừa trữ tình dí dỏm.Chất trữ tình thoát ra từ một chàng trai Thủ đô non xanh của lần đầu ra trận đã thay việc bắt ve quanh gốc sấu già bằng việc lùng bắt quân thù bên những gốc xà nu. Mũ tai bèo khẽ nghiêng nghiêng Nghe lăn lăn những tiếng chim xuống hầm Yêu chim mà chẳng lên thăm Bởi vì điểm chốt nên nằm lặng im (Nghe chim kể chuyện trên đồi chốt) Chưa bao giờ người ta thấy chiến hào vốn dĩ quá đỗi khốc liệt lại trở nên nhẹ nhõm và nên thơ đến thế. Mùa thu này ta vẫn sẽ hát khắp Trường Sơn và vẫn sẽ lùng bắt quân thù ở mọi “ngóc ngách” chiến trường. Những việc cực kỳ hệ trọng và nguy hiểm bỗng nhẹ tênh như trò chơi con trẻ, chất lãng mạn và thơ đã theo tâm hồn lạc quan của các chiến sĩ như thế đi qua khắp chiến trường. Đọc Nghe chim kể chuyện trên đồi chốt, nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn đã có một nhận xét vui: Nguyên cái cách so sánh “lùng bắt quân thù quanh mỗi gốc xà nu” với việc “bắt ve” ngày thơ bé chứng minh anh là lính mới tò te. Và Nguyễn Hoàng Sơn đồ rằng “cái cây xà nu của Cầm cũng là cái cây xà nu trong sách giáo khoa của Nguyên Ngọc, chưa phải cái cây thực anh gặp trên rừng? (bài giới thiệu tập Hoàng Nhuận Cầm thơ với tuổi thơ, NXB Kim Đồng, 2003).Thế mới thấy chất lãng mạn của một tâm hồn trong trẻo đã tạo nên những điểm nhấn thú vị đến nhường nào. 1.2.Cái tôi buồn Cuộc chiến dẫu có khốc liệt và gian khổ tới đâu thì trên khắp các mặt trận, ta vẫn thấy một tinh thần khó có thể khuất phục của Hoàng Nhuận Cầm cùng với các đồng đội của ông.Nhà thơ vẫn hát những giai điệu rất đỗi lạc quan và tràn đầy hy vọng, vẫn thương yêu và căm thù.Nhưng có một sự thật rằng, chiến tranh thực sự tàn khốc lắm, bi thương lắm.Chính những mất mát đau thương đến tột cùng mà quân thù gây ra đã khiến cho tinh thần chiến đấu của quân ta sôi lên những dòng huyết đỏ. Dòng huyết đã nhuộm đỏ dòng sông Thạch Hãn anh hùng, nhuộm đỏ đất Thành Cổ, nhuộm thắm lá cờ đỏ sao vàng. Bao mất mát cho đủ, chắc chắn chỉ những người lính trực tiếp tham gia chiến đấu, trực tiếp đối mặt với quân thù, trực tiếp chứng kiến những hy sinh mất mát thì mới thấm được hết những mất mát ấy… Có ai nói về hy sinh, đất nước Mà tim không thắt lại bao giờ (Buổi sáng trên chốt) Miền Trung là chiến trường ác liệt nhất, dải đất Bình Trị Thiên đã chứng kiến không biết bao nhiêu mất mát và hy sinh của đồng bào chiến sĩ. Vượt qua Thành cổ máu lửa, Hoàng Nhuận Cầm cùng đơn vị đến chiến trường Thừa Thiên Huế. Mảnh đất thơ mộng và đáng yêu nhất của trời Nam, những chùm phượng vĩ đỏ thắm, những tà áo trắng tinh khôi ngày ngày tới lớp khiến cho nỗi nhớ về Hà Nội, về một thời bên giảng đường Tổng Hợp cùng với bao bè bạn lại gợi thêm trong nhà thơ những nỗi niềm thương nhớ. Huế nên thơ là thế, vậy mà giờ đây cũng mờ trong khói lửa và đau thương. Những lớp học tan tác, những lối đi chất đầy quan tài. Tất cả bao trùm lên một niềm xót thương, bóng giặc lố nhố khắp các ngõ ngách.Những ánh hỏa châu vàng khè cay đắng.Máu và nước mắt đã chảy thành dòng, bao nhiêu những hờn căm uất hận như muốn bùng cháy thành hàng trăm mũi tên xẻ xác quân thù.Một nỗi buồn tràn lên bi tráng và da diết. Ánh hỏa châu vàng khè cay đắng Giăng ngang mắt ướt học trò Giăng ngang chuyến xe đò nức nở Nẻo về trường năm ấy mưa bay (Giữa hai hàng lục bát) Tiếng giầy đinh quân giặc khua ở khắp đường khiến cho tiếng chó tru càng trở nên nhức nhối, ngực phố đang bị cắt xẻ giữa vô vàn những vết thương, dòng sông Hương bớt trong, những lời ca Huế vắng hẳn. Thành phố tràn lên những mịt mù khói trắng, thanh niên bị bắt đi làm ngụy, bị đầu độc bởi cần sa, những cô gái bị bắt làm nô lệ tình dục với rượu và thuốc sao mà chua xót thế, biết tới khi nào thành phố mới lại có mặt trời. Những ngày thành phố không có mặt trời Chỉ những mặt buồn dâng lên mép cốc … Thành phố rú gầm xe bắt lính Nhưng mặt gái trai buồn sau khói thuốc cần sa. (Cột đèn lĩnh xướng) Chiến trường khốc liệt, mạng sống nhẹ tựa như chiếc lá bay, thế nhưng tình cảm đồng chí, tình quân dân đùm bọc, cưu mang chia sẻ đã khiến cho biết bao người lính khắc cốt ghi tâm, dẫu có trăm ngàn gian khổ hơn nữa, hiểm nguy hơn nữa họ vẫn keo sơn, nhất trí một lòng vì nước quên thân, vì dân phục vụ. Cuộc chiến kết thúc, dư âm chiến thắng cao trào rồi cũng lui dần để nhường chỗ cho những điều thực tế, cuộc sống bộn bề hơn, đồng đội mỗi người mỗi ngả. Cuộc sống vốn dĩ đa thanh, những cung bậc vui buồn cứ đan cài lẫn lộn. Thi sĩ họ khác người thường ở chỗ họ nhạy cảm hơn, cũng đa cảm hơn, nhiều xúc cảm nhưng cũng có rất nhiều sự hỗn độn trái chiều. Nhà thơ Hòang Nhuận Cầm cũng không phải là một ngoại lệ khi chiêm nghiệm về những góc cuộc đời có nhiều lúc thoát ra một nỗi buồn hoang hoải, buồn như một điếu thuốc tàn, như một làn tóc buông xõa. Đã qua bao nhiêu lần giông tố cuộc đời, bao lần rung động, say đắm rồi vỡ nát trong tình yêu thì cũng có lúc nhà thơ trở về với nỗi buồn một mình tưởng như khờ dại, hóa đá. Nhà thơ như muốn buông xuôi đi tất cả, mơ lại từ đầu để bớt những vết thương, bớt những trái ngang sầu khổ. Nhà thơ muốn ngồi thư thả như chưa từng mơ mộng , chưa nhớ và vội vã quá nhiều, muốn cười như chưa từng nếm thật nhiều những thống khổ, cười như chưa từng yêu, chưa từng tổn thương. Căn nhà buồn hơn khi những tháng ngày “buồn nôn” đốt trên đầu điếu thuốc. Những ngọt ngào, lãng mạn bị thay thế bởi những vu vơ, hóa đá. Người ngồi chưa bao nhiêu Đã hết thời lãng mạn Thơ nằm như trúng đạn Ta ngồi tay xuôi xuôi… (Trong căn nhà thật buồn) Vòng xoáy cuộc sống ngày một khắc nghiệt hơn. Nggười ta thận trọng với nhau hơn, nghi ngờ hơn, sống nhạt hơn, con chữ bị đẩy xuống thấp đến tận cùng để chứng kiến sự lên ngôi của con số, của đồng tiền. Người ta thờ ơ lãnh cảm với cảm xúc của người khác và cảm xúc của chính mình.Người ta dành ít thời gian riêng tư để hàn huyên chia sẻ và cảm nhận cuộc sống. Người ta lao đầu vào công cuộc làm giàu cho bản thân và có khi là lừa bịp lẫn nhau, lừa thầy phản bạn. Người ta sống gấp, sống hời hợt và bị thế lực đồng tiền làm cho đảo điên trong vòng xoáy ấy, để mà tìm ra được một người tri kỷ thực sự khó biết nhường nào.Nhà thơ thèm những phút giây lắng lại bên cốc trà đá vỉa hè để ngẫm về sự đời, thèm cái phút đi đôi guốc mộc, mặc cái quần chùng ngồi hàn huyên với huynh đệ bên quán nước để làm thơ và chia sẻ về thơ như thủa nào.Nhưng rồi chẳng có ai cả, mong ước tưởng như rất đỗi bình dị ấy hóa ra lại quá cao vời. Nhà thơ thèm một người bạn tri kỷ để hàn huyên Hơn cả niềm mong đợi Hơn cả nỗi hẹn hò. Ngồi bên trời mưa như trút nước, nhà thơ phải rơi nước mắt vì một hiện thực quá đỗi phũ phàng. Bên một góc quán nhỏ, chỉ có nhà thơ, cô bán hàng, cốc trà nóng, bàn tay lạnh và trái tim đang tê buốt. Và rồi nỗi ám ảnh ấy theo vào trong màn đêm, len vào trong giấc mơ òa khóc… Đêm nay trong giấc mơ Gặp lại cơn mưa ấy Lấy tay sờ lên môi Thấy hai hàng lệ chảy (Cho người tri kỷ) Tìm kiếm được một người tri kỷ quả là khó khăn khi mà bên cạnh ta đều là những “diễn viên” rất chuyên.Diễn Viên có thể là người lạ, người quen hay thậm chí là người thân.Hoàng Nhuận Cầm như mơ hồ và lạc lõng giữa những đen trắng của cuộc đời.Nhà thơ hồ nghi tất cả không phải là điều vô lý, bởi lẽ những thực tế về cuộc sống đang dần ảo diệu, nhợt nhạt và phôi phai đi rất nhiều giá trị.Nhà thơ thấy lạnh cóng trước những khuôn mặt vô cảm, lãnh đạm trước cuộc đời. Họ có thể ngang qua cuộc đời nhà thơ rồi biến mất vĩnh viễn, nhưng cũng có khi đó là những người sống gần kề để rồi nỗi buồn trở nên dai dẳng. Để rồi nhà thơ chỉ dám sắm hay mong muốn sắm cho mình một “vai phụ” cho cuộc sống bớt hoảng hốt trước những bon chen không lối thoát. Những năm tháng khói lửa ngoài chiến trận, tiếng chim trên đồi chốt,nhánh hoa giữa rừng, trái ngọt trên cây đã khiến cho tâm hồn nhà thơ người chiến sĩ mê say biết mấy, khát sống và yêu đời biết mấy, quật cường và mạnh mẽ biết mấy. Giờ đây thì sao giữa tất bật rối ren của những ngày bình thường không khói súng? hoa trở nên rũ rượi buồn, trái khế nứt ngang héo rũ, cá trong chậu, chim trong lồng cựa mình tìm lối thoát, tiếng đàn cũng trở nên buồn thảm thê và chính nhà thơ cũng đang tìm lấy lối thoát cho chính mình để rồi cũng chịu chung số phận “cá chậu chim lồng”. Chim chẳng buồn hót, người cũng như đã cạn rồi. Và sự thực: Ơ kìa nước mắt lênh đênh… (Hạ lan) Nhà thơ như đang lạc mình giữa phi trường của niềm tin và cuộc đời. Chiếc máy bay mang theo bao mơ ước, hy vọng, những tốt lành mong đợi và cả em đã biến mất, khuất trong màn mây để khỏa lấp mặt trời. Hoàng Nhuận Cầm khao khát trong ngờ vực rằng, liệu có ai đó chấp nhận ở lại gắn bó cùng mình dẫu nặng nợ áo cơm, hay cũng chỉ đến rồi đi nhạt phai như chiếc lá, bông hoa và mây khói. Đến bao giờ hoặc liệu rằng có xuất hiện một người như thế để Hoàng Nhuận Cầm có thể say đời và say thơ?... Có Diễn Viên nào ở lại cùng tôi Thành Áo, thành Cơm, thành nghĩa Con Người … Để tôi trở thành một thằng thi sĩ (Diễn Viên ơi) Với những người lãng mạn, sống cảm xúc thì một khi đã yêu họ sẽ trao hết linh hồn của mình cho niềm tin vào những điều tốt đẹp, vĩnh hằng. Nhưng cuộc đời thì cứ chảy trôi không ngừng, thế sự đảo điên, con người thay đổi và “em” người cứ ngỡ sẽ gắn bó cùng “tôi” mãi mãi cũng cất bước ra đi mãi mãi bên cạnh một người khác trong bộ áo cưới thanh khiết mà tôi từng mơ nó sẽ là của tôi. Em còn nhớ không một thời em và tôi ngây thơ của tuổi mười sáu, tôi dại khờ gắn bó với em cùng những gì đẹp nhất.Góc phố đã qua, những vần thơ tôi viết tặng, chúng ta đã vô tư đi qua một thời áo trắng.Tôi lên đường ra trận, em ở lại với những lyến lưu và nỗi nhớ, ấy vậy mà ngày tôi trở về em đã khoắc lên mình áo hoa. Chiếc xe điện vẫn đơn sơ lăn bánh qua thành phố với bản nhạc cuối cùng của chúng ta. Chúng vẫn giống như những hồi xưa em còn bên cạnh, nhưng giờ chúng tiễn em theo chồng và chúng nín lặng nhìn thấy một người vừa cởi áo lính ngồi khóc rưng rưng. Áo trắng em thăm thẳm góc trời kia Áo cưới em đi hút trời gió bụi Ngón tay thon mổ lên tàn thuốc lụi … Mỗi thoáng buồn, mỗi thoáng chẳng thành tên (Nến sắp tắt) Cuộc sống hậu chiến có quá nhiều đổi thay, đảo điên khiến cho con người ta cảm thấy hoang mang và sợ hãi. Nhà thơ như thấy mình đang bị cô đơn giữa những người đang quen bỗng lạ, thấy mơ hồ trước những điều giả dối. Không chỉ có Hoàng Nhuận Cầm mà rất nhiều nhà thơ khác cũng cảm nhận rất rõ những biến dạng của cuộc sống để rồi họ đã khắc họa nên thật nhiều những cái tôi phức hợp qua thơ.Đó là khát khao lật tới những chiều sâu, những giá trị mất mát.Lúc ấy, thơ đã vượt qua những logic thông thường để phát triển dự cảm, cảm giác. Cái nhìn trong thơ mang tính hướng nội sâu sắc, những mảnh vỡ tâm trạng, những lo âu khắc khoải, những bể dâu cuộc đời được nói lên một cách riết róng qua góc nhìn đời tư , những cảm nhận nuối tiếc về thời gian gắn với sự mất mát tàn phai của tuổi trẻ, về hạnh phúc vuột khỏi tầm tay với Một chấm xanh ( Phùng Khắc Bắc), Tự bạch (Trần Anh Thái), Bài ca số phận ( Phan Thị Hồng Ngát)… Những khắc khoải lo ấu ấy không chỉ ám ảnh trong tâm hồn, trong thơ mà đôi khi còn hiện lên về sự dự cảm của những cái chết, sự kết thúc của những chuỗi tháng ngày nghi hoặc. Khi con người ta cảm thấy mệt mỏi, bế tắc thì họ hay nghĩ về những điều tồi tệ hơn sự sống cái chết, nhưng đối với những con người đã mất đi niềm tin vào cuộc sống thì cái chết lại như một sự giải thoát đầy dễ chịu. Chết là hết, hận thù, ghanh đua, ngay cả sợ hãi cũng không khiến người ta phải lắng lo thêm nữa.Cái chết là một giấc ngủ nhẹ nhàng để quên hết những ưu phiền. Một mai chết hết ăn năn Tôi nằm xuống đất không cần thở than (Một mai…) Nhưng còn sống là còn phải suy nghĩ, ngay cả khi nghĩ về cái chết thì vẫn còn đó những nhức nhối, quay quắt. Mọi nghi ngờ đều hiện hữu, bạn bè có thể đến viếng nhau bằng những bông hoa nhựa cho được tươi lâu, nến không cần thắp, rượu không cần uống. Một cái chết lạnh lẽo và cô độc như thể người chết sẽ như một vì sao rơi rụng tự thân bước vào một cuộc dạo chơi vô hình, xa lạ và hoang vu một cái chết buồn như chính những sự buồn tiềm ẩn mà mỗi người sống đang phải chung sống hàng ngày như cơm ăn, nước uống. Có lẽ, chỉ còn những vần thơ là chân thật, là xúc cảm, là gần gũi, nhưng biết đâu nó náo động đấy nhưng rồi cũng trở thành bất động theo người chết bởi người sống thờ ơ và vô cảm. Nếu tôi chết gia tài để lại Thơ mấy bài nào có gì đâu Bạn đến viếng mua hoa bằng nhựa Cắm trên mồ cho được bền lâu (Thêm một vì sao) Cuộc sống đã dần trở nên lãnh cảm và nhạt dần những cảm xúc, trái tim nóng hổi, ngập tràn sắc đỏ giờ cũng trở nên mỏi mệt vô cùng. Cuộc sống đáng sợ nhất không phải là lúc người ta phải suy nghĩ nhiều, với rất nhiều các cung bậc cảm xúc mà đáng sợ nhất, rùng rợn nhất là khi con người ta trở nên vô cảm, hay mọi người khiến cho ta thành ra vô cảm. Nhà thơ trở nên hoang mang với chính mình, không chỉ mơ hồ về con người mà là cả vạn vật xung quanh. Cuộc đời đã có lúc buồn tẻ đến nỗi không có ai để yêu, không có ai để ghét, một đám ma không biết là ai mất, những người quen cũng quên mất tên nhau, đám mây đã không còn màu sắc, nhìn thấy đám cháy mà không cảm được ngọn lửa… Nó thật quá đỗi khác xa so với những ngày xưa, cái thời đạn bom mà vẫn đượm tình người với trái tim nóng rực. Thất bại, buồn phiền với hiện tại để rồi khát mấy, ước mấy một thời huy hoàng năm xưa. Tiếng chim hót ngay trên nòng đại bác Một ánh mắt không thể nào đổi khác Phượng vẫn hồng như máu những năm xưa (Cho Phượng năm xưa) Phải đối diện với nhiều những trái ngang của cuộc đời, những toan tính, lừa bịp, người ta tưởng như cuộc sống này bỗng trở thành một chiến trường khốc liệt và bạo tàn nhất dù không một tiếng súng, không có khói bom mà chỉ có ánh mắt hình viên đạn, trái tim hình viên đạn, tâm hồn hình viên đạn, không khí vây quanh nặng nề sát khí mà con người ta tự tạo ra cho nhau. Nhà thơ thấy khao khát đến cháy bỏng những quãng đầu tiên của cuộc đời, cái thời trong sáng ngây thơ của tuổi trăng tròn mười sáu, cái thời mà còn đó nụ hôn tinh mơ và trái tim buổi sớm sao mà đẹp vô ngần. Những ngày xưa ấy dẫu có sống giữa khói bom lửa đạn, dẫu phải đánh cược cả sự sống thì con người ta vẫn nguyện chiến đấu và hy sinh tới hơi thở cuối cùng. Ấy vậy mà sao giờ xót xa thế, nghi ngờ thế và tưởng rằng đã gần như tuyệt vọng. Vùng chiến trường không khói đạn Mắt nhìn như súng nhìn ta … Tôi tựa cửa chờ chính tôi Tuổi thơ đi không trở lại Trong trắng xa rồi mãi mãi Tan là tan vỡ mà thôi

LỜI CẢM ƠN

Trang đầu tiên của khóa luận này, em muốn gửi lời cảm ơn chân thànhđến giảng viên: Tiến sĩ Diêu Lan Phương – cô giáo trực tiếp hướng dẫn em thựchiện khóa luận Cảm ơn cô đã có những gợi ý về hướng triển khai đề tài cũngnhư góp ý tận tình để em có thể hoàn thiện tốt bài luận của mình.Em xin cảm ơnthầy Nguyễn Thành Hưng- đồng đội của nhà thơ đã có những góp ý giúp emtrong khâu phát triển đề tài.Em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô trênphòng đọc Khoa Văn và Thư viện trường đã giúp đỡ về mặt tài liệu để em có thểtiến hành công việc một cách hiệu quả nhất Và lời cảm ơn đặc biệt nhất, emmuốn gửi tới nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm khi bác đã rất nhiệt tình giúp đỡ em vềkhâu tài liệu cũng như nhiệt tình chia sẻ và động viên em

Cảm ơn gia đình đã luôn ủng hộ, tạo mọi điều kiện về vật chất cũng nhưtinh thần giúp em vững bước trong suốt thời gian làm khóa luận Ngoài ra, là cácbạn bè đã cùng em chia sẻ tài liệu và đóng góp nhận xét để giúp em hoàn thànhtốt nhất bài luận của mình

Thân ái gửi lời cảm ơn đến thầy cô, gia đình và các bạn!

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Đến với văn chương là đến với một thế giới đầy màu sắc, sinh động, hấp dẫnnhưng không kém phần huyền bí Ở đó, mỗi tác phẩm chân chính là cánh cửa đểchúng ta bước vào đời sống nội tâm con người phong phú, muôn hình vạn trạng;bởi ý nghĩa nhân văn cao cả nhất của văn chương chính là xây dựng tâm hồn con

người, như Thạch Lam đã nói: Văn chương giúp “thanh lọc” tâm hồn mỗi chúng ta Văn chương có sức mạnh vô hình.“Nó”là tiếng nói của tình cảm con người, nó khơi dậy trong mỗi người những tình cảm sẵn có nhưng nó cũng gây cho ta những tình cảm ta chưa có[12;15] Vì thế nghiên cứu văn chương chính

là việc làm để khắc phục những bi kịch đó, giúp mỗi con người “người” hơn.Thơ ca luôn là thế giới của sự sáng tạo, giúp cho những người nghệ sĩ thăng hoa

để khẳng định tài năng cũng như đến là nơi để chia sẻ những cảm xúc và tâmtrạng Mỗi một nhà thơ là một chủ thể trữ tình để dẫn dắt bạn đọc với những xúccảm nên thơ và mềm mại, nhưng không bởi thế mà thơ đánh mất đi phần mạnh

mẽ, quyết đoán và lí trí Mỗi một nhà thơ lại có những tô điểm riêng cho “vườnđịa đàng” của mình và tùy vào các giai đoạn phát triển khác nhau của nền vănhọc, của bối cảnh lịch sử xã hội mà thơ lại có những sự vận động, thể hiện vàphát triển riêng Trong sự đa dạng và cuốn hút của thi đàn Việt Nam, người viếtquyết định lựa chọn nghiên cứu về đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm khảo sátqua bốn tập thơ của ông

Hoàng Nhuận Cầm sinh năm 1952 tại Hà Nội, là con đầu lòng của nhạc

sỹHoàng Giác.Ngày 6/9/1971, khi đang theo học tại khoa Văn Đại học Tổnghợp Hà Nội, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc ông đã cùng hàngngàn sinh viên xếp bút nghiên lên đường ra trận Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đãsống và chiến đấu một thời gian khá dài trên mặt trận khói lửa và ác liệt nhất củacuộc chiến lúc bấy giờ- Quảng Trị Hành trang của chàng thanh niên mới 19

tuổi luôn đầy ắp kỉ niệm tuổi thơ, khi trong những ba lô kia ai dám bảo là không

có Một hai ba giọng hát chú ve kim Thơ của Hoàng Nhuận Cầm khiến cho biết

bao thế hệ học trò phải say đắm, đều trân trọng chép ra trang vở của tuổi họctrò, ướp cùng một nhành phượng yêu của buổi đầu tiên đầy xao xuyến, hay nằm

lòng như những điều dung dị và trong sáng nhất.Còn nhớ trong Nhật kí Mãi mãi tuổi hai mươi, Nguyễn Văn Thạc đã viết về nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm với

những dòng như thế:

Cầm viết được nhiều, quả thực ở nó có tài năng, hay ít ra đó cũng là một khả năng tốt Khanh bảo Cầm nó chăm lắm, mặc dù sức khoẻ yếu Mình nhớ dạo mới đi bộ đội, hay gặp Cầm lang thang trong đêm Có lần đi gác, Cầm nó ngủ ngay trên cái cầu xi măng bắc qua sông Tô Lịch.Nó bảo nó nằm nhớ lại dĩ vãng xa xưa của nó ở Kinh đô, đôi guốc mộc và cái quần chùng, hàn huyên với các sư huynh bên quán nước Nhưng cũng chính liệt sỹ Nguyễn Văn Thạc đã không khỏi trăn trở cho bạn mình:Không thể nào tin được Hoàng Nhuận Cầm lại có thể viết tốt hơn thế được Nếu như Cầm nó không thay đổi cuộc sống của

nó - Thời gian lơ lửng trên hè phố của nó quá nhiều, nó “trầm tư trên mái phố” quá nhiều đã tàn phá của nó khá nhiều thiên tư văn học.Cầu mong đất nước đừng để rơi một khả năng đáng quí – Nó sẽ chẳng bao giờ còn bê tha ở chợ Nhã Nam, mà cống hiến những tháng ngày còn lại cho thơ[10;24].

Bước ra khỏi khói lửa của chiến tranh, Hoàng Nhuận Cầm tiếp tục cốnghiến cuộc đời và tình yêu của mình cho thơ, cùng với các nhà thơ Nguyễn Duy,Đồng Đức Bốn, Vũ Duy Thông, Vũ Quần Phương, Bằng Việt… tạo nên mộtdiện mạo, một chiếc áo mới đa màu sắc cho thi đàn dân tộc Tính đến nay, nhà

thơ Hoàng Nhuận Cầm đã chia sẻ với bạn yêu thơ các tập: Thơ tuổi hai mươi(1974), Những câu thơ viết đợi mặt trời (1983), Xúc xắc mùa thu (1992), Thơ với tuổi thơ (2004) Nhưng có điều đặc biệt là nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm

rất ít cho tái bản các tập thơ của mình, do đó việc tìm đọc những tập thơ xưa củaông một cách đầy đủ nhất trở nên rất khó khăn đối với độc giả Không chỉ khiếnđộc giả say lòng với những áng thơ tình trong veo chân chất, nhà thơ còn khẳngđịnh sự tài năng của mình khi thử sức trong vai trò của nhà biên kịch, đạo diễnvới các kịch bản nổi tiếng và thu hút sự chú ý của đông đảo khán giả yêu thích

môn nghệ thuật thứ bảy như: Đêm hội Long Trì (1989), Áo Chàm Bắc Sơn, Hà

Nội mùa Đông năm 46 (1997), Mùi cỏ cháy (2012).Bằng tài năng và sức lao

động cống hiến nghệ thuật bền bỉ, nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã gặt hái được

nhiều giải thưởng cho sự nghiệp của mình Đó là: giải nhất cuộc thi thơ Báo Văn nghệ 1972-1973, Giải thưởng Hội Nhà văn năm 1993 với tập thơ Xúc xắc mùa thu, giải Cánh diều vàng cho biên kịch xuất sắc nhất phim điện ảnh năm 2011với

bộ phim Mùi cỏ cháy.

Xuất phát từ lòng ngưỡng mộ với một nhà thơ tài năng và niềm yêu mếnnhững vần thơ dung dị mà ấm áp của Hoàng Nhuận Cầm, người viết đã mạnh

dạn theo đuổi nghiên cứu về thơ ông với đề tài: Đặc điểm thơ Hoàng Nhuận

Cầm (Khảo sát qua Thơ tuổi hai mươi( 1972), Những câu thơ viết đợi mặt trời(1983), Xúc xắc mùa thu(1992), Thơ với tuổi thơ(2004)

Từ đó, việc khám phá đặc điểm thơ của Hoàng Nhuận Cầm không chỉ giúpngười nghiên cứu khẳng định về một phong cách thơ khá đặc sắc mà còn xácđịnh vị trí và những đóng góp của nhà thơ trong tiến trình thơ ca Việt Nam hiệnđại Đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm cần được nhìn nhận, nghiên cứu từ góc độmột chỉnh thể nghệ thuật với những quy luật vận động nội tại của nó, chứ khôngphải nhìn nhận trong sự riêng biệt, tách rời giữa hình thức với nội dung, cũngkhông phải chỉ là một hiện tượng xã hội lịch sử đơn thuần Tìm hiểu đặc điểmthơ chính là đi vào tìm hiểu cấu trúc logic bên trong, sự kết hợp hài hòa biệnchứng giữa nội dung và hình thức nghệthuật, từ đó góp phần xác định đúng vaitrò vị trí và những đóng góp vào diễn trình thơ ca Việt nam hiện đại của nhà thơHoàng Nhuận Cầm

2. Lịch sử vấn đề

Trong cả cuộc đời làm thơ của mình, nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã cho xuất

bản 4 tập thơ và rất ít tái bản lại Đó là các tập: Thơ tuổi 20 (1974), Những câu thơ viết đợi mặt trời (1983), Xúc xắc mùa thu (1992), Thơ với tuổi thơ (2004).Tính đến nay đã hơn 10 năm nhưng ông vẫn chưa cho xuất bản thêm thơ

dù vẫn sáng tác rất đều đặn.Nói thêm về vấn đề này nhà thơ cho biết ông muốntrau chuốt hơn nữa những vần thơ, những sản phẩm của mình để cho ra mắt bạnđọc với một chất lượng tốt nhất.Theo chia sẻ của nhà thơ, sắp tới ông sẽ cho ra

mắt người yêu thơ tập Nỗi buồn để sốngbao gồm 19 bài thơ với những quan

niệm nhân sinh về cuộc sống.Tham khảo những tác phẩm trong tập thơ mới ra

mắt của nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm, nhà văn Đỗ Chu có nhận xét: Vỏ già dặn tách ra vẫn là cái nõn hai mươi ngày nào.

Điểm qua lịch trình nghiên cứu thơ Hoàng Nhuận Cầm, người viết đã đượctìm hiểu về những bài viết lớn nhỏ về ông.Tổng hợp các tài liệu cho thấy, nghiêncứu về thơ Hoàng Nhuận Cầm có khá nhiều nhưng chưa có công trình nào cóquy mô thực sự Các bài nghiên cứu, phê bình của các tác giả đi trước mới chỉ lànhững bài viết giới thiệu về tập thơ, về bài thơ, hay một khía cạnh nào đó trong

thơ của Hoàng Nhuận Cầm mà ta có thể kể đến như: Có một loài hoa nở hoài trên mũ quân nhân của tác giả Ngô Vĩnh Bình, đăng trên báo Quân đội nhân dân, số 106, ra ngày 11/7/1992, Xúc xắc mùa thu ru trong cỏ tác giả Hồ Thế Hà,

đăng trên báo Thừa Thiên Huế, số 338, ra ngày 19/10/1993, Nguyễn Ngã nhậnxét về thơ Hoàng Nhuận Cầm trên báo Giáo dục & Thời đại ngày 11/2/1996,

Thu Hà với bài Không ai cho mình hạnh phúc trên báo điện tử Vnexpress.net, ngày 23/12/2004 Trong bài viết: Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm người làm vườn cần mẫn trên báo điện tử Giadinh.net.vn, ngày 02/12/2006, có ghi lại ấn tượng thơ Hoàng Nhuận Cầm đến với bạn đọc: Cách đây mấy chục năm, đêm nào Hoàng NHuận Cầm đọc thơ là cả ký túc xá Mễ Trì hầu như không ngủ Nữ sinh viên mê thơ (có khi mê cả người) Hoàng Nhuận Cầm như điếu đổ Đúng là trong thơ anh chất sinh viên đậm đặc, tinh khiết, có ánh đèn giảng đường, có tiếng lá sân trường, có cái nhìn đắm đuối, có cơn đói khi hết tiền

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm từgiới nghiên cứu.Tuy nhiên về vấn đề thế giới nghệ thuật thơ Hoàng Nhuận Cầm,người viết nhận thấy còn có những mảng cần tiếp tục tìm tòi và khai phá.Đó là

lý do người viết mạnh dạn lựa chọn đề tài: Đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm

(Khảo sát qua Thơ tuổi hai mươi( 1972), Những câu thơ viết đợi mặt trời(1983), Xúc xắc mùa thu(1992), Thơ với tuổi thơ(2004)

cho Khóa luận tốt nghiệp của mình

3. Đối tượng, mục đích, phạm vi nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu

Khóa luận đi sâu nghiên cứu những vấn đề thuộc thế giới nghệthuật thơ Hoàng Nhuận Cầm

3.2. Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi của đề tài là khảo sát 4 tập thơ của nhà thơ Hoàng Nhuận

Cầm: Thơ tuổi 20 (1974), Những câu thơ viết đợi mặt trời (1983), Xúc xắc mùa thu (1992), Thơ với tuổi thơ (2004).

Bên cạnh đó, người viết đọc và tham khảo những bài nghiên cứu,bài báo về nhà thơ trên sách báo và các phương tiện thông tin đạichúng

3.3. Mục đích nghiên cứu

Người viết thực hiện đề tài nhằm chỉ ra những phương diện xâydựng nên đặc điểm thơ Hoàng Nhuận Cầm Đó là những vấn đềthuộc: Hình tượng cơ bản nhân vật trữ tình; Thời gian và khônggian nghệ thuật ; Phương thức biểu đạt

Thông qua việc mô tả thế giới nghệ thuật thơ Hoàng Nhuận Cầm,người viết hướng tới khẳng định những đặc điểm nổi bật thuộc vềthi pháp, phong cách và vị trí của nhà thơ trong dòng chảy thi caViệt Nam hiện đại

4. Phương pháp nghiên cứu

Trong khóa luận, người viết có sử dụng các phương pháp nghiên cứu như:Phân tích, so sánh, thống kê, phương pháp tiếp cận thi pháp học

5. Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo, kết luận, khóa luận gồm

Chương III: Nghệ thuật biểu hiện trong thơ Hoàng Nhuận Cầm

NỘI DUNG

Chương I: Hình tượng cái tôi trữ tình và một số kiểu nhân vật trữ tình khác

1. Hình tượng cái tôi trữ tình

Trong phương thức trữ tình, cái tôi trữ tình đóng một vai trò hết sức quantrọng, hình tượng cái tôi trữ tình chính là hóa thân của người nghệ sĩ với những

rung cảm mãnh liệt và khát khao được bộc trực mình qua những tiếng thơ Vìvậy, cái tôi trữ tình bao giờ cũng mang dấu ấn tâm hồn, nhân cách và tính cáchcủa người nghệ sĩ Cái tôi ấy được sáng tạo vừa là để thể hiện con người tác giả,vừa là để thể hiện những vấn đề khái quát nằm ngoài phạm vi nhỏ hẹp của tácgiả Cái tôi trữ tình là cái tôi của chính nhà thơ được nghệ thuật hóa, là một thếgiới của các cung bậc cảm xúc phong phú và phức tạp.

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã để lại trong lòng độc giả của nhiều thế hệrất nhiều những cảm xúc và tình cảm yêu mến bởi cái tôi trữ tình của nhà thơ vôcùng thực, gần, dễ rung cảm và vô cùng trong sáng, giản dị Nhà thơ là mộtchàng sinh viên trong trẻo với những vần thơ viết về tuổi thơ, về học trò, nhà thơ

là người lính đã từng vào sinh ra tử cùng động đội, nhà thơ là một người yêunồng nàn và mãnh liệt, nhưng nhà thơ cũng là một người mang nhiều lo nghĩtrước thế sự cuộc đời Đó chính là một Hoàng Nhuận Cầm chân thực nhất, đờinhất và dễ gần nhất.Ai cũng có thể thấy và hiểu.Tất cả đều hé mở cho ta thấymột đời sống nội tâm vô cùng phong phú và cũng không kém phần nhạy cảmcủa một nhà thơ đa tài và tài năng

1.1.Cái tôi lãng mạn

Có lẽ, đã là thi sĩ thì ai cũng có một góc tâm hồn đặc biệt hơn nhữngngười bình thường, trái tim của họ giàu xúc cảm hơn, đa thanh và cũng lãng mạnhơn Trong đời sống hàng ngày ta thường thấy phái mạnh thường lý trí, cằn khôhơn phụ nữ và cũng có khi là họ buộc phải lý trí mình lên cho xứng đấng namnhi Nhưng như vậy không phải lúc nào cũng tốt, cũng khiến cho những ngườiphụ nữ vốn yếu đuối cảm thấy an lòng Văn chương thế giới nói chung hay ViệtNam nói riêng, người làm thơ có nhiều nhưng là một ông hoàng thơ tình thựcthụ thì hiếm Sau Xuân Diệu, có lẽ Hoàng Nhuận Cầm là người xứng đáng đượctôn vinh là một nhà thơ tình tiêu biểu với những áng thơ dung dị mà đậm đà,mềm mại nhưng lại chân chất tới vô cùng Tình yêu và nỗi nhớ của HoàngNhuận Cầm cứ nhẹ nhàng, trong sáng như chính những gì thật thà nhất trongcon người nhà thơ vậy Nhưng chính những điều giản dị và thực như là hơi thở

ấy đã chiếm trọn biết bao trái tim của lớp lớp người trẻ Có lẽ, bởi thế mà nhàthơ Hoàng Nhuận Cầm đã chia sẻ rằng ông có cách thể hiện tình yêu, cách tỏtình khác với những nhà thơ khác, nhẹ nhàng, nên thơ mà vẫn lay động mãnhliệt, vẫn có một bức sóng ngầm ẩn dấu trong cái sự “hiền” và phẳng lặng ấy.

Tình yêu là một thánh địa hết sức phức tạp, hết sức khó nắm bắt Yêu làbối rối, là nhớ, là thương, là khao khát cháy bỏng được bên cạnh nhau, là hysinh, là vượt qua sóng gió cùng nhau nhưng cũng có khi là phải âm thầm đónnhận và vượt qua khi tình yêu chỉ xuất phát từ một hướng Có khi người ta yêusống chết vì nhau, tưởng đã hòa quyện làm một, đã hiểu nhau hơn ai hết, nhưngthực sự thì tình yêu- nơi chứa rất nhiều những sợi nơ ron cảm xúc vốn đã vôcùng khó hiểu và không dễ gì nắm bắt Người ta thường nói, sự im lặng sẽ giếtchết tình yêu, nhưng nghịch lý thay khi những người dù đã rất yêu, nhưng vìmột phút không thấu hiểu nhau, một phút hiểu lầm, một phút giận dỗi cộnghưởng với cái tôi quá lớn sẽ biến tất cả trở thành thứ im lặng rợn người, để rồi

có thể là họ sẽ phải lạc mất nhau mãi mãi giữa đôi bờ yên lặng dù là vẫn yêuđấy, vẫn thương và vẫn nhớ Nỗi niềm thương nhớ có thể cuộn trào trong tâm,tạo ra những dư chấn rất mạnh ở trong lòng mỗi người, trong lòng “anh”.Thế màanh đã ích kỷ, đã không chiến thắng được cái tôi của mình để rồi cứ phải âmthầm nhớ, ngóng đợi và náo động một mình anh

Mai đành xa sông Thương thật thương Mắt nhớ một người, nước in một bóng Mây trôi một chiều, chim kêu một giọng Anh một mình- náo động- một mình anh

(Sông Thương tóc dài)

Đối với những người mê thơ, say thơ đến chết như Hoàng Nhuận Cầm thìmột ngày thiếu thơ là một ngày vắng Nếu xem “Mùi cỏ cháy”ta đã được thấyrất rõ điều này, nhân vật chiến sĩ Hoàng- hóa thân của nhà thơ Hoàng Nhuận

Cầm dẫu từng phút chiến đấu trên chiến trường khốc liệt nhưng vẫn khôngnguôi hát lên vần thơ chia sẻ cùng đồng đội Còn đó “giọng hát chú ve kim”,

“hòn bi ve lăn hết vòng tuổi nhỏ”…vẫn là những dư âm trong trẻo nhất của mộttâm hồn đậm chất trữ tình trong trẻo

Đối với mỗi thi sĩ thì thơ giống như một cuốn nhật ký của cảm xúc vậy,

đó là nơi ghi lại những tâm tư, nơi cất giấu hay nói hộ tiếng lòng, nơi để baybổng và sáng tạo cùng nghệ thuật Có khi những lúc vui, người ta làm thơ đểkhơi dậy những cảm hứng, để hát những giai điệu lạc quan, để hơi thở thêmnồng nàn Khi buồn, thơ giúp con người ta san sẻ cảm xúc, thơ an ủi vỗ vềnhững sứt mẻ trong tâm hồn và trái tim

Tuổi mười tám đôi mươi, cái tuổi mà tình yêu dường như chưa lúc nàotrong trẻo và đẹp đẽ đến thế Nó mang hơi thở của những trái tim ngây ngô mớibiết rung động những nhịp đầu, đó là thấy nhớ đấy mà không dám nói, thấythương mà chưa dám cầm tay Ngày tiễn anh lên đường chúng ta chỉ kịp nói vớinhau vài câu chờ đợi, đã muốn trao em vòng nhẫn cỏ nhưng không dám, là tạianh nhút nhát hay anh lo em sẽ thật cô đơn và gặp phải cảnh quá lứa nhỡ thì nếunhư anh không bao giờ trở về được nữa Vò nát cỏ dại trong lòng bàn tay màbiết bao tâm sự khó nói, chắc em không hiểu được, nhưng trên từng bước chânhành quân và ngay cả khi chiến đấu thì hình bóng em vẫn hiện quanh như nỗinhớ và lời ước hẹn Cỏ dại mọc khắp chiến hào, mùi cỏ cháy dọc khắp đời traivẫn nhức nhối khôn nguôi về bím tóc đơn sơ thủa ấy Những khi nhớ quá, tayanh cầm mấy ngọn cỏ rồi quấn bâng quơ tự vấn: Tình yêu liệu có khi nào như làmàu mây Mặt trận vẫn khốc liệt, từng phút đối mặt với kẻ thù không biết sốngchết sẽ ra sao, những vết thương ứa máu, những viên đạn trúng người nhưng anhvẫn chiến đấu vì quê hương, đồng đội và vì em bên mùi cỏ khét cháy và nhữngchiến hào đỏ lửa

Cỏ mềm tay quấn bang quơ Nhưng tình anh dễ hững hờ đâu em

Và cỏ đã cháy đen Trong đợt bom nối tiếp Anh không có thì giờ để tiếc Cơn lửa ào ào như lốc qua vai

(Cỏ cháy)

Với một tâm hồn và vần thơ trong như Hoàng Nhuận Cầm thì chất lãngmạn, trữ tình không chỉ được thể hiện trong tình yêu đôi lứa mà nó còn đượckhoác lên mình một màu sắc thật mới, thật thú vị và quá đỗi thiêng liêng khi nóđược thể hiện qua chất lính, tình đồng đội và trái tim người lính Với con mắtnghệ sĩ và tâm hồn nhạy cảm, Hoàng Nhuận Cầm đã cảm nhận thật rõ nhữngxúc cảm của những chiến sĩ mới mười tám đôi mươi trong trẻo đã ra trận vớibao nguy khó, nhưng các anh vẫn giữ trong mình cái chất trẻ trai vốn có Đó lànhững phút nhớ quê, nhớ mẹ, nhớ người yêu để rồi ngồi hát vu vơ hay tíu tít tâm

sự kể chuyện ở nhà Nỗi nhớ giản dị lắm, giản dị như nhớ về kỷ niệm với chiếcchổi phất trần mà mẹ vẫn đánh đòn mỗi lần con ham chơi…chỉ mong con chiếnđấu ngoan cường và chiến thắng trở về với mẹ, để lại được mẹ dùng chiếc chổi

ấy quất vào mông dù có đau như thế nào đi nữa.Bài thơ Nghe chim kể chuyện trên đồi chốt toát lên thật nhiều những xúc cảm diệu kỳ, vừa quyết liệt, trang

nghiêm lại vừa trữ tình dí dỏm.Chất trữ tình thoát ra từ một chàng trai Thủ đônon xanh của lần đầu ra trận đã thay việc bắt ve quanh gốc sấu già bằng việclùng bắt quân thù bên những gốc xà nu

Mũ tai bèo khẽ nghiêng nghiêng Nghe lăn lăn những tiếng chim xuống hầm

Yêu chim mà chẳng lên thăm Bởi vì điểm chốt nên nằm lặng im (Nghe chim kể chuyện trên đồi chốt)

Chưa bao giờ người ta thấy chiến hào vốn dĩ quá đỗi khốc liệt lại trở nênnhẹ nhõm và nên thơ đến thế Mùa thu này ta vẫn sẽ hát khắp Trường Sơn vàvẫn sẽ lùng bắt quân thù ở mọi “ngóc ngách” chiến trường Những việc cực kỳ

hệ trọng và nguy hiểm bỗng nhẹ tênh như trò chơi con trẻ, chất lãng mạn và thơ

đã theo tâm hồn lạc quan của các chiến sĩ như thế đi qua khắp chiến trường Đọc

Nghe chim kể chuyện trên đồi chốt, nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn đã có một nhận xét vui: Nguyên cái cách so sánh “lùng bắt quân thù quanh mỗi gốc xà nu” với việc “bắt ve” ngày thơ bé chứng minh anh là lính mới tò te Và Nguyễn Hoàng Sơn đồ rằng “cái cây xà nu của Cầm cũng là cái cây xà nu trong sách giáo khoa của Nguyên Ngọc, chưa phải cái cây thực anh gặp trên rừng? (bài giới thiệu tập Hoàng Nhuận Cầm - thơ với tuổi thơ, NXB Kim Đồng, 2003).Thế mới thấy chất

lãng mạn của một tâm hồn trong trẻo đã tạo nên những điểm nhấn thú vị đếnnhường nào

1.2.Cái tôi buồn

Cuộc chiến dẫu có khốc liệt và gian khổ tới đâu thì trên khắp các mặt trận,

ta vẫn thấy một tinh thần khó có thể khuất phục của Hoàng Nhuận Cầm cùngvới các đồng đội của ông.Nhà thơ vẫn hát những giai điệu rất đỗi lạc quan vàtràn đầy hy vọng, vẫn thương yêu và căm thù.Nhưng có một sự thật rằng, chiếntranh thực sự tàn khốc lắm, bi thương lắm.Chính những mất mát đau thương đếntột cùng mà quân thù gây ra đã khiến cho tinh thần chiến đấu của quân ta sôi lênnhững dòng huyết đỏ Dòng huyết đã nhuộm đỏ dòng sông Thạch Hãn anhhùng, nhuộm đỏ đất Thành Cổ, nhuộm thắm lá cờ đỏ sao vàng Bao mất mát cho

đủ, chắc chắn chỉ những người lính trực tiếp tham gia chiến đấu, trực tiếp đốimặt với quân thù, trực tiếp chứng kiến những hy sinh mất mát thì mới thấmđược hết những mất mát ấy…

Có ai nói về hy sinh, đất nước

Mà tim không thắt lại bao giờ (Buổi sáng trên chốt)

Miền Trung là chiến trường ác liệt nhất, dải đất Bình- Trị- Thiên đã chứngkiến không biết bao nhiêu mất mát và hy sinh của đồng bào chiến sĩ Vượt quaThành cổ máu lửa, Hoàng Nhuận Cầm cùng đơn vị đến chiến trường Thừa ThiênHuế Mảnh đất thơ mộng và đáng yêu nhất của trời Nam, những chùm phượng

vĩ đỏ thắm, những tà áo trắng tinh khôi ngày ngày tới lớp khiến cho nỗi nhớ về

Hà Nội, về một thời bên giảng đường Tổng Hợp cùng với bao bè bạn lại gợithêm trong nhà thơ những nỗi niềm thương nhớ Huế nên thơ là thế, vậy mà giờđây cũng mờ trong khói lửa và đau thương Những lớp học tan tác, những lối đichất đầy quan tài Tất cả bao trùm lên một niềm xót thương, bóng giặc lố nhốkhắp các ngõ ngách.Những ánh hỏa châu vàng khè cay đắng.Máu và nước mắt

đã chảy thành dòng, bao nhiêu những hờn căm uất hận như muốn bùng cháythành hàng trăm mũi tên xẻ xác quân thù.Một nỗi buồn tràn lên bi tráng và dadiết

Ánh hỏa châu vàng khè cay đắng Giăng ngang mắt ướt học trò Giăng ngang chuyến xe đò nức nở Nẻo về trường năm ấy mưa bay (Giữa hai hàng lục bát)

Tiếng giầy đinh quân giặc khua ở khắp đường khiến cho tiếng chó trucàng trở nên nhức nhối, ngực phố đang bị cắt xẻ giữa vô vàn những vết thương,dòng sông Hương bớt trong, những lời ca Huế vắng hẳn Thành phố tràn lênnhững mịt mù khói trắng, thanh niên bị bắt đi làm ngụy, bị đầu độc bởi cần sa,những cô gái bị bắt làm nô lệ tình dục với rượu và thuốc sao mà chua xót thế,biết tới khi nào thành phố mới lại có mặt trời

Những ngày thành phố không có mặt trời Chỉ những mặt buồn dâng lên mép cốc

… Thành phố rú gầm xe bắt lính Nhưng mặt gái trai buồn sau khói thuốc cần sa.

(Cột đèn lĩnh xướng)

Chiến trường khốc liệt, mạng sống nhẹ tựa như chiếc lá bay, thế nhưngtình cảm đồng chí, tình quân dân đùm bọc, cưu mang chia sẻ đã khiến cho biếtbao người lính khắc cốt ghi tâm, dẫu có trăm ngàn gian khổ hơn nữa, hiểm nguyhơn nữa họ vẫn keo sơn, nhất trí một lòng vì nước quên thân, vì dân phục vụ.Cuộc chiến kết thúc, dư âm chiến thắng cao trào rồi cũng lui dần để nhường chỗcho những điều thực tế, cuộc sống bộn bề hơn, đồng đội mỗi người mỗi ngả

Cuộc sống vốn dĩ đa thanh, những cung bậc vui- buồn cứ đan cài lẫn lộn.Thi sĩ- họ khác người thường ở chỗ họ nhạy cảm hơn, cũng đa cảm hơn, nhiềuxúc cảm nhưng cũng có rất nhiều sự hỗn độn trái chiều Nhà thơ Hòang NhuậnCầm cũng không phải là một ngoại lệ khi chiêm nghiệm về những góc cuộc đời

có nhiều lúc thoát ra một nỗi buồn hoang hoải, buồn như một điếu thuốc tàn,như một làn tóc buông xõa Đã qua bao nhiêu lần giông tố cuộc đời, bao lầnrung động, say đắm rồi vỡ nát trong tình yêu thì cũng có lúc nhà thơ trở về vớinỗi buồn một mình tưởng như khờ dại, hóa đá Nhà thơ như muốn buông xuôi đitất cả, mơ lại từ đầu để bớt những vết thương, bớt những trái ngang sầu khổ.Nhà thơ muốn ngồi thư thả như chưa từng mơ mộng , chưa nhớ và vội vã quánhiều, muốn cười như chưa từng nếm thật nhiều những thống khổ, cười nhưchưa từng yêu, chưa từng tổn thương Căn nhà buồn hơn khi những tháng ngày

“buồn nôn” đốt trên đầu điếu thuốc Những ngọt ngào, lãng mạn bị thay thế bởinhững vu vơ, hóa đá

Người ngồi chưa bao nhiêu

Đã hết thời lãng mạn

Thơ nằm như trúng đạn

Ta ngồi tay xuôi xuôi…

(Trong căn nhà thật buồn)

Vòng xoáy cuộc sống ngày một khắc nghiệt hơn Nggười ta thận trọng vớinhau hơn, nghi ngờ hơn, sống nhạt hơn, con chữ bị đẩy xuống thấp đến tận cùng

để chứng kiến sự lên ngôi của con số, của đồng tiền Người ta thờ ơ lãnh cảmvới cảm xúc của người khác và cảm xúc của chính mình.Người ta dành ít thờigian riêng tư để hàn huyên chia sẻ và cảm nhận cuộc sống Người ta lao đầu vàocông cuộc làm giàu cho bản thân và có khi là lừa bịp lẫn nhau, lừa thầy phảnbạn Người ta sống gấp, sống hời hợt và bị thế lực đồng tiền làm cho đảo điêntrong vòng xoáy ấy, để mà tìm ra được một người tri kỷ thực sự khó biết nhườngnào.Nhà thơ thèm những phút giây lắng lại bên cốc trà đá vỉa hè để ngẫm về sựđời, thèm cái phút đi đôi guốc mộc, mặc cái quần chùng ngồi hàn huyên vớihuynh đệ bên quán nước để làm thơ và chia sẻ về thơ như thủa nào.Nhưng rồichẳng có ai cả, mong ước tưởng như rất đỗi bình dị ấy hóa ra lại quá cao vời

Nhà thơ thèm một người bạn tri kỷ để hàn huyên Hơn cả niềm mong đợi/ Hơn

cả nỗi hẹn hò Ngồi bên trời mưa như trút nước, nhà thơ phải rơi nước mắt vì

một hiện thực quá đỗi phũ phàng Bên một góc quán nhỏ, chỉ có nhà thơ, cô bánhàng, cốc trà nóng, bàn tay lạnh và trái tim đang tê buốt Và rồi nỗi ám ảnh ấytheo vào trong màn đêm, len vào trong giấc mơ òa khóc…

Đêm nay trong giấc mơ Gặp lại cơn mưa ấy Lấy tay sờ lên môi Thấy hai hàng lệ chảy (Cho người tri kỷ)

Tìm kiếm được một người tri kỷ quả là khó khăn khi mà bên cạnh ta đều

là những “diễn viên” rất chuyên.Diễn Viên có thể là người lạ, người quen haythậm chí là người thân.Hoàng Nhuận Cầm như mơ hồ và lạc lõng giữa nhữngđen- trắng của cuộc đời.Nhà thơ hồ nghi tất cả không phải là điều vô lý, bởi lẽnhững thực tế về cuộc sống đang dần ảo diệu, nhợt nhạt và phôi phai đi rất nhiềugiá trị.Nhà thơ thấy lạnh cóng trước những khuôn mặt vô cảm, lãnh đạm trướccuộc đời Họ có thể ngang qua cuộc đời nhà thơ rồi biến mất vĩnh viễn, nhưngcũng có khi đó là những người sống gần kề để rồi nỗi buồn trở nên dai dẳng Đểrồi nhà thơ chỉ dám sắm hay mong muốn sắm cho mình một “vai phụ” cho cuộcsống bớt hoảng hốt trước những bon chen không lối thoát

Những năm tháng khói lửa ngoài chiến trận, tiếng chim trên đồichốt,nhánh hoa giữa rừng, trái ngọt trên cây đã khiến cho tâm hồn nhà thơ-người chiến sĩ mê say biết mấy, khát sống và yêu đời biết mấy, quật cường vàmạnh mẽ biết mấy Giờ đây thì sao giữa tất bật rối ren của những ngày bìnhthường không khói súng? hoa trở nên rũ rượi buồn, trái khế nứt ngang héo rũ, cátrong chậu, chim trong lồng cựa mình tìm lối thoát, tiếng đàn cũng trở nên buồnthảm thê và chính nhà thơ cũng đang tìm lấy lối thoát cho chính mình để rồicũng chịu chung số phận “cá chậu chim lồng” Chim chẳng buồn hót, ngườicũng như đã cạn rồi Và sự thực:

Ơ kìa nước mắt lênh đênh…

Có Diễn Viên nào ở lại cùng tôi Thành Áo, thành Cơm, thành nghĩa Con Người

…

Để tôi trở thành một thằng thi sĩ

(Diễn Viên ơi)

Với những người lãng mạn, sống cảm xúc thì một khi đã yêu họ sẽ traohết linh hồn của mình cho niềm tin vào những điều tốt đẹp, vĩnh hằng Nhưngcuộc đời thì cứ chảy trôi không ngừng, thế sự đảo điên, con người thay đổi và

“em”- người cứ ngỡ sẽ gắn bó cùng “tôi” mãi mãi cũng cất bước ra đi mãi mãibên cạnh một người khác trong bộ áo cưới thanh khiết mà tôi từng mơ nó sẽ làcủa tôi Em còn nhớ không một thời em và tôi ngây thơ của tuổi mười sáu, tôidại khờ gắn bó với em cùng những gì đẹp nhất.Góc phố đã qua, những vần thơtôi viết tặng, chúng ta đã vô tư đi qua một thời áo trắng.Tôi lên đường ra trận,

em ở lại với những lyến lưu và nỗi nhớ, ấy vậy mà ngày tôi trở về em đã khoắclên mình áo hoa Chiếc xe điện vẫn đơn sơ lăn bánh qua thành phố với bản nhạccuối cùng của chúng ta Chúng vẫn giống như những hồi xưa em còn bên cạnh,nhưng giờ chúng tiễn em theo chồng và chúng nín lặng nhìn thấy một người vừacởi áo lính ngồi khóc rưng rưng

Áo trắng em thăm thẳm góc trời kia

Áo cưới em đi hút trời gió bụi Ngón tay thon mổ lên tàn thuốc lụi

… Mỗi thoáng buồn, mỗi thoáng chẳng thành tên

(Nến sắp tắt)

Cuộc sống hậu chiến có quá nhiều đổi thay, đảo điên khiến cho con người

ta cảm thấy hoang mang và sợ hãi Nhà thơ như thấy mình đang bị cô đơn giữanhững người đang quen bỗng lạ, thấy mơ hồ trước những điều giả dối Khôngchỉ có Hoàng Nhuận Cầm mà rất nhiều nhà thơ khác cũng cảm nhận rất rõnhững biến dạng của cuộc sống để rồi họ đã khắc họa nên thật nhiều những cáitôi phức hợp qua thơ.Đó là khát khao lật tới những chiều sâu, những giá trị mấtmát.Lúc ấy, thơ đã vượt qua những logic thông thường để phát triển dự cảm,cảm giác Cái nhìn trong thơ mang tính hướng nội sâu sắc, những mảnh vỡ tâmtrạng, những lo âu khắc khoải, những bể dâu cuộc đời được nói lên một cách riếtróng qua góc nhìn đời tư , những cảm nhận nuối tiếc về thời gian gắn với sự mất

mát tàn phai của tuổi trẻ, về hạnh phúc vuột khỏi tầm tay với Một chấm xanh ( Phùng Khắc Bắc), Tự bạch (Trần Anh Thái), Bài ca số phận ( Phan Thị Hồng

Ngát)…

Những khắc khoải lo ấu ấy không chỉ ám ảnh trong tâm hồn, trong thơ màđôi khi còn hiện lên về sự dự cảm của những cái chết, sự kết thúc của nhữngchuỗi tháng ngày nghi hoặc Khi con người ta cảm thấy mệt mỏi, bế tắc thì họhay nghĩ về những điều tồi tệ hơn sự sống- cái chết, nhưng đối với những conngười đã mất đi niềm tin vào cuộc sống thì cái chết lại như một sự giải thoát đầy

dễ chịu Chết là hết, hận thù, ghanh đua, ngay cả sợ hãi cũng không khiến người

ta phải lắng lo thêm nữa.Cái chết là một giấc ngủ nhẹ nhàng để quên hết những

sẽ như một vì sao rơi rụng tự thân bước vào một cuộc dạo chơi vô hình, xa lạ vàhoang vu- một cái chết buồn như chính những sự buồn tiềm ẩn mà mỗi ngườisống đang phải chung sống hàng ngày như cơm ăn, nước uống Có lẽ, chỉ cònnhững vần thơ là chân thật, là xúc cảm, là gần gũi, nhưng biết đâu nó náo độngđấy nhưng rồi cũng trở thành bất động theo người chết bởi người sống thờ ơ và

vô cảm

Nếu tôi chết gia tài để lại Thơ mấy bài nào có gì đâu Bạn đến viếng mua hoa bằng nhựa Cắm trên mồ cho được bền lâu

ma không biết là ai mất, những người quen cũng quên mất tên nhau, đám mây

đã không còn màu sắc, nhìn thấy đám cháy mà không cảm được ngọn lửa… Nóthật quá đỗi khác xa so với những ngày xưa, cái thời đạn bom mà vẫn đượm tìnhngười với trái tim nóng rực Thất bại, buồn phiền với hiện tại để rồi khát mấy,ước mấy một thời huy hoàng năm xưa

Tiếng chim hót ngay trên nòng đại bác Một ánh mắt không thể nào đổi khác Phượng vẫn hồng như máu những năm xưa

(Cho Phượng năm xưa)

Phải đối diện với nhiều những trái ngang của cuộc đời, những toan tính,lừa bịp, người ta tưởng như cuộc sống này bỗng trở thành một chiến trườngkhốc liệt và bạo tàn nhất dù không một tiếng súng, không có khói bom mà chỉ cóánh mắt hình viên đạn, trái tim hình viên đạn, tâm hồn hình viên đạn, không khívây quanh nặng nề sát khí mà con người ta tự tạo ra cho nhau Nhà thơ thấykhao khát đến cháy bỏng những quãng đầu tiên của cuộc đời, cái thời trong sángngây thơ của tuổi trăng tròn mười sáu, cái thời mà còn đó nụ hôn tinh mơ và tráitim buổi sớm sao mà đẹp vô ngần Những ngày xưa ấy dẫu có sống giữa khóibom lửa đạn, dẫu phải đánh cược cả sự sống thì con người ta vẫn nguyện chiếnđấu và hy sinh tới hơi thở cuối cùng Ấy vậy mà sao giờ xót xa thế, nghi ngờ thế

và tưởng rằng đã gần như tuyệt vọng

Vùng chiến trường không khói đạn Mắt nhìn như súng nhìn ta

… Tôi tựa cửa chờ chính tôi Tuổi thơ đi không trở lại Trong trắng xa rồi mãi mãi Tan là tan vỡ mà thôi (Một thời vô tội)

Tác giả khát khao biết mấy cuộc sống này mãi mãi là những khoảnh khắctrong veo của tuổi thơ, cái thời vô tội mà chẳng thứ của cải châu báu nào có thểđánh đổi được Với những gì đã trải qua và ngộ ra, “mặt sau” khắc nghiệt của

chiến tranh đã khiến cho nhà thơ đủ tỉnh táo và dũng cảm để nhận ra: Câu thơ

cũ có gì không thực nữa/ Chớp qua hồn như pháo sáng mà thôi, để rồi “Mùa

xuân ấy dưới màu hoa rất đỏ/ Anh xếp ba lô, lặng lẽ đốt thơ mình(Dưới màu hoa rất đỏ).

Thế nhưng sau bao nhiêu ngờ vực và nghi hoặc, nhà thơ như “tỉnh” trước baonhiêu ký ức tươi đẹp vô ngần dù có phải tồn tại bên cạnh thương đau và mấtmát Cuộc sống vẫn còn đó thật nhiều những con người đi qua đời mình khiếnmình phải nhớ, còn đó nhiều ký ức thật đẹp mà không có thứ vật chất nào có thểtráo đổi.Đó là hình bóng của những người anh em, hình bóng đồng đội, hình ảnhcủa một thời khốc liệt mà anh dũng, hình ảnh và dư âm của những mối tình.Qúakhứ qua đi để cống hiến cho thực tại, cuộc sống là thế, luôn có rất nhiều nhữngphức tạp và phải chăng ta nên đối diện, đương đầu và chiến đấu thay vì trốnchạy, tuyệt vọng, chán nản.Cuộc đời này không phải khi nào cùng bình lặng,nhưng cũng không phải là toàn sóng gió, ta phải sống cho ta, cho những ngườiquanh mình và cho những điều tốt đẹp hơn Và rồi, Hoàng Nhuận Cầm đã thốt

lên để phục sinh chính mình: Tốt hơn, đừng chết!

1.3.Cái tôi hướng đến tương lai

Dẫu chiến trường có khốc liệt đến dường nào, dẫu bầu trời có đen đặcmàu khói súng, thì nhà thơ vẫn luôn giữ trong mình những giai điệu lạc quan-những dự cảm giữa rừng hoang sương muối, đốt lửa và nhớ mặt trời, giữ trongmình một niềm tin bất diệt về một ngày mai hồi sinh căng tràn sức sống Nơirừng sâu heo hút này, ngày mai sẽ vang lên tiếng hát của sự sống mới, những hốbom sâu cây cối sẽ tốt tươi Mơ ước và khao khát ấy đã biến thành nghị lực, đứctin và niềm vui, khiến cho tâm hồn người lính như run rẩy vui sướng đến mấtngủ , để rồi càng quyết tâm hơn giữ vững đất quê nhà

Chúng quanh đây nhiều chồi non dịu mát

Sẽ là nơi tôi thức đợi mặt trời

Sẽ là nơi tôi hát và đánh giặc Đồng đội ơi, thương mến đến không cùng.

(Những câu thơ viết đợi mặt trời)

Ngày nào mới đặt chân lên chiến trường Huế, nhà thơ đã không khỏi bànghoàng và xót xa với những điều tai nghe mắt thấy, khi quân Mỹ ra tay đàn áp vàdày xéo thành phố Thành phố xác xơ buồn, truyền thống đất học bao năm bị vùidập trước những tội ác tày trời của quân giặc Khói thuốc súng, khói cần sa,rượu thuốc khiến cho những tia hy vọng giải thoát cho mảnh đất Cố đô trở nênđen đặc Nhưng rồi, hết thảy những nỗi buồn đã hóa thành những nỗi căm hờn

và khơi lên một ý chí chiến đấu bất diệt trong mỗi một chiến sĩ, mỗi một ngườidân yêu nước của xứ Huế Những cuộc xuống đường hiến máu cứu quê hươngcủa bao nhiêu lớp người đã hóa thành sức mạnh bất diệt cuốn phăng đi những áctàn của lũ thú dữ Lửa đã thắp cháy tràn mọi phía để truy quét quân thù.Áotrắng, áo nâu, áo xanh cùng xuống đường diệt giặc.Tình yêu quê hương ấy dẫuphải đổi bằng thịt xương, máu và nước mắt thì cũng nguyện hiến dâng để mộtngày Đất nước lại thắm hoa Những ngày tươi đẹp sẽ đến để đáp lại tinh thầnchiến đấu quật khởi, rồi những con phố sẽ vắng bóng quân thù, những em thơđược cắp sách tới trường và sông Hương sẽ lại xanh trong, cầu Trường Tiền sẽlại tấp nập đông vui

Như một điều sẽ đến với tương lai Bãi cỏ xanh đàn em cười như mộng Mùa khai giảng tưng bừng trăm trận trống Chùm phượng xòa trên áo trắng ca dao.

Nhuận Cầm nhắc lại rất nhiều trong những vần thơ áo lính là hình ảnh về cuộcsống lao động sản xuất giữa một trời khói bom Nhà thơ nhắc về những hình ảnhthân thương ấy không chỉ có nỗi nhớ, niềm tự hào mà còn hàm chứa biết baonhững niềm lạc quan, tin tưởng về một cuộc sống sẽ hồi sinh giữa những điềukhắc nghiệt nhất, vì sự sống của Đất nước mình là vĩnh cửu Giữa chiến hàomùithơm của rơm rạvà mùi cỏ vẫn cháy tỏa bay khắp nơi, để rồi đất lại bung nởnhững chồi xanh Tay các anh cầm súng, mắt nhằm thẳng quân thù, trái tim luônhực nóng bên tượng đài người mẹ Tổ quốc Mẹ ơi! mẹ cứ đốt đi, tàn tro bay lênrồi ngô khoai sẽ mọc, lúa lại vàng ươm khắp đồng Hôm nay chúng con chiếnđấu, đồng vẫn xanh rì rào Nơi nào cũng là quê hương ,dẫu đảo xa hay rừng sâunúi đá, chúng con sẽ hẹn ngày về để hát bài ca gieo trồng

Dòng máu nóng không chỉ hừng hực lửa mỗi lúc xung phong mà máunóng còn chảy tràn khi chúng con cảm thấy tự hào xiết bao về đất mẹ.Phía trước

là chiến hào là biên giới, là biên đảo, là núi non thì đằng sau vẫn là cánhđồng.Niềm tin ấy chưa một phút giây nguôi

Mai đồng lúa trĩu bông Mắt mẹ nhìn kinh ngạc Mai quân thù ngơ ngác Trước những đòn bão giông (Trong chiến hào biên giới)

Giữa những khoảng bộn bề của cuộc sống sau cuộc chiến, những nỗi buồnkhông tên, những mộng ước chưa thành, nhà thơ hoài niệm về những ký ứcoanh liệt của một thời tuổi trẻ đã xa với máu và hoa để rồi lạc quan và hướng vềtương lai với những mầm sống mới, thế hệ mới- tuổi trẻ và con Sau biết baonhiêu mảnh tình con, những nỗi buồn sâu sắc, những hợp tan khó lường HoàngNhuận Cầm đã tìm thấy người phụ nữ của cuộc đời mình Nhà thơ đã từng thấtvọng bao nhiêu thì nay lại hy vọng bấy nhiêu với một tình yêu không hẹn trước,

đó giống như một món quà, là niềm tin yêu mà ông trời ban tặng cho ông saubiết bao mất mát.Một tình yêu giản dị đầy tin yêu, nến đã tắt nhưng rồi sẽ lại rựccháy khi có em trong cuộc đời.Và thật vậy, tình yêu ấy đã gắn bó với nhà thơcho tới ngày hôm nay để cùng gây dựng lên hãng phim mang tên “Điệp Vân”.Những nỗi muộn phiền đã như mây cuối trời để thấy một khoảng trời tỏa nắng.

Ta quen nhau giản dị đến lạ kỳ Anh như người say trên đường em chợt thấy

Nến đã tắt- Đêm nay lại cháy Cầu chúc gì trong ánh sáng Vân ơi…

(Mây cuối trời)

Niềm hạnh phúc lớn lao của mỗi người là xây đắp trọn vẹn một tổ ấm vớingười vợ hiền và tiếng cười con trẻ Đó là một tương lai thật thanh bình, đủ đầy

và ngập tràn những ấm áp của hạnh phúc, con là sự kết tinh đẹp nhất của tình

yêu giữa “anh” và “em” bởi lẽMôi đã đến tìm môi sau khói súng “Con” chính là

lẽ sống của cuộc đời Nhà thơ nguyện giữ gìn những ký ức tuyệt đẹp, vun vénhạnh phúc thực tại, hay có thể nuốt cả những nốt buồn để bao bọc những điều

ấm áp cho con trong tương lai Với tương lai tròn vẹn ấy, con hãy hát bài ca hoatuyết trắng mà mẹ chưa kịp hát riêng cho mình vì một thời đạn bom, chia cách

và thống khổ Con hãy đến và hát về tương lai với tất cả những gì là quý giánhất của một thời quá khứ mà bố và mẹ đã từng trải qua

Cha khao khát sau này Thích gì, con hát thế

Dù cha thành Xác pháo

Để mừng con

(Nhớ ngày mai)

Con cái là mầm sống là những niềm thương yêu vô ngần của bố mẹ Dẫucuộc sống có gian khó đến đâu, chỉ cần nghĩ tới những đứa con là nhà thơ đãcảm thấy tươi mới và được cộng thêm sức mạnh Chẳng thế mà nhà thơ đã chia

sẻtrên An ninh thế giới năm 2010 rằng : Con là cái còn của sự mất.

Tiều kết: Hoàng Nhuận Cầm đã khắc họa con người mình qua thơ một cáchsâu xa và giàu màu sắc Đó là cái tôi lãng mạn của một chàng thi sĩ đa cảm, cáitôi buồn hoang hoải khi đối mặt với những góc khuất ngày một lồ lộ trong cuộcsống.Nhưng rồi nhà thơ lại vùng lên mạnh mẽ và lạc quan với cái tôi hướng tớitương lai.Đó là những đường nét đặc biệt đã khắc họa lên tính cách và chất thơHoàng Nhuận Cầm

2.Nhân vật trữ tình khác

Văn chương nói chung và thơ ca nói riêng là một thế giới nghệ thuật giàumàu sắc và thanh điệu Đó là thế giới của cảm xúc, là nơi mà ta thấy rất rõ vànhận diện được những cái tôi trữ tình “rất tác giả”.Nhưng không phải bao giờ tácgiả cũng chỉ biểu hiện lên cái tôi và thế giới nội tâm riêng của mình, mà xungquanh ấy còn biết bao nhiêu những thanh âm khác của sự sống Thơ ca là sảnphẩm của sức lao động và sáng tạo của mỗi một nhà thơ, nhưng các nhà thơ lạiđược sinh ra và sống cùng cuộc sống Viết là để bày tỏ và sẻ chia, chính vì lẽ đó

mà trong thơ đã xuất hiện rất nhiều các nhân vật trữ tình khác xoay quanh cái tôitrữ tình.“Họ” nói giúp tâm sự nhà thơ, lắng nghe, chia sẻ và chắc chắn sẽ có ýnghĩa vô cùng lớn lao đối với sự tồn tại của bản thể trữtình Và như một lẽ tựnhiên, họ xuất hiện đong đầy thương mến qua mỗi ý thơ Với nhiều nhà thơ trữtình khác, ta thường thấy hình ảnh quen thuộc và đậm nét là các “nàng thơ”, cònvới Hoàng Nhuận Cầm, ông cũng gửi gắm thật nhiều tâm sự vào “em” nhưngtrong phạm vi khóa luận người viết xin được khai thác sâu hơn về hình ảnh

“Người Mẹ” và hình ảnh đồng đội của nhà thơ

2.1 Hình ảnh “Người Mẹ”

Không ai yêu mẹ bằng con Không ai thương con bằng mẹ

Mẹ là quê hương của con ( Mẹ là quê hương)

Mẹ không chỉ là người sinh thành, nuôi dưỡng mà mẹ còn là “ngườitruyền cảm hứng” cho những đứa con của mình.Nguồn cảm hứng ấy là lòng yêuthương con người, quê hương- những bài học đường đời đầu tiên để nuôi dưỡngtâm hồn một con người Nếu người cha trao cho những đứa con sức mạnh củakhí chất thì mẹ chính là người khiến cho phần tâm hồn của những đứa con trởnên ấm áp hơn Mẹ cho con thấy quê hương đẹp đến nhường nào, tình quê thắmđượm biết nhường nào qua những làn điệu dân ca, lời hát ru, câu ví dặm, nhữngcâu chuyện cổ tích… Trái tim đầy tình yêu thương, hy sinh của mẹ đã nuôidưỡng triệu triệu những người con yêu dấu của Tổ quốc tiếp bước cha anh bảo

vệ và xây dựng Tổ quốc Ai cũng có một người mẹ đẹp nhất và yêu thương nhấttrong đời, Hoàng Nhuận Cầm cũng vậy, nhưng bên cạnh đó cũng giống như baonhiêu chàng thanh niên mang màu xanh áo lính khác vẫn nguyện khắc ghi trongmình hình bóng của người mẹ Tổ quốc thiêng liêng

` Trên khắp các nẻo đường hành quân và chiến đấu, Hoàng Nhuận Cầm đãcùng với đơn vị vào sinh ra tử ở không biết bao nhiêu những mặt trận ác liệt, đitới nơi đâu nhà thơ và đồng đội cũng nhận được những sự đùm bọc chở che củacác bà, các mẹ Đất lạ bỗng hóa nơi chôn nhau cắt rốn, tình người, tình quân dântrở nên gắn bó khăng khít và thiêng liêng Dọc khắp chiến hào đều lan tỏa mùirơm rạ, hoa trái vẫn trĩu cành ươm vàng bên thuốc súng, ruộng đồng vẫn ngátxanh, mùa màng đầy tươi mới Mẹ đào hầm chở che suốt cả cuộc đời, mẹ giãgạo mẹ nuôi bộ đội, mẹ thức suốt những canh khuya để vá áo và trông chonhững đứa con ngủ yên giấc Mẹ là của riêng nhưng mẹ lại là của chung, mẹ củabạn cũng là mẹ của mình, biết bao người mẹ đã tiễn con ra trận và căn dặn con

trai mẹ phải chiến đấu ngoan cường Những câu thơ thiết tha về mẹ làm sao cóthể nguôi…

Buổi mẹ và em gái tiễn lên đường Thịnh cùng tôi đã hứa gì với mẹ Nghe súng nổ biết Thịnh thương mẹ thế…

(Thư mùa thu)

Không biết bao nhiêu lần nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã gọi lên tiếng mẹ

ở giữa mặt trận Mẹ ơi! mẹ đốt nữa đi để rồi đồng ruộng lại lên xanh Qùa quê

mẹ ngọt lành để tiếp thêm nhựa sống và làm sáng thêm tinh thần chiến đấu Mẹ

đã gửi vào ba lô con những gì trồng được trên đất dày bom đạn và nắng giómiền Trung Qùa quê mẹ là thức quà xuân tuyệt vời để ươm màu sự sống và gọi

về khát khao xanh.Mẹ đã hy sinh suốt cả cuộc đời, những người chồng ra trậnrồi lại tiễn đưa con Những người thương yêu nhất của cuộc đời mẹ có thể ra đimãi không về nhưng ở quê nhà, mẹ vẫn hăng say sản xuất và cùng chúng conchiến đấu Mẹ che chở chúng con, rẽ lối giao liên cho chúng con, giặc bắt vàđánh đập mẹ nhưng mẹ vẫn hiên ngang để rồi giữa trận đòn của giặc mẹ đã vẽlên màu cờ Giặc có đốt nhà của mẹ thì mẹ lại dựng lại, giặc có phá ngô khoaithì mẹ vẫn lại trồng Lá cờ thắm biết bao nhiêu dòng máu anh hùng, thắm cả đức

hy sinh của mẹ Chúng con hứa sẽ chiến đấu ngoan cường để đưa mẹ tới nhữngngày chiến thắng Nghĩ về mẹ mà lòng chúng con xúc động khôn nguôi

Chiến hào con bật dậy Cán cờ con cầm đây Màu đỏ dòng máu mẹ Rng rung trên bàn tay (Người mẹ và lá cờ)

Trong bài thơ Chúng con ngồi nghe tiếng Mạ rang ngô mới thật đặc biệt

và xúc động biết bao nhiêu, đó giống như một bức tranh họa chân thực nhất vàcảm động khôn nguôi về tình quân dân cá nước với hình ảnh khó có thể tìmkiếm ở nơi đâu về hình ảnh người mẹ ấy như Đất nước Việt Nam Giữa trời bomrơi đạn lạc, mẹ vẫn lên nương đốt rẫy tra ngô, những mùa vàng cất đựng chắtchiu để nuôi bộ đội, tình yêu thương và sức mạnh phi thường của mẹ như ngọnlửa hồng, như máu nóng ủ ấm cho trái tim triệu người con Bếp của mẹ nồngnguyên mùi lửa cùng các con quay quần sau mỗi trận đánh, nương mẹ vẫn vàngnhư lửa, hòn đá trên rừng đã mòn vẹt bước giao liên của mẹ để cùng chúng conchiến đấu… Ôi! Ta có thể tìm thấy ở đâu trên trái đất này những hình ảnh như

thế về mẹ, những người phụ nữ :Anh hùng- Bất khuất- Trung hậu- Đảm đang.

Lửa Mạ đốt suốt triền đồi như thế Lửa Mạ đốt như một câu chuyện kể Đồng đội về quanh bếp lửa rồi đây

… Chúng con ngồi nghe tiếng Mạ rang ngô Sau những năm chiến tranh vượt qua bom nổ Dấu vết đầu tiên của mùa dài gieo vỡ Hòn đá ven rừng mòn vẹt bước giao liên.

(Chúng con ngồi nghe Mạ rang ngô)

Những người mẹ đã trở thành mẹ Việt Nam anh hùng, mẹ đã có cả triệucon và tình yêu của mẹ dành cho những người con mang màu áo lính luôn bao lađến tột cùng Hình ảnh người mẹ Tổ quốc thiêng liêng và vĩ đại không nhữnghiện hữu là những người mẹ bằng xương bằng thịt, mà mẹ Tổ quốc đã hóa mìnhtrong mỗi tấc đất chúng con qua, mỗi dòng sông con uống nước và tắm mát, mỗicánh rừng bạt ngàn che chở bước chân hành quân, mỗi cánh đồng vàng ươm lúa

chín, những hoa trái đầy cành, chim non và tiếng ve kêu, biển xanh và đảo xa…hết thẩy đều là mẹ Đất nước có chiến tranh khiến mẹ đau khắp mình, mẹ là Huếcon thương, là Hà Nội của trái tim, là Cà Mau chưa một lần được đặt chân tới, làbao chiến trường khói lửa, là tình yêu thương, tinh thần đoàn kết của cả nướcnon mình Mẹ bao la và vĩnh hằng.

Như chính sự cắt nghĩa về Đất và Nước của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềmvậy, Đất nước chính là sự kết tinh hài hòa của những vẻ đẹp nguyên sơ của thiênnhiên, lịch sử và con người.Người mẹ Tổ quốc đã sản sinh ra những đứa con từnhững cánh nôi, con đường, dòng sông, lũy tre, miếng trầu, câu tục ngữ cadao…để rồi những người con sẽ nguyện bảo vệ tới tận cũng những giá trị cốt lõithiêng liêng ấy Người mẹ Tổ quốc trong trái tim và thơ của Hoàng Nhuận Cầmthật đẹp, thật anh hùng biết bao Những điều ấy chính là nguồn sống, chính làmáu thịt để mỗi người con dâng trọn đức tin sống và chiến đấu tới hơi thở cuốicùng.Chứng kiến những nỗi đau khôn cùng mà mẹ Tổ quốc phải chịu đựng, đứacon nào cũng quặn lòng đau Những niềm thương mến đã dâng thành hờn căm,nguyện hy sinh xương máu cho tới phút cuối cùng để đổi lấy tự do độc lập.Trong trái tim của chúng con luôn trào dâng những hình ảnh và tiếng gọi vềngười mẹ Tổ quốc thương yêu, những vết thương trên thịt da chúng con dẫu cónhức nhối suốt những tháng năm dài nhưng chỉ cần mơ về một ngày đất mẹ liền

về một mối là chúng con lại nguyện hy sinh tất cả

Phố phường ơi! Nếu phải gửi thịt xương Xin dâng tuổi hai mươi lên chiến địa

Mẹ thấy không đuốc thắp tràn mọi phía Lửa soi vào ánh mắt, đáy tim nhau

(Dàn đồng ca tuổi trẻ)

Được đất mẹ chở che và dẫn bước con đi, không có những nỗi niềmthương yêu và tự hào nào ấm áp và thiêng liêng hơn thế Dẫu có hành quân băng

đèo vượt núi, dẫu có bao gian khó nguy nan thì chúng con vẫn vững dạ để tiếpbước những trường tồn vĩnh cửu Quân thù sẽ kinh hồn bạt vía với những trậntiến công, những trận đánh nhanh như vũ bão.Rồi chúng nó sẽ phải cút xéo,những mát lành lại về với da thịt của chúng con, của quê mẹ.Mọi miền chúng talại hòa ca, nông trường xanh mùa, Thành phố nhộn nhịp hoa nắng và tiếng trẻthơ cười Những đồng đội nằm lại với đất mẹ sẽ mỉm cười dõi theo sự trườngtồn của dân tộc mình Dáng mẹ đã qua bao mùa mưa nắng gian lao rồi sẽ nởthành hoa bất tử.

Chúng con trào như gió xuống đồng bằng Chân con mẹ về đặt lên đất mẹ Đất ơi đất sao mà tha thiết thế Đây bạt ngàn mắt lính có sông Hương

(Dàn đồng ca tuổi trẻ)

Được ủ ấm với tình yêu của người mẹ Tổ quốc dọc khắp các chiến hàonhưng Hoàng Nhuận Cầm vẫn không thôi khắc khoải về hình ảnh của người mẹ

đã chín thàng mười ngày mang nặng đẻ đau.Có lẽ ai cũng vậy chứ không riêng

gì nhà thơ mới thế, tình mẫu tử vẫn là tình cảm thiêng liêng nhất mà khó cóngôn từ nào có thể diễn tả được Người truyền cảm hứng cho tâm hồn đầu tiêncho nhà thơ chính là mẹ với những khúc hát ru bên cánh nôi, những câu tục ngữ

ca dao, với Truyện Kiều, với những tiếng giã gạo suốt canh khuya để nuôi conkhôn lớn, với những bài học làm người từ thủa bi bô tập nói cho tới khi mẹ tiễncon lên đường ra trận Năm con mười chín tuổi, mẹ đã khoác lên người con cảbầu trời màu xanh để cùng đồng đội vươn tới tự do Đứa con trai chưa một lần

xa mẹ đã ngẩng cao đầu giã từ quê hương lên đường đánh giặc và mang trongmình một nỗi nôn nao nhưng lại vững tâm hơn khi nhớ về những gì mẹ đã nuôidưỡng con, nhắn gửi con và con sẽ xứng đáng là thằng con trai của mẹ Hìnhảnh mẹ gắn liền với hình ảnh mẹ Tổ quốc bên lũy tre xanh, bờ sông, ông trăng

và quả thị, những câu tục ngữ, ca dao thắm đượm tình quê Mẹ dạy con biếtyêu quê hương, biết sống và chiến đấu hết mình vì người mẹ Tổ quốc.

Từ trong lấm láp bàn tay

Mẹ ru tôi ngủ giấc ngày còn thơ Tháng bảy lác đác cành ngô Tiếng chày ai nện đêm thu ghẹo người

Mẹ tôi giã gạo nuôi tôi Chày mùa thu gõ mãi lời nước non

(Mùa thu tôi yêu)

Những tháng ngày chiến đấu xa nhà, xa phố phường và xa mẹ, nhà thơmang nhiều lắm những nỗi niềm khôn nguôi về “phương ấy” với những đêmthức trắng bâng khuâng, những lần nghe chim kể chuyện trên đồi chốt mà nhớtuổi thơ với bài đồng dao mẹ từng đọc và dạy con, hình ảnh người mẹ của nhàthơ hiện ra đẹp như một nàng tiên vậy Thời gian cứ thế trôi cho tới khi đuôi mắt

mẹ in hằn những vệt dài khắc khổ, tần tảo sớm hôm lắng lo cho gia đình vànhững đứa con của mẹ, nỗi vất vả và sự hy sinh của mẹ chưa khi nào là hết, vượtqua bao nắng mưa nuôi con khôn lớn rồi lại động viên con lên đường nhập ngũ

Có thể con của mẹ sẽ chẳng khi nào về nữa nhưng ngày tiễn con đi mẹ đã nắmchặt tay và dặn dò về đức tin, về Tổ quốc và vẫn ngóng theo mỗi bước chânhành quân của con

Mẹ đầu nguồn chớp bể lắm mưa dông Vòm tóc bạc trắng như bờ thác dựng Từng cắn răng nuôi con cầm khẩu súng Mỗi phút con lặng thầm, đâu nhẽ để riêng con

má rằng: Chúng con lên đường! ơi mẹ của con ơi!

Má là mẹ và mẹ là má Mẹ Tổ quốc và mẹ của con đã hòa quyện vào nhau

ấm áp và dễ mến như thế đấy Khắp các chiến trường con đã luôn mang bóng mẹ

ở bên để thêm lạc quan và vững tin, nỗi nhớ và niềm thương đã khiến bàn tay

ấm nóng, trái tim tràn máu nóng vững vàng và quyết tâm đối mặt với kẻ thù xâm

lược Và trong con vẫn như vẹn nguyên lời thề: Đánh giặc xong con lại về với mẹ.

2.2 Hình ảnh đồng đội

Tuổi mười tám đôi mươi, cái tuổi tròn và đẹp nhất cuộc đời, tuổi mànhững ước mơ và khát khao trở nên cháy bỏng hơn bao giờ hết.Tạm gác bútnghiên, tạm xa quê hương và những kỷ niệm, biết bao nỗi nhớ được gói ghémvụng về trong hành trang chàng sinh viên- người chiến sĩ lên đường ra trận.Nhưng tâm hồn tuổi đôi mươi, tinh thần tuổi hai mươi thì lúc nào cũng cháy, lúcnào cũng cất chứa bao ý chí quyết tâm vì Tổ quốc mẹ hiền, là vì:

Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình Tuổi hai mươi làm sao không tiếc Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc

(Thanh Thảo)

Chiến trường là nơi khốc liệt nhất, là nơi mà mọi toan tính về sự sống vàcái chết đều bị lu mờ trước ý chí quật khởi và lòng quyết tâm bảo vệ quê hương.Những cánh rừng heo hút bỗng trở nên thân thương lạ kỳ và là nơi đùm bọc, chởche không biết bao nhiêu đoàn quân.Nơi nao qua lòng lại chẳng yêu thương, tựphương trời chẳng hẹn quen nhau nhưng những chàng trai trẻ đã hóa thành đồngchí, thành tri kỷ và đan kết thành một sức mạnh mà khó có thế lực nào có thểquật ngã được tinh thần ấy Tâm hồn của những con người trẻ, xa gia đình, xangười thương yêu và mang trên vai nghĩa vụ thiêng liêng của dân tộc vẫn luônthương nhớ về quê hương sau những giờ nghỉ chân và sau mỗi trận đánh ác liệt.Khi ấy, điều đáng trân quý và đáng nhớ nhất chính là những kỷ vật ở hậuphương, những phong thư cùng nhau chia sẻ, những tâm sự, những ước mơ vẫncòn xanh ở giữa rừng về một ngày chiến thắng Những ký tuyệt đẹp ấy làm sao

có thể phai mờ trong tiềm thức của những người từng một lần cầm súng ra trận.Sau những hàn huyên cùng đồng đội, mỗi người lại trở về với nỗi niềm củariêng, khi ấy là lúc nhà thơ lại có những phút suy tư cho riêng mình

Bình minh hay hoàng hôn giữa rừng đều chất chứa vô vàn cảm xúc và kỷniệm Khi màn đêm buông xuống, có lẽ là lúc chiến trường bớt khốc liệt hơn cả,tiếng bom đạn cũng hiền hơn và nhường lại là tiếng muông thú kêu da diết,nhưng chàng thanh niên vẫn không sao chợpđược mắt vì nỗi nhớ và suy tư,

nhưng hơn hết vẫn là nhiệt huyết tuổi trẻ đến tận cùng Đánh giặc lần đầu ai chả thế, nhưng tiếng gà gáy nơi đây là tiếng gà của xóm mẹ là quê hương, là ruột thịt để rồi chiến sĩ lại vững tâm Cuốn võng vào theo tiếng súng mà đi( Nhật ký-Tặng đồng đội).

Những đêm khoét núi, ngủ rừng bè bạn vẫn kề vai sát cánh Bom đạncàng gầm gào bao nhiêu thì các anh lại yêu Tổ quốc sâu đậm thêm bấynhiêu.Những phút khó khăn chia nhau từng củ sắn hạt ngô, bát cháo xẻ nửa húpvới nhau trong tầm tọa độ.Tinh thần của các anh vẫn lạc quan không gì quật ngãnổi.Đêm có thể thức trắng đến trũng sâu tròng mắt để đuổi giặc, rồi bình minh

lại có thể cười ha hả trong rừng.Dẫu quân giặc bốn bên có ùa vào như châu chấuthì các anh vẫn chiến đấu đến cùng, vẫn “nhằm thẳng quân thù mà bắn” Cácanh gầy xanh mà hồng hào giữa biết bao gian lao và khát vọng Các anh khônglàm thơ nhưng xứng đáng được gọi là thi sĩ của cuộc đời, vì tâm hồn các anh cấtchứa những điều quá đỗi tuyệt vời, chất lạc quan vẫn soi sáng mọi “ngõ ngách”chiến trường, nơi hầm tối cũng là nơi sáng nhất.

Trong cuộc chiến khốc liệt, tình đồng chí nổi lên và đẹp như một mối tìnhthiêng liêng, kỳ diệu vượt cả thời gian.Những người đồng chí có thể “tự phươngtrời chẳng hẹn quen nhau để rồi thành tri kỷ, nhưng cũng có thể họ đã từng gắn

bó với nhau suốt những năm tháng tuổi thơ và cả tuổi thanh xuân bên ngõ nhỏ,bên mặt trận, bên những khoảnh khắc oanh liệt nhất của cuộc đời Mùa thu lạigợi về nỗi nhớ, những kỷ niệm về một thời gắn bó từ những thủa cầm đèn rọi vequanh gốc sấu, rồi thủa áo trắng và phượng hồng, nhớ về những giờ phút chia xathành phố, nhớ những tháng ngày băng núi ngủ rừng, những phút cắt rồi trườnqua những hàng rào dây thép gai tiến vào tiêu diệt địch, phút vượt sông ám ảnh

cả đời người, phút bạn bè xa nhau mãi mãi… Hình ảnh người bạn thân- ngườiđồng đội vẫn mãi còn đó sừng sững trong những tán cây rừng, bên vách núi, bêndòng sông và khắp các chiến trường Người ra đi nhưng hồn còn đó, vẫn dõitheo những người ở lại và người ở lại sẽ lưu giữ mãi những ký ức đẹp để sống

và chiến đấu cho kiên cường, cho trọn vẹn niềm tin Giấc mơ chiến thắng vẫncòn đó và buộc quân xâm lược phải đền tội Mùa thu đó chúng ta vẫn hát khắp

Trường Sơn Vẫn còn đó lời hô tiến công: Các đồng chí ơi xung phong!.

Đêm Trường Sơn ngôi sao như trong hơn Cầm này lại đi, lại đi…thôi chào nhé

Ta chẳng còn bắt ve, ta chẳng còn thơ bé Thay việc bắt ve, ta lùng bắt quân thù quanh những gốc xà nu

(Thư mùa thu- gửi Thịnh)

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm luôn giữ mãi trong mình những ký ức thậtđẹp về tình đồng đội, về bóng dáng đồng đội đã từng súng bên súng đầu sát bênđầu xông pha trận mạc Con đường sẽ còn nhớ mãi, dòng sông còn nhớ mãi, quêhương còn nhớ mãi và chính nhà thơ sẽ còn nhớ mãi và giữ thật sâu trong timnhững dáng hình ngỡ lạ mà trở thành quen thân tới tận cùng Dẫu không nhớ hếtmặt, không đặt hết tên, không cùng đơn vị, nhưng đã ra trận thì chúng ta đều làđồng đội Chỉ cần chung ta có chung một trái tim, chung một lý tưởng thì chúng

ta đã trở thành anh em với nhau của người mẹ Tổ quốc Đó là người bạn gầy gầycầm xẻng mở đường dưới ngàn tấn bom xăng giặc rải, vẫn đứng nhìn chỉ hướng

xe lên Đó là đôi môi tím ngắt của em vẫn say sưa hát bỏ mặc cơn sốt rét Chỉcần nghe tin tiến công là em sẵn sàng bỏ mặc bệnh tật để đạp tung chăn mà lênđường tải đạn Và rồi:

Là Hòa, sơn…là Dũng, là Tần…là đồng đội cùng nhau cầm súng, là lời nhắn với người đang sống: “Trận đánh ngày mai, các bạn đánh cho mình” ( Những thi sĩ mà không làm thơ).

Trên chiến trường khốc liệt tránh sao khỏi những mất mát hy sinh Baonhiêu người con đã ngã xuống tô thắm màu cờ Tổ quốc Bao nhiêu đồng dội đã

đi qua cuộc đời nhà thơ và có những người đã in bóng cả đời trong tâm hồnngười thi sĩ vì nỗi tình cảm đồng đội đã hóa thân tình như anh em ruột thịt vuichung tiếng cười, buồn chung nước mắt, thương cùng một mẹ và hiểu nhau tớitừng tí từng li Bao chiến hào cùng nhau anh dũng, những xóm làng đã hành

quân qua vẫn còn đó dấu chân người lính năm nào Bài thơ Nhớ Vũ Đình Vănlà

một bài thơ vô cùng xúc động về tình nghĩa anh em đồng đội mà nhà thơ tưởngnhớ gửi đến nhà thơ- liệt sĩ Vũ Đình Văn Bài thơ là lời vĩnh biệt, lời điếu văntrang trọng dành cho người anh em đã từng vào sinh ra tử cùng mình trên khôngbiết bao nhiêu mặt trận Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm đã gợi nhắc lại rất nhiều kỷniệm và hình ảnh mà khi còn sống liệt sĩ Văn đã từng khắc ghi vào tâm khảm,

vào thơ như cành Mai nhỏ, tiếng chim, Hoa Kim Đao, phà Long Đại, đất Hà Trung… Và hơn thế nữa, việc tập thơ Thơ tuổi hai mươi in chung cùng hai mươi

bài thơ của nhà thơ- liệt sĩ Vũ Đình Văn do nhà xuất bản Quân đội nhân dân innăm 1974 là cả một niềm trang trọng và xúc động không cùng Người đi xa,người ở lại nhưng trái tim người lính vẫn khắc cốt ghi tâm những hình ảnhchẳng thể nào quên về chiến trường, về đồng đội.

Đất Hà Trung cái đất mà Văn yêu Mình buồn lắm những buổi chiều Hoa Kim Đao nở những điều trắng tinh

Mà cây nhang cứ lặng thinh

Mà Văn khóc mẹ, mà mình khóc Văn…

Biết bao chiến trường tôi và anh đã qua, dẫu máu xương có vương khắpnẻo nhưng chỉ cần trong lồng ngực còn sôi máu nóng, trái tim vẫn đập từng hồithì ta còn phải sống và chiến đấu Những bạn bè đồng đội ngày ra trận mới tuổiđôi mươi, suốt những quãng tuổi thơ anh và tôi đã sống trong lửa đạn và cũng đãchứng kiến những nghị lực phi thường của bao lớp cha anh Vẫn còn đó nhữngnăm tháng “Của tiền tan bọt nước”, Côn Đảo chất căm hờn, những địa đạo anhhùng xuyên lòng đất, địa đầu hay đất mũi, đất liền hay đảo xa cùng hát chungnhững khúc quân hành Ngày hôm nay là thời đại của tuổi trẻ tôi và anh, chúng

ta cũng đã vào sinh ra tử khắp miền và bây giờ là những năm tháng chiến tranhBiên Giới, những người đồng chí vẫn kề sát vai Nhà thơ cùng các đồng đội củamình lại gọi về biết bao kỷ niệm của một thời anh dũng đã qua để thấy cònnguyên vẹn một trái tim người lính không ngại khó khăn gian khổ giữ vững đấtquê hương Tình đồng chí đã đi vào không biết bao nhiêu bài thơ và câu hát.Những lời hát vẫn văng vẳng đâu đây về những con người anh hùng và tìnhđồng đội vĩnh cửu sẽ chẳng thể nào quên…Đồng đội và những mùa cỏ cháy đã

ám ảnh cả cuộc đời của nhà thơ, đó là bài ca không thể nào quên đã thôi thúcHoàng Nhuận Cầm tái hiện những điều đã hóa thành bất diệt với bộ phim “Mùi

cỏ cháy” cùng những chia sẻ hết sức thành tâm và xúc động: Mỗi bộ phim là

một bài thơ được viết bằng ánh sáng Bộ phim “Mùi cỏ cháy” viết về những người bạn như Nguyễn Văn Thạc, Vũ Đình Văn, Hoàng Thượng Lân, Vũ Xuân… đã ngốn của tôi nhiều thời gian và công sức, bạc cả tóc đấy Viết về bạn

bè một thời khói lửa vào sinh ra tử, khóc thương bạn đến cạn nước mắt Chắc linh hồn bạn nơi chín suối cũng sẽ hiển linh để hiểu cho tấm lòng Cầm! ( An ninh thế giới, số 107, tháng 6/2010).

Tiểu kết: Bên cạnh cái tôi của mình, Hoàng Nhuận Cầm đã gửi tình yêu

và tâm huyết của mình tới hình ảnh “Người Mẹ” và hình ảnh đồng đội một cáchtrang trọng và giàu cảm xúc Đó là những điều rất đỗi thân thương qua nhữngtrang thơ và cuộc đời của thi sĩ họ Hoàng

Chương II: Không gian và thời gian nghệ thuật trong thơ Hoàng Nhuận Cầm

2.1 Không gian nghệ thuật

Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại bên trong của hình tượng nghệthuật Là nơi người nghệ sĩ sáng tạo nên hình tượng nghệ thuật từ chất liệu đờisống Tùy vào tài năng, cảm quan và điểm nhìn nghệ thuật mà người nghệ sĩ cóthể tạo cho mình một không gian riêng, một thế giới nghệ thuật riêng

Không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩ nhằm thểhiện con người cũng như thể hiện quan niệm nhất định về cuộc sống Khônggian nghệ thuật là nơi biểu hiện mô hình thế giới của tác giả Qua quá trình khảosát các tác phẩm bốn tập thơ của nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm ta có thể bắt gặpnhững không gian quen thuộc như không gian phố phường Hà Nội nhiều dư vị,nhưng cũng có khi lại là không gian bó hẹp trống vắng, lạnh lẽo của căn phòng

cô đơn…Nhưng có lẽ tiêu biểu và đặc biệt nhất vẫn là không gian trên mỗi bướchành quân Đó là những trải nghiệm cảm xúc nhạy cảm, giàu tinh tế của một conngười đã va vấp thật nhiều với vị của đời

2.1.1 Không gian hành quân

Tạm xa mái trường Tổng Hợp, tạm xa Hà Nội với ba mươi sáu phốphường thân yêu, nhà thơ cùng hàng nghìn sinh viên, thanh niên đã lên đườnghành quân và chiến đấu Mỗi một bước chân hành quân là mỗi một kỷ niệm, mỗimột miền đất là mỗi thương yêu khó có thể nói hết thành lời, biết bao núi đồi,bản làng, đồng ruộng, con sông mà nhà thơ đã cùng với đồng đội băng qua khốcliệt đấy mà tha thiết lắm Qua con mắt cảm nhận của một chàng trai Hà Nội phố,không gian hành quân được hiện lên thật gần, thật đẹp, thật vang.

Đó là những đêm nghỉ chân cùng đơn vị ở trong rừng, súng đạn vẫn nổnhưng đã thưa hơn, khi ấy được nghe tiếng muông thú kêu vang mới thấy rằngnhịp sống vẫn còn đó, những trải nghiệm của đời trai nhiều khi khốc liệt nhưngnhiều khi cũng thật gần, thật êm như một tiếng lá rừng đang thở Con tắc kè rìnhmồi giữa đêm và con người đang đấu tranh để tìm về chân lý Tiếng gà gáy sángvang lên mới thân thuộc và ấm áp biết nhường nào vì đó là quê hương, là ruộtthịt Có lẽ, nơi tuyệt đẹp nhất trên những bước đường hành quân là khi nhà thơcùng động đội được ghé qua những xóm làng.Ở nơi ấy hoa trái vẫn ngọt mùa,ruộng đồng vẫn ngát xanh, tình người vẫn thắm đượm, sức sống hậu phương vẫnngọt lịm như trái trên cành Thanh bình biết bao nhiêu tiếng gà con kêu chiêmchiếp, cô thôn nữ thoăn thoắt chăm chỉ chăm bón đồng áng ruộng vườn Lòngngười ngang qua mà thêm xao xuyến, ánh mắt vẫn cười như in thêm sâu đậm,món quà quê mang theo mà thắm đượm những ân tình để người ở lại vẫn là hậuphương vững chắc nhất, người lên đường lại càng hêm hăng say chiến đấu

Qùa quê mẹ cũng là quà xuân đấy

Em hái gửi các anh rái ngọt vị mùa Đêm Trường Sơn hay giữa ngày nắng cháy

Ăn trái cam này, đánh Mỹ- Mỹ còn thua…

(Sau cơn mưa)

Trải qua những giờ phút “nghỉ ngơi” bên xóm làng, bên hậu phương thânthương các anh lại lên đường.Những khắc nghiệt và thử thách lại giăng khắp cácthành lũy.Thế nhưng, những tâm hồn ấy vẫn lạc quan đến lạ kỳ giữa cảnh đạn

lạc bom rơi.Trong bài Nghe chim kể chuyện trên đồi chốt nhà thơ Hoàng Nhuận

Cầm đã họa lên một bức tranh với thật nhiều sắc màu thú vị Những giờ nằmcanh địch trên điểm chốt, những giờ đào hầm công sự, những giờ cầm chắc taysúng, những giờ lùng địch, những giờ chiến đấu ác liệt nhất khu rừng vẫn hiền

lạ, tiếng chim vẫn ríu rít kêu như những điều lạc quan và tươi sáng Không gian

mở ra những mát lành giữa những cam go và khốc liệt nhất Nhưng thẳm sâutrong tim vẫn còn nguyên hình hài Tổ quốc đang bị cắt chia, nỗi đau vẫn âmthầm nhức nhối Tiếng chim ri, sáo sậu kể chuyện ký ức và tuổi thơ, tiếng cuốckêu như nhắc nhở nhiệm vụ và tinh thần Lạc quan và chiến đấu, vững vàng đểhướng đến chiến thắng của một mai

Mai rồi cái phút làm quen Lại là cái phút cùng xa chim rồi

Là khi xác trực thăng rơi

Là khi xác giặc quanh đồi ngổn ngang

Cuộc chiến vẫn từng hồi khốc liệt, rừng già vẫn chở che cho từng đứa concủa Tổ quốc hành quân và chiến đấu.Dẫu có hai mươi tám ngày lạc trong rừngsâu thì cây rừng vẫn chở che, vẫn nuôi sống người chiến sĩ Hoàng Nhuận Cầm

để tìm về đơn vị Hai mươi tám ngày đêm lạc rừng, ăn lá rừng nhưng trên khuônmặt của chiến sĩ Cầm vẫn không hề hiện ra những tiều tụy khát đói hay một phútmuốn buông xuôi mà tất cả vẫn cháy lên hừng hực lấp lỗ châu mai, khao khátdiệt thù Để rồi người chiến sĩ anh hùng và kiên trung đã tìm được về với đơn vị

để tiếp tục cống hiến: Máu đỏ suốt hàng rào dây thép gai, những cây cầu bằng thịt xương dẫn ta lên xỉa lưỡi lê vào mặt giặc.( Những thi sĩ mà không làm thơ).

Hoa vẫn thi nhau đua nở vẫy chào những người con đất mẹ, suối vẫn chảy và

réo rắt những hồi mãnh liệt những giọng nam cao, nam trung như thúc giục vàđẩy cao thêm tinh thần chiến đấu không biết đến mỏi mệt của các anh.

Suối đằng kia ầm ầm giọng nam trung, nam cao Như trợ sức chúng tôi vào trận đánh

(Nước)

Thành cổ Quảng Trị- mặt trận khốc liệt nhất, đau thương nhất nhưng cũnganh dũng nhất.Vĩ tuyến sông Bến Hải đã chứng kiến không biết bao nhiêu mưabom và bão đạn quân thù trút xuống Máu của những người con đất mẹ đãnhuộm đỏ màu Thành Cổ và đã sẫm màu hờn căm trong lòng con sông chứng

kiến nhiều những khắc nghiệt nhất Câu chuyện 81 ngày đêm trong mùa hè lịch

sử bên dòng sông Thạch Hãn- cái cối xay thịt, sẽ chẳng khi nào nguôi trong lòng

của mỗi chiến sĩ đã từng trực tiếp chiến đấu Còn nhớ những câu thơ của nhàthơ Lê Bá Dương:

Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

Có tuổi hai mươi thành sóng nước Giữ yên bờ bãi mãi ngàn năm

Dù cho đạn xéo bom dày, nhưng các anh vẫn vững vàng nơi chiếntuyến.Những đợt pháo kích ầm trời từ Thành Cổ đêm đêm vẫn vọng về thị xãĐông Hà, nơi mà nhà thơ đóng quân Thế nhưng, giữa cái khốc liệt của mâmpháo, lô cốt, súng đạn, bom rơi sự sống vẫn còn, vẫn đỏ như lửa đốt nương của

mẹ để nuôi những người con qua…

Mẹ ơi!

Mẹ đốt nữa đi, Rồi lúa khoai sẽ mọc,