PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KỸ THUẬT TRONG SẢN XUẤT DƯA HẤU TẠI XÃ TRUNG SƠN HUYỆN ĐÔ LƯƠNG TỈNH NGHỆ AN

Nội dung của khóa luận tập trung vào phân tích kết quả hiệu quả kỹ thuật của cây dưa hấu phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình sản xuất của bà con nông dân ở các yếu tố khác nhau

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HỒ CHÍ MINH

PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KỸ THUẬT TRONG SẢN XUẤT DƯA

HẤU TẠI XÃ TRUNG SƠN HUYỆN ĐÔ LƯƠNG

TỈNH NGHỆ AN

NGUYỄN THỊ MAI ANH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỂ NHẬN VĂN BẰNG CỬ NHÂN NGÀNH KINH TẾ NÔNG LÂM

Thành Phố Hồ Chí Minh Tháng 07/2011

Hội đồng chấm báo cáo khóa luận tốt nghiệp đại học khoa Kinh tế, trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh xác nhận khóa luận “Đánh giá hiệu quả kĩ thuật của Cây dưa hấu tại địa bàn xã Trung Sơn huyện Đô Lương tỉnh Nghệ An”, do Nguyễn Thị Mai Anh, sinh viên khóa 33, ngành Kinh Tế Nông Lâm, đã bảo vệ thành công trước hội đồng vào ngày _

ThS TRẦN HOÀI NAM Giáo Viên hướng dẫn

Ký tên, ngày tháng năm

Chủ tịch hội đồng chấm báo cáo Thư ký hội đồng chấm báo cáo

Ký tên, ngày tháng năm Ký tên, ngày tháng năm

LỜI CẢM TẠ

Thời gian thì cứ trôi, nhưng ơn nghĩa sinh thành và nuôi dưỡng của ba, mẹ con không thể nào quên Con xin cảm ơn cha, mẹ đã cho con tất cả nghị lực, niềm tin để con vững bước nuôi dưỡng giấc mơ của mình Giờ đây giấc mơ ấy đã trở thành hiện thực, con thật sự đã lớn khôn để cùng nó bước vào cuộc sống Cuộc sống của con là tất

Xin chân thành cảm ơn quý cô chú, anh chị ở UBND và các cô chú trồng dưa hấu xã Trung Sơn đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá điều tra thực hiện khóa luận

Cuối cùng xin cảm ơn những người bạn cùng phòng, cùng lớp, và người bạn đã luôn ở bên quan tâm và giúp đỡ tôi trong suốt quãng đời sinh viên của mình

Xin chân thành cám ơn!

Em xin kính chúc toàn thể quý thầy cô Khoa Kinh Tế đạt được nhiều thành công trên sự nghiệp giảng dạy của mình

Đại học Nông Lâm, ngày 22 tháng 7 năm 2011

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Mai Anh

NỘI DUNG TÓM TẮT

NGUYỄN THỊ MAI ANH Tháng 7 năm 2011 “Phân Tích Hiệu Quả Kỹ

Thuật Trong Sản Xuất Dưa Hấu Tại Xã Trung Sơn, Huyện Đô Lương, Tỉnh Nghệ An”

NGUYEN THI MAI ANH July 2011 “Analysis of Technical Eficiency in

The Production of Watermelon in Trung Son Commune, Do luong District, Nghe

An Province”

Khóa luận tìm hiểu về hiệu quả kỹ thuật của cây dưa hấu trên cơ sở phân tích số liệu điều tra 50 hộ trồng dưa hấu trên địa bàn xã Trung Sơn huyện Đô Lương tỉnh Nghệ An

Nội dung của khóa luận tập trung vào phân tích kết quả hiệu quả kỹ thuật của cây dưa hấu phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình sản xuất của bà con nông dân ở các yếu tố khác nhau nhằm đưa ra một số giải pháp và kiến nghị phù hợp cho việc phát triển sản xuất Dưa Hấu

Qua kết quả nghiên cứu thì điều kiện tự nhiên ở đây rất thuận lợi cho việc phát triển sản xuất dưa hấu Dưa hấu có thể trồng vào vụ hè thu Từ phân tích đánh giá thì thấy kết quả hiệu quả kỹ thuật của cây dưa hấu là khá cao ở cả hai mùa Do đó nếu có đầy đủ điều kiện sản xuất thì nông dân nên tập trung phát triển nhiều hơn

Tuy nhiên trong quá trình sản xuất, nông dân vẫn gặp không ít khó khăn do thời tiết thất thường đặc biệt là vào mùa mưa Giá phân bón tăng cao cũng gây không ít khó khăn cho nông dân

Cùng với những vấn đề như điều kiện thời tiết, thông tin giá cả, thị trường tiêu thụ thì giá cả đầu ra là vấn đề mà nông dân quan tâm nhiều nhất

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Ý nghĩa của việc nghiên cứu 3

1.5 Cấu trúc của tiểu luận: 3

2.3.4 Tình hình sản xuất nông nghiệp 11

2.3.5 Công tác văn hóa xã hội 13

2.4 Tổng quan về dưa hấu 15

2.4.1 Nguồn gốc xuất xứ, đặc điểm sinh thái 15

2.4.2 Tính thích nghi khí hậu, đất đai 15

2.4.3 Giá trị kinh tế của cây dưa hấu 16

2.4.4 Kĩ thuật trồng 17

2.5 Thực tế sản xuất Dưa Hấu tại Việt Nam 21

2.5.1 Tình hình sản xuất dưa hấu trên địa bàn tỉnh Nghệ An 21

2.5.2 Tình hình sản xuất dưa hấu ở huyện Đô Lương 22

CHƯƠNG 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

3.1.1 Khái niệm về nông hộ 23

3.1.2 Đặc điểm của kinh tế nông hộ 23

3.1.3 Vai trò của kinh tế nông hộ 23

3.1.4 Hàm sản xuất 23 3.1.5 Một số khái niệm 24

3.1.6 Các chỉ tiêu đánh giá kết quả - hiệu quả kinh tế 25

3.1.7 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kỹ thuật 27

3.2 Phương Pháp nghiên cứu 27

3.2.1 phương pháp thống kê mô tả 27

3.2.3 Cơ sở lý luận về tối thiểu hóa chi phí có điều kiện 33

3.2.4 Các chỉ tiêu tính toán hiệu quả kỹ thuật 35

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 37

4.1.1 Độ tuổi của nông hộ 37

4.1.2 Trình độ học vấn 38

4.1.3 Tình hình sử dụng đất của các hộ điều tra 38

4.1.4 Quy mô canh tác của nông hộ 39

4.1.5 Kinh nghiệm trồng dưa hấu của nông hộ 40

4.1.6 Tình hình tham gia khuyến nông của các hộ điều tra 40

4.1.7 Tình hình sử dụng giống của nông hộ 41

4.1.8 Tình hình tiêu thụ dưa hấu của nông hộ 41

4.2 Phân tích hiệu quả Cây dưa hấu 42

4.3 Phân tích hiệu quả kỹ thuật của Cây dưa hấu 43

4.3.1 Mô hình hồi quy hàm năng suất 43

4.3.2 Kiểm định sự cần thiết của các biến trong mô hình 44

4.3.3 Kiểm định tính hiệu lực của mô hình 45

4.3.4 Kết quả phân tích hồi quy và ý nghĩa của phương trình 46

4.3.5 Định mức các yếu tố đầu vào để tối thiểu hóa chi phí 47

4.3.6 Phân tích hiệu quả kỹ thuật 51

4.4 Nhận định một số rủi ro trong sản xuất dưa hấu tại địa bàn 53

4.4.1 Các yếu tố khách quan trong nghề trồng Dưa Hấu 53

4.4.2 Các yếu tố chủ quan trong nghề trồng Dưa Hấu 55

4.5 Đề xuất một số giải pháp nhằm giảm rủi ro và tăng cường hiểu quả quản lý các

yếu tố đầu vào trong sản xuất dưa hấu 56

4.5.1 Đối với lao động 56

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 59

5.1 Kết luận 59 5.1.1 Đối với nông hộ 59

5.1.2 Đối với địa phương 60

5.2 Kiến nghị 60

5.2.1 Đối với nông hộ 60

5.2.2 Đối với địa phương 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

OLS Năng suất trung bình

MLE Năng suất tối đa

BVTV Bảo vệ thực vật

UBND Ủy ban nhân dân

KT-CT-VHXH Kinh tế-Chính trị-Văn hóa xã hội

LHTN Liên hiệp thanh niên

HDH Hiện đại hóa

CNH Công nghiệp hóa

KHKT Khoa học kỹ thuật

THCS Trung học cơ sở

PTTH Phổ thông trung học

SXNN Sản xuất nông nghiệp

CN - TTCN Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp

P Giá

TP HCM Thành phố Hồ Chí Minh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Diện tích đất đai xã Trung Sơn 7 Bảng 2.2 Tình hình dân số và lao động 10 Bảng 2.3 Tình hình sản xuất nông nghiệp xã Trung Sơn qua các năm 2007-2010 12 Bảng 2.4 Tình hình sản xuất dưa hấu trên địa bàn Tỉnh Nghệ An 22 Bảng 2.5 Tình hình sản xuất dưa hấu ở Huyện Đô Lương: 22 Bảng 4.1 Độ tuổi của chủ hộ 37 Bảng 4.2 Trình độ học vấn của chủ hộ 38 Bảng 4.3 Phân loại loại đất sản xuất theo cây trồng 38 Bảng 4.4 Kinh nghiệm trồng dưa hấu của các hộ điều tra 40 Bảng 4.5 Tình hình tham gia khuyến nông của các hộ điều tra 40 Bảng 4.6 Tình hình sử dụng giống ở địa bàn nghiên cứu 41 Bảng 4.7 Tình hình tiêu thụ dưa hấu của nông hộ 41 Bảng 4.8 Kết quả và hiệu quả trồng Dưa Hấu tai xã Trung Sơn (1000m2 ) 42 Bảng 4.9 Kết quả các hệ số ước lượng hồi quy của hàm năng suất 43 Bảng 4.10 Kết quả hồi quy bổ sung cho các biến độc lập kiểm tra đa cộng tuyến 45Bảng 4.11 Kết quả hàm sản xuất trung bình(OLS) và hàm năng suất tối đa(MLE) của các hộ nông dân trồng dưa hấu 51 Bảng 4.12 Yếu tố rủi ro ảnh hưởng tới năng suất 53 

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1 Biểu đồ quy mô canh tác của hộ trồng dưa hấu ở xã Trung Sơn 39

DANH MỤC PHỤ LỤC

Phụ Lục 1: Hàm Năng Suất Ban Đầu Phụ Lục 2: Kiểm Định PSSS Thay Đổi Phụ Lục 3: Kiểm Định Tự Tương Quan

Phụ Lục 4: Kiểm Định Hiện Tượng Đa Cộng Tuyến

Phụ Lục 5: Mô Hình Hồi Quy Bổ Sung 1

Phụ Lục 6: Mô Hình Hồi Quy Bổ Sung 2

Phụ Lục 7: Mô Hình Hồi Quy Bổ Sung 3

Phụ Lục 8: Mô Hình Hồi Quy Bổ Sung 4

Phụ Lục 8: Mô Hình Hồi Quy Bổ Sung 5

Phụ Lục 10: Phiếu Điều Tra

đó nhu cầu về tiêu dùng những sản phẩm an toàn và bổ dưỡng của người dân ngày càng tăng

Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, về vấn đề nông nghiệp, nông thôn, trong những năm gần đây đã có nhưng bước chuyển biến tích cực, nhiều tiềm năng, lợi thế trong nông nghiệp, nông thôn đã được khai thác một cách có hiệu quả Sản xuất

nông nghiệp trong nước và địa phương cơ bản đã giải quyết vấn đề “an ninh lương thực”, giải quyết việc làm góp phần làm ổn định xã hội, từng bước tiến tới một nền

nông nghiệp sạch, phát triển bền vững

Trên địa bàn Nghệ An, nhiệm kỳ 2005-2010 các cấp uỷ Đảng đã xác định

hướng chung cho những năm trước mắt là “Sớm đưa Nghệ An ra khỏi tình trạng tỉnh

nghèo, kém phát triển vào năm 2010” với những chủ trương và giải pháp cụ thể, xác

định cơ cấu kinh tế:

Tiểu thủ công nghiệp, xây dựng cơ bản : 35%

Dịch vụ thương mại và thu nhập khác : 36%

Nhằm cụ thể hoá chủ trương Nghị Quyết của Đảng các cấp vào thực tiễn của địa phương Đảng uỷ, HĐND, UBND xã Trung Sơn đã xây dựng và nhân rộng mô hình cánh đồng thu nhập cao với công thức 2 vụ dưa hấu + 1vụ lạc/năm, với chủ trương liên kết 4 nhà: Nhà nước, Nhà nông, Nhà khoa học, Nhà doanh nghiệp Được sự giúp đỡ

tận tình của cán bộ công nhân viên Viện Cây Lương Thực Và Cây Thực Phẩm (Liên Hồng - Gia Lộc - Hải Dương), với những biện pháp canh tác mới, áp dụng màng phủ nilon trong nông nghiệp, đưa các giống dưa mới vào sản xuất…có chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước ở địa phương 3 năm qua diện tích cây dưa hấu ở xã Trung Sơn đã không ngừng tăng lên từ làm thí điểm khảo nghiệm năm 2004 = 0,5 ha đã nâng lên 7,5 ha năm 2005, 11,5 ha 2006, 23,5 ha năm 2009, và 30 ha năm 2010 Cây dưa hấu đã mang lại thu nhập cao cho nhiều hộ nông dân được nhân dân đồng tình hưởng ứng

Dưa hấu là cây rau màu họ bầu bí đã được trồng từ lâu ở nước ta, với việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất thì đây là cây trồng có thời gian sinh trưởng ngắn (75 ngày trong vụ xuân, 55-60 ngày trong vụ hè thu) cho năng suất cao,

bố trí được nhiều vụ trong năm làm tăng thu nhập, hiệu quả/đơn vị diện tích

Xã Trung Sơn thuộc huyện Đô Lương tỉnh Nghệ An, có điều kiện đất đai có cả lợi thế của 3 vùng: Bãi bồi ven sông, đồng và đồi rừng, hệ thốnh tưới tiêu gần như chủ động lại có Quốc Lộ 46, 15A đi qua thuận tiện cho giao thông và phát triển diện tích dưa hấu Nông dân cần cù trong lao động sản xuất, trong giai đoạn hiện nay, khi khoa học kỹ thuật phát triển và ngày càng được phổ biến rộng rãi, nhiều phát minh về sinh học ra đời thì cây dưa hấu cũng từng bước thâm nhập vào đời sống nhân dân địa phương mô hình đó khẳng định đây là cây có thu nhập cao.Tuy nhiên, do khả năng đầu

tư thâm canh, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất của các hộ gia đình không giống nhau nên dẫn đến hiệu quả kinh tế, kỹ thuật đạt có sự chênh lệch đáng kể

Từ những vấn đề nêu trên và dưới sự hướng dẫn của thầy Trần Hoài Nam khoa kinh tế

trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM, tôi xin tiến hành thực hiện đề tài :“Phân Tích

Hiệu Quả Kĩ Thuật của Cây Dưa Hấu tại Địa Bàn Xã Trung Sơn Huyện Đô Lương Tỉnh Nghệ An” Để thấy được thực trạng sản xuất nơi đây, phân tích các yếu

tố tác động đến năng suất cây Dưa Hấu, đồng thời tối ưu hóa các yếu tố đầu vào giúp cho người nông dân có thể lựa chọn cho mình giải pháp đúng đắn

1.2 Mục tiêu nghiên cứu:

1.2.1 Mục tiêu chung:

Phân tích hiệu quả kỹ thuật của Cây dưa hấu tại địa bàn xã Trung Sơn huyện

Đô Lương tỉnh Nghệ An

1.3 Ý nghĩa của việc nghiên cứu:

Trong quá trình thực hiện đề tài có thể giúp người dân có thể sử dụng các yếu tố đầu vào một cách tốt hơn để đạt được năng suất cao và từng bước cải thiện đời sống người dân trồng Cây dưa hấu

1.4 Phạm vi nghiên cứu đề tài:

Phạm vi không gian: xã Trung Sơn huyện Đô Lương tỉnh Nghệ An

Phạm vi thời gian: trong khoảng thời gian từ tháng 03/2011 đến 06/2011

1.5 Cấu trúc của tiểu luận:

Tiểu luận được chia thành 5 chương trong đó:

Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Giới thiệu một số khái niệm chung về chỉ tiêu kinh tế, chỉ tiêu hiệu quả kỹ thuật, chỉ tiêu hiệu quả kinh tế, phương pháp thu thập số liệu và xử lý số liệu

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Trình bày về tình hình sản xuất Cây dưa hấu tại địa bàn xã Trung Sơn huyện Đô Lương tỉnh Nghệ An

Các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất của Cây dưa hấu

Tiến hành thu thập số liệu, xử lý số

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

CHƯƠNG 2 : TỔNG QUAN

2.1 Điều kiện tự nhiên

đi lên cùng các thành phố hàng đầu Việt Nam Với diện tích khá rộng nhưng phần nhiều là đồi núi và biển nên diện tich để phục vụ nông nghiệp bị hạn chế

b) Vị trí địa lý địa bàn xã

Huyện Đô Lương thuộc tỉnh Nghệ An gồm có 33 xã , thị trấn Trung Sơn là một

xã nằm trong vùng kinh tế ven sông của huyện Đô Lương Phía Bắc giáp xã Đà Sơn ; phía Nam giáp xã Thuận Sơn Phía Đông giáp xã Xuân Sơn và Lạc Sơn Phía Tây giáp huyện Thanh Chương Dọc suốt phía Tây có đường quốc lộ 46 đi qua Phía Bắc có quốc lộ 15A đi qua Đường thuỷ có sông Lam chảy dọc theo ranh giới giữa Trung Sơn

và xã Cát Văn huyện Thanh Chương

Hình 2.2 Bản Đồ Huyện Đô Lương

2.1.2 Địa hình đất đai

Xã Trung Sơn có hai dạng địa hình chính Địa hình đồng bằng là vùng trồng lúa, cây màu và cây công nghiệp ngắn ngày Đặc điểm đây là vùng tưới tiêu nước chủ động Địa hình đồi núi là vùng nằm dọc theo núi Âm Cuội, nằm phía Đông của xã có

độ dốc 6o trở lên là vùng trồng cây lâm nghiệp như thông, bạch đàn

Bảng 2.1 : Diện tích đất đai xã Trung Sơn

Năm 2008 Năm 2009 Năm 2010

DT (ha)

Cơ cấu %

DT (ha)

Cơ cấu %

DT (ha)

Cơ cấu %

Tổng diện tích tự nhiên 765,31 100 765,31 100 765,31 100

1 Đất nông nghiệp 549,09 71,74 548,09 71,6 547,26 71,5 1.1 Đất sản xuất nông nghiệp 431,79 56,42 431,79 56,42 431,79 56,42 Đất trồng cây hàng năm 364,96 47,68 364,96 47,68 364,96 47,68 Đất trồng lúa 212,87 27,81 212,87 27,81 212,87 27,81 Đất trồng cây hàng năm

khác

152,09 19,87 152,09 19,87 152,09 19,87

Đất trồng cây lâu năm 66,83 8,73 66,83 8,73 66,83 8,73 1.2 Đất lâm nghiệp 105,43 13,77 105,43 13,77 105,43 13,77 Đất rừng sản xuất 56,93 7,4 56,93 7,4 56,93 7,4 Đất rừng phòng hộ 48,5 6,3 48,5 6,3 48,5 6,3 1.3 Đất nuôi trồng thủy sản 10,04 1,3 10,04 1,3 10,04 1,3

2 Đất phi nông nghiệp 192,53 25,15 193,53 25,28 194,14 25,36

Đất chuyên dung 106,09 13,85 106,09 13,85 106,09 13,85 Đất tôn giáo tín ngưỡng 1,5 0,19 1,5 0,19 1,5 0,19 Đất nghĩa trang, ghĩa địa 13,26 1,7 13,26 1,7 13,26 1,7 Đất sông suối và mặt nước 42,46 5,5 42,46 5,5 42,46 5,5 Đất phi nông nghiệp khác

Qua bảng số liệu đất bảng 2.1 ta thấy biến động đất đai 3 năm qua

Diện tích đất ở ngày càng tăng lên, đất nông nghiệp ngày càng giảm do sức ép dân số, gia đình Đây là vấn đề cần được quan tâm lãnh đạo, vì đất đai sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, dân số ngày càng tăng lên nên cần có biện pháp luân canh cây trồng, áp dụng các tiến bộ KHKT vào sản xuất để tăng được sản lượng cây trồng bảo đảm an ninh lương thực

Các loại đất khác gần như ổn định, điều này thể hiện các khu công nghiệp dịch

vụ, ngành nghề chưa vào trên địa bàn Đây là một mặt trái của CNH, HĐH đất nước cần được các cấp lãnh đạo quan tâm giải quyết

Đất đai có vai trò quan trọng trong tất cả các ngành kinh tế, đặc biệt nó là tư liệu sản xuất không thể thiếu trong sản xuất nông nghiệp Quy mô và trình độ sử dụng đất đai ảnh hưởng rất lớn đến kết quả và hiệu quả sản xuất nông nghiệp Vì vậy công tác quy hoạch sử dụng đất đai hợp lý nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả sử dụng đất là vấn đề luôn được quan tâm

Qua bảng 2.1 tổng hợp số liệu sử dụng đất của xã cho thấy các loại đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất chuyên dùng đều được sử dụng hết Nhờ giảm diện tích chưa sử dụng đưa vào các mục đích sản xuất nông nghiệp và trồng rừng nên các chỉ tiêu bình quân tăng với mức độ khác nhau Đây là xu hướng tích cực của xã trong việc khai thác tiềm năng đất đai nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất nâng cao hiệu quả kinh

Trong đó 3 tháng vùa có nhiệt độ cao vừa có gió Tây Nam khô nóng kéo dài từ tháng 5 đến tháng 7 Các yếu tố khí hậu nêu trên biểu hiện bản chất nóng ẩm của khí hậu nhiệt đới gió mùa Thuận lợi của yếu tố khí hậu là tiềm năng nhiệt lượng phong phú có tác dụng lớn đến quá trình sinh trưởng,phát triển của cây trồng vật nuôi Song nó cũng gây

ra những bất lợi như hạn hán,lũ lụt,giông bão ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống

c) Về nguồn nước

Sông Lam chảy qua địa phận xã Trung Sơn dài gần 2km là nguồn cung cấp nước chính cho sản xuất nông nghiệp Ngoài ra còn có các khe suối nhỏ cung cấp nước cho sản xuất và đời sống

2.2 Tình hình dân số và lao động

Trung Sơn là xã có dân số vào dạng trung bình của huyện Năm 2009, dân số xã Trung Sơn (bảng 4) là 5215 người với 1202 hộ Trong đó, nông nghiệp là 1056 hộ chiếm 87,85% tổng số hộ trên toàn xã Tổng số xóm là 8 xóm

Tổng số lao động trong xã là 2543 người Lao động nông nghiệp chiếm 80,3% còn lại 19,7% hoạt động chủ yếu vào làm các nghề mộc, nề, chổi đót, may mặc

Ngoài số người thiếu việc làm trong khu vực nông thôn, quỹ thời gian nông nhàn khoảng 50% chưa khai thác do không có việc làm

Qua bảng số liệu 2.2 ta thấy, hộ sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn hơn

hộ phi nông nghiệp, năm 2009 số hộ nông nghiệp là 82,7% Điều này chứng tỏ nông nghiệp là thành phần chủ yếu của địa phương

Năm 2010

Qua bảng 2.2 cho ta thấy biến động dân số, hộ là không lớn phản ánh tình trạng

thuần nông của xã

Lao động có giảm hàng năm do chú trọng chương trình xuất khẩu lao động đi

các nước Hàn Quốc, Qua Ta, Đài Loan

2.3 Tình hình cơ sở vật chất kỹ thuật

2.3.1 Hệ thống giao thông

Mạng lưới giao thông trên địa bàn xã Trung Sơn phát triển cả mặt số lượng và

chất lượng, có quốc lộ 46 dài 3,2 km, quốc lộ 15A chạy qua địa bàn xã dài 1km

Đường liên thôn, liên xã đan xen nhau tạo thành mạng lưới giao thông khá hợp lý Về

giao thông đường thuỷ có sông Lam thuận tiện cho việc vận chuyển đi lại của dân cư

trong việc sản xuất và giao lưu buôn bán trong và ngoài xã

2.3.2 Hệ thống thuỷ lợi

Xã Trung Sơn đến nay đã có hệ thống thuỷ lợi phục vụ tưới tiêu chủ động Trên

địa bàn xã xây dụng được 2 trạm bơm điện với công suất 2680 m3/h Thực hiện

chương trình kiên cố hoá kênh mương toàn xã đã xây được 5015m các kênh nhánh

được đào đắp tu bổ hàng năm đảm bảo phục vụ tưới tiêu hợp lý Nguồn thủy lợi chính

cho việc tưới tiêu trong sản xuất nông nghiệp tại địa phương là hệ thống kênh, rạch, giếng và nước tự nhiên Mô hình trồng lúa 100% sử dụng nước kênh và nước mưa, tuy nhiên đặc điểm này không phù hợp với mô trình trồng dưa hấu Đất trồng dưa hấu hiện nay đại bộ phận được chuyển từ đất canh tác lúa, vậy nên phải lên elíp và đặc tính của cây dưa hấu không chịu quá nhiều nước nên chi phí tiêu tiêu trong canh tác dưa hấu là điều hiển nhiên qua các vụ trong năm

Người nông dân không phải mất chi phí về thủy lợi cũng như các thuế phải nộp cho nhà nước, đây là điều kiện thuận lợi cho người nông trong SXNN tại địa phương

2.3.4 Tình hình sản xuất nông nghiệp

Sản xuất nông nghiệp đã có bước tiến mới trong công tác chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng phát triển kinh tế hàng hoá gắn với thị trường, tăng giá trị thu nhập trên 1 đơn vị sản xuất, nhiều giống chất lượng cao được đưa vào sử dụng, các mô hình kết hợp lúa cá đã và đang áp dụng có hiệu quả Các biện pháp thâm canh dược chú trọng góp phần tạo ra năng suất sản lượng cây trồng có hiệu quả

Để tăng thu hập trên đơn vị diện tích xã đã tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa, cây dưa hấu là cây phát triển mạnh nhất Năm

2009 chỉ có 9,6 ha thì năm 2007 lên 23,5 ha, tới năm 2010 đã đạt 32 ha, khả năng 2 vụ xuân và hè thu năm 2011 diện tích này còn được mở rộng, sản lượng tương đối ổn định do áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất…

Bảng 2.3 : Tình hình sản xuất nông nghiệp xã Trung Sơn qua các năm 2007-2010

Đvt: Ha

DT(ha) NS(Tấn/h

a) DT(ha)

NS(Tấn /ha) DT(ha)

NS(Tấ n/ha)

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được sản xuất trên địa bàn vẫn còn nhiều tồn tại cần khắc phục việc bố trí cây trồng chưa thật hợp lý, việc nhân rộng mô hình thu nhập cao còn nhiều hạn chế do tư tưởng bảo thủ, trì trệ, không mạnh dạn đầu tư, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật còn nhiều tuỳ tiện Do đó, đã ảnh hưởng đáng kể đến

sản xuất, cần có sự chỉ đạo đồng bộ từ các cấp các ngành nhằm khắc phục những tồn tại, yếu kém trong sản xuất nông nghiệp thời gian tới

2.3.5 công tác văn hóa xã hội:

b) Giáo dục

Công tác chống mù chử và phổ cập giáo dục được duy trì thường xuyên, hiệm trên địa bàn xã có 4 lớp phổ cập giáo dục với 58 học viên theo học trong đó lớp 8 có 3 học viên, lớp 9 có 4 học viên, lớp 10 có 14 học viên, lớp 11 có 18 học viên và lớp 12

có 19 học viên theo học Với tỷ lệ học sinh lên lớp bậc tiểu học đạt 99,2% (203/205 em), bậc THCS đạt 98,48% (194/205 em), bậc THPT đạt 90,63% trong năm 2008-

2009 các em ra mẫu giáo, lớp 1 đạt 100% Để làm được điều này, bí thư đảng ủy xã kiêm trưởng ban chỉ đạo phổ cập giáo dục xã người trực tiếp lãnh đạo công tác phổ cập giáo dục tại địa phương, chỉ đạo các đoàn thể trực tiếp tham gia vận động thanh niên bỏ học trở lại lớp, trong đó xóm 7 xã Trung Sơn là một trong 2 xóm có số thanh niên bỏ học nhiều nhất

Anh Trần Văn Minh, Trưởng ban nhân dân xóm 7 thống kê được 6 thanh niên

từ 18- 21 tuổi chưa tốt nghiệp trung học phổ thông, hoặc bổ túc trung học, trung học nghề nhất là đối tượng thi hỏng trung học phổ thông từ những năm trước và số học sinh tốt nghiệp tiểu học không ra lớp, sau đó lập danh sách, phân công trách nhiệm, giao chỉ tiêu cụ thể cho từng đoàn thể đi vận động học sinh ra lớp

Hình 2.3 Cơ cấu học sinh tham gia học ở trường

Nguồn: UBND xã

Qua hình 2.3 ta thấy tỉ lệ học sinh ở cấp tiểu học là nhiều nhất và số lượng tham gia học PTTH là thấp nhất Điều này thể hiện tại địa phương học sinh có xu hướng bỏ học khi lên cấp 3 rấy cao, và đây là mối lo ngại của gia đình và chính quyền địa phương Cũng có lý do là học sinh khi thi chuyển cấp không được vào trường điểm nên đã nghỉ học hoặc ôn thi lại năm sau Đây chính là nguồn lao động thiếu trình độ trong tương lai, thu nhập thấp từ đó nghèo vẫn hoàn nghèo

c) Văn hóa

Trung Sơn trước kia là vùng căn cứ cách mạng nên những ngày kỷ niệm chiến thắng hay những ngày hội đến giờ vẫn được người dân hưởng ứng sôi nổi Ban lãnh đạo đã tiến hành

Tổ chức sân chơi văn hóa cho thanh niên:

Phối hợp với Trung tâm văn hóa – Thể dục thể thao huyện tổ chức giải việt dã chào mừng kỷ niệm 78 năm ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, công nhận

“Thanh niên khỏe”

Tổ chức thực hiện các gian hàng trò chơi vận động, phố mua sắm với giá ưu đãi dành cho thanh niên

Chương trình văn nghệ giao lưu, văn nghệ phục vụ với các ca sĩ trẻ, CLB văn nghệ xung kích tại Nhà văn hóa thanh niên thành phố, các tiểu phẩm về chủ đề “Nếp sống văn minh đô thị”, các tiết mục văn nghệ - thời trang đặc sắc Đã đạt giải cấp huyện

Chương trình sinh hoạt lửa trại với chủ đề “Nối vòng tay lớn”

Các hoạt động chăm lo về đời sống vật chất

Tổ chức ngày hội “Thanh niên với việc làm” thông qua các hoạt động tiếp nhận

tư vấn, tuyển dụng lao động tại chỗ do các gian hàng tuyển dụng của các doanh nghiệp đóng trên địa bàn huyện và thành phố thực hiện

Tổ chức giải ngân các nguồn vốn từ Hội LHTN Tỉnh Thành Phố và Ngân hàng chính sách xã hội huyện, tạo điều kiện cho thanh niên làm kinh tế

Trao tặng quà cho các thanh niên có hoàn cảnh khó khăn

Hoạt động khơi sức thanh niên:

Tổ chức hội thảo chuyên đề “Thanh niên Đô Lương – Vì trật tự an toàn giao thông đường bộ, vì môi trường xanh-sạch-đẹp”

Gặp gỡ giao lưu với điển hình thanh niên tiêu biểu huyện Đô Lương năm 2009

2.4 Tổng quan về dưa hấu

2.4.1 Nguồn gốc xuất xứ, đặc điểm sinh thái

Nguồn gốc xuất xứ

Cây dưa hấu có tên khoa học: Citrullus lanatus, thuộc họ bầu bí: Cucurbitaceae

Dưa hấu có nguồn gốc vùng khí hậu nóng, thích khí hậu ấm áp, khô ráo, đầy đủ ánh nắng Nguồn gốc của dưa hấu được xác định là khu vực nhiệt đới Trung Phi, một phần phía Bắc sa mạc Sahara Dưa hấu được người Châu Âu trồng phổ biến từ thế kỷ

VI Có lẽ, cũng từ đây cây dưa hấu được đưa tới nước ta trong sự giao lưu văn hoá hoặc hàng hoá Dưa hấu thuộc nhóm cây ngắn ngày, có yêu cầu cao nhất tới nhiệt độ trong suốt quá trình sinh trưởng, phát triển

2.4.2.Tính thích nghi khí hậu, đất đai

a) Khí hậu

Dưa hấu có nguồn gốc vùng khí hậu nóng, thích khí hậu ấm áp, khô ráo, đầy đủ ánh nắng giúp trổ nhiều bông cái và cho trái chín sớm, năng suất cao Nhiệt độ thấp cây phát triển yếu, dễ thất bại, mưa nhiều rễ bị thối chết, khó trổ bông càng khó thụ

phấn và đậu trái, khi đã đậu trái thì trái dễ thối, chất lượng kém, ẩm độ không khí càng cao càng dễ phát sinh bệnh Khi có mưa bão, nhiệt độ thấp, ẩm độ cao thân lá dễ dập nát mau tàn khó trồng Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng 25-30oC nên rất dễ trồng trong mùa nắng Nhiệt độ thích hợp cho hạt nẩy mầm 30 - 35oC, còn cho các giai đoạn sau đó 25 - 30oC Nhiệt độ thích hợp cho hoa nở và thụ phấn là 25oC, nhiệt độ thích hợp cho trái lớn và chín 30oC Ở nhiệt độ dưới 15oC, cây ngừng sinh trưởng, phát triển, tỷ lệ đậu quả thấp và quả lớn chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất Dưa hấu chịu được nhiệt độ cao do đặc điểm sinh lý của cây (nhiệt độ kết dính protein trong lá

64 - 72oC) và cấu tạo bộ lá (xẻ thuỷ lớn để khuyếch tán nhiệt và lớp lông sáp che phủ

mô, có tác dụng tự hạ nhiệt độ thân cây)

b) Đất đai

Dưa hấu có rễ mọc sâu, chịu úng kém, chịu hạn khá nhất là khi cây đã trổ bông, đậu trái Cây không yêu cầu đất nghiêm khắc, cần chọn đất thoát nước tốt, cơ cấu nhẹ, tầng canh tác sâu không quá phèn Các vùng đất cát gần biển, đất phù sa ven sông lý tưởng để trồng dưa hấu, chỉ cần chú ý tưới nước và bón phân Đất cát pha tơi xốp, nhiệt độ đất dễ tăng cao, thóat nước nhanh có lợi cho bộ rễ phát triển, chất lượng dưa tốt, chăm sóc đỡ tốn kém Dưa hấu không nên liên canh, dễ thất bại vì cây bị bệnh nhiều như bệnh chạy dây, nứt thân, thời gian cách ly trồng dưa hấu càng lâu càng tốt Đât trồng dưa nên cao, thoáng không bị bóng râm che, không bị gió bão, chịu được pH hơi phèn trong phạm vi pH 5-7, để hạn chế bệnh nứt thân nên trồng ở pH 6-7 và nhiệt

độ trên 26oC

2.4.3 Giá trị kinh tế của cây dưa hấu

Dưa hấu là sản phẩm dễ tiêu thụ, không chịu ảnh hưởng của sâu bệnh mà giá cả ổn định, mang lại giá trị kinh

tế cao người nông dân trồng Cụ thể như trong vụ xuân

2009, các hộ trồng dưa ở Nghệ An đều thu nhập từ dưa hấu đạt trên 50 triệu đồng/ha/vụ

Tại tỉnh Quảng Trị, trồng dưa hấu đã đạt giá trị 50 triệu đồng/ha/năm, cao hơn rất nhiều lần so với trồng các loại cây khác cây khác trên cùng một diện tích (nếu trồng

sắn nông dân chỉ thu được 3 triệu đồng/ha, khoai lang được 6 triệu đến 7 triệu đồng/ha) Ngoài ra dưa hấu loại cây trồng có khả năng phát triển tốt trên vùng đất cát khô và nhiệt độ cao

Theo y học cổ truyền: dưa hấu có vị ngọt, tính hàn, có công hiệu thanh nhiệt giải thử (làm mát chống say nắng); lợi niệu trừ phiền (lợi tiểu, giảm bứt rứt)

Trong các loại quả, dưa hấu chứa dịch quả phong phú nhất, hàm lượng nước đạt trên 96% Trong nước dưa hấu chứa nhiều acid malic; acid glutamid; arginine; đường glucose; fructose; lyciumanid; bêta-caroten; vitamin A, B, C, protid và các chất khoáng như calci, phosphor, sắt , những thành phần này rất hữu ích cho cơ thể, hơn nữa dễ được hấp thu

Vụ xuân gieo cuối tháng 3 thu hoạch cuối tháng 5

Vụ hè thu gieo cuối tháng 6 và thu hoạch cuối tháng 8

Chọn giống:

Hiện nay thị trường có nhiều loại giống, sự lựa chọn tùy theo yêu cầu thị trường tiêu thụ Chú ý các giống dưa có triển vọng trồng được quanh năm như: Hắc Mỹ Nhân

1430 (công ty Nông Hữu) và 308 (công ty Trang Nông): Cây phát triển mạnh, lá lớn, khả năng chống chịu bệnh cao Thời gian sinh trưởng 55-60 ngày, trái hình bầu dục dài, vỏ màu xanh đậm, có vân xanh đậm hơn, vỏ cứng thích hợp cho bảo quản và vận chuyển xa Ruột màu đỏ tươi, đặc và mịn, nhiều nước, độ ngọt cao Trọng lượng trung bình 3,5-4,5 kg, có thể trồng được quanh năm, nhiệt độ càng cao thì càng phát huy được ưu điểm của giống Thích hợp trên nhiều loại đất

Lưu ý: Không được canh tác dưa hấu liên tục nhiều năm trên cùng nền đất, vì

sự tích lũy mầm bệnh nhất là bệnh héo rũ do nấm Fusarium Tốt nhất nên chọn đất mới, trồng 1 đến 2 vụ nên luân canh cách 2-3 năm mới trồng lại hoặc trồng dưa hấu tháp bầu

Gieo hạt:

Xử lý hạt giống

Đề phòng bệnh do nấm khuẩn có sẵn trong hạt hoặc tấn công cây con lúc mới gieo nên trộn hạt với Thiram 80WP hoặc Benlate 50WP, nồng độ 5%o (pha 5 g thuốc bột trong 1 lít nước rồi ngâm hạt) trong 1-2 giờ Để giúp hột giống nẩy mầm nhanh và đều nên ủ cho nẩy mầm trước khi gieo Bằng cách đem hột phơi ngoài nắng nhẹ vài giờ, rồi ngâm hột trong nước ấm pha tỉ lệ 2 sôi + 3 lạnh khoảng 2-3 giờ, chà rửa sạch nhớt, dùng vải gói hột đem vùi trong tro trấu hoặc rơm rạ, nơi có ánh nắng đầy đủ, tưới nước giữ ẩm thường xuyên, sau 36-48 giờ hột sẽ nhú mầm

+ Sau khi trộn đất + mùn + phân + lân đều đóng vào bầu Chú ý để bẩu ở nơi

đủ ánh sáng, không bị cây cối che cớm và có lưới chắn để vây che, sắp thành luống 0,8 – 1m để tiện việc gieo hạt và chăm sóc

Thời gian vào bầu 7 – 10 ngày có thể đem ra ruộng và trồng được

Kỹ thuật trồng:

+ Làm đất: Đất trồng dưa hấu tốt nhất là đất thịt nhẹ, thịt trung bình tơi xốp chủ động tưới tiêu Cày bừa kỹ, lên luống rộng 5 m (Cả rãnh) cao 30 – 35 cm để thoát nước khi mưa to Bón phân và phủ nilon 1/2 diện tích luống

+ Khoảng cách trồng: Trồng hàng đôi cây cách cây 0,4m khoảng 500 cây/ sào Trồng cây: Tháo vật liệu chứa bầu của cây, đặt cây vào giữa hố và ấn chặt xung quanh bầu để rễ cây dễ tiếp xúc với đất bên ngoài xong phải tưới ngay để giữ ẩm cho cây

+ Mức đầu tư phân bón và kỹ thuật bón trên sào 500 m2

- Phân chuồng hoai mục: 5 - 6 tạ / sào

- Lân Supe: 25 - 30 kg / sào

- Phân vi sinh Sông Gianh: 30 kg / sào

- Bấm ngọn: Khi dưa hấu phát triển được 5 – 6 lá có thể bấm ngọn cho ra cành cấp 1, mỗi cây chỉ để 2 – 3 cành cấp 1 là vừa

- Khi cây ra quả ta chỉ thụ phấn những quả từ lá thứ 13 trở lên, khi cây đậu quả chỉ nên để mỗi cây một quả, còn các quả khác cắt bỏ (Khi quả đậu lần đầu đã chắc chắn)

- Không nên bón phân cho dưa hấu sau khi mưa hoặc thấy cây quá xanh tốt Tuyển trái:

Để cho trái dưa to chỉ nên để một trái/mỗi dây Việc tuyển trái tiến hành khoảng 40-45 ngày sau khi gieo hột Khi trái bằng trái chanh chọn trái thứ 3 trên dây chánh tức

vị trí lá thứ 14-20, nếu dây dưa quá sung có thể chọn trái ở vị trí 20-24 sẽ cho trái tốt hơn Nếu trên dây chính không tuyển trái được thì chọn trái thứ 2 trên dây nhánh tức vị trí lá 8-14

Chọn trái đầy đặn, cuống to, dài, có nhiều lông tơ thẳng, không sâu bệnh Đồng thời tỉa bỏ tất cả các trái khác đậu tự nhiên, các trái ra sau, dùng cọng lá dừa cặm làm dấu

Lót rơm kê trái:

Khi trái lớn bằng trái cam, sửa cho trái đứng để trái phát triển đồng đều Lót kê trái để hạn chế thối đít trái và giúp trái phát triển thuận lợi Trong qúa trình trái phát triển thỉnh thoảng trở bề để trái tròn đẹp và màu vỏ trái xanh đều

Thu hoạch:

Dưa hấu được thu hoạch khi có độ chín 80-90%, khoảng 60-70 ngày sau khi trồng tuỳ theo điều kiện vận chuyển đến thị trường tiêu thụ xa hay gần Thường khoảng 25-30 ngày sau khi chấm dứt thụ phấn

Cần ngưng nước 4-5 ngày trước khi thu hoạch giúp dưa ngon ngọt, để dành được lâu và ít bị bể khi vận chuyển Việc ngưng tưới phân và phun thuốc 10 ngày trước khi thu nhằm bảo đảm phẩm chất dưa sạch cho người tiêu dùng

Sâu Hại

Sâu: Có sâu Vẽ bùa, Bọ rùa, Bọ trĩ phải thường xuyên kiểm tra, phun khi sâu mới xuất hiện bằng thuốc hóa học, thuốc sinh học (nhất là thời kỳ cây con) như: Rigân, Vi an

Bệnh Hại

+ Bệnh chạy dây, ngủ ngày, chết muộn, héo rũ (do nấm Fusarium oxysporum Schlechtendahl)

+ Bệnh héo cây con, héo tóp thân (do nấm Rhizoctonia sp.)

+ Bệnh thán thư (do nấm Colletotrichum lagenarium)

+ Bệnh bả trầu, nứt thân chảy nhựa (do nấm Mycosphaerella melonis)

+ Bệnh đốm phấn (do nấm Pseudoperonospora cubensis)

Lưu ý:

* Nồng độ 1-2%o = 10-20cc thuốc/bình 10 lít

* Cần ngưng phun thuốc khoảng 7-10 ngày trước khi thu hoạch trái

2.5 Thực tế sản xuất Dưa Hấu tại Việt Nam

Các vùng trồng dưa hấu ở nước ta

Theo thống kê, hiện nay diện tích trồng dưa hấu trên cả nước là rất lớn, tỉnh Tiền Giang có hơn 1.011 ha, tỉnh Long An hơn 1.000 ha, Hậu Giang hơn 1.400ha, tỉnh Trà Vinh có khoảng 3.000ha, Nghệ An hơn 1.200 ha Nhiều địa phương chuyên canh cây dưa hấu đã có những dự án, chính sách, giải pháp nhằm hỗ trợ cho cây dưa hấu Trong đó việc tìm ra các loại giống mới cho cây dưa hấu, thay giống chất lượng kém bằng những giống tốt hơn, nhằm nâng cao chất lượng, sản lượng của trái dưa hấu là cần thiết

2.5.1 Tình hình sản xuất dưa hấu trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Theo thống kê của trung tâm khuyến nông Tỉnh Nghệ An, cây dưa hấu được nông dân trồng từ nhiều năm nay và được chú ý mở rộng diện tích trên địa bàn tỉnh như các huyện: Nghĩa Đàn : 187 ha, Ạnh Sơn: 250 ha, Nam Đàn: 250 ha, Đô Lương: trên 225 ha, Diễn Châu 210 ha, Thanh Chương: trên 100 ha Các Huyện đã có nhiều

đề án, cơ chế, chính sách cụ thể để xây dựng và phát triển cây hàng hóa thu nhập cao này

Bảng 2.4 Tình hình sản xuất dưa hấu trên địa bàn Tỉnh Nghệ An

Năm Diện tích Năng suất

(tấn/ha)

Sản lượng (ha) (tấn)

Qua bảng 2.4 cho ta thấy 3 năm qua diện tích, năng suất, sản lượng dưa hấu trên

địa bàn Tỉnh luôn được tăng lên Điều này thể hiện quyết tâm sản xuất cây hàng hóa

trên địa bàn Tỉnh Nghệ An

2.5.2 Tình hình sản xuất dưa hấu ở huyện Đô Lương

Ở Huyện Đô Lương việc xây dựng nhân rộng mô hình cánh đồng thu nhập cao,

trong đó cây dưa hấu được chú trọng và đang trở thành cây hàng hóa trên địa bàn

Huyện Qua thu thập các bước báo cáo, số liệu của UBND Huyện Đô Lương, trạm

khuyến nông cho ta thấy tình hình sản xuất dưa hấu thể hiện ở bảng 2

Bảng 2.5 Tình hình sản xuất dưa hấu ở Huyện Đô Lương:

Năm Diện tích (ha) Năng suất

(tấn/ha) Sản lượng (tấn)

Qua bảng 2.5 cho ta thấy diện tích, năng suất, sản lượng dưa hấu 3 năm qua liên

tục tăng lên UBND Huyện và các xã đã tích cực chỉ đạo, làm tương đối tốt công tác

khuyến nông và cây dưa hấu rất được nhân dân đồng tình ủng hộ

CHƯƠNG 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Cơ sở lý luận

3.1.1 Khái niệm về nông hộ

Hộ nông dân vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng với quy mô sản xuất nhỏ, phân tán Sử dụng lao động nhiều, trang thiết bị kỹ thuật thô sơ, quy mô vốn sản xuất thấp

3.1.2 Đặc điểm của kinh tế nông hộ

Kinh tế nông hộ là một tổ chức kinh tế nông nghiệp Trong sản xuất, kinh tế nông hộ có khả năng thích ứng cao nên có sức cạnh tranh với các tổ chức kinh tế khác Tuy nhiên, do nằm trong khuôn khổ gia đình nên có nhiều hạn chế về thiếu vốn, kỹ thuật thô sơ, sản phẩm làm ra tự tìm nơi tiêu thụ, thương lái ép giá, không có công lao động Những hạn chế của kinh tế nông hộ nếu được các cấp chính quyền địa phương tác động và tổ chức một cách hợp lý thì nó sẽ mang lại hiệu quả cao hơn

3.1.3 Vai trò của kinh tế nông hộ

Quá trình phát triển kinh tế ở nước ta đã xác định kinh tế nông hộ là đơn vị kinh

tế đóng vai trò quan trọng chủ đạo trong sản xuất nông nghiệp nông thôn Dân cư khu vực nông thôn chiếm 80% tổng dân số cả nước, 72% lao động sản xuất nông nghiệp và sản phẩm thu được từ nông nghiệp chiếm khoảng 28.7% trong tổng GDP của nền kinh

tế quốc dân

3.1.4 Hàm sản xuất

Hàm sản xuất: Hàm số sản xuất là hàm số thể hiện mối tương quan giữa đầu ra

và đầu vào Nó mô tả hệ số tương quan của các yếu tố sản xuất chuyển là vào sản phẩm Theo Colman 1997 định nghĩa rằng sản xuất là một quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào trong sự tạo thành một loại hàng hoá hay dịch vụ nào đó

Từ đó hàm số sản xuất được viết tổng quát như sau:

Y= f(X1,X2,X3, ,Xn-1,Xn)

Trong đó: Y: năng suất

X1, ,Xn : đại diện cho n các yếu tố đầu vào được sử dụng trong quá trình sản xuất

3.1.5 Một số khái niệm

a)Hiệu quả kỹ thuật

Bao gồm hai loại là hiệu quả kỹ thuật định hướng đầu vào và hiệu quả kỹ thuật định hướng đầu ra (FARE & CS, 1994)

+ Hiệu quả kỹ thuật định hướng đầu vào là sử dụng các loại đầu vào ở mức tối thiểu để sản xuất ra một đầu ra cố định

+ Hiệu quả kỹ thuật đầu ra là tối đa hóa mức đầu ra với mức đầu vào cố định cho trước

Khái niệm hiệu quả kỹ thuật được dựa trên mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra Hiệu quả kỹ thuật đạt được khi nó là giao điểm giữa đường giới hạn khả năng sản xuất với đường thẳng thể hiện công nghệ sản xuất hiệu quả không đổi theo quy mô

Theo Koopman, 1995: “Một nhà sản xuất được xem là có hiệu quả kỹ thuật nếu một sự gia tăng trong bất kì đầu ra đòi hỏi một sự giảm xuống của ít nhất một đầu ra khác hoặc một sự gia tăng của ít nhất một đầu vào”

Ngoài ra, hiệu quả kỹ thuật còn bằng tỉ số giữa năng suất thực tế và năng suất tối đa có thể đạt được trong điều kiện kỹ thuật và đầu vào hiện tại

Theo Farrell (1957), việc đo lường hiệu quả kỹ thuật có thể được bằng cách sử dụng đầu vào và đầu ra mà không cần quan tâm đến giá của đầu vào và đầu ra Với giả định một hàm sản xuất dạng Cobb- Douglas, Aigner và cộng sự (1968) đã sử dụng phương pháp tiếp cận tham số để xác định sự đóng góp của từng nhân tố đầu vào trong quá trình sản xuất Tuy vậy một điều hết sức quan trọng là phải xác định được cách phân phối của sai số trong cách tiếp cận này

Một trong những hạn chế của cách tiếp cận biên là giả định rằng ngành sản xuất

sử dụng cùng một loại công nghệ và cùng đường biên sản xuất Vì thế, sự khác biệt trong sản xuất có thể là do con người trong quản lý hoặc do sự khác biệt về công nghệ

Có rất nhiếu nhân tố cấu thành hiệu quả kỹ thuật như phân bón, thuốc BVTV, giống, nước, thời gian chăm sóc, nguồn lực con người, khuyến nông, vốn vay… bài báo cáo dựa trên mô hình đánh giá hiệu quả kỹ thuật ảnh hưởng đầu vào giúp cho người nông dân có thể tiết kiệm được một lượng đấu vào đã sử dụng và tìm ra những nguyên nhân ảnh hưởng đến sự chênh lệch về hiệu quả kỹ thuật giữa các nông hộ trồng dưa hấu

b)Khái niệm về phi hiệu quả kỹ thuật

Phi hiệu quả kỹ thuật khi sản lượng thực tế hay quan sát từ một lượng đầu vào kết hợp sẽ thấp hơn tối đa có thể

Pitt và cộng sự (1981) và Kalirajan (1990) đã giải thích về sự phi hiệu quả Họ cho rằng, phần phi hiệu quả được xác định bằng chênh lệch giữa đường biên của mô hình sử dụng để ước lượng phần phi hiệu quả với đường biên của sản xuất công nghệ được áp dụng trong ngành sản xuất

c) Khái niệm hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế nhằm phản ánh mối quan hệ giữa kết

quả thu được và phần chi phí bỏ ra trong quá trình sản xuất Và lúc đó người ta quan tâm đến kết quả sản xuất với mong muốn với những đầu vào hữu hạn mà vẫn thu được kết quả hay năng suất cao

3.1.6 Các chỉ tiêu đánh giá kết quả - hiệu quả kinh tế

a) Chi phí sản xuất

Là chỉ tiêu quan trọng phản ánh toàn bộ các khoản chi đầu tư vào qúa trình sản xuất kinh doanh Tổng chi phí sản xuất là tổng số tiền và công bỏ ra để đầu tư từ khâu đầu là làm đất cho đến khâu thu hoạch, bao gồm: chi phí vật chất, chi phí làm đất, công lao động, chi phí thu hoạch, chi phí thủy lợi, chi phí khác

Tổng chi phí sản xuất = Chi phí vật chất + Chi phí lao động + Dịch vụ phí Chi phí vật chất gồm: chi phí phân, giống, thuốc, thuế, lãi suất ngân hàng (nếu có)

Chi phí lao động gồm: công làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch…

Chi phí làm đất: bao gồm cả chi phí cày máy và chi phí cày tay

b) Tổng doanh thu

Chính là khối lượng sản phẩm, được biểu hiện thành tiền do một xí nghiệp hoặc một đơn vị sản xuất kinh doanh sản xuất ra trong một thời gian nhất định (tháng, quý, năm ) Nó được tính dựa trên giá sản phẩm và số lượng sản phẩm sản xuất

Doanh thu = Sản lượng  Giá bán

c) Lợi nhuận

Là chỉ tiêu hết sức quan trọng trong sản xuất Đây là khoảng chênh lệch giữa các khoản thu và chi phí bỏ ra Chỉ tiêu này đo lường hiệu quả trực tiếp, do đó càng lớn càng tốt

Lợi nhuận = Doanh thu – Tổng chi phí

f) Hiệu quả sản xuất

Chỉ tiêu kép, có sự so sánh giữa 2 hoặc nhiều hơn các chỉ tiêu kết quả sản xuất với nhau, ví dụ: tỷ suất lợi nhuận, tỷ suất thu nhập,hiệu suất đồng vốn…

Kết quả

Hiệu quả kinh tế =

Tổng chi phí sản xuất

3.1.7 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kỹ thuật

Quy mô: quy mô càng lớn thì hiệu quả đạt được càng cao

Tăng các yếu tố đầu vào: khoá luận chủ yếu là sử dụng nhân tố quản lí đầu vào

để tăng hiệu quả kỹ thuật Khoá luận không tăng quy mô cũng không tăng các yếu tố đầu vào mà chỉ quản lí đầu vào, làm sao có thể sử dụng đầu vào một cách tối ưu để tăng năng suất cho người nông dân tại đây

3.2 Phương Pháp nghiên cứu

3.2.1 Phương pháp thống kê mô tả

Khóa luận có sử dụng phương pháp thống kê mô tả Đây là phương pháp thu thập thông tin, số liệu để kiểm chứng nhưng giả thiết và giải quyết những câu hỏi liên quan đến tình trạng hiện tại của đối tượng nghiên cứu Trong phạm vi khóa luận này, phương pháp được sử dụng để trình bày về phân tích hiệu quả kỹ thuật trong sản xuất Dưa Hấu tại xã Trung Sơn huyện Đô Lương tỉnh Nghệ An

a) Phương pháp điều tra và thu thập số liệu

Thu thập số liệu thứ cấp

Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp Là phương pháp thu thập số liệu gián tiếp liên quan đến: diện tích trồng, sản lượng, giá cả, công tác khuyến nông, sự áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật…tại UBND xã và các phòng ban có liên quan Ngoài ra thu thập còn thu thâp thông tin từ các tài liệu tham khảo, sách báo, internet,…

Thu thập số liệu sơ cấp

Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp: Là phương pháp phỏng vấn trực tiếp những người có kinh nghiệm, uy tín ở địa bàn nghiên cứu, cụ thể là các hộ trồng dưa hấu tại xã Trung Sơn

Với số mẫu được chọn là 50, tiến hành phỏng vấn nông hộ theo bảng câu hỏi có sẵn gồm các nội dung như sau:

Thông tin cơ bản về nông hộ điều tra (độ tuổi, trình độ, nhân khẩu, đất đai,…) Thông tin vế tình hình cung ứng các yếu tố đầu vào: giống, phân bón, thuốc BVTV, lao động, nước…

Thông tin về tình hình tiêu thụ: số lượng bán ra,doanh thu, giá bán, thu nhập của người dân sau mỗi vụ…

b) Phương pháp xử lý số liệu

Từ các số liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập được, chúng tôi sử dụng phần mềm Excel, Eviews, limdep để xử lí số liệu, tính toán ra các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật có liên quan

3.2.2 Phân tích hồi quy:

Phương pháp phân tích hồi quy là phương pháp ngiên cứu mỗi quan hệ giữa một yếu tố phụ thuộc và một hay nhiều yếu tố độc lập Hàm hồi quy có nhiều dạng khác nhau như hàm bậc hai, Cobb-Douglas Nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong trương hợp chạy hồi quy trong phân tích hàm năng suất cây trồng thì phải tuân theo quy luật năng suất biên giảm dần, quy luật sinh học của cây trồng, đặc biệt là tùy thuộc vào số liệu điều tra thực tế

Sử dụng phương pháp bình quân bé nhất (OLS) để xác định hàm hồi quy giữa biến phụ thuộc như năng suất, biến độc lập như công lao động, phân bón, thuốc BVTV…

Sử dụng hàm hồi quy để mô tả mỗi quan hệ giữa biến phụ thuộc như năng suất, biến độc lập thông qua giá trị hệ số hồi quy phản ánh mức độ tác động của biến độc lập tới biến phụ thuộc

Năng suất cây Dưa Hấu phụ thuộc rất nhiều tới các yếu tố đầu vào như giống, lao động, phân bón, diện tích đất canh tác…các yếu tố đầu vào này tăng làm cho năng suất cũng tăng theo và ở một mức độ nào đó không còn tăng nữa và có xu hướng giảm xuống Chính vì hàm Cobb-Dougas được sử dụng để mô tả hiện tượng này trong nghiên cứu

Từ bảng câu hỏi ta xây dựng được mô hình Cobb-Douglas của tổng thể là: Dùng hàm Cobb-Douglas để phản ánh mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra Trong đề tài này thì dùng hàm Cobb-Douglas để phản ánh mối quan hệ của năng suất và đầu vào trên đơn vị diện tích là 1000m2

X2: Lượng giống (cây/1000m2)

X3: Lượng phân bón vô cơ (kg/1000m2)

X4: Lượng phân bón hữu cơ (kg/1000m2)

X5: Thuốc trừ sâu (lít/1000m2)

X6: Lao động (số ngày công/1000m2)

D: Khuyến nông ( 1_ có tham gia, 0_ không tham gia)

Có nhiều biến ảnh hưởng đến năng suất nhưng ở đây chỉ đề cập đến những biến tác động nhiều nhất đến năng suất như trên

Phương pháp này được thực hiện bằng phần mềm Eview 3.0

Vì hàm sản xuất Cobb – Douglas là một hàm phi tuyến tính, để ước lượng được băng phương pháp bình phương bé nhất (OLS) cần chuyển về dạng log-log như sau: LOGY = α0 + α 1LOG(X1) + α2LOG(X2) + α3 LOG(X3) + α4 LOG(X4) + α5

LOG(X5) + α6 LOG(X6) + α7DumKN

a) Kỳ vọng dấu trong mô hình

Để sản xuất dưa hấu cần nhiều yếu tố đầu vào như: chi phí cố định, chi phí lao động, chi phí vật chất… Ngoài ra còn chịu ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên như điều kiện thời tiết, chất lượng đất… Tuy nhiên yếu tố nào mới thực sự ảnh hưởng đến năng suất cây dưa hấu Dựa vào thực tế sản xuất, kì vọng các yếu tố sau ảnh hưởng đến năng suất cây dưa hấu