phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông hồng hiện nay

Trong những năm qua, mặc dù Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương, chính sách đúng đắn; các tổ chức chính trị - xã hội cũng có những đóng góp tích cực trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

ĐỖ THÁI HUY

PH¸T HUY VAI TRß CñA NH¢N Tè CHñ QUAN

TRONG X¢Y DùNG §éI NGò C¸N Bé CHñ CHèT CÊP X·

ë §åNG B»NG S¤NG HåNG HIÖN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2018

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

ĐỖ THÁI HUY

PH¸T HUY VAI TRß CñA NH¢N Tè CHñ QUAN

TRONG X¢Y DùNG §éI NGò C¸N Bé CHñ CHèT CÊP X·

ë §åNG B»NG S¤NG HåNG HIÖN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả luận án

Đỗ Thái Huy

Trang

1.1 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến nhân tố

chủ quan và phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong xây dựng

1.2 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng

phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ

1.3 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến các giải

pháp phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội

1.4 Giá trị của các công trình nghiên cứu đã tổng quan và những vấn

đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ thêm 30

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ

CHỦ QUAN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ

2.1 Nhân tố chủ quan - khái niệm, kết cấu và vai trò của nhân tố chủ quan 33 2.2 Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã - khái niệm, đặc điểm, vai trò 46 2.3 Vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ

3.1 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc phát huy vai trò nhân tố chủ

quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng

3.2 Thực trạng phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng

đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng 85

phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ

chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng 103

Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ

NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN

BỘ CHỦ CHỐT CẤP XÃ Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 113 4.1 Nâng cao nhận thức vể công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ

chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng 113 4.2 Tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của đảng, sự quản lý của nhà

nước; đổi mới cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động của đội ngũ

4.3 Đổi mới công tác quy hoạch, tuyển dụng gắn với đào tạo, bồi

dưỡng nâng cao trình độ đối với đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

4.4 Đổi mới chính sách sử dụng, đánh giá; chính sách đãi ngộ đổi với

đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng 125 4.5 Phát huy tính tính tực trong hoạt động của chính bản thân đội ngũ

cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng 129

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG

BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 138

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 139

Trang Bảng 3.1: Tổng số đơn vị hành chính cấp xã và số xã ở các tỉnh Đồng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hệ thống chính trị ở Việt Nam bao gồm Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội được tổ chức chặt chẽ từ Trung ương đến cơ sở Cấp cơ sở bao gồm xã, phường, thị trấn trong đó, phường là cơ sở

ở đô thị được đặc trưng bởi quản lý đô thị, xã và thị trấn là cấp cơ sở ở khu vực nông thôn Xã là một địa bàn rộng lớn chiếm hơn 80% tổng đơn vị hành chính cơ sở và gần 80% dân số cả nước Vì thế, có thể nói "cấp xã ở đây chính là nói tới vùng nông thôn làng xã" [4, tr.13] Cấp xã nói riêng và cấp cơ

sở nói chung có vai trò quan trọng vì đó là nền tảng của nền hành chính quốc gia, là nơi đáp ứng trực tiếp những nhu cầu cuộc sống vật chất của nhân dân

và tổ chức hoạt động để phát triển tốt nhất những khả năng sáng tạo và năng lực làm chủ của nhân dân lao động Đội ngũ cán bộ cấp xã nói chung và đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã nói riêng đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển chính quyền địa phương bởi họ không chỉ thực hiện những nhiệm

vụ của Đảng và Nhà nước giao phó tại cơ cở mà còn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân

Trước yêu cầu của tình hình mới, đội ngũ cán bộ chủ chốt nói chung và cán bộ chủ chốt cấp xã đang đứng trước một thách thức rất lớn Tại Hội nghị Trung ương 6 khóa XII, ngày 25-10-2017, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban

hành Nghị quyết số 18-NQ/TW về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp

tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả Theo chủ trương đó, tất cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở đều có

sự sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu quả Từ đây đặt ra một vấn đề cấp bách

là nếu ở đâu, đội ngũ cán bộ chủ chốt yếu kém, làm việc không hiệu quả tất yếu sẽ dẫn đến hoạt động của hệ thống chính trị nơi đó kém hiệu quả và có

nhiều khả năng bị luân chuyển khỏi vị trí làm việc hiện tại hoặc bị chuyển công tác khác Điều đó đặt ra yêu cầu cần phải hết sức chú trọng đến việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt các cấp, coi đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển của hệ thống chính trị từ Trung

ương đến cơ sở

Đồng bằng sông Hồng là địa bàn khá rộng lớn, có vị trí quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực miền Bắc nước ta Trong những năm qua, cùng với việc kiện toàn hệ thống chính trị cấp xã ở nông thôn, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã đã có những bước chuyển biến tích cực: số lượng tăng lên, trình độ được cải thiện, đang từng bước được trẻ hóa… Điều đó góp phần tích cực trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn Tuy nhiên, so với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và hội nhập quốc tế, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở vùng đồng bằng sông Hồng nhìn chung còn nhiều hạn chế, bất cập Một trong những nguyên nhân có hạn chế đó là do chưa phát huy đúng mức các yếu tố đóng vai trò quan trọng trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

Có rất nhiều nhân tố có vai trò trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng nhưng những nhân tố chủ quan đóng vai trò quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định Những nhân tố chủ quan đó là năng lực, phẩm chất, ý thức và hoạt động của các chủ thể như Đảng, Nhà nước, các

tổ chức chính trị - xã hội, nhân dân và của cả bản thân đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Trong những năm qua, mặc dù Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương, chính sách đúng đắn; các tổ chức chính trị - xã hội cũng có những đóng góp tích cực trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng; tuy nhiên, các yếu tố chủ quan trên về cơ bản vẫn chưa phát huy được đúng mức vai trò to lớn của mình; đặc biệt là bản thân đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã chưa thực sự có những nỗ lực hết mình để nâng cao trình

độ, phẩm chất đạo đức, lối sống… làm cho chất lượng của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã nhìn chung vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng Do đó, việc phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng là một trong những vấn đề cấp bách trong phát triển chính quyền cấp xã nói riêng và phát triển kinh tế - xã hội ở

đồng bằng sông Hồng nói chúng Vì những lý do trên, tôi chọn vấn đề "Phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng hiện nay" làm đề tài nghiên cứu trong luận

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được được mục tiêu trên, luận án thực hiện được những nhiệm

vụ cụ thể sau:

Một là, tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến nhân tố

chủ quan và phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng;

Hai là, làm rõ khái niệm, cấu trúc, vai trò của nhân tố chủ quan; vai trò

của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng;

Ba là, phân tích thực trạng và nguyên nhân của thực trạng phát huy vai

trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng hiện nay;

Bốn là, đề xuất giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của nhân tố chủ

quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu vai trò của nhân tố chủ quan thuộc về các chủ thể cơ bản trong xây dựng đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng là Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, nhân dân và chính đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

- Phạm vi thời gian và không gian nghiên cứu: Là vai trò của các nhân

tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng từ khi đổi mới (năm 1986) đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, như phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phương pháp lôgíc - lịch sử Ngoài ra, luận án còn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê để triển khai các nội dung của luận án

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

5.1 Ý nghĩa khoa học của luận án

- Luận án góp phần trình bày rõ thêm, phong phú thêm một số vấn đề lý luận về nhân tố chủ quan Đặc biệt, từ những vấn đề lý luận đó, luận án phân tích vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

xã ở Việt Nam

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng để làm tài liệu tham khảo cho việc học tập, nghiên cứu, giảng dạy triết học Mác - Lênin nói riêng và các ngành khoa học xã hội khác nói chung

5.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận án

Từ việc phân tích thực trạng của việc phát huy vai trò của đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng, luận án đề xuất một số giải pháp

cơ bản nhằm tiếp tục phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng trong những năm tiếp theo Những giải pháp mà luận án đưa ra cũng có thể có ý nghĩa tham chiếu đối với việc phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã ở các địa phương khác trên cả nước

6 Đóng góp mới của luận án

- Luận án nhận diện và góp phần làm sáng tỏ vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở động bằng sông Hồng trên các phương diện cơ bản như năng lực, phẩm chất, ý thức và hoạt động của các chủ thể

- Luận án đưa ra những giải pháp cụ thể, khá toàn diện nhằm khắc phục những hạn chế cơ bản trong việc phát huy vai trò nhân tố chủ quan của các chủ thể tham gia xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án bao gồm 4 chương, 15 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Nhân tố chủ quan và xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước

ta hiện nay đều là những vấn đề nghiên cứu nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học Liên quan đến nội dung của luận án, tác giả đã tổng quan những tài liệu đó thành ba nhóm chính dựa theo bố cục ba chương của luận án như sau:

1.1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN NHÂN TỐ CHỦ QUAN VÀ PHÁT HUY VAI TRÒ NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP XÃ

1.1.1 Những công trình nghiên cứu liên quan đến nhân tố chủ quan

Vì nhân tố chủ quan có vai trò quan trọng trong hoạt động của chủ thể nên có nhiều tác giả nghiên cứu vấn đề nhân tố chủ quan, phát huy nhân tố chủ quan trong hoạt động thực tiễn Tiêu biểu là những công trình nghiên cứu sau:

Cuốn sách: "Tác động của điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan

đối với quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam" của tác giả Dương Thị Liễu [35] Đây vốn là luận án tiến

sĩ chuyên ngành triết học của tác giả đã được chỉnh sửa, bổ sung Cuốn sách bao gồm ba chương, trong đó ở chương 1 với tên gọi "Lý luận chung về điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan", tác giả đã phân tích những vấn đề lý luận về nhân tố chủ quan Trước hết, tác giả đã đưa ra những quan điểm khác nhau về nhân tố chủ quan Có ý kiến đồng nhất nhân tố chủ quan với hoạt động có ý thức của con người; có ý kiến lại đồng nhất nhân tố chủ quan với ý thức, tư tưởng, ý thức xã hội; ý kiến khác lại cho rằng nhân tố chủ quan bao gồm tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, cả lĩnh vực vật chất và lĩnh vực tinh thần… [35, tr.22-23] Khi đưa ra các quan điểm đó, tác giả cũng đã có

những phân tích, tranh luận để từ đó đưa ra quan điểm của mình về nhân tố chủ quan: "Nhân tố chủ quan là toàn bộ hoạt động của chủ thể (hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn) nhằm thực hiện mục đích của mình và những thuộc tính, phẩm chất, trạng thái của chủ thể được biểu hiện (định hướng) trong hoạt động đó" [35, tr.30] Tác giả cũng chỉ ra hai hình thức biểu hiện của nhân tố chủ quan trong lịch sử; đó là con người cá nhân riêng biệt với ý thức, ý chí và khả năng hoạt động của họ và lực lượng xã hội như quần chúng, đảng phái, nhà nước Sự phân định này của tác giả có ý nghĩa quan trọng đối với tác giả luận án khi nhận diện những nhân tố chủ quan tác động đến việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta

Luận án Tiến sĩ Triết học: "Về nhân tố chủ quan và nhân tố khách

quan: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn ở nước ta hiện nay" của tác giả

Phạm Ngọc Minh [43] Đây là một công trình khoa học đã bàn sâu đến vấn đề

lý luận về nhân tố chủ quan Tác giả quan niệm, "nhân tố chủ quan là những

gì thuộc về chủ thể và tham gia trực tiếp vào quá trình hoạt động của chủ thể cũng như bản thân sự hoạt động đó" [43, tr.22] Theo tác giả, những yếu tố quan trọng cấu thành nhân tố chủ quan là ý thức và nói chung là đời sống tinh thần của con người, những kỹ năng, kỹ xảo và thói quen của họ trong hoạt động sản xuất, kinh nghiệm xã hội, trình độ văn hóa, phẩm chất, ý chí, tính tổ chức rong hoạt động… Quan điểm này của tác giả cũng có ý nghĩa tham khảo nhất định đối với tác giả luận án khi phân tích những yếu tố cấu thành của nhân tố chủ quan

Luận án Tiến sĩ Triết học: "Tích cực hóa nhân tố chủ quan để giai cấp

công nhân Việt Nam thực hiện và hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình" của

tác giả Trần Thị Bích Liên [34] Trong chương 1 của Luận án, tác giả đã đưa

ra quan niệm về nhân tố chủ quan Theo tác giả, nhân tố chủ quan là một phạm trù quan trọng của chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc trưng cho hoạt động

tích cực, có ý thức của quần chúng nhân dân, của các giai cấp đảng phái, nhóm xã hội và của từng cá nhân nhằm biến đổi và cải tạo hiện thức xã hội

Do đó, "tất cả những gì thuộc về chủ thể cũng hoạt động của chủ thể nhằm tác động vào hoàn cảnh khách quan để biến đổi nó đều thuộc phạm trù "nhân tố chủ quan"" [34, tr.23] Những yếu tố thuộc về nhân tố chủ quan bao gồm trình

độ nhận thức, ý chí, năng lực của chủ thể; những hành động có ý thức nhằm giải quyết những nhiệm vụ lịch sự nhất định Tác giả còn nhấn mạnh thêm, nhân tố chủ quan có mối quan hệ chặt chẽ với nhân tố con người Nhân tố chủ quan là sự tổng hòa những đặc trưng về phẩm chất và năng lực của con người;

cụ thể là những phẩm chất chính trị, đạo đức hình thành nên thế giới quan, lý tưởng, niềm tin, lập trường, thái độ chính trị, thái độ lao động, ý thức tổ chức

kỷ luật, ý chí, tác phong ứng xử, năng lực hành động… ở con người với tư cách là chủ thể Những phân tích này của tác giả Trần Thị Bích Liên có ý nghĩa tham khảo nhất định với tác giả luận án khi phân tích những yếu tố cấu thành của nhân tố chủ quan

Bài viết: "Nhân tố chủ quan trong cơ chế vận dụng và trong hoạt động

của các quy luật xã hội" của tác giả Lương Việt Hải [25] Trong bài viết này,

tác giả bàn đến các khái niệm cơ bản là chủ quan, nhân tố chủ quan, vai trò của nhân tố chủ quan trong cơ chế vận dụng và trong hoạt động của các quy luật xã hội nói chung và ở nước ta trong giai đoạn trước và sau đổi mới nói riêng Theo tác giả, "nhân tố chủ quan là những gì thuộc về chủ thể như ý thức, phẩm chất, hoạt động của chủ thể" [25, tr.51]

Bài viết: "Một cách tiếp cận về cặp phạm trù điều kiện khách quan và

nhân tố chủ quan" của tác giả Phạm Văn Nhuận [48] Trong bài viết này, tác

giả đã đưa ra quan niệm về nhân tố chủ quan như sau:

Nhân tố chủ quan là tất cả những yếu tố, đặc trưng hợp thành phẩm chất và năng lực nhận thức, năng lực tổ chức hoạt động thực tiễn

của chủ thể, được huy động vào những hoạt động cụ thể dưới sự cho phối, thúc đẩy của nguồn gốc - động lực nội tại, tạo nên tính năng động sáng tạo của chủ thể nhằm cải biến điều kiện khách quan trong quá trình thực hiện mục tiêu xác định do chủ thể đặt ra [48, tr.59] Tác giả còn nhấn mạnh thêm, sức mạnh của nhân tố chủ quan không phải tự nhiên thể hiện ra mà phải thông qua hoạt động của chủ thể Đặc biệt, tác giả cũng đi sâu phân tích tính tích cực xã hội của nhân tố chủ quan thông qua các hoạt động của chủ thể trên ba mặt cơ bản như tạo động lực cho mọi hoạt động của chủ thể; tạo nên nền tảng cho mọi hoạt động của chủ thể với các đặc điểm, phẩm chất, ý thức của chủ thể và tạo ra tính tích cự, chủ động, sáng tạo cho các hoạt động của chủ thể

Những công trình khoa học kể trên được chọn để tổng quan vì nó liên quan trực tiếp đến những vấn đề lý luận về nhân tố chủ quan Nó cung cấp cho tác giả luận án những quan điểm khác nhau về nhân tố chủ quan, những yếu tố cấu thành của nhân tố chủ quan, vai trò của nhân tố chủ quan trong hoạt động thực tiễn của con người

1.1.2 Những công trình nghiên cứu liên quan đến đội ngũ cán bộ công chức cấp xã nói chung và đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã nói riêng

Là một nước nông nghiệp với hơn 80% dân số sinh sống ở nông thôn nên đội ngũ cán bộ công chức cấp xã nói chung và cán bộ chủ chốt cấp xã nói riêng ở Việt Nam rất đông đảo Đây cũng là đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học Dưới đây là những công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến nội dung của luận án:

Cuốn sách: "Hệ thống chính trị cơ sở nông thôn nước ta hiện nay" của

tác giả Hoàng Chí Bảo [4] đã đưa ra một hệ thống quan điểm lý luận cơ bản

về hệ thống chính trị ở cơ sở, trong đó có cấp xã: "cấp xã ở đây chính là nói tới vùng nông thôn làng xã" [4, tr.13] Tác giả khẳng định vai trò, vị trí của hệ

thống chính trị cơ sở trong việc giữ vững ổn định chính trị ở cơ sở là ổn định

từ chiều sâu trong lòng dân và cũng thực sự là lo cho cuộc sống của dân Vì thế, chính quyền cơ sở nói chung và cấp xã nói riêng "là địa bàn cần phải tới, cái đích cần phải đạt được của mọi hoạt động chỉ đạo chiến lược từ trung ương đến địa phương" [4, tr.190] Trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở ở nước ta hiện nay, tác giả cho rằng để tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị cơ sở trước hết phải xác định mục tiêu đó là vì dân, dựa vào dân và do nhân dân; nâng cao nhận thức cho cán bộ đảng viên, đồng thời khắc phục những mặt trái của cơ chế thị trường để phát huy tốt hơn tính năng động, sáng tạo của cán bộ cơ sở Trong cuốn sách, tác giả cũng chỉ ra những vai trò to lớn của đội ngũ cán bộ cơ sở trong việc xây dựng chính quyền cấp xã, cán bộ cấp xã là cầu nối giữa Đảng

và Nhà nước với nhân dân Cuốn sách của tác giả Hoàng Chí Bảo đã cung cấp cho tác giả luận án những quan điểm lý luận cơ bản về vai trò của chính quyền cấp xã và đội ngũ cán bộ cấp xã

Cuốn sách: "Vai trò cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã trong việc giữ vững

ổn định chính trị - xã hội ở nông thôn nước ta hiện nay" của tác giả Mai Đức

Ngọc [45] Theo tác giả, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã có vai trò quan trọng trong việc giữ vững ổn định chính trị - xã hội ở nông thôn; nâng cao đời sống nhân dân ở nông thôn; góp phần đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã nói chung, cán bộ chủ chốt cấp xã nói riêng chính là nhằm tạo dựng nhân tố ổn định chính trị - xã hội từ cơ sở Vì thế, Đảng và Nhà nước cần xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã có đủ năng lực, phẩm chất để đảm bảo công tác lãnh đạo Việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có đầy đủ về phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn, trình độ lý luận chính trị, khả năng tổ chức, quản lý đang là một trong những

nhiệm vụ hàng đầu đối với công tác cán bộ của Việt Nam hiện nay Do đó, cuốn sách rất có giá trị tham khảo để đưa ra những nội dung cần thiết đối với việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện nay

Đề tài khoa học cấp Bộ: "Nâng cao năng lực tổ chức thực tiễn của cán

bộ chủ chốt cấp xã ở một số tỉnh Đồng bằng sông Hồng trong điều kiện hiện nay" của tác giả Nguyễn Thị Tuyết Mai [40] Trong chương 1 của đề tài, các

tác giả đã khẳng định vai trò to lớn của hệ thống chính trị cấp xã Với đặc trưng là một nước nông nghiệp:

Chính quyền cấp xã của Việt Nam chính là nền tảng của nền hành chính quốc gia, là nơi đáp ứng những nhu cầu cuộc sống của dân

và tổ chức hoạt động để phát triển tốt nhất những khả năng sáng tạo và năng lực làm chủ của nhân dân lao động Cấp xã là nơi thực tiễn diễn ra sôi động hàng ngày, nơi trực tiếp kiểm nghiệm tính đúng đắn trong đường lối của Đảng bởi đường lối, Nghị quyết của Đảng phải thông qua xã, đến được với xã và được thực hiện ở xã [40, tr.11]

Tác giả cũng đưa ra quan niệm về cán bộ chủ chốt cấp xã, đó là "những người đứng đầu cơ quan Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội của hệ thống chính trị cấp xã" [40, tr.18] Quan điểm này được tác giả luận án sử dụng để nhận diện đội ngũ cán bộ cấp xã ở nước ta hiện nay Tác giả cũng chỉ ra tầm quan trọng của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

xã như lãnh đạo, quản lý, giữa những vị trí trọng yếu nhất trong các tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể ở xã; có trách nhiệm chính trong việc đề xuất những chủ trương, nghị quyết của cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể trong phạm vi cấp xã; điều hành và tổ chức thực hiện các chủ trương trong địa bàn xã; chịu trách nhiệm trước tập thể và quần chúng nhân dân nhiệm vụ ở cương

vị công tác được giao ở xã… Theo tác giả, để thực hiện được những nhiệm vụ

trên, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã phải có những phẩm chất, năng lực; trong đó quan trọng nhất là năng lực tổ chức thực tiễn

Đề tài: "Nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện chế độ, chính sách đối với cán

bộ, công chức cơ sở" của tác giả Nguyễn Thế Vịnh [77] đã phân tích thực

trạng về chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức cơ sở, từ đó đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm hoàn thiện chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức cơ sở Số liệu trong đề tài phong phú cho sự tham khảo, tạo cơ sở khoa học cho việc đưa ra những giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện nay

Luận án Tiến sĩ: "Xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã vùng nông

thôn đồng bằng sông Cửu Long hiện nay" của Phạm Công Khâm [30] Trong

chương 1 của Luận án, tác giả đã đưa ra những quan điểm khác nhau về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Ở mỗi quan điểm, tác giả đều đưa ra những phân tích, bình luận để từ đó trình bày quan niệm về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

xã như sau:

Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã là những người đứng đầu quan trọng nhất trong hệ thống bộ máy đảng, chính quyền, lực lượng vũ trang, mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội ở xã, có tác dụng chính, chi phối việc chấp hành chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thông qua việc lãnh đạo và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội trên địa bàn nông thôn

mà họ phụ trách [30, tr.34]

Từ đó, tác giả đã phân tích vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã như: đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã giữ vai trò quyết định trong việc hiện thực hóa sự lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nước về mọi mặt của đời sống kinh tế [30, tr.41]; đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã giữ vai trò quyết định trong việc xây dựng hệ thống tổ chức bộ máy vững mạnh và phong trào cách

mạng sâu rộng ở nông thôn [30, tr.42] Từ việc phân tích điều kiện kinh tế -

xã hội, thực tiễn phát triển của đồng bằng sông Cửu Long, tác giả khẳng định xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã vùng nông thôn đồng bằng sông Cửu Long là vấn đề quan trọng, cơ bản và cấp bách hiện nay Quan điểm của tác giả về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã và những phân tích về vai trò, vị trí của đội ngũ này có ý nghĩa tham khảo nhất định với tác giả khi phân tích những vấn đề lý luận về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta

Luận văn Thạc sĩ: "Nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ cán bộ chủ

chốt cấp xã tại tỉnh Bình Phước" của tác giả Nguyễn Thị Kim Ánh [1] Trong

chương 1 của luận văn, tác giả cũng trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Theo tác giả, "cán bộ chủ chốt cấp xã là những người đứng đầu, giữ vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị ở cơ sở, trực tiếp lãnh đạo và tổ chức thực hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trên địa bàn" [1, tr.9-10] Từ đó, tác giả đã chỉ ra những người thuộc đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Đó là: Bí thư và Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch và Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tịch và Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh, Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ, Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội nông dân Ngoài ra, tác giả còn chỉ ra những đặc điểm

và vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Tác giả khẳng định, đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã có vai trò quan trọng bởi đó là những người lãnh đạo và điều hành nền hành chính của địa phương Hiệu quả hoạt động của nền hành chính cơ

sở và đời sống của nhân dân địa phương phụ thuộc chủ yếu vào đội ngũ cán bộ chủ cấp xã Đây là một nhận định thỏa đáng về vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã với sự phát triển của chính quyền cơ sở ở nông thôn nước ta

Bên cạnh những công trình nghiên cứu chuyên sâu về cán bộ, công chức cấp xã, trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt còn có những công trình nghiên

cứu về hệ thống chính trị cơ sở ở nước ta Tiêu biểu là: Cuốn sách: "Những

vấn đề lý luận và thực tiễn về chính quyền địa phương hiện nay" của hai tác

giả Lê Minh Thông và Nguyễn Như Phát [59]; cuốn sách: "Thực hiện quy chế

dân chủ và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay" của tác giả

Nguyễn Văn Sáu, Hồ Văn Thông [51]; bài viết: "Quan điểm và giải pháp để

củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở" của Hoàng Chí Bảo [3];

"Hệ thống chính trị cơ sở vùng sâu, vùng xa và những vấn đề đặt ra cần được giải quyết" của Hồ Minh Đức [22] Những công trình nghiên cứu kể trên

cũng đã chỉ ra vai trò to lớn của hệ thống chính trị cấp xã ở nông thôn, trong

đó nhấn mạnh đến vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

1.2 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP XÃ

Trong bài viết: "Về đội ngũ cán bộ công chức xã, phường, thị trấn" của

tác giả Nguyễn Đức [23] đã chỉ ra vai trò của Đảng và Nhà nước đối với sự phát triển của đội ngũ cán bộ cấp xã, phường ở nước ta hiện nay Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đa đưa ra nhiều chủ trương, chính sách xây dựng

và phát triển đội ngũ cán bộ cấp xã, trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt khiến đội ngũ này từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng:

Sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX và các Nghị định của Chính phủ, các cấp ủy đã coi trọng và đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch và không ngừng nâng cao trình độ, kiến thức các mặt của đội ngũ cán bộ ở cơ sở Nhìn chung, đội ngũ cán bộ xã, phường, thị trấn từng bước được phát triển cả số lượng

và chất lượng [23]

Tác giả còn chỉ ra những chủ trương đúng đắn, tích cực của Đảng và Nhà nước như thực hiện tiêu chuẩn trẻ hóa đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã;

đưa sinh viên tốt nghiệp các trường Đại học, cao đẳng về xã công tác, nhất là những xã còn nhiều khó khăn đã từng bước trẻ hóa và nâng cao trình độ về các mặt đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở; việc chuyển từ chế độ sinh hoạt phí theo Nghị định số 09 sang chế độ tiền lương theo Nghị định số 121 của Chính phủ làm cho đội ngũ cán bộ, công chức xã, phấn khởi, yên tâm công tác và thể hiện ý thức trách nhiệm hơn Tuy nhiên, tác giả cũng khẳng định, về cơ bản đội ngũ cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn hiện nay nhìn chung còn yếu, tỷ lệ được chuẩn hóa còn chưa cao và chưa đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ mà Nghị quyết số 17/NQ-TW đề ra Theo tác giả, những hạn chế đó không chỉ xuất phát từ bản thân đội ngũ cán bộ cấp xã như trình độ, năng lực còn hạn chế mà còn bắt nguồn từ những cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước như chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức cơ sở còn bấp hợp lý, nhất là chế độ tiền lương giữa cán bộ chuyên trách do bầu cử với công chức chuyên môn; chế độ bảo hiểm, chế độ đãi ngộ với cán bộ chủ chốt cấp xã…

Đó là những yếu tố thuộc về cơ chế, chính sách của Nhà nước - nhân tố chủ quan quan trọng ảnh hưởng đến việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã nói chung và cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng nói riêng

Trong bài viết: "Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã"

của tác giả Dương Trung Ý [87] cũng đánh giá thực trạng xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta Tác giả nhấn mạnh vai trò của Đảng và Nhà nước trong xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã, làm cho chất lượng đội ngũ này có những tiến bộ rõ rệt:

Thực hiện Chiến lược cán bộ trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm, coi trọng xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trong đó có đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở Bộ Chính trị các khóa VIII, IX, X, XI đã ban hành nhiều nghị quyết, quyết định, quy

định về công tác cán bộ Nhờ đó, công tác cán bộ và chất lượng đội ngũ cán bộ các cấp có chuyển biến rõ rệt [87, tr.22]

Tác giả đã đưa ra nhiều minh chứng về những chủ trương, chính sách của Đảng trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã như Nghị quyết

về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn của Hội nghị trung ương 5 khóa IX, Nghị định số 114/2003/NĐ-CP về cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn; Nghị định số 121/2003/NĐ-CP về chế

độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở xã, phường, thị trấn; Quyết định

số 03/2004/QĐ-TTg phê duyệt định hướng quy hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán

bộ, công chức xã, phường, thị trấn đến năm 2010; Quyết định số 31/2006/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo, bồi dưỡng chủ tịch hội đồng nhân dân, chủ tịch ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn giai đoạn 2006-2010; Quyết định số 170/QĐ-TTg phê duyệt Dự án thí điểm chọn 600 trí thức trẻ ưu

tú, có trình độ đại học tăng cường về làm phó chủ tịch ủy ban nhân dân các xã thuộc 62 huyện nghèo… Tác giả đã khẳng định, nhờ sự quan tâm của Trung ương Đảng và Chính phủ, sự chủ động, tích cực của các cấp ủy đảng và hệ thống chính trị các cấp, về cơ bản, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp

xã đã được nâng lên đáng kể Tác giả đã đưa ra những minh chứng cụ thể về những tiến bộ trong công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước

ta trong thời gia qua dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Đặc biệt, tác giả đã đánh giá cao vai trò của các cấp ủy Đảng trong việc quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển cán bộ chủ chốt cấp xã; góp phần to lớn vào việc phát triển chính quyền cấp xã:

Những năm gần đây, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cơ

sở đã được các cấp ủy đảng coi trọng và thực hiện một cách bài bản, đồng bộ hơn, từ khâu quy hoạch, tạo nguồn đến đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, điều động… Nhiều cấp ủy đã luân chuyển,

tăng cường cán bộ cấp trên về làm bí thư, phó bí thư, chủ tịch, phó chủ tịch ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn; cán bộ luân chuyển

về cơ sở đã phát huy tác dụng, từng bước trưởng thành, thúc đẩy phong trào địa phương phát triển [87, tr.23]

Tuy nhiên, theo tác giả, so với yêu cầu của đất nước, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta còn bộc lộ nhiều hạn chế cả về số lượng và chất lượng, đặc biệt là những hạn chế đặc trưng của đội ngũ cán bộ này như nhiều cán bộ sau khi trở thành lãnh đạo có biểu hiện xa dân, cửa quyền, hách dịch Bên cạnh đó, tình trạng cục bộ địa phương theo thôn, xóm, theo dòng họ trong dội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã còn diễn ra ở nhiều nơi Theo tác giả, một trong những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên là do công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã chưa được quan tâm đúng mức, chính sách đãi ngộ chưa đảm bảo:

Trong một thời gian dài, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức

cơ sở chưa được quan tâm đúng mức, công tác quy hoạch, tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí sử dụng cán bộ chưa được thực hiện bài bản Chính sách đãi ngộ của Nhà nước đối với cán bộ cơ sở còn nhiều bất hợp lý, chưa đảm bảo để cán bộ yên tâm công tác, cống hiến [87, tr.23]

Có thể nói, bài viết đã đánh giá khá toàn diện vai trò của các nhân tố chủ quan như Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta thời gian qua Những đánh giá đó có ý nghĩa tham khảo nhất định với tác giả luận án khi phân tích vai trò của những yếu tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng

Trong bài viết: "Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã từ sau

Hội nghị Trung ương 5 khóa IX và một số kiến nghị" của tác giả Trần Thị

Hạnh [26] đã chỉ ra vai trò to lớn của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa

phương trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt Theo tác giả, Hội nghị Trung ương 5 khóa IX "Về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn" được coi là một dấu mốc trong công tác cán bộ cơ sở Từ đó, nhiều chủ trương, chính sách của Nhà nước và chính quyền địa phương ra đời nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã Tác giả khẳng định:

Trong thời gian qua cùng với sự quan tâm lãnh đạo của Đảng, sự ủng hộ của các cấp ủy đảng, chính quyền, từ trung ương đến địa phương, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đã có bước phát triển cả

về số lượng, chất lượng Công tác bầu cử, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật, thôi việc, phân cấp quản lý cán bộ, công chức và chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao về công tác tại địa bàn xã… đã được thực hiện một cách công khai, minh bạch, theo đúng quy định Điều này đã tạo động lực cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã nêu cao tinh thần trách nhiệm, phấn đấu học tập, bồi dưỡng nhằm hoàn thiện trình độ đáp ứng yêu cầu vị trí việc làm, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương nói riêng và của đất nước nói chung Đến nay, nhìn chung đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có trình độ chuyên môn, lý luận chính trị, kỹ năng giải quyết công việc, thực hiện tốt nhiệm vụ được giao góp phần đưa đời sống người dân nông thôn phát triển từng bước [26]

Bên cạnh những ưu điểm trên, đội ngũ cán bộ cấp xã của nước ta còn nhiều hạn chế về trình độ chuyên môn, nhất là trình độ lý luận chính trị, khả năng nắm bắt những biến động của đời sống xã hội… Một trong những nguyên nhân của hạn chế trên là do chính bản thân đội ngũ cán bộ cấp xã, trong đó có đội ngũ lãnh đạo chủ chốt Bài viết của tác giả Trần Thị Hạnh tiếp

tục cung cấp cho tác giả luận án những đánh giá về vai trò của nhân tố chủ quan như Đảng, Nhà nước cũng như bản thân đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã trong xây dựng đội ngũ cán bộ này ở nước ta

Trong bài viết: "Cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã ở nông thôn Việt

Nam hiện nay" của tác giả Mai Đức Ngọc [46] đã phân tích thực trạng của đội

ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta hiện nay Tác giả khẳng định, mặc dù Đảng và Nhà nước có nhiều đường lối, chính sách ưu tiên phát triển đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta nhưng trong thời gian qua, đội ngũ này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém Trước hết, trình độ chuyên môn, lý luận chính trị thấp, tác giả đã đưa ra những số liệu thống kê để minh chứng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã nhìn chung thấp hơn so với mặt bằng chung của đội ngũ cán bộ, công chức các cấp nên khi tham mưu trong quản lý nhà nước và giải quyết các thủ tục hành chính còn nhiều lúng túng, dẫn đến sai phạm gây bức xúc, khiếu kiện trong nhân dân Ngoài ra, nhìn chung tinh thần trách nhiệm của cán bộ chủ chốt cấp xã còn chưa cao Tác giả khẳng định:

Một số cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã chưa thật sự gương mẫu trong nhận thức và hành động, thiếu tinh thần trách nhiệm, thái độ phục vụ không tốt, có biểu hiện quan liêu, hách dịch, xa rời thực tế,

xa dân, gây phiền hà cho nhân dân, nói nhiều làm ít, làm việc không

có kế hoạch, cục bộ địa phương [46, tr.21]

Bên cạnh đó, giải quyết các vấn đề phức tạp về lĩnh vực quản lý kinh

tế, tài chính, văn hóa, xã hội, thông tin, tôn giáo, tranh chấp về đất đai, bảo vệ tài nguyên, môi trường còn yếu Theo tác giả, đó chính là những hạn chế cơ bản về phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã ở nước ta Đây là yếu tố quan trọng thuộc nhân tố chủ quan làm ảnh hưởng đến việc xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã thời gian qua

Ngoài những công trình nghiên cứu bàn đến thực trạng của việc phát huy nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước

ta nói chung, còn có những công trình bàn đến thực trạng của việc phát huy nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở một số địa phương cụ thể Đó là những công trình nghiên cứu tiêu biểu sau:

Bài viết: "Kon Tum: Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

cơ sở" của tác giả Y Vênh [75]; Bài viết: "Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở ở tỉnh Vĩnh Phúc" của tác giả Phạm Văn Vọng [78]; bài

viết: "Nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ

chốt cấp xã ở tỉnh Hậu Giang hiện nay" của tác giả Phan Ngọc Yến [89]…

Trong những bài viết trên, các tác giả đều khẳng định vai trò to lớn của Đảng

và chính quyền địa phương trong việc nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở, trong đó có cấp xã

Luận án tiến sĩ Luật học: "Hoàn thiện pháp luật về cán bộ, công chức

chính quyền cấp xã đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam" của Mạc Minh Sản [50] Luận án đã nghiên cứu làm

sáng tỏ cơ sở lý luận và thực trạng của pháp luật về cán bộ, công chức chính quyền cấp xã để đưa ra những quan điểm, phương hướng và giải pháp cơ bản hoàn thiện pháp luật về cán bộ, công chức chính quyền đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

1.3 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CÁC GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP XÃ

Cuốn sách: "Luận cứ khoa học và một số giải pháp xây dựng đội ngũ cán

bộ lãnh đạo phường" của tác giả Nguyễn Duy Hùng [29] đã tập trung phân

tích thực trạng, tổng kết công tác xây dựng đội ngũ cán bộ phường làm rõ những căn cứ của công tác xây dựng đội ngũ cán bộ phường, từ đó đưa ra

những nhận xét, đánh giá thực trạng tình hình, làm cơ sở cho việc đề xuất một

số giải pháp khả thi về việc xây dựng đội ngũ cán bộ phường đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng, củng cố tổ chức cơ sở đảng, hệ thống chính trị loại hình phường, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới Phường là đơn vị hành chính cấp cơ sở Vì vậy, những giải pháp mà tác giả đưa ra có giá trị tham khảo khi xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện nay

Trong Luận án Tiến sĩ: "Xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã vùng

nông thôn đồng bằng sông Cửu Long hiện nay" của tác giả Phạm Công Khâm

[30] đã đưa ra mục tiêu và những giải pháp trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nông thôn vùng đồng bằng sông Cửu Long Theo tác giả, mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã là "tạo ra được sự chuyển biến về chất của đội ngũ cán bộ, đủ độ tin cậy về chính trị, có phẩm chất và năng lực, đủ sức thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vùng nông thôn hiện nay" [30, tr.95] Để xây dựng được đội ngũ cán bộ đó, tác giả đã đề xuất một số giải pháp như: xác định cụ thể tiêu chuẩn và cơ cấu của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã vùng nông thôn đồng bằng sông Cửu Long; tiếp tục đổi mới công tác quy hoạch gắn với đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và quản lý, kiểm tra đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã; xây dựng hệ thống chính trị

và phong trào cách mạng của quần chúng ở cơ sở vững mạnh để rèn luyện, bồi dưỡng, kiểm tra cán bộ; tiếp tục hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với cán bộ cấp xã và tăng cường sự chỉ đạo, giúp đỡ của cấp huyện Những giải pháp mà tác giả đưa ra cũng khá cụ thể nhưng chưa thực sự đồng bộ vì chưa có những giải pháp phát huy vai trò của chính đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Giải pháp này sẽ được tác giả luận án làm sâu sắc thêm trong chương 4 của luận án

Luận văn Thạc sĩ: "Nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ cán bộ chủ

chốt cấp xã tại tỉnh Bình Phước" của tác giả Nguyễn Thị Kim Ánh [1] Trong

chương 3 của luận văn, tác giả đã đưa ra những giải pháp nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã tại tỉnh Bình Phước Những giải pháp đó là: tạo động lực duy trì đối với đội ngũ cán bộ chủ chốt đương nhiệm; xây dựng tiêu chuẩn cho các chức danh cán bộ chủ chốt cấp xã dựa trên quy định của pháp luật; hoàn thiện cách thức bầu cử cán bộ chủ chốt; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã sau khi bầu cử theo nhiệm kỳ Theo tác giả, "thực hiện đồng bộ những giải pháp trên tạo điều kiện động viên cán bộ chủ chốt cấp xã yên tâm làm việc, một mặt cải thiện chất lượng đội ngũ chủ chốt đương nhiệm, mặt khác phát triển đội ngũ cán bộ chủ chốt ngày càng vững mạnh" [1, tr.105] Những giải pháp mà tác giả đưa ra có ý nghĩa tham khảo nhất định đối với tác giả luận án khi đưa ra những giải pháp phát huy nhân tố chủ quan trông xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng

Trong bài viết: "Về đội ngũ cán bộ công chức xã, phường, thị trấn" của

tác giả Nguyễn Đức [23], sau khi phân tích những hạn chế của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã cũng như những cơ chế, chính sách còn bất cập trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã, tác giả Nguyễn Đức đã đề xuất một số giải pháp phát huy vai trò của Nhà nước trong xây dựng đội ngũ cán bộ cấp

xã như: Cần sớm ban hành tiêu chuẩn cụ thể đối với đội ngũ cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn và thực hiện việc chuẩn hóa đội ngũ này trong thời gian sớm nhất; thay đổi cơ chế sử dụng đội ngũ cán bộ cấp xã như đào tạo và tăng cường, luân chuyển cán bộ, công chức ở tỉnh, huyện về cơ sở, từng bước thực hiện chủ trương cán bộ chủ chốt cấp xã không nhất thiết là người địa phương; Đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức việc đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn theo chức danh cán bộ, trong

đó cần chú ý bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ, cập nhật những chủ trương, chính sách mới và kinh nghiệm thực tế trong việc giải quyết những

tình huống cụ thể thường xảy ra ở cơ sở… Những giải pháp mà tác giả đưa ra

có ý nghĩa nhất định với tác giả luận án khi đề xuất những giải pháp phát huy vai trò của Đảng, Nhà nước trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng

Trong bài viết: "Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã"

của tác giả Dương Trung Ý [87], sau khi đánh giá thực trạng của việc phát huy vai trò của Đảng và Nhà nước trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta, tác giả cũng đã đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của đội ngũ này Tác giả khẳng định nâng cao chất lượng đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương Những giải pháp mà tác giả đưa ra là: nâng cao nhận thức của các cấp ủy đảng, nhất là cấp xã về tính cấp thiết của việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở hiện nay; thực hiện tốt công tác quy hoạch cũng như kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá, bố trí, sử dụng cán bộ; đẩy mạnh việc đưa sinh viên tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng có chuyên môn phù hợp về công tác tại cơ sở nhằm trẻ hóa, nâng cao chất lượng đội ngũ cán

bộ, công chức cấp xã; đồng thời, đẩy mạnh luân chuyển cán bộ của tỉnh, huyện, thành phố về làm cán bộ chủ chốt cấp xã nhằm khắc phục tình trạng khép kín, cục bộ, địa phương trong bố trí các chức danh chủ chốt ở cấp xã; tinh giản bộ máy, số lượng cán bộ, công chức cấp xã theo hướng chỉ có cán

bộ chuyên trách và cán bộ chuyên môn, không bố trí cán bộ không chuyên trách cấp xã, những công việc của đội ngũ cán bộ này do cán bộ, công chức cấp xã kiêm nhiệm; tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ở các trung tâm bồi dưỡng chính trị quận, huyện và trường chính trị tỉnh, thành phố; đề cao vai trò, trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, giúp đỡ của cấp trên, nhất là cấp huyện Có thể nói, đây là những giải pháp khá đồng bộ và toàn diện, có tính khả thi trong xây dựng đội ngũ

cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước Những giải pháp này có ý nghĩa tham khảo với tác giả luận án khi đề xuất những giải pháp phát huy nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng

Trong bài viết: "Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã từ sau

Hội nghị Trung ương 5 khóa IX và một số kiến nghị" của tác giả Trần Thị

Hạnh [26]; bên cạnh việc chỉ ra vai trò của Đảng và Nhà nước trong xây dựng động ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã, tác giả còn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ cấp xã Những giải pháp đó là: khảo sát, điều tra, đánh giá một cách khách quan thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã về tiêu chuẩn, điều kiện; độ tuổi, thâm niên công tác; ban hành quy định mới về tiêu chuẩn trình độ chuyên môn của cán bộ, công chức khi tuyển dụng, bổ nhiệm phải đạt trình độ đại học trở lên; tổ chức thi sát hạch công chức 5 năm/lần như các nước tiên tiến hiện nay trên thế giới đang áp dụng, kết hợp với khảo sát lấy ý kiến phản hồi của người dân về chuyên môn, nghiệp vụ, thái độ, tinh thần phục vụ, kỹ năng giải quyết công việc của đội ngũ công chức cấp xã; xây dựng chế độ phụ cấp công vụ phù hợp, thống nhất đối với công chức khối đảng, đoàn thể và công chức khối cơ quan nhà nước; hiện thực hóa Đề án thu hút trí thức trẻ về công tác tại địa bàn xã; cần tập trung làm tốt công tác quy hoạch đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã theo từng giai đoạn, từng năm cụ thể Đây là những giải pháp nhằm phát huy vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã thông qua chính sách tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, đãi ngộ… Đây cũng là những giải pháp góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta hiện nay

Trong bài viết: "Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp

xã, góp phần xây dựng chính quyền địa phương vững mạnh" của tác giả Đoàn

Văn Tình [63] cũng đề xuất một số giải pháp nâng cao đội ngũ cán bộ công

chức chính quyền cấp xã Đó là: hoàn thiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã; hoàn thiện công tác phân tích công việc, xác định vị trí việc làm và xây dựng khung năng lực đối với các vị trí chức danh; hoàn thiện công tác thu hút, quy hoạch và sử dụng cán bộ công chức; hoàn thiện công tác kiểm tra, đánh giá, khen thưởng và kỷ luật cán bộ Đây là những giải pháp nhằm tăng cương vai trò của Nhà nước trong việc sử dụng, kiểm tra, đánh giá, đãi ngộ đối với cán bộ, công chức Đặc biệt, trong những giải pháp trên, xác định vị trí việc làm và xây dựng khung năng lực đối với các vị trí chức danh là một trong những giải pháp rất cần thiết đối với việc

sử dụng cán bộ, công chức cấp xã, trong đó có cán bộ chủ chốt, góp phần khắc phục hiện tượng vừa thừa, vừa thiếu cán bộ công chức ở chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay

Trong bài viết: "Cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã ở nông thôn Việt

Nam hiện nay" của tác giả Mai Đức Ngọc [46], trên cơ sở phân tích những

hạn chế của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã, tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của đội ngũ này Đó là: hoàn thiện thể chế, nâng cao ý thức chính trị, ý thức pháp luật và trình độ văn hoá cho nhân dân; đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, giải quyết tốt các vấn đề xã hội; đổi mới và tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, tạo điều kiện để cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã rèn luyện, phấn đấu nâng cao phẩm chất, năng lực; thiết lập và hoàn thiện cơ chế, quy chế phối hợp hoạt động giữa tập thể lãnh đạo và người đứng đầu trong hệ thống chính trị cơ sở, xây dựng phong cách làm việc mới cho cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã; đổi mới và hoàn thiện các khâu đánh giá, quy hoạch, bố trí, sử dụng, đãi ngộ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã, tạo động lực khuyến khích họ tự học tập nâng cao phẩm chất, năng lực Có thể nói, đây là những giải pháp khá toàn diện nhằm phát huy vai trò của cả

Nhà nước, chính quyền và bản thân đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã trong việc nâng cao chất lượng của đội ngũ này trong điều kiện hiện nay Tác giả khẳng định, nếu "chủ động và thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên sẽ góp phần quan trọng vào việc nâng cao vai trò cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã trong việc giữ vững ổn định chính trị - xã hội ở nông thôn nước ta trước yêu cầu mới" [46, tr.22] Đây cũng là những giải pháp có ý nghĩa tham khảo trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng

Ngoài những công trình nghiên cứu đưa ra những giải pháp nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã nói chung, còn có những công trình bàn đến những giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở một

số địa phương cụ thể nhưng vẫn được tác giả chọn tổng quan bởi những giải pháp mà các tác giả đưa ra cũng có ý nghĩa tham khảo nhất định đối với việc phát huy nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng Đó là những công trình tiêu biểu sau:

Đề tài khoa học cấp Bộ: "Thực trạng và một số giải pháp nâng cao chất

lượng cán bộ, công chức xã vùng đồng bào dân tộc Tây Nguyên" của tác giả

Trần Thái Học [28] Bằng các số liệu thu được qua khảo sát, đề tài đã phân tích thực trạng và đưa ra một số giải pháp nâng cao chất lượng cán bộ, công chức xã vùng đồng bào dân tộc Tây Nguyên Từ việc phân tích khái quát đặc điểm thế giới quan của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở Tây Nguyên, tác giả khẳng định sự cần thiết của việc bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng và xác định các phương pháp, giải pháp bồi dưỡng cho đội ngũ này

Trong bài viết: "Kon Tum: Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ

chốt cấp cơ sở" của tác giả Y Vênh [75] từ việc chỉ ra những hạn chế chủ yếu

trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở Tây Nguyên, tác giả đã

đề xuất một số giải pháp cụ thể như sau: Thường xuyên tuyên truyền, quán triệt các chủ trương, nghị quyết của Đảng về công tác cán bộ trong thời kỳ

đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; về vai trò, vị trí của đội ngũ cán bộ

cơ sở, làm cho các cấp, các ngành, các tổ chức trong hệ thống chính trị và cán

bộ, đảng viên, quần chúng nhân dân nhận thức sâu sắc về trách nhiệm đối với việc xây dựng, củng cố, nâng cao chất lượng mọi mặt của đội ngũ cán bộ xã, phường, thị trấn nói chung và đội ngũ cán bộ chủ chốt ở cơ sở nói riêng; làm tốt công tác quy hoạch cấp ủy, cán bộ chủ chốt cấp xã gắn với triển khai thực hiện có hiệu quả kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo quy hoạch, tạo nguồn cán bộ lâu dài cho cơ sở; chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ cơ sở với nhiều hình thức, bảo đảm đạt chuẩn về trình độ học vấn, lý luận chính trị và chuyên môn nghiệp vụ cho từng chức danh… Những giải pháp đưa ra nhằm phát huy hơn nữa vai trò của Đảng, chính quyền cơ sở trong công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

Bài viết: "Nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ

cán bộ chủ chốt cấp xã ở tỉnh Hậu Giang hiện nay" của tác giả Phan Ngọc

Yến [89]… Trong bài viết này, tác giả đi sâu vào một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị để nâng cao trình độ lý luận - một trong những yếu điểm lớn nhất của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở Hậu Giang hiện nay Những giải pháp đó là: tăng cường sự lãnh đạo của các cấp

ủy đảng và Chính quyền về công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cấp

xã, phường; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục lý luận chính trị; đổi mới nội dung, phương pháp tổ chức giáo dục lý luận chính trị phải phù hợp với trình độ học vấn và khả năng nhận thức của cán bộ chủ chốt cấp xã, phường, điều kiện thực tiễn ở địa phương; cần quán triệt và nâng cao tính tự giác học tập lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt cấp cơ sở; tiếp tục phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất

và tinh thần cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Đây không chỉ là những giải pháp nhằm phát huy vai trò của chính quyền địa phương trong việc nâng cao

trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở tỉnh Hậu Giang

mà còn có ý nghĩa tham khảo đối với việc phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng

Ngoài những giải pháp góp phần nâng cao trình độ lý luận chính trị, có tác giả lại đề xuất những giải pháp nâng cao ý thức chính trị cho đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã như trong bài viết: "Một số giải pháp nâng cao ý thức

chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở tỉnh Đồng Tháp hiện nay" của

tác giả Trần Thị Thanh Nhàn [47] Theo tác giả, trong điều kiện tình hình thế giới và trong nước đang có nhiều diễn biến phức tạp, để giữ vững lòng tin của nhân dân đối với Đảng với chính quyền cần đặc biệt chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ đảng viên nói chung và cán bộ cấp xã nói riêng có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định lý tưởng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, không dao động trước mọi biến cố phức tạp, có đủ năng lực thực hiện thắng lợi đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước; có nhân cách và lối sống mẫu mực, trong sáng, có ý thức tổ chức kỷ luật cao, tôn trọng tập thể, gắn bó với nhân dân Đây là vấn đề có ý nghĩa thời sự cấp thiết hiện nay Để nâng cao ý thức chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã, theo tác giả cần

có những giải pháp sau: tăng cường giáo dục bản chất giai cấp công nhân nhằm nâng cao ý thức chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã; tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị cấp xã; đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã; bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách và chế độ đãi ngộ đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã; tăng cường công tác chỉ đạo, kiểm tra, giám sát của cấp

ủy cấp trên đối với công tác tổ chức, cán bộ chủ chốt cấp xã; tăng cường rèn luyện ý thức chính trị qua hoạt động thực tiễn chính trị, giải quyết các tình huống chính trị trên địa bàn Những giải pháp mà tác giả đưa ra không chỉ

xuất phát từ Đảng, chính quyền, nhân dân mà còn từ cả bản thân đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã Đó là những nhân tố chủ quan cơ bản có vai trò quyết định trong việc xâyy dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

1.4 GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ TỔNG QUAN

VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU VÀ LÀM SÁNG

TỎ THÊM

1.4.1 Giá trị của những công trình nghiên cứu đã tổng quan

Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án nêu trên đã bàn đến những vấn đề cơ bản về phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta Có thể khái quát những nội dung nghiên cứu và giá trị của những công trình đó trên các khía cạnh cơ bản sau:

Thứ nhất, những công trình nghiên cứu trên đã trình bày khá cụ thể

những vấn đề lý luận cơ bản về nhân tố chủ quan; về khái niệm, vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã; vai trò của Đảng, Nhà nước, chính quyền trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta Các tác giả đều khẳng định đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã có vai trò to lớn trong sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Vì vậy, xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

xã là một nhu cầu thiết yếu

Thứ hai, những công trình nghiên cứu trên ở những góc độ nhất định đã

phân tích được những ưu điểm và hạn chế trong việc phát huy các nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta như vai trò của Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương và của chính bản thân đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp xã Đặc biệt, các tác giả đều đánh giá nhìn chung, việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta còn nhiều bất cập, nhìn chung chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn giai đoạn hiện nay

Thứ ba, những công trình nghiên cứu trên cũng đã đưa ra một số giải

pháp chủ yếu để tiếp tục phát huy vai trò của Đảng, Nhà nước, chính quyền

trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Hầu hết, các tác giả đều đề xuất những giải pháp về cơ chế, chính sách đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng, đãi ngộ đối với đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã nhằm tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ này trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

Tuy vậy, cho đến nay vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu bàn đến việc phát huy vai trò của tất cả những yếu tố thuộc nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt ở đồng bằng sông Hồng Các công trình nghiên cứu về xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã trước đây cũng mới chủ yếu nhắc đến vai trò của Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương; chưa nhấn mạnh đến vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội địa phương cũng như của chính bản thân đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Theo tác giả, đây cũng là những yếu tố rất quan trọng thuộc về nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta nói chung

và ở đồng bằng sông Hồng nói riêng Do vậy, đây là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

1.4.2 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ thêm

Trên cơ sở tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung của luận án, tác giả nhận thấy có một số vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ thêm như sau:

Thứ nhất, trước những biến đổi không ngừng của đời sống kinh tế - xã

hội, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã chịu tác động của rất nhiều yếu tố Do đó, cần phân tích một cách đầy đủ và toàn diện vai trò của những yếu tố thuộc nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã; chỉ ra yêu cầu của việc phát huy nhân tố chủ quan trong xây dựng động ngũ này trong bối cảnh hiện nay

Thứ hai, trước yêu cầu của việc xây dựng và phát triển hệ thống chính

trị cấp xã ở nông thôn, cần phải phân tích rõ những ưu điểm và hạn chế trong

việc phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay

Thứ ba, để phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã trong

xây dựng và phát triển chính quyền địa phương ở vùng đồng bằng sông Hồng, cần có những giải pháp có tính khả thi, gắn liền với thực tiễn hiện nay của nước ta đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế Những giải pháp được đưa ra cần toàn diện, có tính bao quát nhằm phát huy tất cả những yếu tố thuộc nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng hiện nay

Tiểu kết chương 1

Có khá nhiều công trình nghiên cứu bàn đến những vấn đề lý luận về nhân tố chủ quan và vai trò của nhân tố chủ quan cũng như bàn đến vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở Việt Nam hiện nay Luận án không chỉ là sự kế thừa kết quả nghiên cứu trước đó về những vấn đề lý luận

về nhân tố chủ quan, về chính quyền cơ sở và đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

mà còn sự tiếp tục nghiên cứu, triển khai những vấn đề đang đặt ra với xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Những khoảng trống về mặt lý luận và yêu cầu của thực tiễn cũng như tầm quan trọng của vấn đề nghiên cứu trong bối cảnh mới hiện nay đã thôi thúc tác giả

lựa chọn vấn đề "Phát huy nhân tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng hiện nay" làm đề tài nghiên cứu

của luận án

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ

CHỦ CHỐT CẤP XÃ

2.1 NHÂN TỐ CHỦ QUAN - KHÁI NIỆM, KẾT CẤU VÀ VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN

2.1.1 Khái niệm nhân tố chủ quan

Muốn hiểu được khái niệm "nhân tố chủ quan", cần xuất phát từ khái niệm "chủ quan" Khái niệm này không tồn tại một cách độc lập mà nằm trong mối quan hệ biện chứng với khái niệm "khách quan"

Theo quan điểm của triết học Mác - Lênin, khách quan là tất cả những

gì bên ngoài chủ thể, tồn tại độc lập với chủ thể, là đối tượng nhận thức của chủ thể, được chủ thể sử dụng vào trong hoạt động thực tiễn: "Khách quan là tất cả những gì tồn tại ngoài chủ thể, đối lập với chủ thể mà chủ thể phải tính đến hay phải sử dụng vào hoạt động của mình" [35, tr.14] Khách quan là những cái tồn tại bên ngoài chủ thể nhưng cũng không thể đồng nhất khách quan với thế giới vật chất nói chung Thế giới vật chất tồn tại một cách khách quan, vô cùng tận nên nhiều bộ phận của thế giới khách quan con người chưa thể biết được, chưa thể khám phá ra nên nó chưa thể có mối quan hệ với chủ thể Chỉ những bộ phận của thế giới khách quan có mối quan hệ mới chủ thể, được chủ thể tính đến và sử dụng và trong hoạt của mình mới được gọi là cái khách quan Vì vậy, "cái khách quan là tất cả những gì tồn tại ngoài chủ thể

và không phụ thuộc vào ý thức, ý chí của chủ thể, có quan hệ với hoạt động của chủ thể" [43, tr.16]

Chủ quan theo quan niệm của triết học Mác - Lênin là cái thuộc về chủ thể nhưng nó không đồng nhất với ý thức - dù ý thức là một bộ phận quan

trọng của cái chủ quan Ngoài ý thức, chủ thể còn có những sức mạnh vật chất của bản thân chủ thể Đó là những yếu tố thuộc về thể chất, không tồn tại bên ngoài chủ thể mà luôn gắn với chủ thể, phục thuộc vào chủ thể Tuy ý thức là một bộ phận quan trọng của cái chủ quan nhưng nếu chỉ có ý thức, tư tưởng thì con người sẽ không thể cải tạo được thế giới Đúng như C.Mác đã từng khẳng định: "Tư tưởng căn bản không thể thực hiện được gì hết Muốn thực hiện tư tưởng cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn" [38, tr.81] Như vậy, có thể hiểu chủ quan là những cái thuộc về chủ thể, được chủ thể sử dụng như một yếu tố để tác động vào khách thể trong một hoàn cảnh lịch sử nhất định: "Chủ quan là tất cả những gì phụ thuộc vào chủ thể, hoặc được chủ thể sử dụng như một bộ phận hữu cơ của chủ thể để tác động vào khách thể" [35, tr.14]

Để khái quát đặc điểm của khách quan (hay cái khách quan), chủ quan (hay cái chủ quan), có ý kiến cho rằng: "Đặc điểm của cái chủ quan là tính chất thuộc về chủ thể và sự lệ thuộc vào nó, còn đặc điểm của cái khách quan không chỉ là sự tồn tại bên ngoài chủ thể, mà còn là tính độc lập với chủ thể" [74, tr.107] Như vậy, sự phân biệt khách quan và chủ quan là rất cần thiết cho con người cả trong nhận thức và trong hoạt động thực tiễn

Trên thực tế, đã có nhiều người đồng nhất cặp phạm trù khách quan và chủ quan với cặp phạm trù vật chất và ý thức Tuy vật chất mang tính khách quan và ý thức mang tính chủ quan nhưng ý thức chỉ mang tính chủ quan trong mối quan hệ với vật chất cũng như ý thức xã hội chỉ mang tính chủ quan trong mối quan hệ với tồn tại xã hội Tuy nhiên, nếu xét ở một trạng thái ý thức như một đối tượng của nhận thức, như một thực tế xã hội cần được cải tạo thì nó lại trở thành cái khách quan so với chủ thể nhận thức và cải tạo nó

Ví như những tư tưởng bảo thủ, lạc hậu của giai cấp phong kiến mang tính chủ quan khi được xem xét trong mối liên hệ với tồn tại xã hội của chế độ