KHẢO SÁT BỆNH CÓ TRIỆU CHỨNG TRÊN ĐƯỜNG HÔ HẤP Ở CHÓ VÀ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ TẠI PHÒNG MẠCH THÚ Y K9 QUẬN 8 TP.HCM

XÁC NH ẬN CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN Họ tên sinh viên thực tập: Trần Thanh Hằng Tên luận văn: Khảo sát bệnh có triệu chứng trên đường hô hấp ở chó và hiệu quả điều trị tại phòng mạch thú y

B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA CHĂN NUÔI - THÚ Y

****************

TRẦN THANH HẰNG

Khóa luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu cấp bằng Bác sĩ thú y

Giáo viên hướng dẫn

TS NGUYỄN TẤT TOÀN ThS BÙI NGỌC THÚY LINH

Tháng 08/2011

XÁC NH ẬN CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Họ tên sinh viên thực tập: Trần Thanh Hằng

Tên luận văn: Khảo sát bệnh có triệu chứng trên đường hô hấp ở chó và

hiệu quả điều trị tại phòng mạch thú y K9 quận 8 Tp.Hồ Chí Minh

Đã hoàn thành luận văn theo yêu cầu của giáo viên hướng dẫn và các ý kiến

nhận xét, đóng góp của Hội đồng chấm thi tốt nghiệp khoa ngày 18 tháng 8 năm

2011

L ỜI CẢM ƠN

 Xin g ửi lời cảm ơn chân thành đến

Cha mẹ và gia đình, những người thân yêu nhất đã hết lòng dạy dỗ và cho tôi

ăn học nên người

Tất cả các quý thầy cô khoa Chăn Nuôi-Thú Y luôn quan tâm, chăm sóc và dạy dỗ chúng tôi, giúp chúng tôi có được thành tựu như ngày hôm nay

 Xin bày t ỏ lòng biết ơn đến

Tiến Sĩ Nguyễn Tất Toàn, Thạc sĩ Bùi Ngọc Thúy Linh, BSTY Nguyễn Thị

Hiệp đã tận tình chỉ bảo và hướng dẫn cho tôi, truyền đạt lại những kinh nghiệm quý báu giúp tôi có đinh hướng tương lại

Các bác sĩ, nhân viên tại phòng mạch thú y K9, Quận 8 Thành Phố Hồ Chí Minh, nơi đã hết lòng hỗ trợ cho tôi hoàn thành đề tài

Cuối cùng xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các thành viên lớp Bác sĩ Thú y 32, những người đã hỗ trợ và giúp đỡ tôi rất nhiều trong thời gian vừa qua

TÓM T ẮT KHÓA LUẬN

Đề tài “Khảo sát bệnh có triệu chứng trên đường hô hấp ở chó và ghi nhận kết

quả điều trị tại phòng mạch thú y K9 quận 8 TP.HCM” được tiến hành từ 02/01/2011 đến ngày 02/05/2011

Qua thời gian khảo sát lâm sàng 935 chó bệnh được mang đến phòng mạch, có

168 chó có biểu hiện triệu chứng bệnh hô hấp Tỷ lệ chó bệnh có triệu chứng hô hấp

là 17,96 % Trong đó không có sự khác biệt về tỷ lệ bệnh giữa chó nội và chó ngoại

Tỷ lệ bệnh đường hô ấp theo nhóm tuổi có sự khác biệt, trong đó nhóm chó dưới 2 tháng chiếm tỷ lệ cao nhất 22,13 % Tỷ lệ nhiễm bệnh ở chó đực cao hơn chó cái (20,59 % so với 15,25 %)

Các triệu chứng lâm sàng chủ yếu trong bệnh hô hấp là ho (48,8 %), chảy mũi (60,71 %), sốt (11,3 %), mắt ghèn (9,52 %), và bỏ ăn (27,38 %)

Phân lập được 4 loại vi khuẩn có từ trong dịch mũi chó bệnh đường hô hấp như: Staphylococus spp, Staphylococus aureus, Streptococcus spp, Klebsiella pneumonia Trong số đó có Staphylococus aureus, Streptococcus spp, Klebsiella pneumonia có tỷ lệ tương đương nhau 22,22 %, còn lại Staphylococus spp chiếm tỷ

lệ cao nhất 33,33 % Các vi khuẩn có khả năng nhạy cảm với nhiều loại kháng sinh Hiệu quả điều trị bệnh có triệu chứng đường hô hấp chiếm tỷ lệ thấp 18,45 %

Hiệu quả điều trị bệnh sẽ cao hơn khi phát hiện bệnh sớm, điều trị đúng liệu trình và

có chế độ dinh dưỡng, chăm sóc hợp lý

M ỤC LỤC

Trang tựa i

Phiếu xác nhận của giáo viên hướng dẫn ii

Lời cảm ơn iii

Tóm tắt iv

Mục lục v

Danh sách các bảng ix

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

Chương 2 TỔNG QUAN 3

2.1 Đặc điểm sinh lý chó 3

2.1.1 Thân nhiệt 3

2.1.2 Tần số hô hấp 3

2.1.3 Tần số tim 3

2.1.4 Tuổi thành thục sinh dục và thời gian mang thai 3

2.1.5 Chu kỳ lên giống 4

2.1.6 Số con trong một lứa và tuổi cai sữa 4

2.2 Sơ lược cấu tạo hệ hô hấp trên chó 4

2.2.1 Mũi 4

2.2.2 Yết hầu 4

2.2.3 Thanh quản 4

2.2.4 Khí quản 5

2.2.5 Phế quản 5

2.2.6 Phổi 5

2.3 Sinh lý hô hấp của chó 5

2.3.1 Sinh lý hô hấp bình thường 5

2.3.2 Tình trạng hô hấp bất thường 6

2.4 Một số nguyên nhân gây bệnh đường hô hấp trên chó 7

2.4.1 Bệnh trên đường hô hấp do virus 7

2.4.2 Bệnh đường hô hấp do vi khuẩn 7

2.4.3 Bệnh đường hô hấp do ký sinh vật 8

2.4.4 Do nấm 9

2.4.5 Do tân bào 9

2.4.6 Do dị tật bẩm sinh 9

2.4.7 Do tổn thương 9

2.4.8 Do chất kích ứng 10

2.4.9 Do ngoại vật 10

2.5 Một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh đường hô hấp trên chó 10

2.5.1 Yếu tố chăm sóc nuôi dưỡng 10

2.5.2 Yếu tố thời tiết 10

2.5.3 Yếu tố tiêm phòng và xổ giun 10

2.5.3.1 Yếu tố tiêm phòng

2.5.3.2 Yếu tố xổ giun 10

2.6 Một số bệnh thường gặp trên đường hô hấp chó 11

2.6.1 Bệnh nội khoa 11

2.6.1.1 Chảy máu mũi 11

2.6.1.2 Bệnh viêm mũi 11

2.6.1.3 Bệnh viêm thanh quản, khí quản 12

2.6.1.4 Bệnh viêm phế quản 13

2.6.1.5 Bệnh viêm phổi 14

2.6.2 Bệnh truyền nhiễm 14

2.6.2.1 Bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm 14

2.6.2.2 Bệnh Carré 15

2.6.3 Bệnh ký sinh trùng 17

2.7 Lược duyệt một số công trình nghiên cứu bệnh đường hô hấp trên chó 18

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

3.1 Địa điểm và thời gian khảo sát 19

3.2 Đối tượng khảo sát 19

3.3 Nội dung khảo sát 19

3.4 Phương pháp tiến hành 19

3.4.1 Khảo sát tình hình bệnh hô hấp trên chó 19

3.4.2 Khảo sát các triệu chứng lâm sàng trên chó có triệu chứng đường hô hấp và phân lập nhóm bệnh 20

3.4.3 Kết quả xét nghiệm máu, phân lập vi khuẩn và thử kháng sinh đồ đối với chó có triệu chứng bệnh đường hô hấp 21

3.4.4 Ghi nhận hiệu quả điều trị 22

3.5 Xử lý số liệu: Các số liệu được xử lý bằng phần mềm Minitab 22

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 23

4.1 Tình hình chó bệnh có triệu chứng đường hô hấp 23

4.1.1 Tỷ lệ chó bệnh hô hấp trên số chó khảo sát 23

4.1.2 Tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp theo giống 24

4.1.3 Tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp theo nhóm tuổi 24

4.1.4 Tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp theo giới tính 25

4.2 Khảo sát các dấu hiệu lâm sàng trên chó có triệu chứng đường hô hấp và phân loại nhóm bệnh 26

4.2.1 Khảo sát các dấu hiệu lâm sàng trên chó có triệu chứng đường hô hấp 26

4.2.2 Tỷ lệ có bệnh có triệu chứng trên đường hô hấp ghép với những bệnh khác 27

4.2.3 Phân loại nhóm bệnh 28

4.2.3.1 Phân loại bệnh nội khoa 29

4.2.3.2 Phân loại bệnh truyền nhiễm 30

4.3 Kết quả xét nghiệm máu, phân lập vi khuẩn, thử kháng sinh đồ trên chó có triệu chứng đường hô hấp 30

4.3.1 Kết quả xét nghiệm máu 30

4.3.2 Phân lập vi khuẩn và thử kháng sinh đồ 32

4.3.2.1 Kết quả phân lập vi khuẩn 32

4.3.2.2 kết quả kháng sinh đồ 33

4.4 Đánh giá hiệu quả điều trị tại phòng khám Thú y 37

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 38

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

PHỤ LỤC 43

DANH SÁCH CÁC B ẢNG

Bảng 4.1 Tỷ lệ chó bệnh có triệu chứng đường hô hấp 23

Bảng 4.2 Tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp theo giống 24

Bảng 4.3 Tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp theo nhóm tuổi 24

Bảng 4.4 Tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp theo giới tính 26

Bảng 4.5 Các dấu hiệu lâm sàng trên thú bệnh có triệu chứng đường hô hấp 26

Bảng 4.6 Tỷ lệ thú bệnh đường hô hấp ghép với những bệnh khác 27

Bảng 4.7 Các nhóm nguyên nhân nghi ngờ gây bệnh đường hô hấp 28

Bảng 4.8 Bảng tổng hợp các ca bệnh nội khoa 29

Bảng 4.9 Kết quả sinh lý máu trên chó bệnh có triệu chứng đường hô hấp 31

Bảng 4.10 Kết quả phân lập vi trùng trong dịch mũi chó có triệu chứng hô hấp 32

Bảng 4.11 Bảng kháng sinh đồ của Staphylococcus spp và staphylococcus aureus 33

Bảng 4.12 Bảng kháng sinh đồ của Streptococcus spp và Klebsiella pneumoniae 37

Bảng 4.13 Tỷ lệ điều trị khỏi 39

vụ…

Do mang nhiều lợi ích trong việc kinh doanh, nhập khẩu chó cảnh vào nước ta ngày càng phát triểu nên đàn chó trong nước không chỉ gia tăng về số lượng mà còn gia tăng về chủng loại Song song với việc đàn chó phát triển thì vấn đề bệnh tật ở chó cũng gia tăng theo Ngoài các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thì bệnh đường hô hấp cũng gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của chó, tạo điều kiện cho các bệnh khác phát sinh, có thể dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời Theo khảo sát của Lê Văn Thủy (2009) tại Trạm Chẩn đoán và Xét nghiệm Chi cục thú y thành phố hồ chí minh thì tỷ lệ bệnh hô hấp là 20,69 %

Xuất phát từ thực tế đó và được sự đồng ý của Khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh; cùng với sự chấp thuận của phòng mạch K9-Quận 8 Thành phố Hồ Chí Minh và dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn

Tất Toàn và ThS Bùi Ngọc Thúy Linh, chúng tôi thực hiện đề tài: “KHẢO SÁT BỆNH CÓ TRIỆU CHỨNG TRÊN ĐƯỜNG HÔ HẤP Ở CHÓ VÀ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ TẠI PHÒNG MẠCH THÚ Y K9 QUẬN 8 TP.HCM”

1.2 Mục đích

Đánh giá tình hình bệnh trên đường hô hấp ở chó, để đưa ra những biện pháp

để nâng cao hiệu quả trong việc phòng trị chống bệnh

Chó trưởng thành có tần số hô hấp vào khoảng 10-40 lần/phút ở chó con, tần

số hô hấp là 15-35 lần/phút Khi chó hoạt động mạnh tần số hô hấp có thể tăng

10-15 nhịp

2.1.3 Tần số tim

Chó trưởng thành có nhịp tim bình thường là 70-130 lần/phút, còn chó con vào khoảng 200-220 lần/phút

2.1.4 Tuổi thành thục sinh dục và thời gian mang thai

Đối với chó cái, tuổi thành thục biểu hiện ở lần rụng trứng đầu tiên Còn chó đực thì được biểu hiện bằng khả năng thụ tinh của tinh trùng Chó đực thành thục về chất và tính dục vào lúc 7-10 tháng, còn chó cái thành thục vào khoảng 9-10 tháng

Thời gian mang thai trên chó là 57-63 ngày

2.1.5 Chu kỳ lên giống

Chó cái mỗi năm lên giống 2 lần, thời gian động dục trung bình 12-20 ngày, giai đoạn phối giống thuận lợi là ngày thứ 9-13 của thời gian động dục

2.1.6 S ố con trong một lứa và tuổi cai sữa

Tùy theo từng giống chó mà số con có thể từ 1-15 con/lứa Chó mẹ ở độ tuổi 2-3,5 năm tuổi có số con đẻ và khả năng nuôi con tốt nhất Tuổi cai sữa trên chó là 8-9 tuần tuổi

2.2 Sơ lược cấu tạo hệ hô hấp trên chó

Hô hấp là đưa oxy từ không khí vào phổi rồi tới máu, tới các mô bào, đồng

thời thải khí cacbonic từ phổi ra ngoài Việc lấy oxi và thải khí cacbonic, nước được đảm nhận bởi hệ thống hô hấp

2.2.1 Mũi

Gồm lỗ mũi, hốc mũi và xoang mũi Biểu mô niêm mạc mũi là biểu mô trụ giả kép có lông rung và xen kẽ nhiều tế bào đài Diện tích niêm mạc mũi được chia làm hai vùng: vùng hô hấp nằm ở phía trước với nhiều mạch máu, tế bào tiết nhờn, nước trong và vùng khứu giác nằm ở phía sau với nhiều cơ quan cảm giác giúp thú nhận

biết mùi của không khí

Niêm mạc mũi có chức năng giữ lại và đưa ra ngoài những bụi bẩn trong không khí nhờ dịch nhờn và tế bào có lông rung Đồng thời nó sưởi ấm không khí

nhờ có nhiều mạch máu và tăng độ ẩm không khí nhờ các tuyến

hấp thanh quản còn là cơ quan chính để phát âm, bảo vệ đường hô hấp không chó

thức ăn tràn vào khí quản nhờ một miếng sụn đặc biệt gọi là sụn tiểu thiệt

2.2.4 Khí quản

Là ống hình trụ, có cấu trúc chính là các vòng sụn hình chữ C được ghép liên tục với nhau, chạy dài từ thanh quản đến nơi bắt đầu của phổi Chức năng chính của khí quản là dẫn khí vào phổi

Không khí đi qua đường hô hấp từ mũi đến nhánh phế quản không tiến hành

sự trao đổi khí với cơ thể mà chỉ được sưởi ấm, lọc sạch bụi bẩn và giữ được hơi nước Vùng này được gọi là vùng vô hiệu (Phan Quang Bá 2004)

2.2.6 Ph ổi

Phổi nằm trong lồng ngực, gồm phổi phải và trái có thành mỏng và đàn hồi Mỗi lá phổi có nhiều thùy phổi, trong thùy phổi có các tiểu thùy, ống phế nang, chùm phế nang và ống phế nang Phổi trái gồm 3 thùy: thùy đỉnh, thùy tim, thùy hoành cách mô Phổi phải gồm 3 thùy như phổi trái và thùy thứ tư gọi là thùy Azygot

Đơn vị nhỏ nhất của phổi là phế nang và cũng là nơi trao đổi khí chính Mặt trong là mô bì lát đặc biệt xếp sát nhau, bên dưới là mô liên kết, một hệ thống sợi và

mạng lưới mạch máu dày đặc vì vậy phổi có tính đàn hồi rất cao Ngực chó tương đối rộng và những thành bên của ngực uốn cong nhiều nên mặt sườn của hai lá phổi lồi Mặt ngoài của phổi được bao bọc bởi màng phổi gồm lá tạng và lá thành Lá

tạng bao bọc mặt ngoài phổi, ngăn cách các thùy phổi Lá thành phủ mặt trong xoang ngực

2.3 Sinh lý hô hấp của chó

2.3.1 Sinh lý hô h ấp bình thường

Hô hấp là một quá trình trao đổi khí liên tục giữa cơ thể với môi trường xung quanh Hệ thống hô hấp kết hợp với hệ thống tuần hoàn vận chuyển oxy cần cho sự

biến dưỡng các chất ở mô bào

Ở chó, hệ thống hô hấp có một vai trò quan trọng, nó như một cái máy điều

chỉnh nhiệt hay sự trao đổi nhiệt Do không thể thải nhiệt bằng cách đổ mồ hôi, chó

truyền nhiệt ra bên ngoài cơ thể thông qua sự trao đổi khí, vì thế chó thở hổn hển khi trời nóng

Ngoài ra, hệ thống hô hấp còn tham gia vào quá trình phát âm của thú nhờ sự lưu chuyển của không khí qua thanh quản Khi hít vào không khí sẽ qua mũi họng, vào khí quản, phế quản, rồi đến phế nang Khi vào hệ thống hô hấp không khí sẽ được hâm nóng, làm ẩm và lọc sạch bụi nhờ hệ thống mạch quản ở niêm mạc mũi, các lông mũi rồi mới vào phế nang Khi thở ra, không khí đi ngược lại

Các phản xạ như ho, hắt hơi có tác dụng loại trừ các sản vật, kích thích ra khỏi

cơ quan hô hấp…Trong điều kiện bệnh lý, hàng rào bảo vệ cơ thể bị suy yếu hay không còn hiệu lực nên sự hoàn chỉnh của hệ hô hấp bị giảm như: phù, hẹp, co thắt phế quản, xơ cứng, u bướu, thủy thủng…Các trường hợp này làm rối loạn quá trình trao đổi khí của cơ thể, hậu quả làm giảm lượng oxy trong mô và thừa cacbonic trong máu

2.3.2 Tình trạng hô hấp bất thường

Khi lượng khí oxy trong mô bị giảm và lượng cacbonic trong máu dư sẽ kích thích trung khu hô hấp làm tăng tần số và cường độ hoạt dộng của tim gây tăng huyết áp và tăng tuần hoàn máu

Nguyên nhân làm rối loạn các hoạt động hô hấp chủ yếu do:

Điều kiện ngoại cảnh như: nhiệt độ, độ ẩm, độ thông thoáng của không khí,

chất độc… chế độ chăm sóc làm cho hàng rào bảo vệ cơ thể ở hệ hô hấp bị suy yếu

hoặc không còn hiệu lực

Virus, vi khuẩn, ký sinh trùng và nấm

Các bất thường về hệ hô hấp như bướu, ngoại vật, hẹp khí quản…

Ngoài ra, bệnh tim mạch cũng ảnh hưởng đến hoạt động hô hấp của chó (Nguyễn Như Pho, 2000)

2.4 Một số nguyên nhân gây bệnh đường hô hấp trên chó

2.4.1 Bệnh trên đường hô hấp do virus

sợi, có vỏ bọc là lipoprotein dễ bị vô hoạt ở môi trường bên ngoài và bị phá hủy bởi

các dung môi chất béo Virus gây bệnh Carré hay còn gọi là bệnh sài sốt chó con Bệnh xảy ra khắp nơi trên thế giới và trên nhiều ký chủ, bệnh có tính lây lan mạnh,

hầu hết thú ăn thịt đều có thể nhiễm bệnh Riêng trên chó thì tất cả các giống đều

cảm thụ nhưng nhạy cảm nhất là các giống chó chăn cừu và chó Berger (Trần Thanh Phong, 1996)

2.4.1.2 Canine Adenovirus 2 (gây bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm): là virus thuộc họ Adenoviridae, có acid là nhân ADN 2 sợi, ái lực với mô lympho, phổi và

đường tiêu hóa Virus kháng với ether, chloroform nhưng không bền với nhiệt độ,

nhạy cảm với tia tử ngoại, formol và các chất sát trùng thông thường (Lê Anh

Phụng, Trần Thị Bích Liên, 2001)

2.4.2 Bệnh đường hô hấp do vi khuẩn

Staphylococcus: Là loại cầu khuẩn Gram+, có hơn 20 loài Staphylococcus nhưng có 3 loài gây bệnh là S.aureus, S.epidenmidis, S.saprophytidis Vi khuẩn có

khả năng tồn tại trên cơ thể động vật Khi sức đề kháng của cơ thể thú giảm, từ đó

vi khuẩn tấn công sinh sôi phát triển gây viêm phổi

hô hấp, đến khi sức đề kháng của cơ thể yếu vi khuẩn bắt đầu trở nên gây bệnh viêm phổi ở người và động vật Tỷ lệ nhiễm bệnh ở động vật non cao hơn động vật

trưởng thành, ở động vật thường thấy kết hợp với bệnh do Mycoplasma, bệnh viêm

thanh khí quản truyền nhiễm và gây bệnh tử vong cao Streptococcus pneumoniae

còn gọi là một trong những nguyên nhân gây viêm xoang mũi, viêm tai giữa, viêm màng não, viêm nội tâm mạc và viêm khớp (Tô Minh Châu và Trần Thị Bích Liên, 1998)

Klebsiella: Là trực khuẩn Gram- , có vỏ tế bào lipopolysacharides, có khả năng

tiết độc tố gấy sốt, tăng bạch cầu, giảm tiểu cầu gây thiếu máu và nhiễm độc máu

Vi khuẩn có ở đường hô hấp, ruột và đường sinh dục

Escherichia coli: Là trực khuẩn Gram- không bào tử và di dộng nhờ những lông quanh cơ thể Đây là một loại vi khuẩn cơ hội, ký sính ở ruột, khi sức đề kháng

của thú giả, vi khuẩn phát triển và thường gây bệnh viêm kết mạc mắt, viêm niêm mạc mũi…

-, không bào tử, không giáp mô, di động

nhờ tiêm mao ở một đầu Vi khuẩn gây bệnh viêm mũi xanh ở người và động vật

-, ký sinh ở đường hô hấp trên và gây bệnh viêm mũi, viêm hầu, viêm xonag, viêm khí quản, viêm màng phổi… bệnh thường xảy ra ở trẻ em và động vật non hơn là ở động vật trưởng thành Trong điều kiện bình thường vi khuẩn không gây bệnh do ở dạng không có giáp mô

Gram+, thường đứng riêng lẻ hay kết dính thành từng đám Vi khuẩn xâm nhập vào

cơ thể qua đường hô hấp hoặc đường tiêu hóa nhưng đường hô hấp là đường lây nhiễm quan trọng Khi hít phải vi khuẩn lao trong không khí, vi khuẩn sẽ vào các

phế nang, bám vào các phế nang và tạo các vị trí gây bệnh đầu tiên

Rickettsia: Là những vi sinh vật rất nhỏ, đa hình thái, có kích thước nhỏ hơn vi khuẩn, bắt màu Gram-, sống ký sinh nội bào bắt buộc và gây bệnh sốt phát ban với triệu chứng điển hình là xuất huyết ồ ạt hai bên mũi

2.4.3 Bệnh đường hô hấp do ký sinh vật (Theo Lương Văn Huấn và Lê Hữu

Khương, 1997)

Capillaria aerophila: ký sinh trong khí quản và phế quản thú ăn thịt

Crenosoma vulpis: ký sinh trong khí quản, phế quản, chỗ gây viêm khí quản, phế quản và viêm xoang mũi

Linguatala serrata (Giun xoang mũi): ký sinh trong hốc mũi, các xoang vùng mũi chó mèo

Paragonimus westermani (Sán lá phổi chó)

Angiostrogylus vasorum (Baillet, 1866): ký sinh ở động mạch phổi chó, sẽ lấy chất dinh dưỡng và nguyên sinh chất của tế bào và hút máu, làm thú kém ăn, ho khan kéo dài, thở khó, chảy dịch mũi, làm cho thú gầy còm rồi chết

Toxocara larvae (Ấu trùng giun đũa): khi ấu trùng di hành qua mặt phổi gây hoại tử, viêm phổi, phù thủng và xuất huyết

Dirofilaria immitis (Giun tim): khí sinh ở động mạch phổi, động mạch chủ và tim chó

Spirocerca lupi (Giun thực quản)

2.4.5 Do tân bào (Nguyễn Văn Khanh, 2004)

Trên chó thường do tân bào độc biểu mô phế quản, tân bào thứ phát ở phổi có

rất nhiều và phát sinh từ nhiều nguồn gốc khác nhau Tân bào di căn đến phổi theo đường huyết và sẽ hủy hoại nhu mô phổi khi sinh sản và lan rộng, các phế nang có

thể bị tân bào làm hư hại hoàn toàn Một số chó bị u bướu mọc trong mũi ở thời kỳ tiên phát không thể quan sát được bằng mắt thường làm chó chảy mũi, hắt hơi, ho khạc Nếu một số trường hợp u bướu mọc ở ngực chó thì thường biến thành ung thư, chân của ung thư mọc lan dần đến phổi

2.4.8 Do ch ất kích ứng

Chó hít phải những chất kích ứng như khói thuốc, khí độc, các loại thuốc xịt côn trùng, bụi, hoặc ăn phải thức ăn nhiễm độc… gây ngộ độc và tổn hại đến các cơ quan trong cơ thể như gan, thận, phổi

2.4.9 Do ngo ại vật

Chó có thể hít phải ngoại vật trong lúc đùa giỡn hoặc bị sặc thức ăn, nước

uống vào đường hô hấp Nếu ngoại vật lớn có thể làm tắc nghẽn đường hô hấp gây nghẹt thở, tím tái và có thể dẫn đến chết Ngoại vật nhỏ có thể gây viêm và gây tổn thương niêm mạc đường hô hấp

2.5 M ột số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh đường hô hấp trên chó

2.5.1 Yếu tố chăm sóc nuôi dưỡng

Vấn đề chăm sóc nuôi dưỡng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức đề kháng của

cơ thể thú Nếu ta quan tâm chăm sóc, nuôi dưỡng tốt ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tiêm phòng, xổ giun đúng định kỳ và nuôi nhốt riêng, tránh mưa tạt gió lùa thì thú ít

bệnh tật hơn

2.5.2 Y ếu tố thời tiết

Sự chênh lệch nhiệt độ, ẩm độ lớn giữa ngày và đêm hay thời tiết trong những lúc giao mùa sẽ ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý của thú mà mẫn cảm nhất là bệnh đường hô hấp

2.5.3 Yếu tố tiêm phòng và xổ giun

Đối với chó nuôi việc xổ giun là hết sức quan trọng Nếu chó nuôi không được

xổ giun định kỳ, thì cơ thể thú sẽ tồn tại nhiều giun sán sẽ làm giảm sức đề kháng bệnh và chó dễ mẫn cảm với bệnh tật hơn

2.6 M ột số bệnh thường gặp trên đường hô hấp chó

2.6.1 Bệnh nội khoa (Theo Nguyễn Như Pho, 2007 và Phạm Ngọc Thạch, 2006)

2.6.1.1 Ch ảy máu mũi

Nguyên nhân: Do mũi hay các cơ quan lân cận mũi như phổi, họng, thanh

quản, bị tổn thương xuất huyết hoặc do ứ huyết tĩnh mạch phổi trong bệnh say nắng,

cảm nóng, suy tim… hay do hiện tượng tăng huyết áp

Triệu chứng: Tùy theo nguyên nhân mà hiện tượng chảy máu biểu hiện khác nhau Nếu do tổn thương cục bộ thì máu chảy ra ở một bên mũi và ít Trường hợp mũi viêm thì máu chảy ra có lẫn dịch nhày Mũi bị nhiễm nấm thì thú có biểu hiện đau khi sờ nắn vùng mặt, lỗ mũi ngoài có thể bị loét và nhiễm trùng, máu mũi chảy

ra có lẫn màng niêm Nếu do tổn thương vùng họng, khí quản, thanh quản thì máu

chảy ra ở cả hai bên mũi Nếu do xuất huyết phổi thì máu chảy ra có màu đỏ tươi và

có lẫn bọt khí, thú khó thở Còn nếu say nắng, cảm nóng thì ngoài chảy máu mũi thú còn có hiện tượng hoảng sợ, khó thở, niêm mạc mắt sung huyết, tĩnh mạch cổ

phồng to

Chẩn đoán: X-quang

Điều trị: để thú ở tư thế cao hơn đuôi, lau sạch vùng mũi cho thú dễ thở, dùng nước đá chườm lên vùng trán và mũi Dùng thuốc cầm máu adrenoxyl, dicynone hay transamide 250 mg/con Tùy theo từng nguyên nhân gây bệnh mà cần kết hợp

cá liệu pháp điệu trị

2.6.1.2 Bệnh viêm mũi

Nguyên nhân: chia làm 2 thể Viêm mũi cata cấp tính sẽ khiến thú bị cảm lạnh khi thời tiết thay đổi đột ngột, mưa nắng, nóng lạnh thất thường, chuồng trại dơ bẩn, nhiều khí độc, dinh dưỡng kém hoặc do làm việc quá sức Ngoài ra còn do tổn thương cơ giới như ngoại vật đâm vào, thông thực quản không đúng cách hoặc do nhiễm khuẩn kế phát từ các cơ quan khác Viêm mũi cata mãn tính: do bệnh ở thể cấp chuyển sang, suy dinh dưỡng kéo dài hoặc do một số bệnh truyền nhiễm ở thể mãn tính như lao, viêm phổi do virus, sài sốt chó con… ngoài ra còn do ký sinh trùng ở khoang mũi, do khí lạnh, hơi độc trong chuồng nuôi

Triệu chứng: Viêm mũi cata cấp tính: thường thấy chảy nhiều nước mũi, hắt

nhiều và đặc làm thú khó thở Kiểm tra niêm mạc mũi thấy sung huyết, ướt, đôi khi còn thấy có những mụn nước, mụn mủ, thậm chí là những nốt loét Viêm mũi cata mãn tính thì thấy nước mũi khi ít, khi nhiều, niêm mạc mũi trắng bệch, bệnh kéo dài hàng tháng

Chẩn đoán dựa vào triệu chứng lâm sàng, kiểm tra số lượng và tính chất của nước mũi, kiểm tra vi trùng của dịch mũi, kiểm tra niêm mạc mũi cùng sự hiện diện

của ngoại vật

Điều trị: Loại bỏ nguyên nhân gây bệnh, cải thiện điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng, cho thú nghỉ ngơi ở nơi ấm áp, không cho ăn thức ăn có quá nhiều bụi Nước mũi tiết nhiều có thể dùng atropin để giảm sự tiết dịch của các tuyến nhày Dùng kháng sinh bôi vào các nốt loét nếu có Riêng đối với bệnh mãn tính thì ngoài

những biện pháp trên cần dùng thuốc kháng sinh như Marbocyl, Baytril, Shotapen… kết hợp với các thuốc kháng viêm

2.6.1.3 Bệnh viêm thanh quản, khí quản

Nguyên nhân: Do thú bị nhiễm lạnh hoặc hít phải một số khí độc như Cl2,

H2S, NH3, CO2 ẩm độ không khí cao, thức ăn nhiều bụi và nhiễm trùng kết phát từ các vùng lân cận (viêm mũi, viêm họng, viêm khí quản) do Staphylococcus,

Streptococcus, Bordetella Ngoài ra nếu thú bị mắc một số bệnh về tim mạch cũng

có thể gây viêm thanh quản, ứ trệ tuần hoàn máu dẫn đến ứ huyết thanh quản

Triệu chứng: Bệnh xảy ra trên 3 thể: thể màng giả, thể cấp tính và thể mãn tính Viêm thể màng giả có các triệu chứng như sốt cao, kém ăn, hoặc bỏ ăn, ho dữ dội, ho đau, khó thở, hạch dưới hàm sưng to, hạch amidan sưng to làm chó sủa khan

hoặc mất tiếng, nước mũi đặc xanh, có mùi thối, nghe có tiếng rít thanh quản Thể cấp tính thì sốt nhẹ hoặc không sốt, hạch hàm dưới sưng, chó bị khan hoặc mất

tiếng, ấn thanh quản có phản xa đau và ho Còn viêm mãn tính thì không sốt ho kéo dài

Chẩn đoán: Dựa vào triệu chứng lâm sàng như ho, tiếng rít thanh quản, khó

thở, sờ vùng thanh quản có phản xạ đau, chó bị khản hoặc mất tiếng và không có

âm hô hấp bệnh lý khác Riêng đối với thể màng giả thì trong nước mũi có màng giả

Điều trị: Cải thiện chế độ ăn, chăm sóc nuôi dưỡng, giữ ấm cho thú (vào mùa đông) chuồng nuôi sạch sẽ, thoáng khí, cho thức ăn dạng ẩm, dễ tiêu hóa Tăng sức

đề kháng chó thú bằng vitamin C, B_complex và sử dụng các loại kháng sinh thông thường như penicillin và streptomycin, tetracycline trong 3-4 ngày ở thể cấp tính Riêng đối với thể màng giả cần phải sử dụng các loại kháng sinh mạnh hơn như lincomycin kết hợp với spectinomycin và dexamethasone, tiamulin và dexamethasone, tylosin và thiamphenicol Hạ sốt bằng analzine, đồng thời kết hợp

giảm ho bằng codeine, eucalyptin Ngoài ra khi chó nhiễm Adenovirus type 2 sẽ gây

ra bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm (còn gọi là bệnh ho cũi ở chó)

phế quản nhỏ thì chó sốt cao, chảy nhiều nước mũi, ho thường xuyên, âm ran và

tiếng rít xuất hiện sớm, khó thở, tần số hô hấp thay đổi

Chẩn đoán: Dựa vào triệu chứng lâm sàng như tiếng rít phế quản, âm rale, khó

thở và X-quang

Điều trị: Dùng khác sinh phối hợp với chăm sóc quản lý, nếu cần có thể cung cấp thuốc hạ sốt, hỗ trợ hô hấp, giảm viêm và tăng đề kháng bằng B-complex, Vitamin C

2.6.1.5 Bệnh viêm phổi

Nguyên nhân: Do kế phát từ những bệnh đường hô hấp trên như viêm xoang,

viêm mũi, hoặc do các vi sinh vật như Staphylococcus, Streptococcus, Klebsiella,

Mycobacterium tuberculosis, Escherichia coli , Pseudomonas Ngoài ra, bệnh do kế phát từ các bệnh ký sinh trùng như giun phổi, giun đũa hoặc do các chất độc, khí

Do Streptococcus pneumoniae là một trong những nguyên nhân gây bệnh trên phổi ở người và động vật Streptococcus pneumoniae còn là một trong những nguyên nhân gây viêm mũi, viêm tai giữa, viêm màng não, viêm nội tâm mạc và viêm khớp (Tô Minh Châu và Trần Thị Bích Liên, 1998)

Do Paramyxovirus: bệnh xảy ra hầu hết các giống chó và hầu hết các lứa tuổi

mẫn cảm nhất là chó 3-4 tháng tuổi

Do Dirofilaria immitis (giun tim) ký sinh ở động mạch phổi, tĩnh mạch chủ và tim chó

Triệu chứng: Thú sốt cao 40_410

C, bỏ ăn, ho nhiều nhưng tiếng ho yếu, mũi khô, niêm mạc tím tái, thú thở khò khè , âm rale khô, tần số hô hấp tăng, thú thở thể bụng, bạch cầu tăng cao

Chẩn đoán hỗ trợ: Xét nghiệm máu, siêu âm tim, X-quang, test nhanh

Điều trị: Diệt giun trưởng thành bằng levamisol 20mg/kgP, diệt ấu trùng bằng virlamec 1ml/10 kgP Dùng kháng sinh : Lincospectin 1ml/5 kgP IM ngày 2 lần và Baytril 2.5 5mg/ kgP IM ngày 2 lần Ngoài ra dùng thêm Atropine để làm giảm co thắt phế quản 1ml/10 kgP SC ngày 2 lần, long đờm bằng Bromhexine 0.3 mg/ kgP

IM ngày 2 lần, anazine hạ sốt và vitamin C tăng sức đề kháng

2.6.2 B ệnh truyền nhiễm

2.6.2.1 Bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm

Nguyên nhân: Là bệnh xảy ra ở đường hô hấp trên của chó hoặc bệnh do

Bordetella bronchiseptica Bệnh chiếm tỷ lệ khá cao và lây lan mạnh Các tác nhân gây bệnh thường do Parainfluenza, Bordetella bronchiseptica và Mycoplasma,

Canine adenovirus và Canine herpesvirus được xem là những tác nhân phụ gây

bệnh (Trần Thị Bích Liên và Lê Anh Phụng, 2001)

Triệu chứng: Bệnh xảy ra và lây lan mạnh ở chó con từ 6 tuần đến 6 tháng

tuổi Chó lớn hơn 6 tháng tuổi có tỉ lệ mắc bệnh thấp hơn Triệu chứng thường gặp

là ho khô (tiếng ho được mô tả giống như tiếng còi) thỉnh thoảng đi kèm theo chảy nước mũi Bệnh nhẹ chó vẫn ăn và còn hoạt động Trường hợp bệnh nặng chó thẫn

thờ, sốt, bỏ ăn, viêm phổi và nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến chết

Chẩn đoán: Dựa vào triệu chứng và lịch sử bệnh, nuôi cấy vi khuẩn, phân lập virus từ mẫu máu thường được sử dụng vì triệu chứng tự nhiên thường không được

biểu hiện đầy đủ

Điều trị: Bệnh nhẹ không sử dụng kháng sinh Trường hợp thú vẫn ăn uống bình thường nhưng ho nhiều có thể sử dụng bromhexine để giảm ho và giúp thú dễ

chịu Riêng đối với thú bệnh nặng, sốt hoặc có triệu chứng viêm phổi cần sử dụng các loại kháng sinh như tetracycline hoặc trimethoprim-sulfamide, giãn phế quản bằng theostate, giảm tiết dịch mũi và long đờm bằng Bromhexine, vung cấp vitamin

cấp với bệnh số và tử số cao, chó lớn hơn 1 năm tuổi có sức đề kháng tự nhiên nên

ít bị bệnh Ngoài ra chó nhập nội và chó cảnh thường có tình trạng bệnh nặng hơn chó nội (Lê Văn Thọ, 2006)

Triệu chứng: Thời gian ủ bệnh từ 4-6 ngày, chó biếng ăn, mệt mỏi, ít hoạt động sau đó đột ngột sốt cao 40-410c kéo dài từ 1-2 ngày rồi giảm xuống 38.5-39.5, chó tỉnh táo hơn những 3-4 ngày sau chó lại xuất hiện đợt sốt thứ hai do nhiễm trùng thứ phát, đợt sốt này kéo dài khoảng 3-4 ngày, chó rất mệt, tiên lượng xấu Triệu chứng hô hấp thường thấy ở chó là thở khó, khò khè, âm rale ướt do viêm

phổi, ho từng cơn, chảy nước mũi đục, viêm kết mạc mắt chảy nhiều ghèn Trường hợp viêm phế quản phổi do nhiễm trùng thứ phát thường có tiên lượng xấu, chó chết sau 5-10 ngày Triệu chứng thần kinh là chó sốt cao, và có biểu hiện bị xáo trộn

trào ngược nước bọt, nhai giả, sừng hóa gan bàn chân, bong trọc niêm mạc…kết thúc chó thường bị liệt chân và chết Triệu chứng tiêu hóa chiếm khoảng 60% chó

bệnh thể hiện qua viêm dạ dày ruột nặng Ban đầu chó nôn khan và liên tục sau đó

ỉa chảy phân lỏng có lẫn máu màu cà phê hoặc đỏ lờ lờ, mùi tanh khắm Nhiều trường hợp chó bệnh có biểu hiện cả triệu chứng thần kinh, hô hấp và tiêu hóa làm chó chết hàng loạt Trạng thái bệnh phụ thuộc vào độc lực virus, số lượng và độc

lực vi khuẩn kế phát, sức đề kháng của chó… trên chó lớn tuổi bệnh thường ở thể bán cấp với những biểu hiện có thể thầm lặng trên đường hô hấp, tiêu hóa trước khi

có những triệu chứng thần kinh và thường đi kèm với sừng hóa gan bàn chân

Chẩn đoán: Dựa vào đặc tính của bệnh lây lan rộng, nhanh và các triệu chứng lâm sàng như: chảy nhiều chất tiết ở mắt và mũi Mắt bị viêm nặng, có mủ gây mù,

mặt méo, mũi đặc hoặc các xáo trộn hô hấp như ho, hắt hơi, khó thở, hơi thở thối, xáo trộn tiêu hóa như ói mửa, tiêu chảy Ngoài ra, viêm da, nổi mụn ở vùng da

mỏng, xuất huyết mí mắt, sừng hóa gan bàn chân và gương mũi hoặc chó ở thể nặng

với các triệu chứng xáo trộn thần kinh như ủ rũ, hung dữ, co giật, bại liệt Ta có thể test nhanh với bộ kit Antigen Rapid CDV Ag

Điều trị: Việc điều trị chỉ nhằm tiêu điệt và ức chế sự phát triển của vi trùng

phụ nhiễm, tăng sức đề kháng và giúp con vật vượt qua cơn bệnh Dùng các loại kháng sinh như biosone, cefotaxine, baytril, lincomycin-spectinomycin…kết hợp thuốc kháng viêm như dexamethasone, prednisolone và thuốc chống rối loạn tiết

dịch như exomuc Nếu thú có biểu hiện thần kinh dùng thuốc an thần valium(diazepam) Thú bị ói mửa dùng thuốc primperan, hạ sốt bằng anazine và trợ

lực, trợ sức bằng vitamin C và B-complex , truyền dịch glucose và Lactate Ringer Phòng bệnh: giữ gìn vệ sinh chuồng nuôi đồng thời tiến hành tiêm phòng vaccine đầy đủ

2.6.3 B ệnh ký sinh trùng

Nguyên nhân: Thường do giun tim (Dirofilaria immitis) ký sinh ở động mạch

phổi, tĩnh mạch chủ và tim chó gây nên Muỗi và bọ chét là vật chủ trung gian truyền bệnh ấu trùng L3 sau khi được truyền vào cơ thể chó sẽ ở các mô dưới da,

qua hai lần lột xác mất khoảng vài tháng trở thành Dirofilaria non mới di chuyển về

tim, vào động mạch phổi và phát triển thành giun trưởng thành trong vòng 9 tháng Giun có thể sống trong cơ thể chó 3-5 năm Chó lơn hơn 6 tháng tuổi mới có khả năng bệnh, chó nuôi thả rong dễ bị hơn chó nuôi nhốt

Triệu chứng: Tác động của bệnh gồm những tác động cơ học và tác động độc

tố nên triệu chứng rất đa dạng Ban đầu là gây cho thú ho nhẹ sau khi vận động và

có khuynh hướng dễ mệt mỏi, sau đó tình trạng nặng hơn thú có thẻ gầy còm thiếu máu, ho nhiều(nhất là về đêm) Giai đoạn trầm trọng, thú khó thở, ho dữ dội và kéo dài, chảy nhớt dãi Ngoài ra còn thấy thú sốt, kiệt sức, niêm mạc nhợt nhạt, tích dịch

ở các xoang, phù thủng, viêm thận Chó dễ chết đột ngột do nghẹt tim

Chẩn đoán: Dựa vào X-quang, xét nghiệm tìm ấu trùng giun tim và phản ứng huyết thanh học

Điều trị: Gồm hai giai đoạn là diệt giun trưởng thành và diệt ấu trùng trong máu Trước đó cần cho thú nghỉ ngơi 1-2 tuần để thú có thể trạng và sức khỏe tốt Dùng aspirin 5-10mg/kgP trong suốt quá trình điều trị và prednisolone 1-2mg/ kgP trong 3-7 ngày nhằm làm giãn mạch, tránh tình trạng tắc mạch do xác giun và ấu trùng tan ra

Trị giun trưởng thành: levamisole liều 10-11 mg/ kgP / ngày , chích bắp 7-14 ngày liên tục hoặc thiacetarsamide liều 2.2mg/ kgP , pha thành dung dịch 1% chích tĩnh mạch chậm 2 lần/ngày trong 2 ngày liên tục Thuốc có thể gây hoại tử và hư hại

tổ chức tế bào Trị ấu trùng: ivermectin 1% liều 20mg/ kgP SC 1 lần vào tuần thứ 4 sau liệu trình điều trị giun trưởng thành hoặc diethylcarbamazine (dec) 20mg/ kgP, chia thành 2 lần/ngày, dùng liên tục trong 3-5 ngày Cần tái kiểm tra sau điều trị

2.7 Lược duyệt một số công trình nghiên cứu bệnh đường hô hấp trên chó

Theo Phạm Thị Ngọc Huyền (2005), tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp khảo sát tại trạm Thú y Quận 1 TPHCM là 19,04 % và hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp đạt 78,64 %

Theo Võ Lâm Anh Khoa (2005), tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp khảo sát tại Bệnh xá Thú y Trường Đại học Nông Lâm là 15,15 % và hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp đạt 60 %

Theo Nguyễn Tấn Thành (2010), tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp khảo sát tại Bệnh xá Thú y Trường Đại học Nông Lâm là 14,07 % và hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp đạt 61,90 %

Theo Lê Văn Thủy (2009), tỷ lệ chó nhiễm bệnh đường hô hấp khảo sát tại Trạm Chẩn đoán Xét nghiệm và Điều trị Chi cục Thú y TPHCM và hiệu quả điều