mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và vốn con người tại việt nam

V ai mo hinh hi~u ung c6 dinh, nghien ctru da chtrng minh duqc ngoai cac ySu t6 vI mo la ti 1¢ jao il9ng tren dan s6 va v6n san xudt binh quan hling nam thi chi s6 phat triin con nguai v

I

I

I

BO GIAO DTJC v A DAO T~O

LU~N VAN TH~C Si KINH TE

NgrrOi hu6'ng d~n khoa hqc:

TS VO HONG DUC

Thanh phB HA Chi Minh, nam 2014

I '

ii

LOI CAM DOAN

Toi cam doan r&ng lu~n van "MBi quan h~ gifra tang tnrO'ng kinh t~ va vfin con

ngtrOi tl1.i Vi~t Nam" Ia bai nghien cfui cua chinh toi

Ngo~i trir nhfrng tai li~u tham khao duqc trich din trong lu~ van nay, toi cam doan r&ng toan phfrn hay nhfrng phfrn nho cua lu~ van nay chua tirng duqc cong b6 ho~c

duqc su dvng dS nh~n bfug c~p a nhfrng ncri khac

Khong c6 san ph~m I nghien cuu nao cua nguai khac duqc SU d\mg trong lu~ van nay ma khong duqc trich din theo dting quy dinh

Lu~ van nay chua bao gia duqc n9p dS nh?n b~t ky b&ng dp nao t~i cac truang d~i hQc ho~c ca sa dao t~o khac

Tac gia

Trin Le Phuc Thfnh

Toi ciing xin chan thrum cam an PGS.TS Dinh Phi H6 - Ph6 t6ng bien t?p t?p chi Phat trien Kinh tS - D?i hQC kinh tS TP H6 Chi Minh da nhi~t tinh giup do toi giai dap

nhfrng vu&ng miic trong qua trinh lam lu?n van

Sau cung, toi xin chan thrum cam an nhfrng nguai b!;lll, d6ng nghi~p va nhfrng nguai than da t?n tinh g6p y, giup do toi trong su6t thai gian nghien cuu

Tac gia

Trio Le Phuc Thinh

iv

TOMTATLU~NVAN

Tang tru&ng kinh tS ngay cang g6p phfin cai thi~n va nang cao dai s6ng v~t chfrt cua con nguai M9t cu(>c s6ng no du v€ v~t chAt, sue khoe duqc dam bao, chfrt luqng giao dvc duqc nang cao la sv dong g6p cua tang tru&ng kinh tS Ien v6n con nguai d phuong di~n nguqc l?i, m(>t cau hoi luon duqc d~t ra, d6 la: Li¢u v6n con ngm}i c6 tac il9ng ain tang tnrimg kinh ti?

Nghien ctru nay duqc thvc hi~n nh~m mvc dich cung cfrp m9t b~ng chtrng khoa hQc dinh luqng v€ vai tro cua v6n con nguai dSn tang tru&ng kinh tS cua Vi~t Nam Trong nghien Clru nay, mo hinh tang trueng tan c6 diSn vai ham san xufrt Cobb-Douglas ma

r()ng-duqc su dvng Mo hinh nay su dvng cac chi s6 v€: (1) Ti 1¢ lao il9ng tren dan s6;

(2) V6n san xudt binh quan hli.ng nam; (3) Chi s6 phcit triin con nguOi (4) Chi s6 ngheo t6ng lwp; va (5) Chi s6 phat triin gi&i Nghien cuu su dvng du li~u thu th~p cua 63 tinh, thanh ph6 cua cac nam 1999, 2004 va 2009 tu T6ng Cl,lC Th6ng ke

V ai mo hinh hi~u ung c6 dinh, nghien ctru da chtrng minh duqc ngoai cac ySu t6 vI

mo la ti 1¢ jao il9ng tren dan s6 va v6n san xudt binh quan hling nam thi chi s6 phat triin con nguai va chi s6 ngheo t6ng h9JJ ciing c6 tac d(>ng dSn tang truirng kinh ti

V6i 1 % tang ten cua chi s6 phat triSn con nguai se lam cho GDP binh quan dfiu nguai tang Ien 0,31 % V 6i cac ySu t6 cfru thanh chi s6 phat triSn con nguai thi yiu t6 giao d'f:lc

va chi s6 ngheo t6ng h@ dong vai tro quan tr9ng Nghien Clru nay tim thfry b~ng chung rkg khi chi s6 ngheo t6ng h9JJ giam 1 %, GDP binh quan ildu nguo'i tang ten 0,0077% M~c du muc anh hueng khong Ian nhung cilng la ySu t6 dn xem xet khi dua ra cac chinh sach phat triSn Ngoai ra, kSt qua nghien ctru cfing gqi y nhung chinh sach nh~m cai thi~n chfrt luqng giao dvc, nang cao ch.it luqng kham chua b~nh t1;1i cac b~nh vien trung uong va dia phuong, cai thi~n dai s6ng nguai dan nhu vfrn ds nuac s1;1ch va suy dinh du5ng a tre em

v

vi

TTXVN Thong t~n xa Vi~t Nam HDI Chi s6 phat tri~n con nguai GDI Chi s6 phat tri~n gi6i

I

vii

DANH M\JC HiNH

Hinh 1 Chis6 HDI m(>t s6 tinh giai do~n 1999-2009 27

Hinh 2 Chi s6 HPI m9t s6 tinh giai do~n 1999-2009 28

Hinh 3 Chi s6 GDI m9t s6 tinh giai do~n 1999-2009 29

viii

DANH MVC BA.NG BIEU

Bang 1 Th6ng ke mo ta cac bi Sn trong mo hinh nghien ClrU •••• • •• 25

Bang 2 Ma tr~ tuong quan cac biSn trong mo hinh nghien Clru 30

Bang 3 Ki€m dinh Hausman dS h,ra ch9n uac luqng 30

Bang 4 K~t qua ki€m djnh Wald 31

B ang 5 K1.t e qua mo • " h'nh ' ' I 1 vm uac uqng co ! 1 d"nh _ 31 Bang 6 K~t qua mo hinh vai uac luqng co dinh 41

Bang 7 K~t quajmo hinh v6i u6c luqng ng~u nhien 42

, ' , Bang 8 Ket qua hoi quy su di,mg n-1 bien gia 43

Bang 9 KSt qua kiSm dinh Wald 4 7

ix

MT)C LT)C

Lui CAM DOAN 11

rlT ? IYll.T • • • Lv.1 CAM v1~ • 111

, .= - •

TOM TAT LU~N VAN IV NH4N xET CUA NGUOI HUONG DAN v

DANH MVC cAc CHU VIBT TAT··· vi

'

IDNH VII ? : DANH MVC BANG BIEU viii

CHUONG I: 1

, -GIOI THii:: U 1

1.1 B6i canh va ly do nghien CUu ··· 1

1.2 M\lC tieu nghien CUu 2

1.3 Cau hoi nghien CUu 3

1.4 D6i tuqng nghien CUu 3

1.5 Ph~m vi nghien cuu 3

1.6 y nghia cua nghien cuu 3

1 7 K€t cciu cua lu~n van 4

CHUONG 2 5

., , ~ ca sa LY THUYE T s 1 cac djnh nghia 5

1.1 v6n con nguai 5

1.2 Phat tri~n con nguai 5

x

1.3 Tang truang kinh tS 6

1.4 Chi s6 phat triSn con ngucri (HDI) 6

1.5 Chi s6 ngheo kh6 t6ng hqp (HPI) 6

1.6 Chi s6 phat triSn gi&i (GDI) 7

2 Mo hinh phan tich nguBn gBc tang trmmg kinh t~ tieu bi~u • 8

2.1 Mo hinh Solow (1956) 8

2.2 Mo hinh su dvng ham san xu~t Cobb-Douglas (1928) 9

3 C3.c nghien cifu th\l'C nghi~m •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• 10 3.1 Permani (2008) 10

3.2 Romer, Weil, Mankiw (1990) 11

3.3 Cravo (2009) 12

3.4 Coulombe (2001) 12

3.5 Ying-Chu Ng (2004) 13

3.6 Liang (2009) 13

J.7 H~ Thi Thi~u Dao & Nguy~n Dang Khoa (2014) 14

4 S o san , h , , v01 cac ng 1en h"' Clfll , t ru·O'c , 15

' 5 MO hinh nghiCn cifu dC nghi 15

CHUON'G 3: 20

, , " T~ PHUON'G PHAP NG HIEN Cu U 20

3 1 Thi~t k~ nghien cuu: 20

3.2 Phuang phap nghien cuu 20

3.3 Phuang phap thu th~p du li~u 21

ClIUONG 4 23

xi

KET QUA MO HINH v A THAO LU~N 23

4.1 Th6ng ke mo ta 23

4.2 Ma tr~n tuang quan ; 27

N guon: ~ Th eo t1 'nh toan cua ac gia , , t' , 28 4.3 Lµa ch9n mo hinh nghien cuu phu hgp 28

Ngu6n: Theo tinh toan cua tac gia 29

Ngu6n: Theo tinh toan cua tac gia 28

4A Phan tich kSt qua nghien clrti 29

CHUON" G 5 ··· 34

THAO LU~N KET QUA NGHIEN ciru, KET LU~N v A GQI -Y cHiNH , SACH 34

5.1 Thao lu~n kSt qua 34

5.2 KiSn nghi giai phap 36

5.3 Hi;tn chS cua nghien Clru 37

5.3 KSt lu~n 38

T3i Ii~u tham khii.o ~ 39

Trim Le Pbrlc Tlt/11/t 11

CHUONG I:

GI01THI~U

1.1 Bfii canh va Iy do nghien crru

NSn kinh tS Vi~t Nam trong nhfrng nam vira qua da d?t duqc nhfrng bu6c tang tru6ng dang kS TC;J.i phien hQp thueng ky thang 12 nam 2013 cua Chinh phu, diSn ra tC;J.i thanh ph6 H6 Chi Minh trong hai ngay 26 va 27/12, Chinh phu nh?n dinh kinh tS Vi~t Nam

da dC;J.t duqc muc tang tru6ng cao nhfrt trong 7 nam gAn day Thu nh?p binh quan d&u nguai dC;J.t 640 USD (TTXVN, 2013) NSn kinh tS Vi~t Nam trong 20 nam qua lu6n dC;J.t duqc, muc tang tru6ng nhfrt dinh m?c du bi anh hm'mg do khung hoang kinh ts

Ben c?fih tang tru6ng, nSn kinh tS lu6n di kem v6i cac vfrn d~ xa h(H (nhu giao d\lc, tu6i th9, muc s6ng) Theo bao cao cua UNDP nam 2011, Vi~t Nam da dC;J.t duqc nhfrng ti~n b9 dang kS vs phat triSn con nguai C\l thS chi s6 HDI cua Vi~t Nam tang tir 0.435 nam 1990 ten 0.528 nam 2000 va nam 2011 la 0.593 Kinh t~ cang tang tru6ng thi tinh

~g khan hiSm cac lo(;li nguyen v?t li~u, nang luqng do S\l' C(;ln ki~t cac ngu&n tai nguyen khong tai t(;l.O dUQ'C ngay cang tang them, moi trueng thien nhien cang bi huy hoC;J.i, can bfuig sinh thai bi pha va, dftn t6i nhung h?u qua cua thien nhien gay ra v6 cling tham kh6c D6 la SlJ tang" tru6ng kinh tS kh6ng cung nhip v6i tiSn b9 va phat triSn xa hQi, d6i khi nguqc chiSu v&i phat triSn xa h9i C\l thS la, c6 tang truang kinh tS nhung kh6ng c6 tiSn b9 va c6ng b~ng xa h9i; tang truang kinh tS theo hu6ng c6ng nghi~p h6a,

do thi h6a, dftn t&i lam meo m6 n6ng th6n, tang truang kinh is nhung thu nh?p cua nguai lao d9ng kh6ng tang; tang truang kinh tS nhung van h6a, dC;J.o due suy d&i; tang

truang kinh ts l?i lam dan each han sµ phan h6a giau ngheo trong xa h9i, dftn t6i sµ bfrt 6n trong xa h9i va disu nay da tra thanh m9t trong nhung v~n d~ nong bong a nhiSu qu6c gia V?y nen, qua trinh phat triSn c6 sµ diSu tiSt hai hoa giua tang truang kinh tS v&i bao dam binh 6n xa h9i va bao v~ m6i truang dang tra thanh yeu du hue thiSt d6i v&i toan thS gi&i

Quan ni~m v~ phat triSn bSn vung cilng duqc hinh thanh tu thµc tiSn dai s6ng xa h(>i

va c6 tinh tfrt ySu Tu duy vs phat triSn bSn vfrng manh nha trong ca qua trinh san xuftt

xa h9i va b~t dAu tu vi~c nhin nh?n t&m quan tr9ng cua hao v~ moi trucmg va ti~p do Ia

Trlin Le Ph tic Tl1f11h I 2 nh~ ra sµ dn thiSt phai giai quySt nhung bftt 6n trong xa h9i Ba tf\l c()t phat triSn bSn

vfrng duqc xac dinh la: Thu nhtit, bSn vfrng vs m~t kinh tS, hay phat triSn kinh tS bSn

vfrng la phat triSn nhanh va an toan, ch:it luqng; Thu hai, bSn vfrng vs m~t xa h9i la cong b~ng xa h<)i va phat triSn con nguai, chi s6 phat triSn con nguai (HDI) la tieu chi cao nhftt vs phat triSn xa h9i, bao g6m: thu nh~p binh quan dftu nguai; trinh d9 dan tri, giao dvc, sue kh6e, tu6i th9, muc huang thv vs van h6a, van minh; Thu ba, bSn vfrng v~ sinh thai moi truang la khai thac va su dvng hqp ly tai nguyen thien nhien, bao v~ moi truang va cai thi~n ch:it luqng moi truang s6ng

d Vi~t Nam, chu dS phat triSn bSn vfrng cfing da duqc chu y nhiSu trong gi6i nghien clni Qfing nhu nhung nha ho~ch dµili duang 16i, chinh sach Quan ni~m vS phat triSn bSn vfrng thuang duqc tiSp c~n theo hai khia c~: M(>t la, phat triSn bSn vfrng la phat triSn trong m6i quan h~ duy tri nhfrng gia tri moi tru0ng s6ng, coi gia tri moi truang

sinh thai la m(h trong nhfrng ySu t6 du thanh nhung gia ttj cao nh:it cftn d~t t6i cua sµ phat triSn Hai la, phat triSn bSn vfrng la sµ phat triSn dai h~n, cho horn nay va cho mai sau; phat triSn horn nay khong lam anh huang t6i mai sau

Nhu v~y dS d~t duqc mvc tieu phat tri~n bSn vfrng thi ck phai giai quySt hang lo~t vfui dS thu()c ba linh vµc kinh tS, xa h()i va moi truang Tinh bSn vfrng vs phat triSn xa h<)i cr m6i qu6c gia duqc danh gia bfulg cac tieu chi, nhu HDI, h~ s6 binh ding thu nh~p, cac chi tieu vs giao dvc, y ts, phuc lqi xa h9i, huang thv van h6a Ngoai ra, bSn vfrng v~ xa h(H la sµ bao dam dai s6ng xa h<)i hai hoa; c6 sµ binh d~ng giua cac giai tftng trong xa h()i, binh ding gi6i; muc d9 chenh l~ch giau ngheo khong cao qua va c6 xu

huang gftn l~i; chenh l~ch dai s6ng giua cac vung miSn khong 16n

Nhu v~y, dS chung minh m6i quan h~ giua phat triSn kinh tS va v6n con nguai, tac gia d~t ra gia thuySt v6n con nguai c6 anh hu6ng dSn tang truang kinh tS Chinh vi thS, tac gia tiSn hanh nghien cuu dS tai: "MOI QUAN Ht GIUA TANG TRUONG KINH

TE v A VON CON NGUOI T~I V!¥T NAM"

1.2 Mt}C tieu nghien cuu

DS tai t~p trung nghien cuu vS v:in dS v6n con nguai tac d<)ng dSn tang tru6ng kinh

tS thong qua cac mvc tieu cv th~ sau:

Trong khu6n kh6 nghien c1ru, d~ tai se giai quySt cac cau hoi sau:

Thµc tr?ng cua tang truang kinh te va v6n con nguai t?i Vi~t Nam hi~n nay n1m ths nao?

v6n con nguai co tac d<)ng den tang truang kinh te?

DS nang cao v6n con nguai c~n phai lam gi?

1.4 Dfii ttrQ'ng nghien cfru

DS d?t dugc nhfrng mvc tieu tren, d6i tugng nghien c1ru cua d~ tai se la quan h~

tang truang kinh ts va tiSn b<) XH cac ySu t6 anh huang dSn v6n con nguai la chi s6 phat tritn con nguai, chi s6 ngheo t6ng h<;Jp, chi s6 phat tritn gieri, ti /¢ lao t19ng tren ddn s6, v6n san xudt binh qudn va thu nhtjp binh qudn adu ngu&i

1.5 Ph~m vi nghien cfru

• N9i dung: D~ tai t~p trung nghien Clru vao cac ySu t6 anh hu6ng dSn v6n con nguai la (i) ti l? lao t19ng tren ddn s6, (ii) v6n san xudt binh qudn hang nam, (iii) chi s6 phat tritn con nguai (HDI), (iv) chi s6 ngheo t6ng h<;Jp (HPI)

va (v) chi s6 phat tridn giCri (GDI)

• Tho'i gian: Do h?n chS v~ s6 li~u th6ng ke nen d~ tai chi t~p trung phan tich cac s6 li~u cua 63 tinh thanh nam 1999, 2004 va 2009 do T6ng C\lC Th6ng ke c6ng b6

• Khong gian: D~ tai phan tich cac s6 li~u cua 63 tinh thanh dS dam bao d<) tin c~y cua kSt qua thu dugc

1.6 Y nghia ciia nghien cuu

Nghien ClrU se cho thfty dugc thµc tr?ng tang truang kinh tS va v6n con nguai Thong qua k~t qua nghien Clru se biSt duqc mfrc d<) tac d<)ng cua cac y~u t6 v6n con

Tr011 Le Pluic Thfnlt I 4

nguCri Ien tang tru0ng kinh tS va ru d6 dS xufrt kiSn nghi cho cac nha chinh sach quan tam d~n cac vfrn d€ xa h9i

1.7 K~t cftu cua lu'n van

L~n van duqc kSt cfru thanh 5 chuang nhu sau:

Chuong 1: Trong chuang nay, tac gia dS c?p dSn nhung vfrn d€ t6ng quan cua dS tai

nghien Clru rum: bf>i canh, ly do nghien Clru, ml,IC tieu, cau hoi nghien Clru, df>i tUQ"Ilg,

ph~m vi nghien Clru Va y nghfa CUa nghien Clru

Chuong 2: Ca sa ly thuySt se trinh bay nhung ly thuySt va hQc thuySt n€n tang cho vi~c nghien ct'.ru D6ng thai cfing tham khao nhung nghien ci.'.ru truac day vs tang truang

kinh tS va ngu6n g6c cua tang tru0ng Dµa tren nhfrng ly thuySt nSn tang va nhfrng kSt qua nghien c(ru cua nhung nghien c(ru truac, tac gia dua ra mo hinh nghien ci.'.ru ds nghi d~ kY v9ng xem xet m6i quan h~ giua tang tru0ng kinh tS va v6n con nguai t~i Vi~t

Nam

Chuong 3: Chuang nay tac gia trinh bay n9i dung thiSt kS cho nghien c(ru Trong phfui phuang phap nghien c(ru se giai thi~u vi~c xay dµng mo hinh nghien ci.'.ru, y nghia cac biSn trong mo hinh nghien Clru, each tinh cho rung biSn thanh phAn, each thu th~p s6 li~u va xi:r ly cac s6 li~u th6ng ke lien quan

Chuong 4: Trong chuang nay, tac gia se trinh bay t6ng quan vS s6 li~u c6 duqc

thong qua th6ng ke mo ta Ben c~nh d6, tac gia trinh bay kSt qua, di~n giai cac du li~u thu duqc nha qua trinh ch~y h6i quy mo hinh v ai cac du Ii~~ thu duqc, tac gia ti Sn hanh cac ki~m dinh va phan tich kSt qua nghien ci.'.ru

Chuong 5: Dµa tren nhung kSt qua c6 duqc tu ch~y mo hinh, chuang nay tac gia tom t~t cac kSt qua chinh va dua ra kSt lu~n cho nghien ci.'.ru Dµa vao nhfrng kSt lu~n d6, tac gia dua ra nhung kiSn nghi chinh sach nh~m cai thi~n nhung m~c h~n chS ma

mo hinh dua ra D6ng thai tac gia cling nhin nh~n nhung h~n chS cua nghien ci.'.ru va dua ra kiSn nghi cho cac nghien cuu trong tuong I~i

Tran Le Pft1k T!tjnh I 5

CHUONG2

1 Cac djnh nghia

Theo Laroche ( 1999), v6n con nguai dugc dinh nghia la t?p hgp cua cac hrn;1t d<)ng dAu tu nhu giao d\lc, y ts, kha nang bfun sinh va nhfrng kiSn thuc, ky thu?t ca nhan thu

va phat triSn trong su6t CUQC dCri cua hQ Cung quan di Sm v6i Laroche, Becker (1964) ciing dinh nghia v6n con nguai bao g6m kiSn thuc va ky nang ma con nguai nh?fi dugc khi hQc tjp va ren luy~n, n6 tuang tµ nhu phuang ti~n san xufrt cua v?t chfrt nhu may m6c va nha may Vi c6 nhiSu khai ni~m phuc tc.ip nen v6n con nguai ding dugc tinh bing nhiSu each Theo Romer (1990) thi v6n con nguai duqc do luang bai ti I~ biSt dQc, biSt viSt cua nguai truang thanh Con theo Barro R (1991) thi lc.ii do luang v6n con nguai thong qua ti I~ nh?p h9c tiSu hQc va trung hQc YSu t6 con nguai duqc Barro khAng dinh la ySu t6 quySt dinh dSn tang truang Leeuwen (2004) l?i cho r~ng ben C?nh cac ySu t6 ca ban cua v6n con nguai la giao d\lc va tu6i th9 thi vfui c6 thS c6 cac ySu t6 khac nhu chi phi nuoi con, chi phi y tS va chi phi ca h<)i Ngoai ra, Judson (1995) l?i dS xufrt lfry chi phi giao dl,lc lam tr9ng s6 dS tinh muc v6n con nguai cho m6i cfrp hQc Barro R J (993) l?i SU d\mg s6 nam di hQC binh quan cua lµc luqng lao d(mg va thu&c

do nay duqc SU dl,lng r(mg rai trong nhiSu nghien Clru

1.2 Phat tri~n con nguiri

Tu khai ni~m v6n con nguai, UNDP (2011) da dua ra dinh nghia phat triSn con nguai chu ySu lien quan t6i quySn tµ do ca ban va nhfrng lµa ch9n, bao g6m lµa ch9n

de c6 m<)t cu<)c s6ng m:;inh khoe !au dai, duqc hQc hanh, hu&ng th\l muc s6ng t6t, duc;rc ti,r do vs chinh ttj, nhan quySn va sµ ton tr9ng ban than Khai ni~m phat triSn con nguai ciing bao g6m nhfrng lµa ch9n quan tr9ng khac d&n t6i cai thi~n dai s6ng cho nguai dan nhu an ninh, tham gia vao dai s6ng van hoa, sinh ks an toan va co -y nghfa Khai ni~m nay xem con nguai la chu thS chu d<)ng trong tiSn trinh phat triSn Phat triSn con nguCri khong chi lien quan t6i ml'.rc de) hai long v6i nhfrng nhu d.u ca ban ma con lien quan t&i mfrc d9 con ngueri c6 thS chu d(>ng tham gia vao ti€n trinh phat triSn

Trim Le Phttc Tltjnh I 6

1.3 Tang trll'ong kinh t~

Theo Dinh Phi H6 (2006), tang truemg kinh tS la SlJ gia tang vs quy mo san lugng qu6c gia ho~c quy mo san lugng qu6c gia tinh binh quan tren dfru nguCri qua m9t thai gian nhit dinh San lugng binh quan dfru nguai l?i ph\l thu<)c vao quy mo san lugng va dan s6 cua qu6c gia NSu san lugng tang nhung quy mo dan s6 tang nhanh hon se dful d€n San lugng binh quan giam Do d6, ban chftt cua tang truemg kinh tS la phai dam bao

sg gia tang ca quy mo san lugng va san lugng binh quan dfru nguai San lugng binh quan tren dfru ngucri con phan anh thu nh?p trung binh cua dan cu m<)t qu6c gia Cho nen, gia tang San lugng binh quan dfru nguai Se t?O tac d<)ng cai thi~n muc sf>ng dan CU

1.4 Chi sa phat tri~n con ngrrOi (HDI)

Chi s6 phat triSn con nguCri lfrn dfru tien dugc dinh nghia trong bao cao phat triSn con ngucri toan cfru cua Chuong trinh Phat tri€n cua Lien hgp Qu6c UNDP (1990) Theo UNDP, HDI la thu6c do t6ng hgp phan anh SlJ phat triSn cua con ngucri tren cac phuong di~n thu nh?p (thS hi~n qua t6ng san phAm trong nu6c binh quan dfru nguCri), tri thuc (th8 hi~n qua cac chi s6 hQc vftn) va sue khoe (th€ hi~n qua tu6i th9 binh quan tinh tir Jue sinh) Xet theo nang lµc, phat tri8n con nguai c6 thS dinh nghia la "qua trinh ma

r<)ng kha nang cua con nguCri, t?p hgp nhung lµa ch9n sfui c6 cho con nguai, va cu6i cimg la quySn tµ do con nguai c6 dugc dS xac dinh h?nh phuc cua minh" (Ngan hang th~ gi6i, 2000)

1.5 Chi s6 ngheo khB tang hQ'p (HPI)

Theo UNDP, HPI la thu6c do phan anh sµ thiSu th6n, bfrn han hay khong c6 kha nang dam bao dugc ba khia C?nh ca ban cua SlJ phat triSn con nguai da neu (y chi s6 Phat trien con nguai Cac thu6c do ca ban nay dugc thS hi~n 6 cac chi s6 sau:

Khong c6 kha nang bao dam m(Jt cw?c s6ng dai !au va khoe mqnh - phan anh a

tinh dS bi t6n thuong d~n dSn cai chSt a di) tu6i tuong d6i tre va dugc do b~ng ty I~ nguai kh6ng ky v9ng s6ng qua tu6i 40

Thziu th6n v~ tri thuc: th€ hi~n a sµ bi lo?i tru ra kh6i thS giai cua nhfrng nguai

biSt chfr va c6 kha nang giao tiSp va dugc do b~ng ti]~ ngueri Ian mu chfr

Tron Le Pltttc T!tinh I 7

Thiiu th6n vJ vcjt chit, kh6ng tiSp c~n t6'i nhfrng nhu d.u sinh ho?t t6i thiSu nhu

nu6'c S?Ch v~ sinh Chi tieu nay duqc do b~ng ti l~ tre em du6'i 5 tu6i thiSu can,

suy dinh du6'ng va ti l~ nguai dan kh6ng duqc SU dvng cac ngu6n nu6'c S?Ch Phuang phap tinh HPI dan gian han so v&i phuang phap tinh chi s6 phat tridn con ngu&i HDI Cac chi tieu duqc dilng dS do sµ thiSu th6n, bfui han dii dugc chuftn hoa n~m giua o va 1 oo va kst qua cu6i cling dugc tinh nhu sau:

• P1 thS hi~n cy l~ nguai kh6ng ky v9ng s6ng dSn tu6i 40 (nhan v6'i 100)

• P2 thS hi~n ty l~ mu chfr cua ngueri l&n (%)

• P3 thS hi~n trung binh dan gian cua ty l~ % dan s6 kh6ng tiSp c~ duqc nu6'c S?Ch Va cy l~ % tre em SUY dinh du6'ng Can ni;ing theo d('> tu6i

• a=3

1.6 Chi s8 phat tri~n gi6i (GDI)

Cung theo UNDP, GDI la thu6'c do phan anh sµ belt binh ding gifra nam va nfr tren ca sa danh gia S\l' phat triSn chung cua con ngueri theo cac ySu t6 thu nh~p, tri thuc

va sue khoe Trong khi chi s6 phat triSn con ngueri HDI do thanh t\l'U trung binh, thi GDI l?i di~u chinh cac thanh t\l'U trung binh d6 dS phan anh sµ belt binh ding gifra nam

va nfr theo cac thu6'c do sau:

• M9t CUQC s6ng dai Iau va khoe m?nh, duqc do b~ng tu6i th9 trung binh tinh Ur khi sinh

• M9t cu9c s6ng giau tri thuc, duqc do b~ng ti l~ ngueri l&n bi~t chfr va cy l~ di hQc cac dp giao dvc

• M9t cu()c s6ng v~t chclt d~y du, duqc do b~ng thu nh~p uac tirih (USD PPP)

• Chenh l~ch gifra phl,l nu va nam gi&i c6 thS dugc thS hi~n trong t~t ca cac khia C?nh tren cua CUQC s6ng va GDI se c6 ging thS hi~n SlJ chenh l~ch tren

#

Trim Le Pittic Thjnh I 8

2 Mo hinh phan tich ngu6n g6c tang trmrng kinh tS tieu bi~u

2.1 Mo ltinlt Solow (1956)

M9t s6 lu~n diSm ca ban cua mo hinh Solow c6 thS duqc ly giai nhu sau:

• Vi~c tang v6n san xufrt chi anh hu6ng dSn tang tru6ng kinh tS trong ng~n h~n nhung khong anh hu6ng trong dai h~n

• M9t n~n kinh tS c6 ty 1~ tiSt ki~m cao han, thi n~n kinh tS d6 se c6 muc san luqng cao han (GDP) nhung khong anh hu6ng dSn tang trucmg trong dai h~m

Theo lu~ diSm cua Solow:

(1) ]{mg v6n san xudt kh6ng anh huimg tang truimg kinh ti trong dai h(,ln

Khi v6n san xufrt (K) thay d6i, san luqng qu6c gia (Y) se thay d6i

KSt hqp nhfrng phuong trinh tren:

Nhu v~y, khi (KIN) tang, tuong (mg vcri d§u tu 16'n hon khiu hao, tang tru6ng kinh

ts thvc hi~n Tuy nhien, a m9t muc nao do cua v6n tren d§u cong nhan ma t?i do d§u

tu chi ngang bing vcri khiu hao, nen v6n tren d§u c6ng nhan kh6ng d6i Do d6, tang tru&ng kinh ts bing o

Sµ thay dl>i v6n v~t chit chi anh hu6ng dSn tang tru6ng kinh tS trucrc khi n~n kinh

ts d~t tr~ng thai dung

(2) Anh huirng cua ti 1¢ tiit ki¢m a6i v6i tang truimg kinh ti trong dai hqn

• Ty l~ tiSt ki~m kh6ng anh hu6ng gi dSn tang tru6ng san lugng trong dai h~

• Tyl~ tiSt ki~m xac dinh quy mo san lugng trong dai h~n N6i each khac, ti l~ tiSt

ki~m cang 16'n, muc san lugng cang 16'n, muc san lugng a tr?ng thai dung cang cao

2.2 Mo hinh sir di.mg ham siin xuift Cobb-Douglas (1928)

D?ng ham san xu§.t thich hqp nh§.t ung d\mg phan tich ngu6n g6c tang tnrang trong thgc ti~n la d~mg ham san xuit Cobb-Douglas Ham san xuit Cobb-Douglas duc;rc th~ hi~n nhu sau:

Tr11n Le Plulc Tltjn!t 110

• K: Quy mo v6n san xufrt

• L: Quy mo lao d9ng

• a: H~ th6ng tang tnr6ng tµ dinh, con gQi la h~ s6 dt tn,ic tung

Trong phan tich kinh tS hi~n d?i, (a) con duqc gQi la nang sufrt cac ySu t6 t6ng hqp (Total Factors of Product-TFP) YSu t6 t6ng hqp nay bao g6m ySu t6 cong ngh~, ySu t6 thS chS kinh tS va m9t s6 ySu t6 khac ngoai sv dS c?p cua mo hinh Cobb-Douglas n6i tren Hi~n nay, ySu t6 TFP duqc xem la d?i di~n cho ySu t6 cong ngh~ va duqc danh

gia nhu la ysu t6 chfrt lugng cua tang tnr6ng kinh ts

• a la h~ s6 co dan rung phfm cua GDP theo lao d9ng (gia dinh v6n khong d6i)

• p la h~ s6 co dan rung phftn cua GDP theo v6n (gia dinh lao d9ng khong d6i) T6ng h~ s6 co dan (a+ p) cho biSt xu hu6ng cua ham san xu§t vs sue sinh lqi theo quymo

• NSu (a+ p) = 1, sue sinh lqi ho?c nang su§t bien 6n dinh

• NSu (a + P) > 1, sue sinh lqi ho?c nang su§t bien tang dftn

• NSu (a + p) < 1, sue sinh lqi ho?c nang sufrt bien giam dftn T6ng h~ s6 co dan c6 y nghla quan tr9ng trong phan tich tang tnr6ng kinh tS cua m9t qu6c gia NSu do luemg duqc se cho biSt n~n kinh tS cua quffc gia dang a tr?ng thai nang su§t bien tang dftn ho?c giam dftn va nhu v~y cho biSt duqc thcri CO' ck tang nhanh ' dfru tu cac ysu t6 v6n hay lao d9ng

Hi~n nay ph6 biSn d6i vai cac nuac, (a + p) thuemg nho han 1 Tuy nhien, d6i vai m9t nSn kinh tS C\l thS khong nh§t thiSt (a+ P) luon nho han 1

3 Cac nghien cll'u th9·c nghi~m

3.1 Permani (2008)

Trong nghien ClrU v~ tac d9ng clia giao dvc d6i vai tang tnrang kinh tS cua cac nu&c Dong A, tac gia da su dl,lng du li~u bang tu nam 1965 dSn 2000 dS phan tf ch

ciing luu y r~ng c6 t6n t?i SlJ h9i tv trong khu VlJC chau A nhung d6 khong phai la SlJ hQi tv tuy~t d6i M~c du d?t cling m9t dp d9 thu nh?p binh quan dfru nguai, m6i nSn kinh tS Dong A d?t tr?ng thai &n dinh tuong ung cua n6 S\l' khac bi~t gifra muc d9 &n dinh GDP binh quan dfru ngucri cua m6i nSn kinh tS so vai thu nh?p th\l'C tS binh quan dAu ngucri dang giam di m(>t nua trong khoang 18 nam NSu khong c6 ySu t6 v6n con ngucYi thi chu ky se Ien dSn 64 nam T6c d9 h(>i tv cua cac nSn kinh tS Dong A ch?m han cac nu6c OECD hai l~n

Nghien cl:ru nay SU dt,mg mo hinh Solow v6i ham san xufrt Cobb-Douglas t?i thb"i di~m t va qu6c gia j Mo hinh c6 d?ng:

Trong d6 a, p la h~ s6 co dan Y, K, H, L va A l~n lugt la dfru ra, v6n v?t chfrt, v6n con nguai, lao d9ng va cac ysu t6 cong ngh~

3.2 Romer, Weil, Mankiw (1990)

Day la m(>t nghien cuu th1Jc nghi~m vs tang truang kinh tS Nghien cilu nay xem xet li~u mo hinh tang truang Solow c6 phu hqp nghien cl:ru tieu chu~n cua cu9c s6ng khi tinh hinh th€ gi6i biSn d9ng Nghien cl:ru nay cho thfry r~ng mo hinh Solow bao g6m cac tich lliy cua con ngucri nhu v6n v?t chfrt dua ra mo ta hoan hao vs du li~u cheo cua qu6c gia Mo hinh nay giai thich khoang 80 ph~n tram ct.la SlJ biSn d(>ng qu6c tS vs thu nh?p binh quan dfru nguai, va nhfrng anh hu<'mg dt,r kiSn dSn v6n v?t ch.it, v6n con ngucri, va tang trucmg dan s6 Nghien cuu ciing xem xet nhung ham y cua mo hinh Solow vs d9 h()i tv cua muc s6ng - c6 nghia la, cho du cac nu&c ngheo l:;ii c6 XU huang tang tru6ng nhanh hO"n cac mr&c giau B~ng chung cho thfry r~ng, vi~c duy tri tang

ca nhan va chi tieu chinh phu, d~u tu, va dan s6 cua h~u hst cac nuac ru nam 1960

-1985 Nghien ct'.ru do luang chi s6 n la t6c d9 tang truang trung binh cua dan s6 trong tu6i lao d(>ng (15 dSn 64) Chi s6 s la d~u tu thµc trung binh bao g6m d~u tu chinh phu trong GDP, va Y/L la GDP tht,rc nam 1985 tren dan s6 trong d9 tu6i lao d9ng cua nam

do

3.3 eravo (2009)

Nghien cuu nay quan sat qua trinh h9i tv cua Brazil trong giai do~n ru nam 1985 dSn 2004 da dua ra nh?n dinh y8u t6 t~o nen h9i tv chinh la v6n con nguai V6n con nguai duqc do luang bing nhiSu each khac nhau va duqc SU dvng dS giai thich ngu6n g6c cua tang truang Nghien Clru dua ra bfug chung cho thfiy muc d9 khac nhau cua v6n con nguai tac d<)ng dSn SlJ khac nhau trong thu nh?p binh quan tuy thu<)c vao muc d9 phat triSn cua rung bang trong nSn kinh t8 cua Brazil Chi s6 v6n con nguai thfip giai thich st,r h9i tv t6t han a cac bang kem phat triSn va chi s6 v6n con nguai cao han se phu hqp d6i v6i cac bang phat triSn St,r tac d<)ng cua v6n con nguai d6i v6i tang truang cho thfiy st,r t6n t~i cua y8u t6 giao d1,1c

Nghien cuu SU dvng b9 du li~u cua cac bang a Brazil tU nam 1985 dSn 2004 bao g6m binh quan d~u nguai thµc t8, v6n v?t chfit, dan s6 va v6n con nguai Mo hinh cua nghien cilu dµa tren mo hinh tan c6 diSn Solow (1956) va duqc dfin chung boi Mankiw (1992) Nghien Clru dua ra mo hinh Solow tang cuang dµa tren ham san xufit chung minh duqc y8u t6 c6ng ngh~ lam tang tich lGy v6n con nguai

3.4 Coulombe (2001)

Trong nghien cuu nay, tac gia dS c?p dSn tieu chu§n CUQC s6ng va chfit luqng CUQC

s6ng cua cac bang a Canada Bing each SU d1,1ng ham san xu§.t Cobb-Douglas dS th6 hi~n m6i quan h~ gifra d9 co gian cua dliu ra y so v6i d9 co gian cua v6n v?t chfit, y8u t6 con ngucri va ySu t6 c6ng ngh~

'

·'

Trltn Le Plu!c Tltjnh 113

Mo hinh nghien cliu c6 d~g:

Trong d6 g la t6c d9 tang truang cua ySu t6 con ngucri K la v6n duqc do luang bAng phftn lqi nhu~n trong thu nh~p qu6c dan Du li~u h?ch toan qu6c gia da cho thAy phAn lqi nhu~n trong thu nh~p qu6c dan g6m co 113 la thu nh~p qu6c dan va 213 la ti€n luong A la biSn cong ngh~ ngo?i sinh Nghien Clru u&c tinh va so sanh cac chi s6 vs v6n con ngucri va thu nh~p binh quan dftu ngucri cua cac tinh 0 Canada tU nam 1951 dSn

1996 YSu t6 con ngucri duqc tac gia tinh toan bfuig ti l~ nh~p hQc tren dan s6 cua cac tinh Nghien c(ru da dua ra kSt lu~n ySu t6 thu nh~p binh quan dftu nguai va giao dvc tac d9ng dsn v6n con ngucri va tang truong kinh ts

3.5 Ying-Chu Ng (2004)

Nghien cuu su d1)ng ham san xuAt Cobb-Douglas dS kiSm tra ySu t6 quySt dinh dSn hi~u qua kinh ts cac tinh cua Trung Qu6c giai do?n 1986-1998 Mo hinh nghien cilu c6 d?ng:

Yft , = A0Kf3tkH~thL~l, l, l, 1te8zi.t+Ei,t,Z = (F,G,SOE,AGR)

Trong d6 i la tinh, t la nam; Y la muc san luqng; A la ySu t6 cong ngh~; K la v6n v~t chfit; H la v6n con ngucri; L la s6 luqng lao d9ng va Z la cac ySu t6 khac bao g6m:

F: d9 mo cua n~n kinh tS trong nu&c; G la chi tieu chinh phu; SOE la ti tr9ng kinh tS nha nu&c trong nSn kinh tS vaA GR la th! phftn cua san xufit nong nghi~p Dfr li~u nghien cilu duqc lfiy tu nien giam th6ng ke cua 29 tinh va khu u,r tri V &i vi~c su d1)ng ti I~ nh~p h9c dp tiSu hQc, trung hQc, cao dfuig va d?i hQc dS do luang yS~ t6 con nguai, nghien cilu da chung minh duqc vi~c mo n)ng giao d\lc d?i hQc va cao dfuig d6ng thcri 1lang cao chAt luqng giao d\lc b~c tiSu hQc va trung hQc se giup cho nSn kinh tS phat triSn

3.6 Liang (2009)

V 6'i mvc dich chung minh ngu6n g6c tang truong kinh ts, Liang (2009) da xem xet m6i quan h~ giua sue khoe va giao dvc d6i v&i tang truong kinh ts cua cac nu&c Dong A Nghien cuu thµc nghi~m duqc phan ti ch dµa tren b9 du li~u bang tu nam 1961

- 2007 cua I 0 nu&c Dong A bao g6m: Trung Qu6c, H6ng Kong, Indonesia, Han Qu6c, Nh~t Ban, Malaysia, Philippin, Singapore, Dai Loan va Thai Lan D6i v&i chi s6 giao

Trlin Le Plulc Thjnlr 114

dvc, tac gia su dl}ng s6 nam di hQc trung binh cua dan s6 tren 15 tu6i vai gia dinh trong ng~n h':lll ySu t6 giao d\lc c6 thS khong anh huong dSn tang truong nhung l~i c6 tac dc)ng trong dai h~n Ben c~nh d6, tac gia ding su dl}ng ti l~ giao vien tiSu hQc dS phan anh

ch~t luqng giao d\lc d6i vai tang tru6ng kinh ts

Vai nhfrng dfr li~u c6 duqc, nghien cl.'.ru da su d\lllg mo hinh Mankiw (1992) ma

n}ng dS xem xet Trong d6 ySu t6 v6n con nguai Ia kSt hqp cua sue khoe va giao dl}C

Dl!a tren kSt qua ch~y mo hinh, nghien cl.'.ru da chilng minh duqc ySu t6 sue khoe va

giao d\lc la ySu t6 quan tr9ng nh~t d6i vai tang tru6ng kinh tS

3 7 H(l Thi Thiiu Dao & Nguyin Diing Kltoa (2014)

'Nghien cuu xem xet vai tro cua v6n con nguai d6i vai tang truang kinh ts vung duyen hai Nam Trung Be) Nghien cuu ap dl}ng mo hinh tang truang tan c6 diSn vai ham san xuftt Cobb-Douglas ma r9ng g6m cac biSn: San luf)'ng, v6n w;1t chdt, l11c luf)'ng lao d<Jng, v6n con nguai va CClc biin vf mo khac anh huimg ain nJn kinh ti Mo hinh c6 d~mg:

Tac gia dS xuftt mo hinh nghien Clru vai ~ng ham san xuftt Cobb-Douglas:

v - AKP"HPH TPL 8Z11+u,, Z-(F G so•D ARG)

1 it - ~ ;1 ;, L;, e , - , , 'L, •

Trong d6: i la bi~u thi tinh, thanh ph6 vat biSu thi thai gian, Yit la muc san luqng,

Ao la ySu t6 cong ngh~, Kit la muc v6n v~t chclt, Hit la muc v6n con nguai, Lit la Iao

d(mg, z la t~p hqp cac biSn s6 anh huang dSn san luqng phu hQ·p vai nSn kinh ts dang chuy~n d6i G6m c6: fl9 ma cua cua nSn kinh tS trong nuac (F), SlJ can thi~p cua chinh phu trong nSn kinh ts (G), anh hu6ng cua DNNN (SOE), vai tro cua nong nghi~p

(ARG)

Nghien cuu su dl}ng dfr li~u bang can d6i cua 8 tinh, thanh ph6 duyen hai nam trung b9 giai do~n 2000-2011 Vai mo hinh hi~u Ung c6 djnh, kSt qua uac luqng cho thfty co anh huang cua cac ysu t6: v6n vt;Zt chdt, hrc !tr(mg tao a<?ng, v6n con nguai, ti tr9ng v6n FD!, ti tr9ng chi tieu cua Chinh phii v~ ti tr9ng nong nghi¢p d6i vai tang truang kinh tS Trong d6, ySu t6 v6n con nguai b~ng s6 nam di hQc binh quan cua lµc hrqng lao d(mg v&i hi~u ung uac luqng g~n 0,43% tren m6i phcln tram tang them cua s6 nilm di h9c binh quan

Trlin Le Plulc Tl1j11h 115

4 So sanh v6i cac nghien cll'u trrr6'c

Trong nhfrng nghien cuu tru&c, tir nhiSu ngu6n s6 li~u khac nhau, nhiSu phuong phap khac nhau, cac tac gia ciing da chl1ng minh duqc m6i quan h~ gifra ySu t6 v6n con

nguai, sue khoe, giao dl,lc d6i v&i tang tru6ng kinh t€ Cac nghien cUu tru6'c thu<mg su

di,mg nhfrng biSn vi mo nhu v6n v?t chfrt, lao d(mg, v6n con nguCYi va s6 nam di h9c trong mo hinh nghien CUu Trong nghien CUu nay tac gia SU dl,lng s6 li~u cua cac nam

1999, 2004, 2009 d~i di~n cho m{>t qua trinh tang truang cua Vi~t Nam Trong giai do~ tang tru6ng nay, nSn kinh tS va dcri s6ng ngucri dan duqc cai thi~n ro r~t nen c6 thS SU

d\lllg d~ chung minh nhfrng gia thuySt dua ra Ben c~ d6, vi~c su dl,lng nhfrng biSn

Chi s6 phat tridn con nguai (HDI), chi s6 ngheo t6ng h9P (HPI) va chi s6 phat tridn giiri (GDI), la nhfrng chi s6 do UNDP dua ra, cho mo hinh la m(>t diSm mai cho nghien nay Y€u t6 nay giup tang d9 tin c?y cho cac kSt qua thu duqc

5 Mo hinh nghien cuu d~ nghj

Dµa vao ly thuySt va cac nghien CUu tru&c d~c bi~t la nghien CUu g~n day nh~t cua H~ Thi ThiSu Dao & Nguy~n Dang Khoa (2014) va Ng (2004), tac gia dS xufrt mo hinh nghien cuu v6'i ~ng cua ham san xufrt Cobb-Douglas:

Trong d6:

• ; la biSu thi tinh, thanb ph6 va t la biSu thi thcri gian

• Yit la GDP binh quan d~u nguoi Day la biSn ca ban dS biSu thj cho sµ tang tru6ng kinh tS Permani (2008) ciing da su dl,lng thu nh?p binh quan d~u ngucri

dS minh chung cho ngu6n g6c tang tru6ng D6ng quan diSm tren, Cravo (2009) ci'ing su dl,lng thu nh?p binh quan d~u ngucri dS giai thich m6i quan h~ gifra v6n con ngucri v6'i tang tru6ng kinh tS

• Cac ySu t6 A, K, L lk luqt la yiu t6 cong ngh~, muc vbn san xudt binh quan va

ti l~ lao a{mg trong dan s6 dSu duqc SU dµng trong cac nghien cuu thµc nghi~m tren Day Ia nhung ySu t6 ca ban cua ham san xufrt Cobb-Douglas

Trt1n Le P!11k Thjnlt 116

• Hit la cac chi s6 v~ con ngucri bao g6m: chi s6 pluit trdn con nguo'i (HDI), chi

s6 ngheo t6ng h(lp (HPI) va chi s6 phat triin giai (GDI)

DS ap di,mg cac mo hinh h6i quy trong nghien cuu, ta l~y logarit hai vs va chuySn v~ 3 di;mg sau:

Mo hinlt ltf sa kltong tltay ttJi - Pooled OLS

Trong d6: a, p va y la cac h~ s6 chua di,rng hi~u l'rng cua cac biSn ngo~i sinh va Uit

Ia s6 p.~mg sai s6 thS hi~n tac d9ng cua cac biSn bi bo qua

Mo ltinlt ltifu frng ca tlinlt -FEM:

+YHP 1 lnHP/it + YcDilnGD/it + uit

Trong do: a; la cac d~i luc;mg c6 dinh cua m6i tinh, bao ham d~c trung cua tinh thu i

Mo ltinh hifu frng ngau nhien - REM

Trong d6: a; la sai s6 ngfru nhien theo don vi khong gian tuan theo quy lu~t phan

ph6i chuAn V 6i cac bi Sn duqc dinh nghfa:

• Biin phl:l thu9c: Y la GDP binh quan d~u ngucri cua cac tinh, thanh ph6 theo gia

so sanh nam 1994 va dugc do bftng don vi nghin ti VND

• Biin giai thich:

"* Bi~n K: v6n v~t chfrt duqc do lucrng b&ng v6n san xufrt binh quan hang nam cua tinh, thanh ph6 Du li~u duqc thu th~p thong qua bao cao kinh ts xa h9i cl'.ia cac tinh nam 1999, 2004 va 2009 Day cung la biSn d~i di~n cho v6n v?t chfrt trong cac nghien cfru H~ Thi Thi~u J?ao & Nguy~n Dang Khoa (2014), Ng (2004), Coulombe (2001)

- Bi~n H: v6n con nguai Chi s6 nay da duqc nghien ct'ru kha nhiSu va duqc

do luemg b~ng nhiSu each khac nhau M6i each do luang phan anh m9t khia ci;inh khac nhau cua v6n con nguai Permani (2008) cho r~ng v6n con nguai nen duqc do luang b~ng s5 nam di hQc Dbng quan diSm, Coulombe (2001)

do luang v6n con nguai b~g ti I~ nh~p hQc tren dan s6 Ng (2004) cung su d\mg ti I~ nh~p h9c a cac b~c hQc cua cac tinh dS do_ luang cho v6n con nguoi Liang (2009) li;ii xem xet v5n con ngubi tren m(>t phuang di~n khac

Li & Liang SU d1,mg v&n dS vs sue kh6e va giao dvc dS do luang v6n con

nguai Nhu v~y y~u t6 con nguai nen duqc xem xet m(>t each toan di~n han

vS ca giao dvc, sue kh6e va dai s6ng Chinh vi v~y theo bao cao "Phat tridn con nguai Vi?t Nam 1999 - 2004: Nhfmg thay ct6i va XU huang chu yiu"

da su dvng 3 chi s6 dS di;ii di~n cho y~u t6 con nguai Do la chi s6 phat

triin con nguai (HD/), chi s6 ngheo kh6 tbng hr;p (HP/) va chi s6 phat triin giai (GD/) D1Ja tren nhfrng nghien cuu tren, tac gia su dvng 3 biSn

HDI, HP/ va GD/ dS di;ii di~n cho v6n con nguai trong nghien ct'ru nay

Clti sa pluit triin con ngll'ili (HD/)

Chi s6 HDI la thu6c do t6ng hqp vS SlJ phat triSn cua con nguai tren phuang di~n

sue kh6e, tri thuc va thu nh~p Ba chi tieu thanh ph~n phan anh cac khia C?nh sau:

• M(>t CUQC s6ng dai Iau va kh6e m?nh, duqc do b~ng tu6i th9 trung binh tlr Jue

Chi sa ngheo kho tang hlJ'P (HP/)

Trong khi HDI do thanh tµu trung binh vS phat triSn con nguai thi HPI do sµ thi€u th6n, b~n han hay kh6ng c6 kha nang bao dam dugc ba khia qmh ca ban cua sµ phat triSn con nguai nhu da nen trong chi s6 phat triSn con nguai HDI Cac thu6c do ca ban nay dugc ths hi~n a cac chi s6 sau:

0 'Khong CO kha nang barn dam m()t CUQC sfJng dai 1§.u Va khoe ffi':lnh - phan cinh a

tinh <ls bi t6n thuang dfui d€n cai ch€t a d9 tu6i tuang d6i tre va dugc do b~ng ty l~ nguai kh6ng ky v9ng s6ng qua tu6i 40

o Thi~u th6n v~ tri thuc: thS hi~n sµ bi lo':li trir ra khoi thS gi6i cua nhfrng nguai bi€t chfr va c6 kha nang giao ti€p va dugc do b~ng ty l~ nguai 16n mu chfr

o ThiSu th6n v~ v?t chftt, kh6ng tiSp c?n t6i nhfrng nhu du sinh ho<;tt t6i thiSu nhu nu6c S':lch, v~ sinh Chi tieu nay dugc do b~ng cy l~ tre em du6i 5 tu6i thiSu can, suy dinh du5ng va ty I~ nguai dan kh6ng dugc SU dt,mg cac ngu6n nu6c S':lCh Phuang phap tinh HPI dan gian hon so v6i phuong phap tinh HDI Cac chi tieu

duqc dung dS do S\f thi€u th6n, b§n han da dugc chuAn h6a n~m gifra 0 va 100 va kSt qua cu6i cung dugc tinh nhu sau:

P1 : Ty I~ nguai kh6ng kY v9ng s6ng dSn tu6i 40 (nhan v6i 100)

P2 : Ty I~ mu chfr cua nguai Ion (%)

P3 : Trung binh dan gian cua ty I~ % dan s6 kh6ng ti€p c?n dugc nu6c S':lCh va

ty I~ % tre em suy dinh du5ng can n~ng theo d9 tu6i

• a= 3

Tttfo Le Piute Thjnh 119

Clzi sa pluit triin gitfi (GDI)

Trong khi chi s6 phat triSn con nguai HDI do thrum tt.ru trung binh, chi s6 phat triSn gi&i GDI l~i di~u chinh cac thrum t\!U trung binh do dS phan anh sµ b~t binh d~ng gifra nam va nfr theo cac thu&c do sau:

• M(>t CUQC s6ng dai tau va khoe m~nh, dugc do bftng tu6i th9 trung binh tinh ru h!c sinh

• M(>t CUQC s6ng giau tri thuc, dugc do bftng ty I~ nguai l&n biSt chu va ti I~ di hQC cac c~p giao dl)c

• M(>t cu(>c s6ng v~t ch~t dAu du, dugc do bftng thu nh~p uac tinh (USD PPP) Chenh l~ch giua phl,l nu va nam gi&i co thS dugc thS hi~n trong t~t ca cac khia c~ tren cua cu(>c s6ng va GDI se c6 g~ng thS hi~n sµ chenh l~ch tren Thong tin ca sa

dS tinh GDI ciing tuang ttJ nhu d6i v&i HDI Them vao do, m6i chi tieu doi hoi phai c6 cac s6 li~u chi tiSt cho phl,l nu va nam gi&i Cl,l thS la:

• Tu6i th9 binh quan tinh tu Ilic sinh (cho rieng nam va nu)

• Ty l~ biSt chu a nguai l&n ( cho rieng nam va nu)

• Ty I~ di hQc cac dp ( cho rieng nam va nu)

• Thu nh~p binh quan d§u nguai (cho rieng nam va nu)

• Ty I~ phv nu tren t6ng dan s6