Sử dụng phần mềm soạn bài giảng điện tử Violet kết hợp các phần mềm chuyên dụng khác để thiết kế như phần mềm vẽ hình học không gian Cabri3D, phần mềm vẽ hình học phẳng Geometer’ssketchpad, phần mền bắt ảnh Snagit, phần mềm Macromedia Flash 8, một số phần mềm ảnh động và chỉnh sửa ảnh khác.
Trang 1CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: hội đồng khoa học trường THPT Lục Khu
Chúng tôi ghi tên dưới đây: đây:i ây:
S
T
T
Họ và
tên
Ngày , tháng, năm sinh
Nơi công tác
Chức vụ Trình dộ chuyên môn
1 Trần Thị
Phương
Loan
27.08
1988
Trường THPT Lục Khu
Nhân viên thiết bị
Đại học sư phạm Toán _có chứng chỉ thiết bị dạy học trường THPT
I – Là tác giả công nhận sáng kiến
GIẢI PHÁP ”ĐỒ DÙNG DẠY HỌC TOÁN THPT DƯỚI DẠNG MÔ HÌNH SỐ’’ Tên tác giả sáng kiến
- Họ và tên : Trần Thị Phương Loan
- Ngày tháng năm sinh: 27.08.1988
- Nơi công tác: Trường THPT Lục Khu
- Chức vụ : Nhân viên thiết bị
- Trình dộ chuyên môn : Đại học sư phạm Toán
( có chứng chỉ thiết bị dạy học trường THPT)
II – Lĩnh vực áp dụng
Trong dạy học bộ môn Toán trường THPT
III- Thời gian và tổ chức tham gia áp dụng sáng kiến kinh nghiệm lần đầu
- Năm học 2018 – 2019 tại trường THPT Lục Khu
- Thảo luận việc thiết kế các file GSP, trong các buổi sinh hoạt chuyên đề
IV- Mô tả bản chất sáng kiến
1- Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến
1.1Thực trạng ban đầu
1.1.1 Đối với giáo viên bộ môn toán:
Hưởng ứng cuộc vận động đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, các thầy cô giáo đã thay đổi cách dạy truyền thống Giờ lên lớp bằng phấn trắng bảng đen dần được thay thế bằng các giờ dạy sinh động và hiệu quả Trong các giờ dạy hình học đặc biệt là hình học không gian một số giáo viên đã
sử dụng các mô hình thiết kế bằng phần mềm Geometer’s Sketchpad ( gọi tắt là GSP ), Cabri 3D hoặc Powerpoint để minh họa các khái niệm, bài tập nhưng nảy sinh một số khó khăn như sau:
Việc thiết kế các mô hình rất khó khăn, mất nhiều thời gian Đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức tương đối về phần mềm Ví dụ: dùng Powerpoint để thiết
kế sẽ tốn nhiều thời gian vào việc cắt dán, căn chỉnh, tạo hiệu ứng xuất hiện…
Trang 2Hệ thống các file GSP trên mạng không nhiều Khi cần tìm các file GSP
để thiết kế bài giảng giáo viên cũng mất nhiều thời gian để tìm trên mạng Khi tìm được thì đôi khi các file GSP vẫn chưa đáp ứng được ý tưởng của bài giảng
1.1.2 Đối với học sinh
- Đối với bộ môn hình học đặc biệt là hình học không gian, phương pháp dạy học truyền thống với phấn trắng bảng đen chưa phát huy được hết khả năng học tập của học sinh Hình vẽ trên bảng là hình vẽ “chết” gây khó khăn cho học sinh trong tư duy hình ảnh
- Học sinh vẽ hình không gian còn sai nhiều chưa biết vẽ cái gì trước, cái
gì sau; chưa xác định được đường cao của hình chóp, hình lăng trụ và dẫn đến giải bài tập không đạt yêu cầu về phần hai đường thẳng vuông góc, đường thẳng vuông góc với mặt phẳng, hai mặt phẳng vuông góc, khoảng cách
-Trước thực trạng trên đã đặt ra trăn trở cho mỗi giáo viên toán trường THPT làm thế nào để giúp học sinh biết vẽ hình, biết cách xác định chiều cao, khoảng cách… từ đó biết cách giải các bài tập về phần quan hệ vuông góc trong không gian tốt hơn
1.2 Giải pháp đã sử dụng
Giải pháp của tôi là sử dụng các file có định dạng gsp ( gọi tắt là file GSP) với nội dung phù hợp vào một số bài thay vì vẽ hình không gian trên bảng viết, chỉ cần vài đường vẽ thêm là đã khó nhìn Sưu tầm, thiết kế và sắp xếp hệ thống các file GSP khoa học giúp đồng nghiệp khi cần thiết kế bài giảng chỉ cần đem các file này ra sử dụng
Vậy từ những lí do trên mà tôi đã quyết định chọn sáng kiến: GIẢI PHÁP
”ĐỒ DÙNG DẠY HỌC TOÁN THPT DƯỚI DẠNG MÔ HÌNH SỐ’’
2 Tính mới, tính sáng tạo, hiệu quả
2.1 Tính mới
Sử dụng phần mềm soạn bài giảng điện tử Violet kết hợp các phần mềm chuyên dụng khác để thiết kế như phần mềm vẽ hình học không gian Cabri3D, phần mềm vẽ hình học phẳng Geometer’ssketchpad, phần mền bắt ảnh Snagit, phần mềm Macromedia Flash 8, một số phần mềm ảnh động và chỉnh sửa ảnh khác
2.2 Tính sáng tạo
Bộ đồ dùng dạy học trên nền bài giảng điện tử ( có thể trình chiếu độc lập) bao gồm các ảnh tĩnh, ảnh động, flash movie và video clip
2.2.1 Thiết kế và phân loại các file GSP theo bài học
Các file GSP đã được thiết kế sẵn đưa vào kho bài giảng Khi cần thiết kế bài giảng chỉ cần lấy các file này ra và giảng dạy trực tiếp hoặc kết hợp với các phần mềm khác
Hệ thống các file GSP được tác giả thiết kế và sưu tầm ( tổng hợp các file GSP của các giáo viên trong tổ bộ môn, trên mạng): Các bài tập đều nằm trong chương trình giảm tải của Bộ giáo dục và đào tạo
Trang 32.2.2 Cách sử dụng các file GSP hướng dẫn học sinh giải bài tập
a Cài đặt phần mềm GSP
Để sử dụng được các file GSP đầu tiên phải cài phần mềm GSP Phiên bản mới nhất hiện nay của phần mềm là 5.0.6 Cách cài đặt bình thường chỉ cần
nhấn file cài đặt InstallSketchpad.exe và làm theo hướng dẫn Chúng ta có thể
dùng bản tiếng Việt hoặc tiếng anh cũng không ảnh hưởng nhiều tới việc sử dụng các file GSP
Lưu ý: khi kích hoạt bản quyền key trên chỉ hoạt động khi không kết nối mạng
Muốn sử dụng được phải tắt mạng trước khi dùng ( nếu không muốn sự bất tiện này chúng ta có thể thay thể bằng GSP 5.0 Portable)
b Cách sử dụng các file GSP
Để minh họa rõ hơn cho cách sử dụng file GSP và hướng dẫn học sinh tôi lấy một ví dụ cụ thể:
Ví dụ: Bài 6 ( SGK – 114 hình học 11 cơ bản) Bước 1: Cho học sinh đọc đề bài 1 lượt
Bước 2: Mở file GSP
Đầu tiên chọn thư mục Bài 4 Hai mặt phẳng vuông góc, chọn file
BT6-HMPVG.gsp ( BT6: bài tập 6, HMPVG: hai mặt phẳng vuông góc)
Sau khi mở lên ta được hình ảnh như sau:
Trang 4Nguyên tắc sử dụng:
- Trình tự các nút bấm từ trên xuống dưới, từ trái qua phải.
- Nút : Ẩn các nét vẽ Muốn ẩn hết tất cả các nét vẽ chúng ta sẽ ấn nút này
- Nút vẽ: là những nút mầu da cam Khi nhấn các nút này ta sẽ thực hiện việc vẽ các đường
- Nút ẩn hiện: là những nút màu xanh lá cây Khi nhấn các nút này sẽ ẩn hiện các đối tượng ( điểm, dấu góc vuông, độ dài) Ví dụ: Show O: Vẽ điểm O, Hide
O ẩn điểm O
- Nút ẩn hiện mầu tím: Khi nhấn các nút này sẽ ẩn hiện các hoạt động hướng dẫn Ví dụ: Show HDa lời giải ý a) sẽ hiện ra
- Nút : giúp xoay hình ở các vị trí khác nhau Chúng ta sử dụng nút xoay này để cho học sinh thấy được vị trí các điểm như thế nào hình vẽ sẽ đẹp nhất ( dễ nhìn nhất)
- Các nút còn lại:
Trang 5+ Bánh xe nhỏ: dùng để phóng to hay thu nhỏ hình không gian đã vẽ Đặt trỏ
chuột và nhấn giữ chuột trái tại tâm bánh xe: kéo lên là phóng to, kéo xuống là thu nhỏ
+ Ba đường tròn đồng tâm có 3 bánh xe nhỏ theo thứ tự: Ngoài, giữa và
trong
Bánh xe ngoài xoay xung quanh đường tròn có nhiệm vụ xoay hình không gian, nên quay theo chiều dương ( ngược chiều kim đồng hồ)
Bánh xe giữa xoay xung quanh đường tròn có nhiệm vụ lật hình theo phương thẳng đứng
Bánh xe trong cùng xoay xung quanh đường tròn có nhiệm vụ lật hình theo phương nằm ngang
Bước 3: Hướng dẫn học sinh
- Giáo viên đặt câu hỏi phát vấn học sinh
+ Giáo viên: Để vẽ hình chóp S.ABCD có đáy là hình thoi ABCD ta vẽ hình gì trước?
+ Học sinh: Vẽ đáy ABCD
+ Giáo viên: Nhấn lần lượt các nút
Ve ABCD: Vẽ hình thoi
Show A, B, C, D: hiện A, B, C, D
Ve AC, BD: Vẽ cạnh AC, BD
Show O: hiện điểm O
Sau khi nhấn các nút trên ta vẽ được đáy ABCD có O là giao của hai đường chéo
- Giáo viên tiếp tục đặt câu hỏi cho học sinh:
Trang 6+ Giáo viên: Chân đường cao của hình chóp S.ABCD là điểm nào? Có phải điểm O không?
+ Học sinh: Không phải điểm O Vì SA SB SC a nên chân đường cao
là điểm H tâm của đường tròn ngoại tiếp ABC ( giao của 3 đường trung trực)
Vì ABC cân tại B nên BO là trung trực do đó điểm H nằm trên OB ( ước lượng
để lấy điểm H)
+ Giáo viên: Nhấn lần lượt các nút
Show H
Show v
Ve HS
Show S
Ve canh ben
Show a, =
Show v
Show a,=
Ve canh ben Show S
Ve HS Show H
Ta hoàn thành hình chóp S.ABCD thỏa mãn đề bài ( có thể ấn nút xoay để cho học sinh quan sát thấy vị trí nào dễ nhìn nhất) Từ việc quan sát vị trí của hình khi xoay học sinh sẽ rút ra được hình vẽ của mình sai ở đâu, chưa hợp lý ở đâu, cần điều chỉnh những yếu tố nào để có hình vẽ hợp lý nhất
Trang 7- Giáo viên tiếp tục hướng dẫn học sinh giải ý a) Chứng minh (ABCD) vuông góc với (SBD)
+ Giáo viên: Để chứng minh 2 mặt phẳng vuông góc ta làm như thế nào? + Học sinh: Chứng minh rằng trong mặt phẳng này có một đường thẳng vuông góc với mặt phẳng kia Học sinh quan sát hình vẽ và trả lời? Ta chứng minh SH (ABCD) hoặc AC (SBD)
+ Giáo viên: Ta sẽ chứng minh AC vuông góc với mặt phẳng (SBD) Để chứng minh đường thẳng vuông góc với mặt phẳng ta cần phải làm gì?
+ Học sinh: Ta chứng minh AC vuông góc với 2 đường thẳng cắt nhau nằm trong mặt phẳng (SBD) Học sinh quan sát và phát hiện ra AC vuông góc
BD, AC vuông góc SO từ đó chứng minh được AC vuông góc với (SBD)
+ Giáo viên: Kết luận 2 mặt phẳng vuông góc với nhau
Từ cách hướng dẫn như vậy cho học sinh trình bày lại lời giải vào vở bài tập hoặc nhấn nút Show HDa lời giải ý a) sẽ hiện ra
- Hướng dẫn học sinh giải ý b): Để chứng minh SBD vuông ( chưa biết tại đâu?)
+ Giáo viên: Cho học sinh dự đoán SBD vuông tại đâu?
+ Học sinh: Vuông tại B
+ Giáo viên: Muốn chứng minh SBD vuông tại B làm thế nào?
+ Học sinh: Góc SBD bằng 90 0( OB OS OD hoặc DB2 SD2 SB2 ) + Giáo viên: Hướng dẫn học sinh chọn cách chứng minh
Bài hoàn chỉnh sau khi hướng dẫn học sinh:
Trang 8Trên đây là quy trình 3 bước sử dụng file GSP để hướng dẫn học sinh giải bài tập bằng phần mềm GSP Qua ví dụ trên chúng ta có thể thực hiện tương tự với các bài tập khác có trong hệ thống các file GSP
Kinh nghiệm từ bản thân cho thấy để sử dụng tốt và có hiệu quả các file GSP thì người giáo viên cần phải chuẩn bị kĩ các câu hỏi phát vấn học sinh ( đã soạn trong giáo án word) Các file GSP chỉ hỗ trợ giáo viên trong việc vẽ hình
và hỗ trợ học sinh trong việc tư duy hình ảnh không gian Những tính toán, chứng minh đôi khi vẫn phải kết hợp với hình vẽ trên bảng ( giáo viên phải “bóc tách” các mặt, “phẳng hóa”) để học sinh dễ hình dung từ đó bài giảng sẽ đạt hiệu quả cao hơn
2.2.3 Thiết kế bài giảng điện tử từ các file GSP
Giáo viên có thể dùng các file GSP kết hợp với Power Point thiết kế bài giảng điện tử phục vụ giảng dạy trong các tiết luyện tập, tiết tự chọn, tiết ôn tập, tiết phụ đạo…
Để minh họa cho việc thiết kế bài giảng điện tử tôi xin đưa ra ví dụ cụ thể
để thực hiện:
Bài giảng: “Bài tập hai mặt phẳng vuông góc” Bước 1:
Chọn 3 bài tập trong 5 bài tập cần làm Ở đây tôi chọn bài 3, bài 5, bài 10 ( giáo viên có thể chọn nhiều hơn tùy vào mức độ nhận thức của học sinh và ý
đồ của giáo viên)
Bước 2:
Thiết kế đưa các bài vào trang trình chiếu Power point Dùng chức năng Hyperlink trong Power point
Bước 3:
Hoàn thành bài giảng
( bài giảng ví dụ được nằm trong thư mục Bài giảng minh họa)
Trang 9Sau khi hoàn thành bài giảng giáo viên có thể mang đi dạy ở các lớp rất tiện lợi và tiết kiệm thời gian Nếu cần thay đổi bài tập ta có thể chọn lại trong các file GSP đã thiết kế ở trên
Nếu giáo viên muốn tạo bài giảng online chia sẻ lên trang mạng xã hội http://youtube.com thì từ bải giảng đã thiết kế được sẽ dùng phần mềm quay màn hình quay ( Snagit, Camstudio…) quay lại các bước hướng dẫn kèm theo lời thuyết minh
2.2.4 Cung cấp file GSP cho học sinh
Học sinh có thể tự học thông qua file GSP đây chính là một điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm này Học sinh học trên lớp nếu chưa hiểu hoặc chưa theo dõi kịp có thể xem lại các file GSP Các file GSP được cung cấp tới học sinh qua đường email hoặc cung cấp trực tiếp tại trang thông tin trên Google
Học sinh sẽ được học cách sử dụng các file GSP Nếu có máy tính sẽ tự học ở nhà Học sinh nào không có máy tính có thể học tại phòng Internet của trường File GSP sẽ là giải pháp thay thế hiệu quả cho sách hướng dẫn giải bài tập ( học sinh biết và nhớ được các bước dựng hình)
2.3Hiệu quả:
Với số lượng mô hình khá cao, đặc biệt là các mô hình động dạng phim hoặc flash movie thể hiện hiệu quả dạy học vượt trội so với việc sử dụng đồ dùng dạy học thông thường
Tiết kiệm kinh phí đầu tư cho đồ dùng dạy học môn toán, bộ mô hình có thể phổ biến, phân phối rất dễ trên môi trường internet, các giáo viên có thể ứng dụng soạn và giảng dạy
2.3.1 Đối với học sinh
Sau một thời gian thiết kế các mô hình tôi thấy rằng nếu giáo viên chịu khó tìm hiểu và thiết kế các mô hình phục vụ dạy học thì chất lượng môn hình học không gian được cải thiện lên rất nhiều Các em học sinh ngoài được học trên lớp có thể về nhà tự học theo các file GSP
2.3.2 Đối với giáo viên
- Không mất nhiều thời gian thiết kế các mô hình GSP ( chỉ cần sử dụng các file GSP có sẵn trong hệ thống) Các bài mới nếu không có file GSP sẵn chúng ta có thể sử dụng công cụ MKG3D để thiết kế sau đó bổ sung vào kho bài giảng
- Sử dụng thành thạo hơn phần mềm GSP và công cụ MKG3D để thiết kế nhanh khối đa diện ( khi cần thiết kế một bài dạy mới chưa có trong hệ thống file)
- Mô hình hình học động giúp tiết kiệm thời gian của cả giáo viên và học sinh Làm cho kiến thức trong mỗi bài giảng trở nên nhẹ nhàng Giáo viên có thể hướng dẫn được nhiều bài tập hơn trong 1 tiết dạy
- Các file GSP sử dụng được lâu dài
- Sáng kiến cũng giúp giáo viên có định hướng mới trong việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy bộ môn toán
Trang 104 Khả năng và điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Bộ đồ dụng dạy học toán trung học phổ thông dưới mô hình số đã được ứng dụng giảng dạy tại các trường trung học phổ thông trong tỉnh thông qua các hình thức trình chiếu trực tiếp, đưa vào trang bài giảng điện tử, hỗ trợ soạn thảo bài giảng e-learning và đều mang lại hiệu quả tốt
Để áp dụng được sáng kiến kinh nghiệm này thì các trường phải được trang
bị hệ thống máy chiếu để trình chiếu được file GSP ( máy chiếu Projector, ti vi màn hình lớn có cáp kết nối với máy tính)
Các em học sinh nếu có điều kiện ( nhà có máy tính) hoặc nếu không có điều kiện thì có thể sử dụng các file GSP để học tại phòng phòng máy vi tính của nhà trường
Các giáo viên trong tổ bộ môn có thể thiết kế thêm các bài tập để bổ sung vào kho bài tập cho phong phú không những phần “quan hệ vuông góc” mà cả phần “quan hệ song song”…
V KẾT LUẬN
1 Để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn toán nói chung và
hình học không gian nói riêng, ngoài việc có kiến thức tốt, kinh nghiệm phong phú và phương pháp sư phạm phù hợp thì việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học cũng góp phần nâng cao chất lượng bộ môn.Hiệu quả giảng dạy đã nâng lên rõ rệt Việc soạn giảng ban đầu tuy mất chút ít thời gian, nhưng khi sử dụng thành thạo thì công việc tương đối nhẹ nhàng, tiết kiệm thời gian cho học sinh và giáo viên vì không phải vẽ đi vẽ lại một hình nhiều lần
2 Trong thời gian tới, bản thân sẽ tiếp tục phát triển và hoàn thiện đề tài
này Xây dựng một hệ thống hình vẽ phục vụ giảng dạy lý thuyết và bài tập có trong chương trình làm tư liệu phục vụ giảng dạy cho giáo viên toán và tổ chuyên môn
3 Với dự định trên, bản thân thiết nghĩ chúng ta có thể tạo ra hệ thống bài
giảng trên Sketchpad làm nguồn tư liệu trao đổi và phục vụ giảng dạy Tập hợp lại tạo thành kho tư liệu để mọi người cùng sử dụng nhằm mục tiêu cuối cùng là giúp học sinh thành công hơn trong học tập, góp phần đào tạo ra những mầm xanh tương lai của đất nước
4 Đề xuất:
- Đối với giáo viên bộ môn toán: phải không ngừng tự học, tự bồi dưỡng
để hiểu biết về công nghệ thông tin, biết khai thác thông tin trên mạng Internet,
có kĩ năng sử dụng thành thạo các phần mềm toán học và trang thiết bị dạy học hiện đại Với kết quả của sáng kiến kinh nghiệm này, tôi mong rằng các bạn đồng nghiệp quan tâm, chia sẻ và đặc biệt là đối với giáo viên Toán THPT có thể ứng dụng đề tài này vào việc dạy học môn Toán các khối 10 và 12 nữa, để tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập cho học sinh
- Đối với BGH nhà trường: tổ chức cho giáo viên toán thiết kế các mô
hình hình học động phục vụ giảng dạy Giao cho mỗi giáo viên trong một năm phải thiết kế bao nhiêu mô hình Mở rộng quy mô phòng Internet Thanh Niên để nhiều học sinh được tự học với các file GSP ( hoặc có thể cho phép học sinh được học tại phòng máy của nhà trường)