PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết: Xuất phát từ tình hình hiện nay và yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới – thời kỳ quá độ đi lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển của CNTB, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đưa ra đường lối, chủ trương, chính sách về sự phát triển kinh tế: “Đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Nguồn lực con người, năng lực khoa học – công nghệ, kết cấu hạ tầng, tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh được tăng cường; thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN được hình thành về cơ bản; vị thế đất nước trên trường quốc tế được nâng cao”. Để thực hiện thành công mục tiêu đó, đòi hòi toàn Đảng, toàn dân phải nhận thức được những đặc điểm của quá trình ra đời và phát triển nền kinh tế XHCN của nước mình. Như vậy, nghiên cứu đề tài “Những đặc điểm của quá trình ra đời và phát triển của nền kinh tế XHCN ở Việt Nam. Và ý nghĩa của việc nhận thức những đặc điểm đó đối với việc phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay” là rất cần thiết. Vì qua việc nghiên cứu này nó sẽ góp phần vào việc nhận thức đúng đắn hơn về quan điểm, chủ trương, đường lối của
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết:
Xuất phát từ tình hình hiện nay và yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới – thời kỳ quá độ đi lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển của CNTB, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đưa ra đường lối, chủ trương, chính sách về sự phát triển kinh tế: “Đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Nguồn lực con người, năng lực khoa học – công nghệ, kết cấu hạ tầng, tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh được tăng cường; thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN được hình thành về cơ bản; vị thế đất nước trên trường quốc tế được nâng cao” Để thực hiện thành công mục tiêu đó, đòi hòi toàn Đảng, toàn dân phải nhận thức được những đặc điểm của quá trình ra đời và phát triển nền kinh tế XHCN của nước mình
Như vậy, nghiên cứu đề tài “Những đặc điểm của quá trình ra đời và phát triển của nền kinh tế XHCN ở Việt Nam Và ý nghĩa của việc nhận thức những đặc điểm đó đối với việc phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay” là rất cần thiết Vì qua việc nghiên cứu này nó sẽ góp phần vào việc nhận thức đúng đắn hơn về quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng đã đưa ra về phát triển kinh tế XHCN của đất nước
2 Tình hình nghiên cứu:
Trong tình hình hiện nay, thế và lực của nước Việt Nam đang lớn mạnh lên nhiều Cơ sở vật chất – kỹ thuật của nền kinh tế được tăng cường, Việt Nam đang tham gia vào quá trình hoà nhập kinh tế quốc tế và có xu
Trang 2hướng tiếp tục phát triển mạnh nền kinh tế XHCN của mình trong thời kỳ quá độ lên CNXH bỏ qua giai đoạn CNTB
Trên tình hình đó, tác giả nghiên cứu đề tài này do có tham khảo nhiều tài liệu về nội dung liên quan tới vấn đề nghiên cứu của mình, nhưng
đề tài này nhằm hệ thống lại đầy đủ về mặt nội dung liên quan tới của đề tài
3 Mục đích nghiên cứu:
Đề tài này, chỉ tập trung nghiên cứu vào những đặc điểm của quá trình
ra đời và phát triển của nền kinh tế XHCN ở Việt Nam Từ đó, thấy được ý nghĩa của việc nhận thức đúng những đặc điểm đó đối với việc phát triển kinh tế XHCN ở Việt Nam
4 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài này là hệ thống hoá những nội dung
về những đặc điểm của quá trình ra đời và phát triển của nền kinh tế XHCN
ở Việt Nam
5 Phạm vi nghiên cứu:
Do khả năng còn hạn chế cũng như thời gian nghiên cứu của đề tài, là một khó khăn cho việc nghiên cứu vấn đề liên quan của tác giả Vì vậy, tác giả chỉ tập trung vào nghiên cứu về “Những đặc điểm của quá trình ra đời và phát triển của nền kinh tế XHCN ở Việt Nam Và ý nghĩa của việc nhận thức những đặc điểm đó đối với việc phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay”
6 Phương pháp nghiên cứu đề tài:
Trong quá trình nghiên cứu của mình, tác giả có sử dụng những phương pháp như: phương pháp phân tích tài liệu, phương pháp lôgíc duy vật lịch sử và đồng thời sử dụng phương pháp hệ thống
7 Bố cục của đề tài:
Trong đề tài này, tác giả thực hiện gồm tất cả có 3 phần như sau:
Trang 3Phần nội dung:
I Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về sự ra đời của nền kinh tế XHCN:
II Những đặc điểm của quá trình ra đời của nền kinh tế XHCN ở Việt Nam:
III Ý nghĩa của quá trình ra đời của nền kinh tế XHCN ở Việt Nam:
Phần kết luận:
PHẦN NỘI DUNG
Trang 4I QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ SỰ RA ĐỜI CỦA NỀN KINH TẾ – XÃ HỘI CHỦ NGHĨA:
1 Tính tất yếu của quá trình ra đời và phát triển nền kinh tế XHCN:
Nền kinh tế XHCN là một khái niệm để chỉ tổng hoà các yếu tố, bộ phận cấu thành ra của cải vật chất trong xã hội có các thiết chế, các tổ chức kinh tế tương ứng nhằm tạo ra cơ sở vật chất – kỹ thuật cho sự phát triển xã hội, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của nhân dân
Khi nghiên cứu quá trình phát triển của xã hội loài người, Các Mác đã rút ra kết luận: Quá trình phát triển của xã hội loài người là quá trình lịch sử
tự nhiên Nghĩa là nó có quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong Bởi vì
do sự tác động của quy luật kinh tế chung đó là QHSX phải phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX Theo quy luật này, LLSX là yếu tố năng động nhất và cách mạng nhất; do vậy nó luôn luôn biến đổi và phát triển không ngừng Khi nó phát triển đến một trình độ nhất định thì mâu thuẫn giữa LLSX với QHSX, vì QHSX là yếu tố biến đổi chậm Mâu thuẫn này đòi hỏi phải xoá bỏ QHSX cũ và xác lập QHSX mới cho phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX
Tính tất yếu khách quan cho sự ra đời và phát triển của nền kinh tế XHCN trong thời kỳ quá độ lên CNXH là xuất phát từ những yêu cầu khách quan của sự phát triển của LLSX trong nền kinh tế, một nền kinh tế phát triển của TBCN đòi hỏi cần phải thay QHSX tư nhân TBCN bằng QHSX xã hội CSCN Vì trong nền kinh tế của TBCN thì QHSX tư nhân TBCN không còn phù hợp nữa Khi phân tích CNTB, Các Mác nhận thấy rằng: để bóc lột nhiều giá trị thẳng dư, GCTS đã không ngừng tích luỹ tư bản để mở rộng sản xuất, cải thiện kỹ thuật, tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy LLSX phát triển, xã
Trang 5hội hoá sản xuất Trong khi đó, QHSX vẫn dựa trên chế độ tư nhân về TLSX, làm cho mẫu thuẫn giữa LLSX và QHSX trở nên gay gắt
Và trong sự nghiệp xây dựng CNCS để thực hiện mục tiêu CNXH là giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội trên cơ sở là xây dựng cơ sở vật chất –
kỹ thuật cho CNXH và CNCS thì phải xây dựng cho bằng được một nền kinh tế vững mạnh Là tất yếu khách quan cho sự ra đời của nền kinh tế XHCN trong thời kỳ quá độ lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển CNTB ở Việt Nam
2 Tiền đề kinh tế dưới CNTB cho quá trình ra đời và phát triển nền kinh tế XHCN:
Về tiền đề của LLSX, dưới sự phát triển ngày càng chín muồi, trong lòng CNTB mà LLSX trong nền kinh tế đại công nghiệp ngày càng phát triển hiện đại thêm về số lượng cũng như về chất lượng LLSX có trình độ tay nghề, học vấn…có năng suất lao động cao Tính chất xã hội hoá ngày càng cao đòi hỏi phải thay thế QHSX cũ tức là QHSX tư nhân TBCN bằng QHSX mới tức là QHSX xã hội CSCN
Về tiền đề của QHSX, do bản chất của nó QHSX xã hội CSCN không thể xuất phát trong lòng của CNTB mà nó đòi hỏi phải thay thế Và trong nền kinh tế của CNTB thì trình độ quản lý của GCCN được nâng cao, trước
sự phát triển của CNTB cho nên bản thân GCTS cũng không thể quản lý được Do vậy, đã thu hút GCCN tham gia vào quá trình quản lý kinh tế Vai trò của Nhà nước đối với phát triển kinh tế ngày càng tăng, sở hữu cổ phần ngày càng tăng, dẫn tới tham gia vào huy động mới mà bản thân kinh tế XHCN cũng sử dụng như xu hướng sở hữu tập thể Sở hữu Nhà nước TBCN toàn diện mang tính chất sở hữu liên quốc gia, tổ chức kinh tế mang tính chất khu vực…dẫn đến GCCN sau này tiếp tục được phát triển
Trang 6Về tiền đề cơ sở vật chất – kỹ thuật của CNXH là tổng hoà các yếu tố vật chất trong LLSX và tất cả các điều kiện kỹ thuật, tổ chức của hoạt động khoa học – kỹ thuật mang lại nhiều hiệu quả cao, năng suất lao động ngày càng cao cho CNXH Từ những thành tựu vật chất trong sản xuất – xã hội của CNTB giúp trình độ phát triển toàn diện của LLSX ngày càng hiện đại
Về tiền đề cơ cấu kinh tế, thì nhiều năm gần đây CNTB luôn xã hội khủng hoảng về cơ cấu ngành, vùng, các thành phần kinh tế, bố trí lực lượng kinh tế trong phạm vi quốc gia: từ cơ cấu vốn, nguyên vật liệu…làm cho CNTB phải không ngừng cải cách cơ cấu kinh tế cho phù hợp
Về cơ cấu ngành, từ cơ cấu trồng trọt, chăn nuôi, công nghiệp cơ khí, công nghiệp sạch cho đến công nghiệp tri thức có sự phát triển dẫn đến cơ cấu hợp lý trong xã hội: phát triển ngày càng hiện đại và ngày càng phù hợp với yêu cầu của kinh tế tri thức Về tiền đề cơ cấu vùng, làm cho phát triển thống nhất giữa các vùng miền.Về cơ cấu thành phần kinh tế, tăng lên vai trò của kinh tế Nhà nước đối với hoạt động kinh tế; sự phát triển của kinh tế TBCN làm cho các thành phần kinh tế đan xen, luồng vào nhau trong một nền kinh tế tổng hợp
Từ những tiền đề kinh tế dưới CNTB ta thấy được những tiền đề rất
có ý nghĩa đối với GCCN và Đảng trong quá trình ra đời và phát triển nền kinh tế XHCN là: Khẳng định vai trò của nền kinh tế TBCN đối với sự ra đời của nền kinh tế XHCN GCCN phải có thái độ lao động và ứng xử sao cho bảo vệ và kế thừa được tối đa vai trò của tiền đề kinh tế TBCN đối với kinh tế XHCN Đảng phải có đường lối kinh tế – xã hội – chính trị đúng đắn nhằm bảo vệ phát huy kế thừa những tiền đề kinh tế mà nhân loại đã sáng tạo ra dưới chế độ TBCN Đối với các nước chậm phát triển đi lên CNXH
bỏ qua giai đoạn phát triển CNTB càng cần phải có chủ trương, chính sách
Trang 7đối nội và đối ngoại để sử dụng tối đa những tiền đề kinh tế toàn cầu phục
vụ cho sự nghiệp xây dựng XHCN đất nước của mình
3 Những điều kiện chính trị cho quá trình ra đời và phát triển nền kinh tế XHCN:
Thứ nhất, GCCN phải tiến hành cuộc đấu tranh chính trị, làm cách
mạng chính trị để thiết lập Nhà nước XHCN và từng bước hoàn thiện nền dân chủ XHCN Vì tất cả các vấn đề đặt ra nó không thể tự chuyển đổi thành
cơ sở cho kinh tế XHCN; GCTS đã và đang tìm mọi cách để duy trì, bảo vệ nền kinh tế TBCN của họ; và chỉ có cuộc đấu tranh cách mạng của GCCN mới tạo ra sức mạnh chính trị để thực hiện bước chuyển cách mạng nhằm thay thế nền kinh tế XHCN cho nền kinh tế TBCN Và nhờ đập tan Nhà nước Tư sản, thiết lập Nhà nước CCVS với sức mạnh của GCCN được tổ chức thành giai cấp thống trị Từ đó, mới có thể thực hiện được chuyển biến
từ kinh tế TBCN sang kinh tế XHCN Chỉ có thiết lập Nhà nước CCVS và hoàn thiện nền dân chủ thì GCCN mới có điều kiện để đấu tranh cách mạng
có hiệu quả trên lĩnh vực kinh tế trong thời kỳ quá độ lên CNXH với những nội dung kinh tế mới và những hình thức ngày càng phong phú trong điều kiện mới
Thứ hai, GCCN phải thực hiện cách mạng XHCN trên lĩnh vực đời
sống xã hội Vì trên cách mạng xã hội trên lĩnh vực văn hoá - tư tưởng nó tạo ra môi trường, điều kiện rất quan trọng cho lĩnh vực kinh tế phát triển; cách mạng trên lĩnh vực xã hội nếu không có tính chất cách mạng thì nó sẽ không có tư duy sáng tạo trong một nền kinh tế, cho nên cách mạng trên lĩnh vực xã hội nó là một động lực rất quan trọng để GCCN nhân dân lao động
có năng lực cao Như Lênin đã khẳng định: “Nước Nga chỉ cần thực hiện được cách mạng trên lĩnh vực văn hoá - tư tưởng là có CNXH”
Trang 8Thứ ba, GCCN phải thường xuyên tiến hành đấu tranh trên trường
quốc tế để tăng cường sức mạnh kinh tế và đè bẹp mọi sự phản kháng chống đối của các thế lực phản động quốc tế Vì cuộc đấu tranh đó nó tạo ra môi trường thuận lợi cho việc phát huy nội lực; tạo ra môi trường quốc tế để sử dụng tối đa sức mạnh của thời đại, biến ngoại lực thành nội lực để tạo ra sức mạnh tổng hợp Nhờ có cuộc đấu tranh trên trường quốc tế mà có thể phát huy vai trò của dân tộc, quốc gia vào phát triển kinh tế khu vực và quốc tế Góp phần xây dựng trật tự kinh tế thế giới mới và đảm bảo bình đẳng, làm thất bại mọi âm mưu của thế lực phản động quốc tế
4 Mục đích của nền kinh tế XHCN:
Các Mác khái quát: Đối với mục đích của nền kinh tế TBCN là không
có mục đích nào khác là sản xuất ra thật nhiều giá trị thẳng dư Còn mục đích của nền kinh tế XHCN là: nhằm tạo ra cơ sở kinh tế, cơ sở vật chất – kỹ thuật ngày càng hoàn thiện cho việc xoá bỏ chế độ người bóc lột người và thoả mãn ngày càng cao nhu cầu của con người về vật chất – tinh thần tạo ra điều kiện cho con người phát triển ngày càng toàn diện
Và bản thân nền kinh tế XHCN nó mang bản chất giai cấp và cơ sở hạ tầng khác về chất của kinh tế TBCN Về bản chất giai cấp nền kinh tế XHCN là một nền kinh tế mang bản chất của GCCN, do GCCN khởi xướng
và tổ chức xây dựng nền kinh tế đó GCCN là bộ phận quan trọng nhất trong LLSX ngày càng hiện đại ngay cả dưới CNTB Bản thân GCCN ngày càng được tri thức hoá và tiếp tục đại diện cho LLSX trong nền kinh tế tri thức Cho nên nền kinh tế XHCN, GCCN luôn là lực lượng đi đầu, đi tiên phong trong việc vận dụng khoa học – kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, làm
ra nhiều của cải lao động Trong nền kinh tế XHCN, nó luôn được đặt dưới
sự lãnh đạo của Đảng và GCCN
Trang 9Nền kinh tế XHCN trong thời kỳ quá độ, vận động theo cơ chế thị trường nhưng đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản phục vụ mục tiêu của GCCN Trong thời kỳ quá độ đi lên CNXH, bản chất GCCN còn được thể hiện kinh tế Nhà nước dưới nhiều hình thức ngày càng được tăng cường mà GCCN là một bộ phận quan trọng trong kinh tế Nhà nước đó Mục đích của nền kinh tế không chỉ vì GCCN mà còn là mục đích vì người lao động và trên toàn xã hội, mang tính nhân dân Biểu hiện của sự ra đời mọi thành phần kinh tế XHCN là thu hút ngày càng nhiều quần chúng lao động tham gia hoạt động kinh tế
II NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA QUÁ TRÌNH RA ĐỜI CỦA NỀN KINH TẾ
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM:
1 Sự ra đời và phát triển của nền kinh tế XHCN ở Việt Nam là một tất yếu lịch sử:
1.1 Trong nước:
Đối với nước lạc hậu như Việt Nam, sau khi giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, giành được chính quyền về tay nhân dân lao động và đang ở trong giai đoạn xây dựng CNXH Và muốn xây dựng thành công CNXH tất yếu không có con đường nào khác là phải xây dựng nền kinh tế XHCN, vì trong sự nghiệp xây dựng CNCS để thực hiện mục tiêu CNXH là giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội trên cơ sở là xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cho CNXH và CNCS thì phải xây dựng cho bằng được một nền kinh tế vững mạnh Là tất yếu khách quan cho sự ra đời của nền kinh tế XHCN trong thời
kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam
1.2 Quốc tế:
Xây dựng nền kinh tế XHCN ở Việt Nam là tất yếu khách quan của
thời đại Sau khi giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và bắt tay vào sự nghiệp xây dựng CNXH khi trên thế giới đã có Liên Xô và một số nước
Trang 10XHCN như: Trung Quốc, Cu Ba…Việt Nam đã có được sự giúp đỡ trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước quá độ đi lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển của CNTB Đòi hỏi muốn thực hiện thành công sự nghiệp xây dựng CNXH thì phải có một nền kinh tế phát triển, đó là tất yếu phải xây dựng một nền kinh tế XHCN
2 Ra đời và phát triển từ những tiền đề kinh tế chưa chín muồi:
Nền kinh tế XHCN ở Việt Nam ra đời và phát triển trong điều kiện, các tiền đề kinh tế chưa chín muồi như sau:
Xuất phát từ nền kinh tế kém phát triển, mang nặng tính chất sản xuất nhỏ, tự cung tự cấp; trình độ cơ sở vật chất và công nghệ trong các doanh nghiệp lạc hậu, không có khả năng cạnh tranh; kỹ thuật năng suất thủ công, lạc hậu, chủ yếu theo kinh nghiệm truyền thống cổ truyền, chưa có nền sản xuất công nghiệp hiện đại, số lượng và loại hàng hoá ít, nghèo nàn, đơn điệu; phân công lao động còn thấp, ngành nghề kém phát triển, lao động trong nông – lâm – ngư nghiệp chiếm 80% dân số, sản xuất còn nặng về độc canh cây lúa; kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội còn thấp kém; thu nhập và sức mua của dân cư thấp, nhu cầu tăng chậm dẫn đến đình trệ sản xuất kinh doanh Yếu tố QHSX – XHCN mới được bắt đầu manh nha xuất hiện
Cơ sở vật chất – kỹ thuật kém phát triển, các công cụ sản xuất, máy móc, công nghiệp do bọn Đế quốc thực dân để lại rất què quặt, cũ…và tất cả những cái đó nó chỉ phục vụ cho việc khai thác thuộc địa thôi chứ không phải để phát triển nền kinh tế
3 Giai cấp công nhân phải thực hiện hai cuộc cách mạng để xoá
bỏ kinh tế đế quốc và thực dân nửa phong kiến:
Trong quá trình ra đời của nền kinh tế XHCN ở Việt Nam, GCCN phải thực hiện hai cuộc cách mạng để xoá bỏ kinh tế đế quốc và thực dân