Kháng nghị giám đốc thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh quảng ngãi ( Luận văn thạc sĩ)

Kháng nghị giám đốc thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh quảng ngãi ( Luận văn thạc sĩ)Kháng nghị giám đốc thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh quảng ngãi ( Luận văn thạc sĩ)Kháng nghị giám đốc thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh quảng ngãi ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN MINH TÚ

KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NGÃI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN MINH TÚ

KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NGÃI

Chuyên ngành : Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự

Mã số : 838.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VĂN HUYÊN

HÀ NỘI, năm 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của tôi; các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

Tác giả luận văn

Trần Minh Tú

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 5

1.1 Khái niệm, nội dung, đặc điểm, ý nghĩa kháng nghị giám đốc thẩm 5

1.2 Nội dung kháng nghị giám đốc thẩm 9

1.3 Đặc điểm kháng nghị giám đốc thẩm 17

1.4 Ý nghĩa của kháng nghị giám đốc thẩm 19

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI (2007-2017) 21

2.1 Quy định của pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm 21

2.2 Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm tại tỉnh Quảng Ngãi 27

2.3 Kết quả kháng nghị giám đốc thẩm (từ 31/5/2015 trở về trước) 30

2.4 Hoạt động báo cáo kháng nghị giám đốc thẩm và kết quả (từ 01/6/2015 đến nay - theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014) 44

2.5 Hạn chế của kháng nghị giám đốc thẩm và nguyên nhân 48

CHƯƠNG 3 YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM 62

3.1 Yêu cầu nâng cao chất lượng kháng nghị giám đốc thẩm 62

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng kháng nghị giám đốc thẩm 66

KẾT LUẬN 80 DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLHS 1999 Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009 BLHS 2015 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 BLTTHS 2003 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003

BLTTHS 2015 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015

BLTTDS 2015 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015

HĐTPTANDTC Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

LTTHC 2015 Luật tố tụng hành chính năm 2015

LTCTAND 2002 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2002

LTCTAND 2014 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014

LTCVKSND 2002 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002

LTCVKSND 2014 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014

NBVQLHPCĐS Người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự

NCQL&NVLQ Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan

TAND huyện Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã

TAND tỉnh Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương TANDCC Tòa án nhân dân cấp cao

TANDTC Tòa án nhân dân tối cao

TP Thẩm phán

VKSNDCC Viện kiểm sát nhân dân cấp cao

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động tố tụng hình sự đòi hỏi các chủ thể phải áp dụng đúng và đầy đủ các quy định của pháp luật để giải quyết đúng đắn từng vụ án Quá trình thực hiện các hoạt động này, vai trò của Tòa án vô cùng quan trọng vì vừa kiểm tra, đánh giá chứng cứ đã

có, vừa thu thập chứng cứ và chứng minh qua nghiên cứu hồ sơ vụ án, chuẩn bị xét xử, xét xử, nghị án, phán quyết ra bản án đảm bảo có căn cứ, đúng pháp luật, nghiêm minh

và kịp thời

Tuy nhiên, hoạt động áp dụng pháp luật trong tố tụng hình sự cũng còn nhiều bất cập cả về lý luận và thi hành Thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi những năm qua cho thấy không ít bản án đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp huyện có vi phạm nghiêm trọng nên bị kháng nghị giám đốc thẩm Sau khi xét xử giám đốc thẩm, không ít vụ án khi điều tra lại đã thay đổi tội danh khởi tố hoặc xét xử sơ thẩm lại không cho bị cáo hưởng án treo hoặc cấp sơ thẩm giải quyết lại về phần dân sự, án phí dân sự hoặc cấp giám đốc thẩm tuyên hủy và đình chỉ phần dân sự, án phí dân sự của bản án sơ thẩm Tuy nhiên, có trường hợp kháng nghị thiếu căn cứ hoặc không đúng thẩm quyền nên không được chấp nhận Ngược lại, cũng có nhiều bản án có sai lầm vi phạm nghiêm trọng nhưng lại không được kháng nghị hoặc báo cáo đề nghị cấp có thẩm quyền kháng nghị; tình trạng trên đã ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết các vụ án hình sự, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của những người tham gia tố tụng trong vụ án.Tuy vậy, cho đến nay vẫn chưa có tác giả nào nghiên cứu đề tài về thực tiễn hoạt động kháng nghị giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh hoặc toàn quốc

ở tầm luận án hoặc luận văn nhằm tìm ra giải pháp để khắc phục

Với mong muốn góp phần vào chiến lược Cải cách tư pháp và Khoản 1 Điều 102 Hiến pháp 2014 về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án và Khoản 3 Điều 2 LTCTAND năm 2014 về trách nhiệm, nghĩa vụ chứng minh của Tòa án, trong đó có xét

xử các vụ án hình sự, tác giả chọn đề tài “Kháng nghị giám đốc thẩm theo pháp luật tố

tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi” làm luận văn thạc sỹ luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Dù đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu ở nhiều góc độ, khía cạnh, phạm

vi khác nhau, như: Tập bài giảng “Chứng cứ, những vấn đề lý luận và thực tiễn” của

TS Đặng Quang Phương (2014); “Hoàn thiện một số quy định của Bộ luật Tố tụng

Hình sự về thủ tục phiên tòa sơ thẩm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp” của Ts Hoàng

Thị Minh Sơn (Tạp chí Luật học số 10/2009); “ Cần sửa đổi, bổ sung một số thủ tục tố

tụng hình sự theo tinh thần cải cách tư pháp” của Ths Nguyễn Văn Trượng (Tạp chí

TAND số 6/2010); Luận án Tiến sĩ luật học “Xét xử sơ thẩm trong Tố tụng Hình sự Việt

Nam” của Võ Thị Kim Oanh; Luận án tiến sĩ luật học “ Quá trình chứng minh trong vụ

án hình sự ở nước ta” của Nguyễn Văn Du (Hà Nội, năm 2006); Luận văn Thạc sỹ luật

học - Học viện Khoa học xã hội Việt Nam năm 2015 “ Chứng minh trong tố tụng hình

sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi” của tác giả Dương Ngọc An; Luận văn Thạc

sỹ Luật học – Học viện Khoa học xã hội Việt Nam năm 2009, “Thủ tục xét xử sơ thẩm

theo Bộ luật Tố tụng Hình sự Việt Nam và hoàn thiện theo tinh thần cải cách tư pháp của nước ta” của tác giả Nguyễn Thị Thủy; Luận văn Thạc sỹ Luật học – Học viện

Khoa học xã hội Việt Nam năm 2013, “Phiên tòa xét xử hình sự sơ thẩm trong tố tụng

hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn Thị Mai

Thùy; …và một số bài viết đăng trên Báo Bảo vệ pháp luật, Tạp chí Kiểm sát, Tạp chí nghề luật liên quan đến hoạt động kháng nghị giám đốc thẩm, như bài viết “Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền” (PGS.TS Lê Văn Cảm Tạp chí Kiểm sát số 15 tháng 8/2010 và 17 tháng 9/2010); bài viết “Dấu ấn sâu sắc từ một vụ án” (Báo Bảo vệ pháp luật số Chuyên đề tháng 10/2012)

và “Kháng nghị để bảo vệ quyền lợi cho công dân” (Báo Bảo vệ pháp luật số Chuyên đề tháng 9/2007) của KSV Dương Ngọc An; đề tài “Kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả Nguyễn Như Thắng (Luận văn Thạc sỹ, Đại học quốc gia Hà Nội, 2014, Chuyên ngành Luật hình sự Mã số: 60 38 40) Các công trình trên chứa dựng rất nhiều thông tin, đem lại nhiều ý nghĩa cho việc nghiên cứu hoàn thiện pháp luật tố tụng, công tác học tập, giảng dạy Tuy nhiên, chúng tôi thấy các công trình này chưa có nội dung đề cập chuyên sâu đến thủ tục kháng nghị giám đốc thẩm từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi Do đó, đề tài nghiên cứu là không trùng lặp

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của Luận văn là đánh giá, tổng kết hoạt động kháng nghị giám đốc thẩm trong thời gian mười năm qua tại tỉnh Quảng Ngãi để chỉ ra cụ thể những ưu điểm,

3

những hạn chế và nguyên nhân của nó; từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực để nâng cao hiệu quả hoạt động kháng nghị giám đốc thẩm trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi Luận văn còn có thể góp phần bổ sung lý luận ngày càng hoàn thiện, nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của người tiến hành tố tụng, ý thức pháp luật của nhân dân, góp phần đấu tranh phòng chống tội phạm ngày càng hiệu quả và cung cấp thông tin cho người quan tâm nhằm góp phần trong việc nghiên cứu, giảng dạy, ứng dụng trong thực tiễn không chỉ trong hoạt động xét xử, mà còn có ý nghĩa cả trong quá trình tố tụng hình sự

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích đó, nhiệm vụ đặt ra là phải: Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về khái niệm, đặc điểm, nội dung của kháng nghị giám đốc thẩm; Nghiên cứu có tính hệ thống các quy định của BLTTHS và pháp luật liên quan về hoạt động kháng nghị giám đốc thẩm để thấy những điểm bất cập không phù hợp với thực tiễn nhằm đề xuất sửa đổi hoàn thiện; Khảo sát số liệu làm rõ thực tiễn áp dụng các quy định của BLTTHS về kháng nghị giám đốc thẩm tại tỉnh Quảng Ngãi để thấy kết quả, hạn chế

và tìm nguyên nhân hạn chế nhằm đề ra giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động này tại tỉnh Quảng Ngãi

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Về đối tượng nghiên cứu, do hoạt động kháng nghị giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam là vấn đề rất rộng, nên Luận văn chỉ nghiên cứu các quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện các quy định đó về thủ tục này

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, Luận văn nghiên cứu những vấn đề liên quan đến kháng nghị giám đốc thẩm Về không gian, nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi Về thời gian, nghiên cứu thực tiễn áp dụng từ năm 2007 đến năm 2017

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lê nin và quan điểm của Đảng ta, tư tưởng Hồ Chí Minh về vận dụng lý luận Mác - xít vào quá trình thực tiễn cách mạng Việt Nam trong các lĩnh vực của đời sống xã hội như về bản chất

nhà nước và pháp luật, đấu tranh giai cấp, quyền con người, hoạt động áp dụng pháp luật,…và gắn với chủ trương cải cách tư pháp của Đảng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết những nội dung của đề tài, Luận văn có sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: phương pháp lịch sử - cụ thể, so sánh, quy nạp, phân tích và tổng hợp, thống kê, tác giả còn trực tiếp nghiên cứu hồ sơ án sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, nghiên cứu, phân tích các văn bản tố tụng, biên bản phiên tòa, biên bản nghị án, bản án sơ thẩm, trực tiếp tham dự nhiều phiên tòa sơ thẩm của 2 cấp, phiên tòa phúc thẩm, tham khảo ý kiến chuyên gia, những người tiến hành tố tụng…v…v…

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự kể từ giai đoạn tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố, hoạt động điều tra, truy tố, xét xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, hoạt động kháng nghị và xét xử giám đốc thẩm và thi hành quyết định (bản án) của cấp giám đốc thẩm nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tố tụng tại tỉnh Quảng Ngãi nói riêng để bảo đảm điều tra, truy tố, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; không bỏ lọt người phạm tội, không làm oan người vô tội, góp phần bảo đảm pháp chế thống nhất

và phục vụ yêu cầu chính trị của địa phương trong quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển trên địa bàn tỉnh nhà nói riêng, toàn quốc nói chung

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ hoạt động quản

lý chỉ đạo điều hành trong quản lý hành chính – tư pháp

7 Cơ cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận luận văn gồm ba chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về kháng nghị giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự

Chương 2: Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về kháng nghị giám đốc thẩm và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Quảng Ngãi

Chương 3: Yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kháng nghị giám đốc thẩm tại tỉnh Quảng Ngãi

5

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM

https://vn.answers.yahoo.com/question/index?qid Translate this pageJul [48], 2010 ,

thì “Kháng nghị” được định nghĩa như sau: Kháng là phản kháng, nghị là đề

nghị Theo https://vi.wiktionary.org/wiki [23] thì “Kháng nghị” được hiểu như sau:

“Bày tỏ ý kiến chống lại điều đã quyết nghị” [23] Chúng tôi đồng tình cao quan điểm

của tác giả Hồ Ngọc Đức; các quan điểm còn lại cũng có tính hợp lý nhưng chưa thực

sự thuyết phục nếu vận dụng vào đề tài nghiên cứu cũng như quy định về các thủ tục xét xử trong tố tụng hình sự theo pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tác giả Hồ Ngọc Đức đưa ra quan điểm trên đã thể hiện bước tiếp cận đến các dạng kháng nghị nói chung theo truyền thống của hệ thống pháp luật nước ta từ khi có Hiến pháp năm 1959 đến nay Các quan điểm còn lại quá sơ sài

Tuy nhiên, từ các quy định của hệ thống pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện hành, có thể hiểu “Kháng nghị” - là sự chống đối về mặt nhà nước, được thể hiện bằng một văn bản mang tính chất áp dụng pháp luật của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, được người có thẩm quyền của cơ quan đó ban hành đối với sản phẩm (văn bản, các loại tài liệu dưới dạng văn bản) áp dụng pháp luật, tuân thủ pháp luật, sử dụng pháp luật, thi hành pháp luật (gọi chung là áp dụng pháp luật - vì hoạt động này nó đã bao hàm tất cả các hoạt động còn lại), hoặc đối với hành vi pháp

lý (mang tính hợp pháp hoặc không hợp pháp) của cơ quan, tập thể, cá nhân bị kháng nghị, khi chủ thể ra kháng nghị cho rằng (giả thiết; giả định; khả năng) có vi phạm sai lầm nghiêm trọng và yêu cầu chủ thể ban hành văn bản hoặc thực hiện hành vi đó phải chấm dứt vi phạm, yêu cầu trực tiếp khắc phục vi phạm hoặc yêu cầu tập thể, cơ quan

có thẩm quyền giải quyết kháng nghị thực hiện các biện pháp, trình tự, thủ tục theo

pháp luật quy định để khắc phục sai lầm, vi phạm Việc kháng nghị và giải quyết kháng nghị đều phải được tuân theo đúng các quy định của pháp luật

Về thuật ngữ “Giám đốc thẩm” Có nhiều quan điểm khác nhau về thuật ngữ

này, nhất là đối với những người tiến hành tố tụng Chúng tôi xin nêu ra một số quan điểm sau đây: Có nhiều quan điểm cho rằng, giám đốc thẩm là một thủ tục đặc biệt được áp dụng khi bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị phát hiện có những vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án Thủ tục này là hình thức đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng Cũng có nhiều quan

điểm cho rằng, giám đốc thẩm là thủ tục tố tụng đặc biệt nhằm xem xét lại bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì phát hiện có vi

phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án Các quan điểm trên đều có tính hợp có lý Nhưng cũng có quan điểm cho rằng, giám đốc thẩm được hiểu là việc Tòa án đã áp dụng sai luật nội dung vào giải quyết vụ án Tòa án đã sử dụng những căn cứ dựa vào đó để kết luận vụ việc không đúng với bản chất sự việc đó Chúng tôi thấy quan điểm này chưa thể hiện đúng nội hàm của vấn đề vì chỉ đề cập đến vi phạm

về luật nội dung của bản án, quyết định là chưa đủ Tuy nhiên, vì cho rằng các mệnh

đề trên chưa thể hiện được thuộc tính của thuật ngữ này, nên tác giả luận văn cho rằng:

Giám đốc thẩm, là một thủ tục đặc biệt được áp dụng để phát hiện và khắc phục bản

án, quyết định giải quyết vụ án của tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng có sai lầm nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật trong quá trình giải quyết

Về thuật ngữ “Thủ tục giám đốc thẩm” Nghiên cứu các quy định của BLTTHS

1988, BLTTHS 2003 và BLTTHS 2015 về thủ tục, chế độ hai cấp xét xử và thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm; riêng thủ tục giám đốc thẩm, thấy rằng, thủ tục giám đốc thẩm

là một thủ tục đặc biệt trong tố tụng chứ không phải là cấp xét xử.Thủ tục này chỉ được

áp dụng trong các trường hợp đặc biệt Tính chất đặc biệt thể hiện ở đặc điểm sau:

Thủ tục giám đốc thẩm là thủ tục xét lại các bản án, quyết định giải quyết vụ án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật chứ không phải xét xử lại các bản án, quyết định

đó Thủ tục giám đốc thẩm không mở công khai và bắt buộc phải có sự tham gia của viện kiểm sát Đối tượng của thủ tục giám đốc thẩm là những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật Căn cứ làm phát sinh thủ tục giám đốc thẩm là khi phát hiện bản

Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full