Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo và kiến nghị khởi tố vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh quảng ngãi

Tình hình nghiên cứu đề tài Tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là một trong những cơ sở để xác định dấu hiện của tội phạm, làm căn cứ để cơ quan có thẩm quyền ra quyết đị

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHAN VĂN KHAI

KIỂM SÁT TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ

VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN

TỈNH QUẢNG NGÃI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHAN VĂN KHAI

KIỂM SÁT TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ

VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN

TỈNH QUẢNG NGÃI

Chuyên ngành : Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự

Mã số : 838.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS PHẠM MẠNH HÙNG

HÀ NỘI, năm 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu trong luận văn đảm bảo tính chính xác và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Học viện khoa học xã hội Việt Nam

Vậy tôi viết lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét cho tôi bảo vệ luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả

Phan Văn Khai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM

VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 8

1.1 Khái niệm, đặc điểm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân 8 1.2 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát 23

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM

2003 VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA BLTTHS NĂM 2015 VỀ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG 28

2.1 Quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 và BLTTHS năm 2015 về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi

tố 28 2.2 Thực tiễn áp dụng các quy định của BLTTHS năm 2003 về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

vụ án hình sự tại tỉnh Quảng Ngãi 45

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHÁC NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬTTỐ TỤNG HÌNH SỰ ĐỂ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾTTỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 55

3.1 Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố 55 3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật tố tụng hình sự để kiểm sát tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi

tố vụ án hình sự của Viện kiểm sát 63

KẾT LUẬN 71 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự CQĐT : Cơ quan điều tra

THQCT : Thực hành quyền công tố TTHS : Tố tụng hình sự

VKS : Viện kiểm sát VKSND : Viện kiểm sát nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

2.1 Tổng số tin tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

2.2

Kết quả kiểm sát công tác giải quyết tin báo, tố giác về tội

phạm và kiến nghị khởi tố của VKSND tỉnh Quảng Ngãi trong

giai đoạn 2013– 11/2017

47

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Viện kiểm sát nhân dân là một trong những cơ quan thuộc hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước, được ghi nhận tại Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 theo đó; Viện kiểm sát nhân dân có chức năng THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời, việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án phải đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm

và người phạm tội, không làm oan người vô tội Với tư cách là cơ quan thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, một trong những chức năng quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân là kiểm sát tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của các cơ quan có thẩm quyền Việc tiếp nhận, giải quyết kịp thời và có hiệu quả tố giác, tin báo về tội phạm có ý nghĩa quan trọng đảm bảo việc đấu tranh phòng, chống tội phạm đạt hiệu quả cao

Trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân là phải tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm do cá nhân, cơ quan tổ chức chuyển đến, sau đó chuyển cho CQĐT có thẩm quyền giải quyết đồng thời trực tiếp kiểm sát việc giải quyết toàn bộ tố giác, tin báo về tội phạm của CQĐT Làm tốt công tác này là tiền

đề để Viện kiểm sát thực hiện có hiệu quả chức năng thực hành quyền công

tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử được thuận lợi, hạn chế tối đa tình trạng oan sai, bỏ lọt tội phạm, hạn chế được số vụ phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung cũng như số vụ Tòa án tuyên không phạm tội Trong những năm vừa qua, trên

cơ sở quy định của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân , công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến

nghị khởi tố của ngành Kiểm sát đã đạt được những kết quả nhất định Tuy vậy trước sự thay đổi của các điều kiện kinh tế xã hội, đặc biệt trước yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, các quy định của pháp luật về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã bộc lộ nhiều bất cập và hạn chế dẫn đến, tỷ lệ kết quả giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thấp, tình hình tội phạm còn nhiều tiềm ẩn nguy cơ

đe dọa đến tình hình an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội

Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện công cuộc cải cách tư pháp theo tinh cải cách tư pháp thì việc tiếp tục nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố để làm sáng tỏ về mặt khoa học, đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật và những giải pháp nâng cao hiệu quả của việc

áp dụng những quy định trên thực tiễn có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và pháp lý

quan trọng Từ những lý do nêu trên, tác giả quyết định lựa chọn đề tài "Kiểm

sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo và kiến nghị khởi tố vụ án hình sự

từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi " làm đề tài luận văn thạc sĩ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là một trong những cơ

sở để xác định dấu hiện của tội phạm, làm căn cứ để cơ quan có thẩm quyền

ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự, do đó hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân được quan tâm nghiên cứu đặc biệt là các cán bộ làm công tác chuyên môn nhưng chủ yếu vẫn chỉ dừng lại ở những bài báo khoa học như: ThS Nguyễn

Duy Giảng, Về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong công tác kiểm

sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo yêu cầu cải cách tư pháp, Tạp chí Kiểm sát, số 18-20/2008; Nguyễn Tiến Sơn, Một số vướng mắc, bất cập và giải pháp nâng cao chất lượng công tác tiếp

nhận, kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố hiện nay, Tạp chí kiểm sát, số 12/2009; Phạm Đình Sự, Những kinh nghiệm tổ chức, thực hiện và biện pháp trong công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, Tạp chí kiểm sát, số 12/2009; Lưu

Trọng Nguyên, Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công

tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố,

Tạp chí kiểm sát, số 12/2009; Vũ Việt Hùng, Quy định của pháp luật về kiểm

sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố - Thực trạng và một số đề xuất kiến nghị, Tạp chí kiểm sát, số 12/2009; ThS Lê Ra, Cần thống nhất nhận thức về các khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và các nguồn thông tin về tội phạm, Tạp chí kiểm sát, số

20/2012, ThS Lê Minh Long, Một số giải pháp tháo gỡ vướng mắc, bất cập

trong giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm giết người, Tạp chí kiểm sát số 4/2011; Nguyễn Quang Thành, Nâng cao chất lượng, hiệu quả phối hợp giữa viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội với cục điều tra trong việc phát hiện và giải quyết tố giác, tin báo về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, Tạp chí kiểm sát số 11/2012;

Nhìn một cách tổng quan có thể khẳng định rằng, vấn đề lý luận về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm chưa được khoa học luật Tố tụng hình sự Việt Nam quan tâm nghiên cứu đúng mức Những nghiên cứu về vấn

đề này chỉ dừng lại ở những bài báo khoa học luận bàn về những khía cạnh đơn

lẻ chứ chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu có tính chất hệ thống, toàn diện và sâu sắc cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn thực hiện

Với tình hình nghiên cứu trên, lại một lần nữa cho phép khẳng định

việc nghiên cứu đề tài "Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo và

kiến nghị khởi tố vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi " là đòi hỏi

khách quan, cấp thiết, vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn có những nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Từ nghiên cứu làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận chung về: Khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; khái niệm, đặc điểm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố;

- Khái quát sự phát triển của các quy định pháp luật tố tụng hình sự về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân từ năm 1960 đến nay để rút ra những nhận xét, đánh giá;

- Nghiên cứu các quy định cụ thể về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong Bộ luật tố tụng hình sự năm

2003, Bộ luật tố tụng hình sự năn 2015 và các văn bản có liên quan, từ đó rút

ra những nhận xét, đánh giá;

- Nghiên cứu, đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự năm 2003 về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, phân tích làm rõ những tồn tại, hạn chế xung quanh việc áp dụng và những nguyên nhân cơ bản của tồn tại, hạn chế đó;

- Đề xuất những định hướng và giải pháp hoàn thiện các quy định về chức năng kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, cũng như những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng trong thực tiễn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu và giải quyết những vấn đề xung quanh chức năng kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và những văn bản hướng dẫn khác có liên quan, kết hợp với việc nghiên cứu đánh giá thực tiễn thực hiện công tác trên của Viện kiểm sát trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, chỉ ra nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế để kiến nghị những giải pháp hoàn thiện pháp luật thực định và nâng cao hiệu quả thực hiện trong thực tiễn Luận văn không nghiên cứu về thực tiễn kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Viện kiểm sát quân sự các cấp

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả luận văn đã sử dụng các phương pháp như: phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và thống kê, để

tổng hợp các tri thức khoa học luật TTHS và luận chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứu trong luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa quan trọng về phương diện

lý luận và thực tiễn liên quan chức năng kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong luật TTHS Việt Nam Những điểm mới cơ bản của luận văn là:

- Tổng hợp các quan điểm khoa học trong nước về công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân từ đó xây dựng khái niệm về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghi khởi tố, tạo cơ sở áp dụng pháp luật thống nhất và có căn cứ Đồng thời luận văn chỉ ra những đặc điểm công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân ;

- Qua nghiên cứu thực tiễn kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân, luận văn đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện công tác kiểm sát này

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Bên cạnh đó, luận văn sẽ là một tài liệu tham khảo cần thiết và bổ ích dành cho các nhà lập pháp, các nhà nghiên cứu, các cán bộ giảng dạy pháp luật, học viên và người làm thực tiễn

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận Luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân

Chương 2: Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và những

điểm mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân và thực tiễn áp dụng

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự và các giải

pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật tố tụng hình sự để kiểm sát việc tiếp nhận kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

1.1 Khái niệm, đặc điểm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân

1.1.1 Khái niệm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân

Tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là nguồn thông tin quan trọng góp phần giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở, căn cứ để tiến hành hoạt động khởi tố, điều tra các vụ án hình sự Quy định về tố giác,tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố góp phần tăng cường trách nhiệm của người dân, cơ quan, tổ chức trong xã hội đối với việc đấu tranh phòng, chống tội phạm Đồng thời góp phần tạo sự rõ ràng và minh bạch cho các chủ thể này có thể tố cáo hành vi phạm tội hoặc thông tin về hành vi phạm tội của người khác đến cơ quan có thẩm quyền Hoạt động xử lý tố giác, tin báo về tội phạm là một hoạt động quan trọng trong quá trình giải quyết các vụ

án hình sự, qua đó CQĐT và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có căn cứ không khởi tố vụ án hình sự hoặc khởi tố

vụ án hình sự và tiến hành điều tra

Điều 100 BLTTHS năm 2003 quy định: " Chỉ được khởi tố vụ án hình

sự khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm Việc xác định dấu hiệu tội phạm dựa trên những cơ sở sau đây: 1 Tố giác của công dân; 2 Tin báo của cơ quan, tổ chức; 3 Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng; " Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn đầu tiên trong quá trình giải quyết một vụ án hình sự thể hiện sự phản ứng nhanh chóng từ phía nhà nước đối với mỗi hành vi phạm tội

nhằm góp phần điều tra, xử lý một cách có căn cứ và đúng pháp luật hành vi phạm tội và người phạm tội Việc khởi tố vụ án đúng, kịp thời có ý nghĩa quan trọng, là tiền đề mở ra hàng loạt những hoạt động tố tụng sau này Căn

cứ để khởi tố vụ án hình sự khi xác định có dấu hiệu của tội phạm xảy ra trên năm cơ sở được quy định tại Điều 100 BLTTHS năm 2003, trong số đó là tố giác của công dân; tin báo của cơ quan, tổ chức; tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng

Dưới góc độ ngôn ngữ học

Khái niệm “Tố cáo” được hiểu với hai nghĩa: Thứ nhất, tố cáo là báo

cho mọi người hoặc cơ quan có thẩm quyền biết người hoặc hành động phạm pháp nào đó Thứ hai, tố cáo là vạch trần hành động xấu xa hoặc tội ác cho mọi người biết nhằm lên án, ngăn chặn [21, tr.1199]

Khái niệm “Tố giác” được hiểu là: báo cho cơ quan chính quyền biết

người hoặc hành động phạm pháp nào đó [21, tr.1200]

Khái niệm “Tin” cũng được hiểu theo hai nghĩa Thứ nhất là, điều được

truyền đi, báo đi cho biết sự việc, tình hình xảy ra Thứ hai là, sự truyền đạt,

sự phản ánh dưới các hình thức khác nhau, cho biết về thế giới xung quanh

và những quá trình xảy ra trong nó [21, tr.1183]

Khái niệm “Báo” được hiểu theo hai nghĩa: Thứ nhất là, cho biết việc

gì đó đã xảy ra Thứ hai là, cho người có trách nhiệm nào đó biết về việc xảy

ra có thể hại đến trật tự an ninh chung…là dấu hiệu biết trước [21, tr.342]

Trên bình diện pháp lý, Luật Tố cáo năm 2011 quy định:

Tố cáo là việc công dân theo thủ tục do Luật này quy định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức

(khoản 1 Điều 2) [26]

Tố cáo ở đây là khái niệm chung, là việc công dân thực hiện quyền của mình báo tin về tất cả các hành vi vi phạm pháp luật nói chung cho cơ quan,

tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết Tùy theo lĩnh vực pháp luật bị vi phạm

mà người ta phân biệt các loại tố cáo khác nhau Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật có dấu hiệu tội phạm do cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết theo quy định của pháp luật về TTHS (khoản 3 Điều 31) Việc tố giác và tin báo về tội phạm được thực hiện theo quy định của pháp luật về TTHS (khoản 1 Điều 3)

[26] Như vậy, trong TTHS tố cáo hành vi phạm tội được gọi là tố giác về tội

phạm Đây chính là việc thuộc nội dung khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm

[39]

Tố cáo và tố giác về tội phạm có những điểm khác biệt nhất định Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật, không phân biệt tính chất, mức độ vi phạm Còn tố giác về tội phạm chỉ bao gồm hành vi vi phạm pháp luật có thể cấu thành tội phạm đã được quy định trong BLHS Do đó, có thể nói khái niệm tố cáo rộng hơn và cơ bản đã bao hàm cả khái niệm tố giác về tội phạm theo luật TTHS Điểm khác biệt cơ bản giữa hai khái niệm này là: Tố cáo là quyền của công dân, còn tố giác về tội phạm vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của công dân Quan hệ pháp luật về tố cáo hành vi vi phạm pháp luật chỉ phát sinh sau khi công dân thực hiện quyền tố cáo, còn quan hệ pháp luật tố giác về tội phạm thì phát sinh ngay sau khi công dân biết về tội phạm Công dân có quyền quyết định việc mình sẽ tố cáo hay không một hành vi vi phạm pháp luật nhưng bắt buộc phải tố giác nếu đã biết rõ về một số tội phạm quy định tại Điều 313 BLHS đang được chuẩn bị hoặc đã được thực hiện Công dân có thể

bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội: “Không tố giác tội phạm” theo Điều

314 BLHS nếu biết mà không tố giác tội phạm

Ở phương diện phản ánh, những thông tin về tội phạm là kết quả phản ánh của những tội phạm đó trong hiện thực khách quan, tồn tại ở dạng vật

chất, đó là tín hiệu thông tin Sự thay đổi trong môi trường do tội phạm gây ra

là nội dung, còn hình thức biểu hiện của những thông tin đó là tiếng nói và chữ viết của con người Trong hoạt động điều tra tội phạm, tín hiệu thông tin

có thể tồn tại ở hai dạng: Vật chất và tư tưởng, ý nghĩ Hai hình thức tồn tại của tín hiệu thông tin này chính là sự đa dạng của những dấu vết do tội phạm

để lại trong môi trường xung quanh

Ở phương diện điều tra khám phá tội phạm tố giác, tin báo về tội phạm

là những thông tin ban đầu, có ý nghĩa rất lớn cho các cơ quan pháp luật xem xét tính chất nghiêm trọng hay không của sự việc đã được những chủ thể báo tin, tố giác đến; tính chính xác và độ tin cậy của các thông tin đến đâu; có dấu hiệu của tội phạm hay không… Tố giác, tin báo về tội phạm là căn cứ để CQĐT mở ra những hoạt động điều tra, xác minh theo luật định

Có nhiều cách hiểu về tố giác, tin báo về tội phạm Có quan điểm xác định: Chỉ có tin báo do nhân dân, đài báo, cơ quan, tổ chức cung cấp, kiến nghị mới là tố giác, tin báo về tội phạm; hoặc có quan điểm cho rằng mọi thông tin liên quan đến tội phạm đều là tố giác, tin báo Có quan điểm nêu:

Tố giác về tội phạm là việc công dân tố giác về hành vi tội phạm được quy định trong BLHS, còn tin báo về tội phạm là những thông tin về tội phạm được quy định trong BLHS do cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội cung cấp cho cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết; do các

phương tiện thông tin đại chúng nêu lên hoặc do người phạm tội tự thú [50]

Quan điểm khác cho rằng:

Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện, tố cáo người phạm tội hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định tại khoản 1 Điều 100, Điều 101 và Điều 103 của BLTTHS năm

2003 Tin báo về tội phạm là việc các cơ quan, tổ chức báo tin hoặc đăng tin

có nội dung phản ánh về tội phạm xảy ra cho cơ quan có thẩm quyền giải

quyết theo quy định tại khoản 2, 3 Điều 100, Điều 101 và Điều 103 của

BLTTHS năm 2003 [44]

Trái lại, có quan điểm xác định rằng không thể phân biệt giữa tố giác và tin báo về tội phạm Hiện nay, có quan điểm đưa ra khái niệm tố giác và tin báovề tội phạm không rõ đối tượng; dựa theo sự phân loại tố giác và tin báovề tội phạm mà người báo tin, tố giác và kể cả CQĐT tiến hành xác minh nhưng không xác định rõ đối tượng gây ra Ví dụ, một người báo mất chiếc xe mô tô trị giá trên 30 triệu đồng nhưng không xác định ai là người đã trộm cắp chiếc

xe đó Cách hiểu này không đúng với bản chất của tố giác, tin báo về tội phạm Dù rõ hay không rõ đối tượng, đó vẫn là tố giác, tin báo về tội phạm Cách hiểu trên dẫn đến tình trạng các cơ quan có thẩm quyền không đưa vào giải quyết và kiểm sát việc giải quyết đối với tố giác, tin báo về tội phạm loại này, hệ quả của nó là việc đánh giá tình hình tội phạm chưa chính xác, làm hạn chế kết quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm

Các quan điểm trên chưa nêu rõ, đầy đủ về khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm, chưa phân biệt rõ tố giác và tin báo, hoặc là nhấn mạnh tiêu chí không thuộc nội hàm của khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm

Tại Thông tư Liên ngành số 03/TT-LN ngày 15/5/1992 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao - Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) - Bộ Quốc phòng -

Bộ Lâm nghiệp - Tổng cục Hải quan về: “Hướng dẫn thi hành các quy định của luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm” đã nêu định nghĩa:

Tố giác, tin báo về tội phạm là những thông tin về tội phạm được qui định trong BLHS do công dân, cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội (gọi tắt là người, cơ quan, tổ chức) cung cấp cho cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết; do các phương tiện thông tin đại chúng nêu lên hoặc

do người phạm tội tự thú [43]

Định nghĩa này đến nay có nhiều điểm chưa phù hợp Trong khi đó, BLTTHS năm 2003 không quy định thế nào là tố giác và tin báo về tội phạm

Do đó, năm 2013 liên ngành tư pháp trung ương đã ban hành thông tư mới hướng dẫn về giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Theo Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT-VKSTC-BCA-BNNPTNT-BTC- BQP ngày 02/8/2013 (sau đây gọi là Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT) hướng dẫn thi hành quy định của BLTTHS năm 2003 về tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Theo đó:

Tố giác về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm

do cá nhân có danh tính, địa chỉ rõ ràng cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết

Tin báo về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc do cơ quan, tổ chức cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết [51]

Theo chúng tôi chủ thể của tố giác về tội phạm chỉ có thể là cá nhân; chủ thể của tin báo về tội phạm có thể là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân Như vậy, theo chúng tôi, có thể rút ra các khái niệm tin báo và tố giác về tội phạm như sau:

Tin báo về tội phạm là việc các cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm về thông tin vụ việc có dấu hiệu tội phạm hoặc thông tin

về tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng

Tố giác về tội phạm được hiểu là việc cá nhân phát hiện, tố cáo người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo qui định của BLTTHS

Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kem theo chứng cứ, tài liệu cho Cơ quan điều tra Viện

kiểm sát có thẩm quyền xem xét, xử lý vụ việc có dấu hiệu tội phạm

Vận dụng tư tưởng của Lê Nin vào thực tiễn xây dựng tổ chức bộ máy Nhà nước, Đảng và Nhà nước ta đã nhận định rằng, để đảm bảo cho pháp luật được thực hiện một cách nghiêm minh và thống nhất thì việc tổ chức một cơ quan có chức năng kiểm tra và giám sát hoạt động áp dụng pháp luật của các

cơ quan nhà nước và công dân là đòi hỏi mang tính khách quan nên đã quyết định thành lập cơ quan VKS Quan điểm trên đã được thể chế hóa trong các bản Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1959, năm

1992 (sửa đổi)

Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi) trong đó có sự điều chỉnh chức năng

của cơ quan VKS quy định "VKSND thực hiện chức năng thực hành quyền

công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp theo quy định của Hiến pháp và pháp luật" (Điều 137) [22] Luật tổ chức VKSND năm 2002 đã cụ thể hóa

quy định trên với nội dung quy định rõ VKS thực hiện chủ yếu hai chức năng

đó là thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Sự điều chỉnh đã đưa ra tiền đề cho việc nghiên cứu làm rõ chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp của VKS

Chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp là một vấn đề được quan tâm nghiên cứu, tranh luận trong suốt quá trình lập Hiến và lập pháp cũng như trong quá trình đổi mới cải cách tổ chức, hoạt động của các cơ quan tư pháp nước ta trong thời gian qua Việc đi sâu nghiên cứu làm rõ chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp trong TTHS giúp chúng ta nhận thức và phân biệt hình thức hoạt động của VKS với hoạt động của các cơ quan nhà nước khác Đồng thời đưa đến nhận thức chung, thống nhất của toàn thể cán bộ ngành kiểm sát nhằm thực hiện tốt và có hiệu quả các quy định của Luật tổ chức VKSND trong thực tiễn, góp phần bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa

"Chức năng" theo định nghĩa chung nhất được hiểu là những phương

diện, hướng hoạt động của tổ chức, cá nhân thể hiện bản chất của hoạt động

đó Với quy định tại Điều 137 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi) và Điều 1 Luật

tổ chức VKSND năm 2014 thì chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp được coi là vấn đề căn bản xuyên suốt toàn bộ hoạt động của hệ thống cơ quan VKS, đồng thời thể hiện bản chất trong hoạt động của VKS nước ta

Thuật ngữ "Kiểm sát các hoạt động tư pháp" được xuất hiện trong các

văn kiện của Đảng như Nghị quyết đại hội Đảng lần thứ IX, Nghị quyết số 08 ngày 02/01/2002 của Bộ chính trị và đặc biệt được quy định tại Điều 137 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi) và Luật tổ chức VKSND năm 2014, Nghị quyết 49/NQ-TW của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm

2020 Tuy nhiên các nhà lập pháp nước ta chưa đưa ra một định nghĩa pháp lý

chung nhất của khái niệm "Kiểm sát các hoạt động tư pháp" dẫn đến nhiều

quan điểm nhận thức khác nhau về khái niệm này Thực tế chúng ta phải thừa nhận rằng, trong suốt một thời gian dài chúng ta chưa quan tâm đúng mức đến lĩnh vực tư pháp thể hiện ở việc trước khi có Văn kiện Đại hội Đảng

toàn quốc lần thứ IX, thuật ngữ "quyền tư pháp" ít được sử dụng trong ngôn

ngữ chính trị, pháp luật và khoa học Điều đó đã không tạo ra được tiền đề

cho việc nghiên cứu các vấn đề về tư pháp [52, tr.4,5], trong đó có vấn đề

kiểm sát các hoạt động tư pháp Cho nên hiện nay, khái niệm kiểm sát các hoạt động tư pháp đang còn có nhiều quan điểm khác nhau, tựu chung lại có

ba nhóm quan điểm sau:

Nhóm quan điểm thứ nhất cho rằng: "Kiểm sát các hoạt động tư pháp

chỉ bao gồm nội dung kiểm sát các hoạt động tố tụng như điều tra, truy tố, xét

xử và thi hành án" [41]

Nhóm quan điểm thứ hai cho rằng: "Kiểm sát các hoạt động tư pháp

bao gồm việc kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử (cả các vụ

án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh tế, hành chính) và

phần tư pháp trong thi hành án" [41]

Nhóm quan điểm thứ ba cho rằng:

Hoạt động tư pháp là một dạng hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước và cũng phải chịu sự giám sát từ bên ngoài cũng như từ bên trong hệ thống tư pháp, chịu sự giám sát Nhà nước và giám sát xã hội Theo nghĩa rộng, kiểm sát tư pháp cũng được hiểu là giám sát tư pháp, là một bộ phận, một lĩnh vực của hoạt động giám sát Nhà nước trong lĩnh vực tư pháp Còn theo nghĩa hẹp thì kiểm sát tư pháp được hiểu là chức năng của VKS Phạm vi kiểm sát tư pháp là việc chấp hành pháp luật trong hoạt động điều tra, xét xử các vụ án hình sự, giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, hành chính, kinh tế, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật (Điều 3 Luật tổ chức VKSND 2002) Mục đích của của kiểm sát tư pháp là bảo đảm cho pháp luật được áp dụng thống nhất trong giải quyết các vụ án trên cơ sở tuân thủ nghiêm chỉnh thủ tục tố tụng mà pháp luật quy định [11]

Mỗi quan điểm trên đây đều có những lập luận đúng của mình về khái niệm kiểm sát các hoạt động tư pháp Tuy nhiên, theo quan điểm chúng tôi trước hết cần phải khẳng định kiểm sát các hoạt động tư pháp là chức năng Hiến định của VKS Kiểm sát các hoạt động tư pháp là một dạng giám sát Nhà nước về tư pháp, đây là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước Tuy nhiên, khác với hoạt động giám sát Nhà nước nói chung về tư pháp, kiểm sát các hoạt động tư pháp là sự giám sát trực tiếp các hoạt động cụ thể của các cơ quan tư pháp trong quá trình tố tụng với mục đích là nhằm đảm bảo cho pháp luật được áp dụng nghiêm chỉnh và thống nhất Bản chất pháp lý của chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp trong TTHS là kiểm tra tính có căn cứ và tính hợp pháp trong hành vi của các chủ thể bị kiểm sát Từ phân tích trên theo chúng tôi có thể đưa ra định nghĩa về khái niệm kiểm sát các hoạt động

tư pháp trong TTHS như sau:

Kiểm sát các hoạt động tư pháp trong TTHS là hoạt động của Viện kiểm sát để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan,

tổ chức, các nhân trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, nhằm bảo đảm cho pháp luật TTHS được thực hiện một cách nghiêm chỉnh, thống nhất

Việc kiểm sát hoạt động tư pháp của VKS có nhiều công tác khác nhau, trong các hoạt động tư pháp khác nhau điển hình như kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố; kiểm sát việc khởi tố, điều tra; kiểm sát việc xét xử; kiểm sát thi hành án hình sự; kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự và thi hành án dân sự, kiểm sát việc giải quyết các

vụ án hành chính Các hoạt động này cho thấy vai trò và nhiệm vụ của VKS trong quá trình thực hiện quyền giám sát trong hoạt động tư pháp, đảm bảo pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh và chính xác

Từ khái niệm về kiểm sát hoạt động tư pháp nói chung, chúng ta có thể xây dựng khái niệm kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Trong khoa học luật TTHS Việt Nam hiện nay chưa có một định nghĩa thống

nhất về khái niệm: "Kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và

kiến nghị khởi tố" bởi lẽ, chúng ta mới chỉ dừng lại nghiên cứu ở cấp độ kiểm sát các hoạt động tư pháp nói chung hoặc cụ thể là kiểm sát một giai đoạn nào

đó trong quá trình TTHS như khái niệm kiểm sát khởi tố, kiểm sát điều tra Hiện nay tồn tại khá nhiều cách hiểu khác nhau về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, có quan điểm cho rằng kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc Viện kiểm sát bằng quyền năng pháp lý theo luật định thực hiện việc kiểm tra, giám sát trực tiếp và liên tục hoạt động giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Cơ quan có thẩm quyền giải quyết, cũng có quan điểm cho rằng hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát chỉ giới hạn dưới góc độ kiểm tra, giám sát có hay

không việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Cơ quan có thẩm quyền chứ không đi sâu vào kiểm sát nội dụng giải quyết Theo quan điểm của tác giả, cách hiểu thứ nhất là cách hiểu đầy đủ và toàn diện, thể hiện được rõ nhất ý nghĩa chức năng, hoạt động của VKS trong hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Tham gia vào kiểm tra, giám việc chấp hành pháp luật của CQĐT trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố nói riêng không chỉ có Viện kiểm sát mà còn có các chủ thể khác như người tham gia

tố tụng, các cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử, cá nhân công dân và toàn thể

xã hội nói chung Điều 28 Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm

2013 khẳng định: "Công dân có quyền tham gia quản lý Nhà nước và xã

hội " [27] Điều 8 Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự quy định: Cơ quan nhà

nước, Ủy ban Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt

trận, đại biểu dân cử có quyền giám sát hoạt động điều tra của CQĐT [40]

Tuy nhiên đối với các chủ thể này việc kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng không phải là chức năng hoạt động giống như VKS mà

nó chỉ là quyền, nghĩa vụ phái sinh từ những chức năng, hoạt động của chủ thể đó Về bản chất, các hoạt động của những chủ thể này như: theo dõi, yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng báo cáo tình hình hoạt động, yêu cầu trả lời lý

do ra quyết định, yêu cầu chấm dứt, khắc phục vi phạm cũng hướng tới việc phát hiện kịp thời để loại trừ việc vi phạm pháp luật của cơ quan hoặc cá nhân trong việc giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm tuy nhiên đây chỉ là hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật Sự khác nhau cơ bản giữa hoạt động kiểm sát của VKS và hoạt động giám sát của các chủ thể khác chính là hình thức thực hiện, cụ thể là phương thức và các quyền năng mà pháp luật TTHS

cho phép khi thực hiện [2]

Từ các phân tích trên đây, có thể đưa ra khái niệm kiểm sát việc giải

quyết tố giác và tin báovề tội phạm như sau:

"Kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi

tố là hoạt động của Viện kiểm sát để kiểm sát tính hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong các hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo quy định của pháp luật

1.1.2 Đặc điểm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân

* Chủ thể có quyền kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Theo quy định của Hiến pháp năm 2013, Luật tổ chức VKSND năm

2014 thì chỉ duy nhất VKSND có chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp Điều 107 Hiến pháp năm 2013 quy định: “VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp” Đồng thời Điều 2 Luật tổ chức VKSND năm

2014 quy định: “VKSND là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt

động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [27] Điều 4

Luật tổ chức VKSND năm 2014 quy định về chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND như sau:

Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của VKSND để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác và tin báovề tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo

quy định của pháp luật [28]

Như vậy, hiện nay ở Việt Nam chỉ có duy nhất VKSND là cơ quan được Hiến pháp trao cho chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp Cụ thể hóa quy định này trong Hiến pháp, Luật tổ chức VKSND năm 2014 đã quy

định cụ thể kiểm sát hoạt động tư pháp là kiểm sát tính hợp pháp của các hành

vi, quyết định của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Như vậy một lần nữa có thể khẳng định chủ thể thực hiện quyền kiểm sát hoạt động tư pháp trong hoạt động giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm chỉ có thể là VKSND Điều này cũng xuất phát từ chính bản chất của hoạt động kiểm sát của VKSND là đảm bảo tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong hoạt động tư pháp

* Về đối tượng và phạm vi của hoạt động kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Để xác định đối tượng, phạm vi kiểm sát cần làm rõ hai vấn đề: Thứ nhất chủ thể nào thực hiện giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố sẽ là đối tượng của hoạt động kiểm sát Thứ hai là hệ thống pháp luật được sử dụng trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố ở đây là toàn bộ hệ thống pháp luật nói chung hay chỉ một lĩnh vực pháp luật cụ thể nào đó

Chủ thể thực hiện giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố bao gồm hệ thống các cơ quan: CQĐT trong Công an nhân dân, CQĐT trong Quân đội nhân dân; CQĐT của VKSND tối cao; CQĐT của VKS quân sự Trung ương; Bộ đội Biên phòng, Cơ quan Hải quan, Cơ quan Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khi thực hiện nhiệm vụ trong lĩnh vực quản lý mà tiếp nhận tố giác, tin báo

về tội phạm thuộc quyền hạn điều tra của cơ quan mình Tương ứng với hệ

thống các cơ quan trên là hoạt động của người tiến hành tố tụng là Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng CQĐT, Điều tra viên

Hệ thống pháp luật được sử dụng để giải quyết tố giác, tin báo về tội

phạm và kiến nghị khởi tố trước hết là pháp luật TTHS, quy định về trình tự tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và các cơ quan,

tổ chức cá nhân khác có liên quan đến việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Ngoài pháp luật TTHS thì còn có các quy định của pháp luật về nội dung như BLHS cũng đóng vai trò quan trọng

mà các chủ thể giải quyết cần phải tuân theo

Như vậy hoạt động giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của những cơ quan nêu trên chính là đối tượng của hoạt kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, đảm bảo việc các chủ thể giải quyết phải tuân thủ các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục cũng như cách xử sự luật định

* Về hình thức kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Hình thức kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là cách thức thực hiện hoạt động kiểm sát, trong đó bao gồm: 1 Phương thức kiểm sát; 2 Các quyền năng pháp lý mà VKS được

sử dụng trong quá trình kiểm sát

Một là, về phương thức kiểm sát

Phương thức kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là sự kiểm tra, giám sát một cách trực tiếp, liên tục trong suốt quá trình giải quyết Phương thức này cho phép phân biệt hoạt động kiểm sát của VKS với hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng, cơ quan dân cử hay báo chí…Quyền giám sát của người tham gia tố tụng, cơ quan dân cử, báo chí chỉ là quyền phái sinh từ các quyền tố tụng và quyền chủ thể của họ Như chúng ra biết giám sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS chủ yếu là những hoạt động được pháp luật ghi nhận dưới dạng quyền, theo đó đối với những

chủ thể khác có quyền giám sát (ngoài VKS) thì tùy vào vị trí, sự quan tâm của mỗi chủ thể mà họ sẽ sử dụng các quyền này ở những mức độ khác nhau (Ví dụ việc giám sát của cơ quan báo chí đối với quá trình giải quyết một tin báo hay tố giác về tội phạm nào đó chỉ được đặt ra khi có đơn thư khiếu nại trong quá trình giải quyết, hoặc cũng có thể đó là vấn đề đang được dư luận

xã hội quan tâm…) Đối với VKS, chỉ có VKS mới có thể tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm một cách trực tiếp, liên tục do có đủ các cơ sở, điều kiện cần thiết (vị trí pháp lý đặc biệt với chức năng, nhiệm vụ, bộ máy được

bố trí phù hợp ) Trong quá trình cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và khiến nghị khởi tố từ lúc tiếp nhận, phân loại, xác minh cho đến khi có kết quả giải quyết thì bất kỳ lúc nào VKS đều có quyền và nghĩa vụ áp dụng những biện pháp tác động trực tiếp đến đối tượng bị kiểm sát để đảm bảo pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh, thống nhất

Hai là, về nhóm quyền năng pháp lý mà VKS được sử dụng trong quá

trình kiểm sát được thể hiện thông qua các quyền của Viện trưởng, Phó Viện trưởng, Kiểm sát viên Có thể được phân loại thành những nhóm sau:

- Nhóm các quyền nhằm phát hiện vi phạm pháp luật đó là quyền kiểm tra, giám sát thường xuyên trong quá trình giải quyết Quyền kiểm sát tổng thể việc giải quyết theo định kỳ hằng tháng, quý, năm Quyền tiếp nhận trực tiếp các khiếu nại, tố cáo liên quan

- Nhóm các quyền nhằm khắc phục, xử lý vi phạm như: Quyền yêu cầu khắc phục vi phạm, quyền yêu cầu xử lý Điều tra viên và những người có thẩm quyền khác đã vi phạm pháp luật, quyền kiến nghị, kháng nghị nhằm khắc phục vi phạm, quyền yêu cầu ra văn bản giải quyết khiếu nại tố cáo, kiểm tra, trực tiếp kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo

1.2 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát

1.2.1 Giai đoạn từ 1960 đến khi có BLTTHS năm 1988

Năm 1958 thực hiện Nghị quyết của Quốc hội thông qua ngày 29/4/1958, thực hiện việc cải cách tổ chức bộ máy cơ quan nhà nước nên Quốc hội đã quyết định thành lập cơ quan Viện công tố trung ương và hệ thống Viện công tố Từ thời điểm này Viện công tố tách khỏi hệ thống Toà

án và trực thuộc Hội đồng Chính phủ Sau đó Phủ Thủ tướng đã ban hành Nghị định 256/TTg ngày 1/7/1959 quy định về nhiệm vụ và tổ chức của Viện công tố, trong đó có quy định: "Nhiệm vụ của Viện công tố là điều tra

và truy tố trước Tòa án những kẻ phạm pháp về hình sự; giám sát việc chấp

hành pháp luật trong công tác điều tra của CQĐT ” [5] Như vậy, ngoài

chức năng truy tố theo luật hình sự những kẻ phạm pháp, Viện công tố còn

có chức năng trong việc giám sát việc chấp hành pháp luật trong điều tra vụ

án hình sự Từ giai đoạn này trở đi, chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự trong đó có kiểm sát hoạt động xử lý tố giác và tin báo về tội phạm của Viện công tố bắt đầu được hình thành và thực hiện Đến năm 1959, Quốc hội ban hành bản Hiến pháp 1959 trong đó quy định tổ chức cơ quan VKSND thành một hệ thống độc lập với Chính phủ và chỉ chịu trách nhiệm trước Quốc hội Trên cơ sở quy định của Hiến pháp, Quốc hội đã ban hành Luật tổ chức VKSND năm 1960 để cụ thể hóa chức năng của VKS trong đó có chức năng kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự Với việc ban hành Luật tổ chức VKSND năm 1960 đã đánh dấu sự hình thành hệ thống cơ quan VKS từ trung ương đến địa phương, đồng thời khẳng định chức năng Hiến định là kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố, xét

xử và thi hành án hình sự Cũng trong thời gian này VKSNDTC và Bộ công

an đã ban hành nhiều thông tư liên bộ quy định trách nhiệm của hai ngành trong công tác phối hợp đấu tranh phòng chống tội phạm, cụ thể là Thông tư

số 427-TTLB ngày 28/06/1963 đã quy định trách nhiệm của từng ngành đối với việc điều tra xử lý tội phạm, thông tư quy định: Cơ quan Công an điều tra đảm nhiệm việc điều tra tất cả các vụ án phản cách mạng và những tội phạm phức tạp Còn VKS chủ yếu là làm nhiệm vụ kiểm sát điều tra, đồng thời trong phạm vi điều kiện và khả năng của mình sẽ trực tiếp và điều tra một số loại phạm pháp kinh tế và hành vi phạm pháp đã tương đối rõ

Ngày 18 tháng 12 năm 1980, Nhà nước ta đã ban hành bản Hiến pháp mới trong đó quy định chức năng của VKS như sau: "VKSND tối cao nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các bộ, các cơ quan khác thuộc Hội đồng bộ trưởng, các cơ quan chính quyền địa phương, tổ chức xã hội và các đơn vị vũ trang nhân dân, các nhân viên nhà nước và công dân, thực hành quyền công tố, bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất

Các VKSND địa phương, các VKS quân sự kiểm sát việc tuân theo pháp luật, thực hành quyền công tố trong phạm vi trách nhiệm của mình" (Điều 138) Trên cơ sở đó Luật tổ chức VKSND năm 1981 đã quy định cụ thể chức năng kiểm sát khởi tố - điều tra tại Chương II Tuy nhiên trong giai đoạn này chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào quy định một cách chặt chẽ,

cụ thể về trình tự thủ tục hoạt động điều tra, cũng như hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong quá trình giải quyết vụ án hình

sự, từ đó dẫn đến công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm còn gặp nhiều

khó khăn [13, tr.26, 27]

1.2.2 Giai đoạn từ khi có BLTTHS năm 1988 đến trước khi có BLTTHS năm 2003

Ngày 28/06/1988, tại kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa VIII đã thông qua BLTTHS đầu tiên của nước ta đánh dấu bước phát triển mới trong hoạt động lập pháp của Quốc hội BLTTHS năm 1988 đã quy định chặt chẽ trình tự, thủ tục khởi tố - điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự; chức năng, nhiệm

vụ và quyền hạn của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, bên cạnh đó có quy định về hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKS với mục đích là nhằm xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội Điều 23 BLTTHS năm 1988 quy định:

"VKS có nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật TTHS, thực hiện quyền công tố bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất Trong các giai đoạn của TTHS, VKS có trách nhiệm áp dụng những biện pháp do bộ luật này quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật của bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào" Với quy định đó VKS thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật đối với toàn bộ hoạt động tố tụng của CQĐT trong quá trình

giải quyết vụ án hình sự [13, tr.27] Như vậy, từ giai đoạn này trở đi, hoạt

động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKS được thực hiện theo quy định của một văn bản quy phạm pháp luật

và trong suốt thời gian hơn 15 năm thực hiện BLTTHS năm 1988, chức năng kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của VKS đã góp phần quan trọng trong công cuộc phòng chống, đấu tranh các loại tội phạm, đảm bảo việc ổn định tình hình chính trị, trật tự an toàn xã hội để phát triển một nền kinh tế bền vững trong thời kỳ đổi mới của đất nước ta, đồng thời tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

Năm 2001, tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa X đã tiến hành sửa đổi

Hiến pháp năm 1992 (sau đây được gọi là Hiến pháp năm 1992 sửa đổi), lần sửa đổi này đã điều chỉnh chức năng của VKS với quy định:" VKSND thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp theo quy định của Hiến pháp và pháp luật" (Điều 137), như vậy Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi) đã quy định rõ kiểm sát hoạt động tư pháp là một trong hai chức năng chính của VKS, điều đó thể hiện quan điểm của Đảng và Nhà nước tiếp tục khẳng định chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp nói chung và trong giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố nói riêng là chức năng quan trọng và chỉ giao cho cơ quan VKS thực hiện Trên

cơ sở quy định của Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi), Luật tổ chức VKSND năm

2002 được ban hành và tại các Điều 12, 14 Chương II quy định: "VKSND thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc điều tra các vụ án hình sự của các CQĐT và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra" Bên cạnh đó để đáp ứng những yêu cầu trong công cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm trong thời kỳ mới là nâng cao chất lượng hoạt động điều tra, hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, vừa bảo đảm chống để lọt tội phạm vừa bảo đảm các quyền tự do, dân chủ của công dân không bị vi phạm đồng thời trải qua hơn 10 năm thực hiện BLTTHS năm 1988 đã nảy sinh những bất cập trong thực tiễn áp dụng, đòi hỏi cần phải được sửa đổi, bổ sung nên năm 2003, tại

kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XI đã tiến hành thảo luận và thông qua BLTTHS năm 2003 thể hiện những tư tưởng mới về cải cách tư pháp hình sự, trong đó tại Điều 2 Chương II - Những nguyên tắc cơ bản có quy định: " VKS kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS có trách nhiệm phát hiện kịp thời vi phạm pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, áp dụng những biện pháp

do Bộ luật này quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật của những cơ quan hoặc cá nhân này

Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời; việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người

vô tội Ngoài ra bộ luật còn có quy định cụ thể về nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm tại Điều 103

Như vậy, trong suốt quá trình hình thành và phát triển hệ thống cơ quan VKS thì chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKSND ngày càng khẳng định được vị trí, vai trò quan trọng trong công cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm, nhằm mục đích là sự tuân thủ nghiêm minh và thống nhất các quy định pháp luật TTHS của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham

gia tố tụng trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự [13, tr.28]

Kết luận Chương 1

Chương 1 của luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận chung về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKSND Với mục tiêu đó Chương 1 có phân tích về khái niệm và đặc điểm của tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, khái niệm và đặc điểm của kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKSND Ngoài ra còn tìm hiểu về lịch sử các quy định của pháp luật về hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKSND trong suốt quá trình lịch sử từ khi thành lập vào nãm 1960 cho đến trước khi ban hành BLTTHS nãm 2003 Ðây

là những cơ sở lý luận quan trọng để xác định phạm vi, đối tượng của hoạt động này

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA BLTTHS NĂM 2015 VỀ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN VÀ

THỰC TIỄN ÁP DỤNG

2.1 Quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 và BLTTHS năm 2015

về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

2.1.1 Quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

* Chủ thể và đối tượng của kiểm sát việc giải quyết tố giác và tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Chủ thể kiểm sát việc giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Một trong những nguồn thông tin quan trọng phản ánh về tội phạm đó

là các tố giác, tin báo của cơ quan , tổ chức, cá nhân Thông tin về tội phạm là một dữ kiện không thể thiếu cho việc phát hiện, khám phá tội phạm, đóng góp quan trọng trong công cuộc đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm Cho dù

cơ quan bảo vệ pháp luật có lực lượng mạnh và có các phương tiện kỹ thuật hiện đại đến đâu đi chăng nữa mà thiếu sự phối hợp cung cấp thông tin về tội phạm của các tổ chức xã hội, các cơ quan nhà nước và của quần chúng nhân

dân thì việc phát hiện và xử lý tội phạm khó đạt được kết quả cao [13, tr.40]

Công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm là cuộc đấu tranh mang tính chất xã hội, đòi hỏi sự tham gia tích cực của toàn xã hội, công tác này đạt được kết quả cao hay không phụ thuộc vào ý thức trách nhiệm tham

gia tích cực của các cơ quan, tổ chức và của quần chúng nhân dân nhằm cung cấp cho các cơ quan tiến hành tố tụng các thông tin về tội phạm Trách nhiệm tham gia cung cấp thông tin về tội phạm được quy định tại Điều 8 BLTTHS năm 1988 và tiếp tục được khẳng định và có sự sửa đổi, bổ sung trong BLTTHS năm 2003 về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm: "Quyền và nghĩa vụ các tổ chức và công dân là phát hiện và tố giác hành vi phạm tội, tham gia đấu tranh phòng ngừa

và chống tội phạm, góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích

hợp pháp của công dân, tổ chức" (Điều 25 BLTTHS năm 2003)

VKSND là hệ thống cơ quan nhà nước chính thức được thiết lập từ sau Hiến pháp năm 1959 và cụ thể hóa bằng Luật tổ chức VKSND năm 1960 Kể

từ đó đến nay, có những thay đổi khác nhau về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn Tuy nhiên, về cơ bản VKSND vẫn được Hiến pháp qua các thời kỳ quy định hai chức năng chính là chức năng THQCT và chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp Hiện nay hai chức năng này vẫn tiếp tục được ghi nhận tại Điều 107 Hiến pháp năm 2013: “VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”

Cụ thể hóa quy định về chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND trong Hiến pháp năm 2013, Luật tổ chức VKSND năm 2014 quy định về chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp tại khoản 1 Điều 4 như sau:

Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của VKSND để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo

quy định của pháp luật [27]

Như vậy, một trong những nội dung đầu tiên trong công tác kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND trong TTHS là việc VKS kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Tiếp đó, khoản 2 Điều 4 Luật tổ chức VKSND tiếp tục quy định:

VKSND kiểm sát hoạt động tư pháp nhằm bảo đảm:

Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; việc giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp

khác được thực hiện đúng quy định của pháp luật [28]

Theo quy định của Điều 103 BLTTHS năm 2003 quy định:

1 CQĐT, VKS có trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ mọi tố giác, tin báo về tội phạm do cá nhân, cơ quan, tổ chức và kiến nghị khởi tố do cơ quan nhà nước chuyển đến VKS có trách nhiệm chuyển ngay các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố kèm theo các tài liệu có liên quan đã tiếp nhận cho CQĐT có thẩm quyền

4 VKS có trách nhiệm kiểm sát việc giải quyết của CQĐT đối với tố

giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố [25]

Như vậy, có thể thấy hiện nay duy nhất VKSND là hệ thống cơ quan nhà nước được Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác của Nhà nước quy định trao cho quyền hạn được thực hiện việc kiểm sát hoạt động giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Đây là chức năng đặc thù của VKS cùng với chức năng THQCT, tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc để VKS thực hiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn của mình, bảo vệ pháp chế XHCN, bảo vệ quyền con người, quyền công dân

Tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là những cơ sở để xác định dấu hiệu tội phạm, làm căn cứ để khởi tố vụ án hình sự, việc giao chức năng kiểm sát việc giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm cho VKSND thể hiện sự hợp lý về mặt lý luận cũng như trong thực tiễn đấu tranh, phòng chống tội phạm Hệ thống VKSND hiện được xây dựng từ trung ương đến địa phương theo bốn cấp làVKSND cấp huyện, VKSND cấp tỉnh, VKSND cấp cao và VKSND tối, các cơ quan này theo thẩm quyền có chức năng thực hiện quyền kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của CQĐT và cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra tương ứng

* Đối tượng của kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Đối tượng của kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố chính là hoạt động tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của luật TTHS

Theo quy định của Điều 6 Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT những

cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố bao gồm: CQĐT trong Công an nhân dân, CQĐT trong Quân đội nhân dân; CQĐT của VKSND tối cao; CQĐT của VKS quân sự Trung ương;

Bộ đội Biên phòng, cơ quan Hải quan, cơ quan Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khi thực hiện nhiệm vụ trong lĩnh vực quản lý mà tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm thuộc quyền hạn điều tra của cơ quan mình thì tiến hành giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đó Tương ứng với hệ thống các cơ quan trên là hoạt động của người

tiến hành tố tụng là Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng CQĐT, Điều tra viên [51]

Theo quy định trên, cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo trình tự TTHS có thể được chia thành hai nhóm là hệ thống CQĐT và các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra

- Hệ thống CQĐT ở Việt Nam hiện nay gồm ba hệ thống là hệ thống CQĐT trong công an nhân dân, hệ thống CQĐT trong quân đội dân nhân và CQĐT của VKSND Các CQĐT trên là các CQĐT chuyên trách, được luật trao cho nhiệm vụ, quyền hạn điều tra trong hầu hết các vụ án hình sự có dấu hiệu tội phạm Do đó, các cơ quan này cũng là cơ quan tiến hành chủ yếu nhất hoạt động tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

- Các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra được quy định tại Điều 111 của BLTTHS năm 2003 gồm Bộ đội Biên phòng, cơ quan Hải quan, cơ quan Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một

số hoạt động điều tra Các cơ quan này là các cơ quan quản lý hành chính trong ngành, lĩnh vực được pháp luật cho phép tiến hành một số hoạt động điều tra các vụ án hình sự phát sinh từ lĩnh vực đó Theo quy định của BLTTHS năm 2003 thì các cơ quan này được tiến hành hoạt động điều tra từ khi tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố khởi tố vụ án, tiến hành một số hoạt động điều tra và ra kết luận điều tra đối với những vụ án đơn giản, bị can có lý lịch rõ ràng còn đối với những vụ án phức tạp thì sau thời hạn 07 ngày từ khi khởi tố phải chuyển ngay cho CQĐT chuyên trách Tuy nhiên, cho dù vụ án nào thì các cơ quan này cũng có quyền tiến hành hoạt động tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

* Trình tự, thủ tục, thời hạn của kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác

về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Kiểm sát việc tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Theo quy định của BLTTHS năm 2003 thì CQĐT trong Công an nhân

dân điều tra tất cả các tội phạm, trừ những tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của CQĐT trong Quân đội nhân dân và CQĐT của VKSND tối cao CQĐT trong Quân đội nhân dân điều tra các tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Toà án quân sự CQĐT của VKSND tối cao điều tra một số loại tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp

Đồng thời Điều 111 BLTTHS năm 2003 cũng quy định khi phát hiện những hành vi phạm tội đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực quản lý của mình thì Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển có thẩm quyền: Đối với tội phạm ít nghiêm trọng trong trường hợp phạm tội quả tang, chứng cứ và lai lịch người phạm tội rõ ràng, thì ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, tiến hành điều tra và chuyển hồ sơ cho VKS có thẩm quyền trong thời hạn hai mươi ngày, kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án; Đối với tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng hoặc tội phạm ít nghiêm trọng nhưng phức tạp thì ra quyết định khởi tố vụ án, tiến hành những hoạt động điều tra ban đầu và chuyển hồ sơ cho CQĐT có thẩm quyền trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án

Trong Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, ngoài các CQĐT đã phân tích ở trên, các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong khi làm nhiệm vụ của mình, nếu phát hiện sự việc có dấu hiệu tội phạm, thì có quyền khởi tố vụ án, tiến hành những hoạt động điều tra ban đầu và chuyển hồ sơ cho CQĐT có thẩm quyền trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án Các cơ quan này có thể là Cảnh sát giao

thông, Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy, Cảnh sát trại giam Như vậy, có thể

hiểu rằng, cơ quan nào có thẩm quyền tiến hành hoạt động điều tra thì có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Cụ thể hơn các quy định của BLTTHS năm 2003 về tiếp nhận tố giác,