sang kien kinh nghiem dia ly 7 hằng Phương pháp dạy học và rèn kỹ năng ở kiểu bài thực hành Địa Lý 7

sang kien kinh nghiem dia ly 7 hằng Phương pháp dạy học và rèn kỹ năng ở kiểu bài thực hành Địa Lý 7sang kien kinh nghiem dia ly 7 hằng Phương pháp dạy học và rèn kỹ năng ở kiểu bài thực hành Địa Lý 7sang kien kinh nghiem dia ly 7 hằng Phương pháp dạy học và rèn kỹ năng ở kiểu bài thực hành Địa Lý 7sang kien kinh nghiem dia ly 7 hằng Phương pháp dạy học và rèn kỹ năng ở kiểu bài thực hành Địa Lý 7

Phong giáo dục và đào tạo Viet Tri

Trờng THCS Hạc Trì

-& -Sáng kiến kinh nghiệm

"Phơng pháp dạy học và rèn kỹ năng ở kiểu bài thực

hành Địa Lí 7"

Họ tên ngời viết SKKN: Nguyễn thị Thu Hằng

Tổ : Sinh - Hoá - Địa- Ngoại Ngữ

Ngày 01 tháng 4 năm 2012

MỤC LỤC

Trang

A/ Đặt vấn đề……… …… 1

B/ Giải quyết vấn đề……… 2

I/ Cơ sở lý luận và thực tiễn 2

1- Cơ sở lý luận 2

2- Cơ sở thực tiễn 3

II/ Giả thuyết……… 4

III/ Quy trình thực hiện giải pháp mới 4

1- Quy trình thực hiện sáng kiến 4

2- Kết quả đạt đợc 13

3- Kiểm chứng 15

IV/ Hiệu quả mới- ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm 15

1- Hiệu quả 15

2- ý nghĩa 15

C/ Bài học kinh nghiệm 16

1- Kinh nghiệm cụ thể 16

2- Cách sử dụng sáng kiến 16

3- Đề xuất hớng phát triển sáng kiến 16

4- Kết luận kiến nghị 17

A

Đăt vấn đề

Những năm gần đõy, trước yờu cầu cấp thiết của nền kinh tế tri thức đũihỏi việc nõng cao chất lượng giỏo dục, đào tạo nguồn nhõn lực nhằm từng bướccải tổ và chấn hưng nền giỏo dục Quốc gia, đỏp ứng và phự hợp với xu thế hộinhập toàn cầu Trong đú, định hướng chủ đạo và xuyờn suốt của việc nõng caochất lượng giỏo dục và đào tạo chỳ trọng phỏt huy tớnh tớch cực chủ động sỏngtạo, khơi gợi năng lực tự nghiờn cứu, lũng say mờ, ham hiểu biết và học hỏi củahọc sinh Thụng qua sự đổi mới nội dung chương trỡnh giỏo dục, đổi mớiphương phỏp, phương tiện dạy học nhằm đào tạo ra lớp người năng động, linhhoạt cú đủ năng lực, phẩm chất, trớ tuệ và hoàn thiện về nhõn cỏch để đảmđương sứ mệnh chủ nhõn tương lai của đất nước – một đất nước đang trong thời

kỳ vươn mỡnh ra biển rộng, hội nhập vào một sõn chơi lớn mà ở đú ngoài việcđược đối xử bỡnh đẳng, được tiếp cận với những tiến bộ của nền kinh tế tri thức,

ta cũn khẳng định vị thế phỏt triển nước ta trờn trường Quốc tế bằng lối đi riờngvới bản sắc riờng của dõn tộc mỡnh Đú là vấn đề lớn, những thỏch thức lớn đặt

ra khụng những cho cỏc nhà chiến lược, cỏc nhà hoạch định chớnh sỏch củaĐảng, Nhà nước, Chớnh phủ cỏc Bộ, ban, ngành, mà cũn đặt ra với mọi cụngdõn Việt Nam

Dạy học núi chung và dạy học mụn Địa lớ núi riờng cũng gúp phần đỏng

kể trong sứ mệnh chung đú Xuất phát từ mục tiêu môn đia lý trong nhà trờngbậc THCS Giúp học sinh có những kiến thức phổ thông cơ bản về môi trờng

địa lý , về hoạt động của con ngời trên trái đất và các châu lục, góp phần hìnhthành cho học sinh thế giới quan khoa học , giáo dục kiến thức địa lý để ứng xử,hành động với môi trờng tự nhiên, xã hội xung quanh, với cộng đồng, với thc tếcủa Việt Nam và thế giới

Trong thực tiễn giảng dạy và giáo dục học sinh, đã đặt ra cho giáo viênnhiêm vụ hết sức nặng nề Đòi hỏi ngời giáo viên phải biết tìm tòi học hỏi cácvấn đề mới để khám phá tìm tòi chi thức Bằng kinh nghiệm thực tiễn , vàchuyên môn nghiệp vụ của bản thân và qua thực tế giảng dạy nhiều năm ở trờngHạc Trì Là một xã nông nghiệp vùng ven của thành phố, sống chủ yếu dựa vào

nông nghiệp trình độ dân trí cha cao nên việc đầu t cho học tập của con cái cònhạn chế Mặt khác sự nỗ lực cố gắng của bản thân các em trong học tập còn chacao Điều đó ảnh hởng rất lớn đến chất lợng học sinh của toàn trờng Chính vìvậy nên việc đổi mới phơng pháp dạy học để phù hợp với khả năng nhận thứccủa các em và thu hút sự hứng thú học tập là điều mà tôi chăn trở trong bàigiảng của mình.

Để đạt đợc mục tiêu trên vấn đề quyết định phải đổi mới phơng pháp dạycủa thầy, phơng pháp học của trò nh thế nào? Đây là vấn đề then chốt mà ngờithầy phải suy nghĩ

Muốn đạt đợc điều đó trớc hết ngời thầy phải hiểu thấu đáo đổi mới

ph-ơng pháp dạy học bao gồm những phph-ơng pháp nào ? Mỗi phph-ơng pháp đợc ứngdụng để dạy ở phần nào của bài dạy ? Đồng thời giáo viên phải biết vân dụnglinh hoạt các phơng pháp dạy học cho phù hợp tránh theo lối cũ, thuyết trìnhgiảng giải học sinh phải tiếp thu kiến thức thụ động

Đặc biệt trong một tiết thực hành việc đổi mới phơng pháp dạy học là rấtquan trọng vì nó sẽ đảm bảo yêu cầu thay đổi cấu trúc chơng trình

-Tăng tính hàm dụng

- Giảm tính hàn lâm

Vì vậy cấu trúc chơng trình Địa Lý 7 số tiết thực hành tăng hơn so với

ch-ơng trình cũ ( gồm 10 tiết), nhằm tạo điều kiện cho học sinh đợc tiếp cận vớinhiều kênh hình để rèn kỹ năng quan sát, nhận biết, phân tích các thông tin ĐịaLý

Với lý do trên vai trò của tiết thực hành rất quan trọng

Trong thực tế do trình độ nhân thức và năng lực của giáo viên không đồng

đều, phần lớn là nắm bắt các phơng pháp dạy và trình tự thực hiện môt tiết thựchành đạt kết quả cha cao Tuy nhiên vẫn còn không ít giáo viên cha hiểu hết nộidung, yêu cầu của môt bài thực hành nên khi dạy còn lúng túng về phơng pháphoặc coi nhẹ về kiến thức day qua loa theo lối thuyết trình, giáo viên làm việcnhiều, còn học sinh không chịu thao tác, ỉ lại cho thầy

Để khắc phục những bất cập trên đây tôi quyết định chọn chuyên đề " Cácphơng pháp dạy học và rèn ky năng ở kiểu bài thực hành môn địa lý 7"

B Giải quyết vấn đề:

I Cơ sở lý luận thực tiễn

1 cơ sở lý luận

Xuất phát từ lý do trên và dựa trên thực tế học sinh của trờng qua nhiều năm giảng dạy nên tôi đa ra một số phơng pháp dạy học của bài thực hành Nhằm khắc phục những nhợc điểm của phơng pháp dạy học một chiều, rèn luyện khả năng làm việc độc lâp , nhóm, phát huy khả năng sáng tạo của các em

đối với bài thực hành và khả năng tổng hợp kiến thức

Muốn làm đợc điều đó đòi hỏi các em phải có một kỹ năng kỹ sảo nhất

định trong khi làm bài thực hành nên tôi đa ra một số khái niệm về kỹ năng, kỹ sảo, và đặc điểm của môn địa lý trong nhà trờng phổ thông

*Khỏi niệm về kĩ năng Địa lớ:

- Kĩ năng, kĩ xảo núi chung là phương thức thực hiện một hành động nào đú, thớch hợp với mục đớch và những điều kiện hành động Kĩ năng, kĩ xảo thực chất là những hành động thực tiễn mà học sinh hoàn thành được một cỏch

cú ý thức trờn cơ sở những kiến thức Địa lớ

- Muốn cú kĩ năng, kĩ xảo, trước hết học sinh phải cú kiến thức và biết cỏch vận dụng chỳng vào thực tiễn

- Kĩ năng được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ trở thành kĩ xảo

- Kĩ năng hoàn thiện được hỡnh thành sau khi đó cú kĩ xảo Kĩ năng hoàn thiện đũi hỏi ở học sinh kinh nghiệm và một mức độ sỏng tạo nhất định trong hành động

* Đặc điểm mụn Địa lớ:

- Mụn Địa lớ trong nhà trường cú khả năng bồi dưỡng cho học sinh mộtkhối lượng kiến thức phong phỳ về địa lớ tự nhiờn, địa lớ kinh tế - xó hội và những kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong cuộc sống, đặc biệt là kĩ năng bản đồ mà khụng một mụn học nào đề cập tới Vỡ vậy, để giỳp học sinh hiểu, nắm vững cỏc kĩ năng và kiến thức địa lớ trong dạy học Địa lớ giỏo viờn cần đặc biệt coi trọng cỏc vấn đề sau:

+ Hỡnh thành cho học sinh hệ thống cỏc biểu tượng, khỏi niệm địa lớ, cỏc mối quan hệ địa lớ, nhất là mối quan hệ nhõn quả

+ Phỏt triển cho học sinh tư duy địa lớ đú là tư duy liờn hệ tổng hợp xột đoỏn dựa trờn bản đồ

+ Tận dụng triệt để cỏc thiết bị dạy học Địa lớ như tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, bảng thống kờ, băng đĩa hỡnh, trong đú quan trọng nhất là bản đồ Qua bản đồ, học sinh dễ dàng cú được cỏc biểu tượng trong khụng gian đồng thời phỏt triển tư duy địa lớ

+ Tăng cường hướng dẫn học sinh quan sỏt, thu thập thụng tin, vận dụng

kiến thức, kĩ năng địa lớ để giải quyết vấn đề cú liờn quan trong cuộc sống

2

cơ sở thực tiễn

Dựa vào chơng trình môn Địa Lý 7

+ Số tiết học trong năm 70 tiết/ 37 tuần

+ Số tiết thực hành: 10 tiết chiếm 1/7 chơng trình

Vị trí của các tiết thực hành đợc bố trí sau mỗi phần, hoặc sau mỗi chơng Nhiệm vụ của tiết thực hành là:

-Hướng dẫn học sinh cú kĩ năng tự học, tự nghiờn cứu, kết hợp sử dụng

sỏch giỏo khoa, thiết bị dạy học nhằm hỡnh thành kĩ năng học tốt mụn Địa lớ ởkiểu bài thực hành

- Gúp phần nõng cao chất lượng giảng dạy và học tập bộ mụn Địa lý

*Đối với học sinh:

+ Giúp học sinh củng cố kiến thức đã học trong từng tuần, từng chơng.+ Học sinh đợc rèn các kỹ năng: Quan sát, nhận biết ảnh, biểu đồ, lợc

+ Biết liên hệ, giải thích một số hiên tợng địa lý địa phơng mình đang sống

Với vai trò quan trọng của một tiết thực hành đã nêu thì nhiêm vụ của giáo viên là gì?

*Đối với giáo viên:

- Sử dụng các phơng pháp dạy học:

+ Phơng pháp dạy học nêu vấn đề

+ Phơng pháp thảo luận ( cá nhân, cá nhân hoặc nhóm)

+ Phơng pháp trao đổi nhóm ( nhóm với nhóm)

- Tuy nhiên phải căn cứ vào các nội dung cụ thể từng bài, từng đối tợng học sinh để vận dụng các phơng pháp nêu trên cho phù hợp mới có hiệu quả

Ngoài 3 phơng pháp trên còn phải chú ý tới các đánh giá học sinh

Nh vậy trong quá trình dạy học vai trò của ngời thầy là tổ chức hớng dẫn học sinh, còn học sinh là ngời chủ đông khai thác, tìm tòi kiến thức trên các kênh hình Tự rút ra nhận xét kết luận dới sự giúp đỡ của thầy

II/G iả thuyết

Nếu áp dụng phơng pháp dạy học mới ở kiểu bài thực hành tôi nhận thấykết quả học tập của các em đồng đều hơn , các em làm việc nhiều hơn , khảnăng nhận biết và sử lý thông tin đợc rõ ràng chính xác hơn, kỹ năng đọc bản

đồ ,biểu đồ, tranh ảnh và số liệu thống kê rõ ràng mạch lạc hơn Góp phần vàophơng pháp giảng dạy bộ môn Địa Lý , nhất là đối với phơng pháp day ở kiểubài thực hành thì tìm ra phơng pháp mới, phù hợp là rất còn thiết mà không chỉ

đối với tôi mà còn đối với cả các bạn đồng nghiệp Trong giai đoạn hiên nay

đổi mới phơng pháp dạy học là mục tiêu hành đầu mà cả xã hội đang quan tâmhớng về nó

III/ Quy trình thực nghiêm giải pháp mới

1.Quy trình thực hiên sáng kiến: dạy bài thực hành Địa lý 7

a/ Xác định loại bài thực hành:

Khi dạy một bài thực hành giáo viên phải xác định bài thực hành thuộc thành phần nào ? có thể thuộc 1 trong 4 thành phần chính mà chơng trình địa lý

7 đã quy định :

+ Thành phần nhân văn của môi trờng địa lý.

+ Kiểu bài về môi trờng địa lý

+ Kiểu bài phân bố các môi trờng tự nhiên của một châu lục

+ Kiểu bài đặc điểm kinh tế của các vùng ở một châu lục hay một quốc gia

Ta có thể đa về 2 dạng chính sau đây:

 Loại bài 1: Nhận xét đặc điểm môi trờng, đọc phân tích biểu đồ nhiệt độ , lợng ma (T12,T20, T31, T51, T57.)

 Loại bài 2: So sánh đặc điểm kinh tế của các khu vực ở 1 châu hay 1 quốcgia gồm: (T32, T39, T45, T68)

 Riêng tiết 4 bài 4 có thể xếp loại 1

-Tiếp tục giáo viên phải xác định bài thực hành đó thuộc ở kỳ I hay kỳ II từ

đó định ra phơng pháp dạy và rèn kỹ năng cho học sinh Sở dĩ ta phải đặt vấn đề này vì yêu cầu bài thực hành ở mỗi học kỳ có khác nhau

* Yêu cầu kỹ năng địa lý ở học kỳ I:

+ Biết cách quan sát và biết rút ra những nhận xét sơ bộ ban đầu nhng phải

có sự hoàn thiện của giáo viên mới có thể rút ra khái niệm địa lý

* Yêu cầu ở học kỳ II:

Yêu cầu rèn kỹ năng địa lý cho học sinh cao hơn, cụ thể:

+ Luyện tập cho học sinh đọc và đọc ngày càng nhanh các loại tháp tuổi, biểu đồ khí hậu, lợc đồ bản đồ

+ Phân tích chúng để tìm ra kiến thức cơ bản của bài`

+ Dựa vào phân tích trên để viết đợc bài báo cáo ngắn gọn về một vấn đề theo yêu cầu của giáo viên Rõ ràng yêu cầu ren kỹ năng ở mỗi học kỳ mức

độ khác nhau kỳ II yêu cầu kỹ năng thuần thục hơn, nhanh hơn

b/Xác định nội dung bài thực hành để định ra ph ơng pháp dạy học thích hợp:

*Đối với giáo viên:

- Xác định nội dung của bài thực hành

- Yêu cầu về kiến thức cần đạt.

- Yêu cầu về kỹ năng cần rèn cho học sinh

- Trớc khi vào thực hành giáo viên cho học sinh tìm hiểu những yêu cầu

về nội dung về kỹ năng sẽ đợc rèn trong tiết học

* Đối với học sinh:

- Phải chuẩn bị các kiến thức có liên quan đến bài thực hành

- Tự lực làm việc cá nhân, nhóm kênh hình dới sự hớng dẫn của giáo viên

* Thí dụ Tiết 4 bài 4

"Thực hành phân tích lợc đồ dân số và tháp tuổi"

Trong bài này có thể xác định nội dung và kiến thức sau:

* Đối với học sinh:

- Cần đợc củng cố các nội dung và kiến thức

+ Đọc sự biến đổi kết cấu dân số

+ Đọc sự biến đổi kết cấu dân số ở một địa phơng theo độ tuổi

 Đối với giáo viên : Phải định ra phơng pháp dạy là :

- Nh vậy thông qua phơng pháp 1 giáo viên có thể đánh giá việc nắm kiến thức của học sinh đã học ở bài lý thuyết.

- Tiếp tục hớng dẫn học sinh thực hành trên kênh hình bằng phơng pháp trao đổi nhóm

- Tìm thang màu có mật độ cao

nhất, mật độ thấp nhất trong bảng

H4.4 theo trình tự cho thạo ở bài tập 3, yêu

cầu cao hơn là học sinh căn cứ vào chấm đỏ

( 500.000 ngời) dày đặc đó là nơi có dân c

đông nhất Căn cứ vào vị trí ở châu á để

học sinh xác địnhcác khu vực đông dân ở

châu á: Nam á, Đông Nam á, Đông á

Để giúp học sinh nắm vững trình tự

đọc lợc đồ, giáo viên yêu cầu 1 đến 2 học

sinh trình bày lại quá trình thực hiện của

mình

Cuối cùng giáo viên đánh giá kết quả thực hành biểu dơng những học sinhlàm tốt , nhóm tốt cho điểm tốt

Nh vậy ở bài thực hành này giáo viên đã kết hợp sử dụng 4 phơng pháp và

đã rèn cho học sinh trình tự đọc 1 lợc đồ để tìm hiểu yếu tố nhân văn trong môi trờng địa lý

Với kết quả tổng kết lại: 100 % học sinh biết đọc lợc đồ theo trình tự , trên 80 % học sinh đọc thành thạo và biết nhận xét mối liên hệ giữa tự nhiên và dân c

Thí dụ trên đây mới chỉ là bài thực hành đầu tiên của chơng trình ở đầu

kỳ I Sau đây tôi sẽ nêu ra phơng pháp hớng dẫn học sinh thực hành ở các dạng bài khác nhau mà đã phân loại ở trên

c/ Ph ơng pháp h ớng dẫn thực hành

Loại 1:đối với loại bài: Nhận biết đặc điểm môi trờng, đoc phân tính

biểu đồ nhiệt độ lợng ma:

- Thể hiện từ bài tập 1 đến bài tập 2

- Từ đầu học kỳ đến cuối học kỳ

- Từ kỳ I đến kỳ II

+ Vì vậy yêu cầu về nôi dung kiến thức và rèn kỹ năng ở mức độ khác nhau trong các học kỳ Điều đặt ra cho giáo viên tổ chức hớng dẫn học sinh thực hành, rèn kỹ năng cho học sinh nh thế nào cho phù hợp

Sau đây là các thí dụ để minh hoạ và rút ra phơng pháp chung

*Thí dụ tiết 12 bài 12 :

+ Đối với học sinh:

- Củng cố kiến thức về môi trờng

xích đạo ẩm, nhiệt đới và nhiệt gió

mùa

- Củng cố kiến thức đặc điểm các

kiểu môi trờng đới nóng

+ Đối với giáo viên:

Phải rèn cho học sinh các kỹ năng:

- Nhận biết các môi trờng đới nóng qua ảnh địa lý, qua biểu đồ nhiệt độ và lợng

* Thí dụ 2: Tiết 20 bài 18

" Thực hành nhận biết môi trờng đới ôn hoà"

+ Yêu cầu về nội dung và rèn kỹ năng ở mức cao hơn

- Về phơng pháp hớng dẫn nhận biết các môi trờng qua ảnh và biểu đồ nhng thiết thực hơn nhanh hơn

thảo luận các trình tự đọc biểu đồ

- Đọc tên biểu đồ khí hậu ở đâu ?

- Đọc ớc trú để học sinh nắm đợc nội dung thể hiện trên biểu đồ ( nhiệt độ ợng ma)

- Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm.

- Giáo viên hớng dẫn cách thao tác

- Học sinh đại diện cho các nhóm ghi báo cáo- báo cáo trớc lớp biểu đồ

A kết quả

+ Nêu vị trí biểu đồ (550 54' Bắc)

+ Sự diễn biến nhiệt độ:

Nhiệt độ trung bình không quá 100cNhiệt mùa hạ có tới 9 tháng nhiệt độ trung bình <100cNhiệt mùa đông đến - 30 0c

KL: Lạnh giá quanh năm

+ Về phần lợng ma:

Ma ít , tháng ma nhiều không quá 50mm có 9 tháng tuyết rơi.Mùa hạ ma nhiều nhất tháng 7 khoảng 30mm

KL: Ma ít phần lớn tuyết rơi ma nhiều hơn vào mùa hạ

Nhận xét: Kiểu khí hậu ôn đới lục địa vùng cận cực

Tơng tự nh trên xác định biểu đồ B biểu đồ C có thể thấy sự góp ý của cácnhóm khác, giáo viên chuẩn kiến thức

Đến BT 2 : Ngoài yêu cầu của nhận biết môi trờng qua ảnh còn phải mô

tả đợc đặc điểm của khí hậu qua biểu đồ ứng với từng môi trờng

Để đánh giá đợc kỹ năng của học sinh có thể căn cứ vào một số báo cáo của các nhóm để nhận xét u khuyết điểm và kết quả của bài thực hành

* Thí dụ 3 Tiết 31 bài 28:

" Thực hành phân tích lợc đồ phân bố các môi trờng tự nhiên, biểu đồ nhiệt