slide bài giảng LSVMTG Đại học Kinh tế Quốc Dân ThS Trần Thị Huyền Trang

1. Họ tên GV: ThS. Trần Thị Huyền Trang 2. Địa chỉ Văn phòng Khoa: P108 Nhà 14 Khoa Du lịch và Khách sạn – Bộ môn Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành. 3. Tel: 0914.330.630 4. Email: tranhuyentrang.neugmail.com 1. Vũ Dương Ninh chủ biên (2008), Lịch sử văn minh thế giới, NXB Giáo dục. 2. Khoa Du lịch và Khách sạn , Bài giảng môn Lịch sử văn minh thế giới.

BÀI GIẢNG LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

TÊN HỌC PHẦN:

Tiếng Việt: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

Tiếng Anh: HISTORY OF WORLD CIVILIZATION

THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN

1 Họ tên GV: ThS Trần Thị Huyền Trang

2 Địa chỉ Văn phòng Khoa: P108 Nhà 14 Khoa Du lịch và Khách sạn – Bộ môn Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành.

3 Tel: 0914.330.630

4 Email: tranhuyentrang.neu@gmail.com

THÔNG TIN VỀ TÀI LIỆU

1 Vũ Dương Ninh - chủ biên (2008),

Lịch sử văn minh thế giới, NXB Giáo

dục.

2 Khoa Du lịch và Khách sạn , Bài

giảng môn Lịch sử văn minh thế giới

* Kỹ năng:

- Hình thành kỹ năng

đọc và phân tích lược

đồ vị trí các nền VM

thời kỳ cổ, trung đại.

-Hình thành kỹ năng

phân tích và so sánh

các bước tiến bộ của

nền văn minh nhân loại qua các giai đoạn

lịch sử

MỤC TIÊU CỦA HỌC PHẦN

-Cung cấp kiến thức đại

cương về VM nhân loại.

-Làm rõ đặc trưng riêng &

- Biến thành hành động trong học tập

và hoạt động thực tiễn.

* Thái độ

CHƯƠNG MỞ ĐẦU

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG

Kiến thức

1 Hiểu được khái niệm Văn minh, phân biệt văn hóa – văn minh – văn hiến – văn vật.

2 Cách nhận diện một nền văn minh

3 Có những hiểu biết căn bản về các nền VM lớn trên Thế giới

1 Có ý thức tự giác chủ động tìm hiểu nghiên cứu VM nhân loại

2 Hiểu được tầm ảnh hưởng của các nền VM đối với cuộc sống con người

3 Quí trọng những giá trị của văn minh nhân loại

1 Khái niệm Văn minh

Trong tiếng Pháp là civilisation Trong tiếng Anh là civilization

là hoạt động khai phá làm thoát khỏi trạng thái nguyên thủy

Trong tiếng Việt chữ văn minh chỉ giai đoạn có trình

độ phát triển đạt đến một mức nhất định của xã hội

loài người, sau thời đại dã man kể từ khi có thuật luyện kim và chữ viết với những đặc trưng riêng của nền văn hoá vật chất và tinh thần

Trong tiếng Hán văn là người, minh là sáng văn

minh chỉ một dân tộc, một nhân loại đã khai sáng, đã

bước vào đời sống trí tuệ hiền minh

Văn minh là trạng thái tiến bộ cả về

hai mặt vật chất và tinh thần của xã hội loài người, tức là trạng thái phát

triển cao của nền văn hóa Trái với

văn minh là dã man.

1 Khái niệm Văn minh

CUỘC SỐNG LOÀI NGƯỜI THỜI NGUYÊN THUỶ

Việc tìm ra lửa đánh dấu một

bước tiến nhảy vọt trong lịch sử loài người

HÁI LƯỢM TRỒNG TRỌT

SĂN BẮT CHĂN NUÔI

ữ v iết ra đ

ời đ án

h d ấu

b

Nhà nước xuất hiện đầu tiên vào cuối thiên niên kỉ III - đầu thiên niên kỉ IV Tr.CN - Loài người bước vào xã hội văn minh

Văn minh là trạng thái phát triển cao của nền văn hóa Vậy văn hóa là gì?

- Văn hóa bắt nguồn từ tiếng La tinh “Cultus” có nghĩa là

trồng trọt chăm bón cây trồng.

- Trong tiếng Anh văn hoá là Culture.

- Trong Hán Việt: văn là vẻ đẹp, hoá là trở thành.

- Văn hoá khai trí, bồi dưỡng tâm hồn con người

1 Khái niệm Văn minh

Văn minh là trạng thái phát triển cao của nền văn hóa Vậy văn hóa là gì?

Văn hóa là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử.

Một số khái niệm liên quan đến văn hoá và văn minh

- Văn hiến: Dùng để chỉ những giá trị tinh thần do những

người có tài đức chuyển tải sáng tạo.

- Văn vật: Là truyền thống văn hóa tốt đẹp được thể hiện

thông qua một đội ngũ hiền tài và hiện vật hay di tích trong lịch sử.

2 Các nền văn minh lớn trên thế giới

Hạ lưu các con sông lớn ở châu Á và châu Phi đã hình thành ra bốn trung tâm văn minh sớm nhất của nhân loại

đó là trung tâm văn minh Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Hoa

Ở phương Tây, có hai trung tâm văn minh xuất hiện muộn hơn, đó là văn minh Hy Lạp và La Mã (khoảng cuối TNK III đến đầu TNK II TCN) Mặc dù xuất hiện muộn hơn các nền VM phương Đông, nhưng nhờ kế thừa các thành tựu của các nền VM PĐ nên nền VM Hy - La đã để lại cho nhân loại nhiều giá trị quan trọng

ĐỊA TRUNG HẢI

HỒNG HẢI

AI CẬP

LI BI

XU ĐĂNG

IRẮ C

VỊNH PEC XICH

XIRI

THỔ NHĨ KỲ

IRAN

Lược đồ khu vực VM Lưỡng Hà cổ đại và vị trí ngày nay

Lược đồ khu vực VM Ấn Độ cổ đại và vị trí ngày nay

Lược đồ khu vực VM Trung Quốc cổ đại và vị trí ngày nay

Lược đồ

La mã Tr.CN

Lược đồ Hy Lạp và Roma

RÔ -M A

HY LẠP

Thank You !

CHƯƠNG 1

VĂN MINH BẮC PHI VÀ TÂY Á

www.themegallery.com Company Logo

MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG

Kiến thức

1 Hiểu biết về bản chất và những thành tựu chủ yếu của nền văn minh

Ai Cập

2 Tổng quan về VM Lưỡng Hà, những thành tựu tiêu biểu

3 TQ về VM Ả Rập: Đạo Hồi, Văn học, Nghệ thuật, Khoa học, Giáo dục

MỤC

TIÊU

1.1.1 Những điều kiện hình thành nền VM Ai Cập1.1.2 Các thời kỳ phát triển của lịch sử VM Ai Cập1.1.3 Thành tựu và đặc trưng riêng của VM Ai Cập

Đóng góp của VM Ai Cập đối với sự phát triển và

thịnh vượng chung của XH loài người.

1.1 Văn minh Ai Cập cổ đại

1.1.1 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH

Hồn

g Hải Địa Trung Hải

SÔNG NIN

- Dài 6671 km (Nile Trắng, Nile xanh).

- Đoạn chảy qua Ai Cập dài 700km.

“Ai Cập là tặng phẩm

của sông Nile”

Uganda

ĐỒNG BẰNG SÔNG NILE

* Điều kiện tự nhiên

- Khí hậu: mang tính sa mạc, phía Bắc điều

- Tài nguyên thiên nhiên: Dầu mỏ, khí đốt,

nhiều loại đá quý (đã vôi, badan, hoa

cương, thạch cao, đá tan, mã não )

1.1.1 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH

* Điều kiện dân cư, kinh tế

- Thời cổ đại: Libi, da đen, Xêmit.

- Ngày nay chủ yếu là người Arập.

:

1.1.1 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH

1.1.2 CÁC THỜI KỲ PHÁT TRIỂN LỊCH SỬ

1.1.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM AI CẬP CỔ ĐẠI

1 Chữ viết

❖ 3000 năm Tr.CN: sáng tạo ra chữ tượng hình Để diễn tả những

khái niệm trừu tượng thì họ mượn ý

❖ Sau này hình thành ra hệ thống 24 chữ cái

❖ TNK II Tr.CN: người Híchxốt đã học cách viết của người Ai Cập

để ghi lại các ngôn ngữ của mình Về sau này, loại chữ viết ấy lại

ít nhiều ảnh hưởng tới người Phênixi và người Phênixi đã sáng tạo ra vần chữ cái A, B…

❖ Những chữ tượng hình của người Ai Cập được khắc trên đá, viết

trên da, gỗ, gốm nhưng nhiều nhất là được viết trên vỏ cây sậy papyrus

Chữ tượng hình Ai Cập

Tấm bia Rosetta - 1798

Cây Papyrus Giấy papyrus

Chữ tượng hình trên một bức vẽ

2 Văn học

❖ Ai Cập cổ đại có một kho tàng văn học khá phong phú, bao gồm: tục ngữ, thơ ca trữ tình, các câu chuyện mang tính chất đại lý, giáo huấn, trào phúng, truyện thần thoại…

❖ Những truyện tiêu biểu: Truyện kể của Ipuxe, Truyện hai anh em Nói Thật và Nói Láo, Lời răn dạy của Đuaup, Sống sót sau vụ đắm thuyền…

Một cuốn sách viết trên giấy papyrus

1.1.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM AI CẬP CỔ ĐẠI

1.1.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM AI CẬP CỔ ĐẠI

3 Tôn giáo

❖ Ban đầu: Thờ đa thần, mỗi vùng thờ mỗi vị thần tự nhiên

❖ Thời kì thống nhất quốc gia: ngoài những vị thần riêng của mỗi

địa phương còn có các vị thần chung như thần Mặt trời (Ra), thần sông Nin (Osiris )

❖ Người Ai Cập cổ tin rằng con người có hai phần: hồn và xác Coi

trọng việc thờ cúng người chết

❖ Kĩ thuật ướp xác vì vậy cũng rất phát triển

❖ Thờ các loài động vật: Chó sói, cá sấu, mèo, rắn,bò mộng Apix

❖ Ngoài các con vật có thực, người Ai Cập còn thờ các con vật

tưởng tượng như phượng hoàng, nhân sư

không làm hại cơ thể

Khám phá

xác ướp

Ai Cập

Thần Ra

Thần Shu Địa Thần Geb và

Thần

Thần Nephthys

1.1.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM AI CẬP CỔ ĐẠI

4 Nghệ thuật

4.1 Kiến trúc:

❖ Đạt đến trình độ cao, đặc biệt nhất là Kim tự tháp.

❖ Chức năng: Là nơi chôn cất của các vua Ai cập (Pharaon) Thể

hiện quyền lực của các vị vua

❖ Lịch sử xây dựng:

- Xây dựng từ thời kỳ Cổ vương quốc, nhiều nhất vào thời kỳ vương

triều IV

- Hiện nay đã phát hiện khoảng 70 Kim tự tháp lớn nhỏ khác nhau

trong đó có 3 Kim tự tháp nổi tiếng nằm ở gần thủ đô Cairo

- Lớn nhất là Kim tự tháp Kheops cao tới 146,6 m, đáy hình vuông,

mỗi cạnh dài 230m

Pharaon Djoser

(2778-2723 TCN),

vương triều III

ông cho xây kim tự tháp

lớn đầu tiên của Ai Cập

Kim tự tháp có thềm của Djoser tại Saqqara.

Đây là một ngôi tháp có 6 bậc, cao 60m, đáy là một hình chữ nhật dài 120m, rộng 106m

Xung quanh tháp Djoser có đền thờ và mộ những thành viên trong gia đình và những người thân cận

Quần thể Kim tự tháp

Kheops

➢ Xây dựng vào năm 2.600 tr CN, thời

kỳ trị vì của vua Cheops (Kim Tự Tháp

Kim tự tháp Khafren cao 137m, cạnh đế 215m

Kim Tự Tháp Mikerin cao 66 m, cạnh đế 105m

1.1.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM AI CẬP CỔ ĐẠI

4 Nghệ thuật

4.2 Các công trình kiến trúc khác và nghệ thuật điêu khắc

❖ Ngoài việc xây dựng các lăng mộ, người Ai Cập cổ còn để lại ấn

tượng cho đời sau qua các công trình điêu khắc Đặc biệt nhất là tượng Nhân Sư (Sphinx) cao hơn 20m ở gần Kim tự tháp Khefren

❖ Các công trình kiến trúc khác: đền, đài, tượng…

Tượng Sphynx dài 55 m, cao 20 m, chỉ riêng cái tai

đã dài 2 m

Có người cho rằng trong tượng có gian phòng dùng để tế thần,

phía dưới có con đường ngầm

Tượng nhân sư (Sphinx)

Nhân sư Ai Cập với đôi mắt đầy bí hiểm

Đền Karnak

Colossi of Memnon, hai bức tượng đá khổng lồ

tạc Pharaoh Amenhotep III.

Thung lũng

của các vị vua

Thung lũng của các bà hoàng hậu

1.1.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM AI CẬP CỔ ĐẠI

5 Khoa học tự nhiên

❖ Thiên văn: người Ai Cập cổ đã vẽ được bản đồ sao, họ đã xác

định 12 cung hoàng đạo và sao Thuỷ, Kim, Hoả, Mộc, Thổ

❖ Lịch pháp:

- Một năm của họ có 365 ngày với 3 mùa, mỗi mùa có 4 tháng, mỗi tháng có 30 ngày

- Năm ngày còn lại được xếp vào cuối năm làm ngày lễ Để chia

thời gian trong ngày, họ đã chế ra đồng hồ mặt trời và đồng hồ nước

Đồng hồ mặt trời

Lịch của người

Ai Cập cổ

1.1.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM AI CẬP CỔ ĐẠI

5 Khoa học tự nhiên

❖ Về toán học: sớm phát triển: hệ đếm cơ số 10, thành thạo các

phép tính cộng trừ; cần nhân và chia thì thực hiện bằng cách cộng trừ nhiều lần

❖ Về hình học: trong một tam giác vuông thì bình phương cạnh

huyền bằng tổng bình phương hai cạnh góc vuông Số Pi của họ tính = 3,14

❖ Về Y học: các chuyên khoa như khoa nội, ngoại, mắt, răng, dạ

dày Họ đã biết giải phẫu và chữa bệnh bằng thảo mộc

Ban đầu Người Ai Cập viết số theo hình ngón tay, về sau cải tiến thành vạch

KẾT LUẬN

Ai Cập cổ đại là 1 trong những ngọn nguồn của nền văn minh nhân loại Nhân dân Ai Cập đã đạt được những thành tựu to lớn về mọi mặt: chữ viết, lịch pháp, nghệ thuật, hình học, tri thức khoa học, đại số…và đã từng có ảnh hưởng sâu sắc tới Tây Âu và châu Âu, đã có những cống hiến vô cùng lớn lao đối với nền văn minh nhân loại cũng như với lịch sử phát triển của loài người.

MỤC

TIÊU

1.2.1 Những điều kiện hình thành nền VM Lưỡng Hà1.2.2 Các thời kỳ phát triển của lịch sử VM Lưỡng Hà1.2.3 Thành tựu và đặc trưng riêng của VM Lưỡng Hà

Đóng góp của VM Lưỡng Hà đối với sự phát triển

và thịnh vượng chung của XH loài người.

1.2 Văn minh Lưỡng Hà cổ đại

* Điều kiện tự nhiên

- Vị trí địa lý

- Bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp

(MESOPOTAMIE)

- Nằm giữa lưu vực của hai con

sông lớn: Tigris và Euphrates

- Phía Bắc: dãy núi Acmenia

- Phía Tây: là sa mạc Xiri

- Phía Đông: giáp Ba Tư (Iran)

- Phía Nam: là vịnh Ba Tư (Pec

xich)

IRẮC

VỊNH PEC XICH

* Điều kiện tự nhiên

- Khí hậu: nóng ẩm, thực vật

phong phú, đa dạng

- Địa hình: đồng bằng rộng lớn

phì nhiêu

-Thuỷ văn: nguồn nước dồi dào

-Đất đai: Đất phù sa màu mỡ bồi

đắp từ sông Tigơrơ và Ơphơrát.

-Tài nguyên thiên nhiên: giàu tài

nguyên đất sét quý

1.2.1 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH

NHỮNG THÀNH TỰU CỦA NỀN VĂN MINH LƯỠNG HÀ LƯU LẠI TRÊN ĐẤT SÉT

CÁC CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG SỬ DỤNG TRÊN NỀN ĐẤT SÉT

* Điều kiện tự nhiên

=> Là vùng đất phì nhiêu màu

mỡ

=> Không có biên giới hiểm

trở bảo vệ

=> Trở thành nơi tranh giành

của nhiều tộc người khác

nhau

1.2.1 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH

* Điều kiện dân cư

➢Thế kỷ IV TCN Cư dân cổ xưa nhất là người

Xu-me, từ vùng trung Á đến

➢ Đến thế kỉ III TCN, người Ác-cát (bộ tộc người

Xê Mít) từ Xyri đến

➢ Ngoài ra còn có nhiều bộ tộc người khác từ bên

ngoài tràn vào sinh sống

➔ Thành phần cư dân phức tạp nhưng đã xây dựng

được một quốc gia vững mạnh nhất ở Tây Á

1.2.1 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH

Tượng người Xume

1.2.2 CÁC THỜI KỲ PHÁT TRIỂN VĂN MINH

1.2.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

1 Chữ viết

❖ Trong thời kỳ đầu (cuối thế kỷ IV TCN), chữ viết của Lưỡng Hà

cũng là chữ tượng hình, do người Xume sáng lập

❖ Sau này chữ tượng thanh ra đời (biểu đạt các âm từ).

❖ Người Lưỡng Hà cũng cho ra đời chữ tiết hình được viết lên các

tấm đất sét khi còn ướt, do người Xume sáng tạo.

❖ Lúc đầu có khoảng 2000 chữ tượng hình, về sau còn lại khoảng

600 chữ và họ thường sử dụng khoảng 200 chữ.

❖ Đầu TK XIX, một số nhà nghiên đã dịch được chữ tiết hình của

người Lưỡng Hà (người Atxiri) và môn Atxiri học được ra đời.

1.2.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

1 Chữ viết

❖ Thế kỉ IX TCN, người Phênixi

đã sáng tạo ra 22 chữ cái, kí

hiệu bằng phương pháp ghi âm,

người ta diễn tả được tất cả các

sự vật, kể cả những nội dung

phức tạp nhất

❖ Hệ thống chữ cái Phênixi được

truyền qua nhiều nước ở Châu

Âu và đây chính là nguồn gốc

của chữ Hy Lạp, chữ La tinh và

chữ Nga

Chữ hình định viết trên đất sét của người Lưỡng Hà

Người Sumer và chữ viết hình góc

CHỮ VIẾT LƯỠNG HÀ

1.2.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

2 Văn học

❖ Có hai thể lọai chủ yếu là: văn học dân gian và sử thi

❖ Văn học dân gian: ca dao, truyện ngụ ngôn

❖ Tác phẩm tiêu biểu như: (Gigamesh – ông vua muốn làm người

bất tử)…

❖ Sử thi: ra đời từ thời người Xume, đến thời Babilon thì chiếm vị

trí quan trọng Loại văn học này chịu ảnh hưởng sâu sắc tôn giáo, chủ đề chủ yếu ca ngợi các thần

❖ Có các truyện tiêu biểu như: "Khai thiên lập địa", "Nạn hồng

thủy"

1.2.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

3 Tôn giáo

❖ Cư dân Lưỡng Hà thờ đa thần giáo: bao gồm các thần trong tự

nhiên, sùng bái các loài động vật, và thờ cúng người chết

❖ Thần trong tự nhiên:

+ Thần trời Anu, đây là vị thần cao nhất, là cha các vị thần

+ Thần đất: Enlin, rất quan trọng.

+ Thần nước: Ea, con của thần Anu.

+ Thần Mácduc còn được coi là thần sao Mộc

+ Thần Ixta thì được coi là thần sao Kim

Thần Marduk gắn liền với sao Mộc Hình con dấu quân đội Babylon.

1.2.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

4 Luật pháp

❖ Lưỡng Hà là khu vực có những bộ luật cổ xưa nhất từ khoảng thế

kỉ XXIII-XXI TCN

❖ Luật Hammurabi là bộ luật nổi tiếng và quan trọng nhất của thế

giới cổ đại, ngày nay còn nguyên vẹn

❖ Bộ luật Hammurabi phản ánh các hoạt động kinh tế, chính trị,

văn hoá và xã hội của vương quốc Babylon cổ đại

❖ Bộ luật không chỉ có ý nghĩa về mặt pháp lý mà còn là nguồn tư

liệu qúy, phong phú cho người đời sau biết những giá trị vật chất

và tinh thần thời đó

Hoàng đế Hammurabi

(1792 đến 1750) tr.CN Văn bản khắc trên bia đá của

bộ luật Hammurabi

1.2.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA

VM LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

5 Nghệ thuật

❖ Kiến trúc: Chủ yếu là đền tháp, cung điện

• Tiêu biểu là kiến trúc thành Babilon

• Vườn treo Babilon, do vua Nabuchad xây dựng là kiến trúc nổi

tiếng của thế giới cổ đại, một trong bảy kì quan thế giới cổ đại Vườn treo được xây dựng theo hướng gió nên hương thơm của các loại hoa lan toả khắp nơi

❖ Điêu khắc: Tiêu biểu là tượng và những bức phù điêu Nổi tiếng

như: tượng thần Átxiri và bia luật Hammurabi