Phố chuyên doanh tp hcm tiềm năng lớn trong việc phát triển du lịch của đất nước giai đoạn hội nhập khu vực và thế giới

Là một thành phố ừẻ hơn nhiều so với thủ đô Hà Nội, với hơn 300 năm hình thành và phát triển, thành phố Hồ Chí Minh cũng mang trong mình không ít những yếu tố độc đáo của văn hóa vật thể

ßyJL Ằ'*x f tviva

/ 0 2 - LLfĩf

ĐẠI HỌC MỜ THÀNH PHỔ HỒ CHÍ MINH

KHOA ĐÔNG NAM Á HỌC

Tên sinh viên: PHẠM NGỌC KHÁNH PHƯƠNG

50460119 DN04VH

Đ é tả i:

PHỐ CHUYÊN DOANH TP.HCM

TIỀM NĂNG LỚN TRONG VIỆC PHÁT TRIÊN

DU LỊCH CỦA ĐẤT NƯỚC - GIAI ĐOẠN

HỌINHÂP KHU Vực VÀ THẾ GIỚI

I

III

I.

Ị

DẪN LUẬN 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đ ề 2

3 Phương pháp nghiên cứu 3

4 Phạm vi nghiên cứu và giới hạn của đề tà i 4

5 Bố cục 4

CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN 1.1 Các thuật ngữ liên quan đến đề tài: .5

1.1.1 Khái niệm về phố chuyên doanh 5

1.1.2 Khái niệm về hội nhập và hội nhập ưong du lịch 7

1.2 Vài nét về Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí M inh: 8

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Sài Gòn - TP Hồ Chí M inh 8

1.2.1.1 Lịch sử hình thành vùng đất Sài Gòn 8

1.2.1.2 Lịch sử đấu tranh chống Pháp và chống Mỹ của quân và dân Sài G ò n 10

1.2.2 Vị trí địa lý - điều kiện tự n h iê n 12

1.2.3 Tổ chức hành ch ín h 13

1.2.4 Cơ cấu và tốc độ phát triển kinh tế 14

1.2.5 Đời sống văn hóa - xã hội của cư dân TP Hồ Chí Minh 15

1.2.6 Hoạt động du lịch của TP HCM ừong những năm gần đ â y 18

CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ CÁC PHỐ CHUYÊN DOANH THÀNH PHÓ HỒ CHÍ MINH 2.1 Lịch sử hình thành phố chuyên doanh TP Hồ Chí M in h 22

2.2 Thực trạng hoạt động của các phố chuyên doanh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh .26

2.2.1 Tổng quan về các phố chuyên doanh thành phố Hồ Chí M inh 26

2.2.2 Các mặt tích cực - giá trị văn hóa và những hạn chế của phố chuyên doanh thành phố Hồ Chí M inh 28

phố Hồ Chí M inh 28

2.2.2.2 Những mặt hạn chế của phố chuyên doanh TPHCM 31

2.3 Các phố chuyên doanh tiêu biểu và những mặt thuận lợi, hạn chế cũng như tiềm năng phát triển du lịch 31

2.3.1 Phố chuyên doanh đồ cổ Lê Công Kiều, Q 1 31

2.3.2 Phố chuyên doanh nhạc cụ Nguyễn Thiện Thuật, Q 3 33

2.3.3 Phố chuyên doanh đầu lân và trang phục sân khấu hát bội, cải lương Lương Nhữ Học, Q 5 34

2.3.4 Phố chuyên doanh vịt, heo quay Tạ Uyên, Q 11 .35

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT HUY TIÊM NĂNG CỦA PHỐ CHUYÊN DOANH TP.HCM TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỦA ĐẤT NƯỚC - GIAI ĐOẠN HỘI NHẶP KHƯ vực VÀ THẾ GIỚI 3.1 Thực trạng hội nhập khu vực và thế giới của du lịch Việt Nam trong thời gian q u a 37

3.2 Các giải pháp phát huy tiềm năng của phố chuyên doanh TP.HCM 43

KẾT L U Ậ N 51

TÀI LIỆU THAM K H Ả O 52 PHỤ LỤC

- Phụ lục 1: Danh mục các phố chuyên doanh TPHCM (Do chúng tôi tổng hợp

và có bổ sung từ nghiên cứu của PGS TS Nguyễn Minh Hòa)

- Phụ lục 2: Hình ảnh một vài phố chuyên doanh TPHCM (Do tác giả tự chụp)

- Phụ lục 3: Bảng hỏi phỏng vấn vả kết quả

DẪN LUẬN

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

* Trong những thập kỷ gần đây, du lịch “ngành công nghiệp không khói”

-đã ữở thành một hiện tượng kinh tế - xã hội phổ biến ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, tạo ra một nguồn lợi nhuận khá lớn, giải quyết công ăn việc làm, đồng thòi thúc đẩy các dịch vụ khác phát triển Chính vì thế, nhu cầu tạo ra nét đặc sắc mà người ta thường hay gọi là “bản sẳc đô thị” cho mỗi địa phương, mỗi thành phố và cao hơn là mỗi quốc gia trở nên hiện thực hơn trong việc thu hút khách du lịch.Như giới kiến trúc và đô thị học vẫn thường truyền nhau câu nói: “Một thành phố không có di sản văn hóa giống như người không có ký ức; không có công trình

cổ chẳng khác nào như khuôn mặt người không có nếp nhăn” \ Nhận định này cho thấy vai trò to lớn của các di sản văn hóa trong diện mạo của mỗi quốc gia, lẽ tất nhiên, tác động không ít đến việc phát triển về du lịch của những quốc gia này

Tại thủ đô Hà Nội, ngoài những đỉa danh như Hồ Hoàn Kiếm, Lăng Chủ tịch, Quảng trường Ba Đình, Đền Ngọc Sơn, Văn Miếu Quốc Tử Giám, v.v ta dễ dàng nhận ra một không gian văn hóa mang đậm tính cộng đồng của người Việt xưa

và nay, đó chính là công trình cổ “36 phố phường”, là di sản văn hóa đã góp phần phát triển mạnh mẽ về du lịch nơi đây Trải qua bao thăng trầm của 1000 năm Thăng Long lịch sử, chịu sự tác động của nền kinh tế thị trường, của quá trình hội nhập khu vực và thế giới, ở một góc nhìn nào đó, người Hà Nội vẫn giữ được cái

“hồn ”, giữ được nét văn hóa cộng đồng đặc sắc của những phố chuyên doanh này.

Là một thành phố ừẻ hơn nhiều so với thủ đô Hà Nội, với hơn 300 năm hình thành và phát triển, thành phố Hồ Chí Minh cũng mang trong mình không ít những yếu tố độc đáo của văn hóa vật thể và phi vật thể, không ít những di sản vãn hóa đã làm nên tên tuổi của mảnh đất Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh Trong số đó, phải kể đến các “phố chuyên doanh”, là một sản phẩm kinh tế - văn hóa - xã hội độc đáo của thành phố Trong các sách hướng dẫn du lịch của các tổ chức lữ hành quốc tế đều có giói thiệu về một vài “phố chuyên doanh” của Sài Gòn như một

1 PGS TS Nguyễn Minh Hòa, Phổ chuyên doanh ở Sài Gòn - TP Hồ Chì Minh, Lịch sử— Hiện tại và Tương lai, NXB ĐHQG TP.HCM, 2007.

điểm du lịch văn hóa đặc sắc đối với du khách Nhưng đó chỉ là phác thảo sơ khởi, hầu như chưa có tài liệu hướng dẫn du lịch nào giới thiệu một cách trọn vẹn về diện mạo “phố chuyên doanh” của thành phố Hồ Chí Minh.

Là một sinh viên chuyên ngành văn hóa, một người con của thành phố Hồ Chí Minh, tôi luôn muốn tìm hiểu về vùng đất này, đặc biệt là những nét văn hóa đặc sắc nơi đây, ứng dụng vào đời sống thực tiễn nhằm góp phần cho sự phát triển

du lịch của đất nước Nhận thấy “Phố chuyên doanh” là một minh chứng rõ nét cho tình cộng đồng - một đặc trưng văn hóa - của người Việt, vốn đã rất lạ mắt đối với người phương Tây, lại chứa đựng nhiều tiềm năng lớn, nếu biết khai thác và đầu tư đúng cách về mặt du lịch chắc chắn sẽ thu hút ngày càng nhiều du khách nước ngoài đến với thành phố Hồ Chí Minh

Qua việc khảo sát thực tế cũng như nghiên cứu sâu tại một vài “phố chuyên doanh” tiêu biểu, chúng tôi mạnh dạn đề xuất các giải pháp phù hợp để phát triển du lịch tại “phố chuyên doanh” trong giai đoạn hội nhập khu vực và thế giới Đó là lý

do dẫn dắt chúng tôi chọn thực hiện đề tài “Phố chuyên doanh TP Hồ Chí Minh, tiềm năng lớn trong việc phát triển du lịch của đất nước - Giai đoạn hội nhập khu vực và thế giới”

2 LỊCH SỬ NGHIÊN c ứ u VẤN ĐỀ

Là một trung tâm kinh tế - du lịch lớn của cả nước, du lịch ở thành phố Hồ Chí Minh là một nội dung được trình bày trong rất nhiều tài liệu hướng dẫn du lịch

trong và ngoài nước, v ề sách, có các quyển như: “Đất Phương Nam” của Bửu

Ngôn, “Giới thiệu các tuyến du lịch Nam Bộ” của Trần Huy Hùng Cường, “Non nước Việt Nam” của Tổng cục Du lịch Việt Nam, Ngoài ra còn có các tài liệu hướng dẫn du lịch của thành phố như: “Sách hướng dẫn du lịch TP Hồ Chí Minh”

do Trần Đình Cường sưu tầm và biên soạn, cẩm nang “Sài Gòn 24 giờ” của Nhà Xuất bản Thế giới, Những quyển sách nảy chủ yếu giới thiệu về các di tích lịch

sỏ - văn hóa, các danh thắng và những lễ hội ở thành phố Hồ Chí Minh, ít thấy đề cập đến “phố chuyên doanh”, cũng là nội dung cần quan tâm gắn với lịch sử thăng trầm của thành phố Còn các tài liệu hướng dẫn du lịch của các công ty lữ hành quốc tế thì có nhắc đến “phố chuyên doanh” như một minh chứng văn hóa - xã hội đặc sắc, nhưng cũng chỉ dừng lại ở mức giới thiệu sơ nét về vấn đề này

Theo sự hiểu biết của chúng tôi, hiện nay chỉ có một công trinh nghiên cứu sâu về “phố chuyên doanh” của thành phố Hồ Chí Minh, đó là quyển sách “Phố chuyên doanh ở Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh, Lịch sử - Hiện tại và Tương lai” của PGS.TS Nguyễn Minh Hòa, bộ môn Đô thị học, trường ĐH Khoa học Xã hội và

Nhân văn, ĐHQG TPHCM Đây là quyển sách giới thiệu gần như trọn vẹn về phố chuyên doanh của thành phố Hồ Chí Minh, dưới lăng kính của kiến trúc và đô thị học nhưng qua đó cũng đã thể hiện được một cách khái quát diện mạo văn hóa - lịch sử hết sức độc đáo của khu vực này

Ngoài ra chúng tôi còn tham khảo công trinh nghiên cứu về “khu phố Tây” - một phần của phố chuyên doanh thành phố Hồ Chí Minh, do sinh viên khoa Đông Nam Á học, ĐH Mở TPHCM thực hiện vào tháng 8/2007 “Từ kinh nghiệm của khu Khaosan - Bangkok, Thái Lan thử đề ra giải pháp phát triển mô hình “Khu phố Tây” TP Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao hiệu quả các hoạt động du lịch Việt Nam hội nhập khu vực và thế giới”

' Qua các nguồn tài liệu trên, rõ ràng việc sử dụng yếu tố lịch sử văn hóa

-kinh tế trong phát triển du lịch ở các “phố chuyên doanh” thành phố Hồ Chí Minh vẫn đang còn là một vấn đề bỏ ngỏ Hy vọng đề tài “Phố chuyên doanh thành phố

Hồ Chí Minh, tiềm năng lớn toong việc phát triển du lịch của đất nước giai đoạn hội nhập khu vực và thế giới” sẽ có ý nghĩa khoa học thực tiễn nhất định, góp phần vào

sự phát triển của ngành du lịch thành phố

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN c ứ u

Để giải quyết nhiệm vụ đặt ra, chúng tôi sử dụng:

Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu và xử lý những thông tin thu thập được từ nhiều nguồn tài liệu khác nhau (sách, tài liệu văn bản, thông tin trên internet, )

Với mong muốn đề tài cho ra kết quả khoa học nhất định, chúng tôi còn sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic để nhận định, đánh giá và nối kết vấn đề cần nghiên cứu

Bên cạnh đó, việc khảo sát thực tế tại các “phố chuyên doanh” trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 5/8 đến 25/8/2008 được chúng tôi xem là phương

• pháp chủ đạo và xuyên suốt quá trình thực hiện đề tài

Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng phương pháp điều tra xã hội học, lập bảng hỏi phỏng vấn các đối tượng đang kinh doanh tại phố chuyên doanh và một vài du khách nước ngoài đến du lịch, sinh sống và làm việc tại đây.

4 PHẠM VI NGHIÊN c ứ u VÀ GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI

Đối tượng nghiên cứu của khỏa luận tốt nghiệp chính là các phố chuyên doanh tại thành phố Hồ Chí Minh Trong đó tập trung vào bốn “phố chuyên doanh” tiêu biểu, được xem là khá “độc đáo” và “chuyên biệt” của thành phố:

- Phố chuyên doanh đồ cổ Lê Cồng Kiều, Q 1

- Phố chuyên doanh nhạc cụ dân tộc Nguyễn Thiện Thuật, Q.3

- Phố chuyên doanh đầu lân và trang phục sân khấu hát bội, cải lương Lương Nhữ Học Q.5

- Phố chuyên doanh thịt quay Tạ Uyên, Q 11

CHƯƠNG 1: TỐNG QUAN

1.1 CÁC THUẬT NGỮ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1.1 Khái niệm về phố chuyên doanh

Hiểu theo nghĩa thuần nhất của ngôn ngữ, “chuyên doanh” ở đây có nghĩa là

kinh doanh chuyên về một loại hàng hóa nhất định hoặc một vài mặt hàng có cùng chủng loại và chức năng với nhau. Vậy, “phố chuyên doanh” hiểu một cách nôm na

là một con phố mà hình thức thương mại tại đây là chuyên doanh.

Định nghĩa đến đây chúng tôi gặp phải một vấn đề lớn, bởi người dân ở miền Nam nói chung và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, trong phương ngữ Nam Bộ lại không sử dụng từ ngữ “phố” mà thay vào đó là từ “đường” Từ ngữ “phố” chỉ được

sử dụng tại vùng đồng bằng phía Bắc, trong phương ngữ Bắc Bộ Đặc biệt là tại thủ

đô Hà Nội, cụm từ “36 phố phường”, chỉ các phố chuyên doanh mà tên gọi của nó

đã chỉ rõ mặt hàng hay loại hình chuyên doanh ở đấy, như: phố Hàng Bạc chuyên mua bán bạc nén; phố Hàng Bài chuyên làm các cỗ bài lá như tổ tôm, tam cúc; phố Hàng Bún nổi tiếng với nghề làm bún; phố Hàng Cá tập trung bán cá; phố Hàng Cân chuyên sản xuất và bán cân; phố Hàng Chai chuyên bán chai lọ và bao chè cũ; phố Hàng Chiếu là nơi bán chiếu, bán bát; phố Hàng Cót chuyên đan và bán các loại cót bằng tre nứa; phố Hàng Da chuyên da thuộc; phố Hàng Dầu chuyên bán các thứ dầu thảo mộc; và các phố khác như: phố Hàng Bè, Hàng Bồ, Hàng Bông, Hàng Buồm, Hàng Bút, Hàng Cháo, Hàng Chỉ, Hàng Chĩnh, Hàng cỏ , Hàng Đào, Hàng Đậu, Hàng Điếu, Hàng Đồng, Hàng Đường, Hàng Gà, Hàng Gai, Hàng Giầy, Hàng Giấy, Hàng Hành, Hàng Hòm, Hàng Hương, Hàng Khay, Hàng Khoai, Hàng Lược, Hàng Mã, Hàng Mành, Hàng Mắm, Hàng Muối, Hàng Ngang, Hàng Nón, Hàng Phèn, Hàng Quạt, Hàng Rươi, Hàng Than, Hàng Thịt, Hàng Thiếc, Hàng Thùng, Hàng Tre, Hàng Trống, Hàng Vải và Hàng Vôi 2

Ở thành phố Hồ Chí Minh, tuy tên gọi không chỉ rõ mặt hàng chuyên doanh

ở đó, nhưng chúng ta vẫn thường nghe nói đến một số nơi kinh doanh khá nổi tiếng như: muốn mua vật liệu xây dưng và hang trí nội thất thì đến Tô Hiến Thành hay

2 Nguyễn Bắc - Nguyễn Vinh Phúc, Hà Nội, Phố làng biên niên sử, NXB H à Nội 1999, tr.28 - 40.

Bạch Đằng; mua đồ gỗ thì ra Ngô Gia Tự, Cộng Hòa; mua xe thì ra Lý Tự Trọng, Phan Đăng Lưu; cá cảnh có ở Nguyễn Thông; in ấn ở Lý Thái Tổ; hay các nơi kinh doanh ăn uống được đông đảo mọi người biết đến như Lẩu Cá Kèo ở Sư Thiện Chiếu; bột chiên, bánh khoai chiên, hủ tíu ở Võ Văn Tần; gà nướng Lê Quang Định;

phố ốc Nguyễn Thượng Hiền;

Nhiều ý kiến cho rằng, vậy thi chúng tôi nên gọi là “khu chuyên doanh” vi lý do: “Phố” là khái niệm chỉ dùng ở miền Bắc như đã nói ở trên, nghe có vẻ nhỏ hẹp, còn những nơi chuyên doanh ở thành phố Hồ Chí Minh thì rộng lớn hơn nhiều, có mặt hàng chuyên doanh còn hiện diện ở cả 2, 3 con đường giao nhau; gọi “khu chuyên doanh” là hợp lý hơn cả, trên hết còn thể hiện được tính năng động và quy

mô kinh doanh của thành phố mang tên Bác

Tuy nhiên, sau thời gian nghiên cứu về đề tài này, kết hợp với những tư liệu tham khảo sẵn có, chúng tôi quyết định gọi là “phố chuyên doanh”, bởi tính chất cũng như ý nghĩa của khái niệm về phố chuyên doanh:

- Khái niệm phố: Một thành phố có rất nhiều đường, nhưng không phải con đường nào cũng được gọi là phố Những con đường có thể được gọi là phố khi mà ở

một hoặc hai bên con đường trục đó có nhà cửa của người dân, tuy nhiên số lượng nhà ở không quá ít và không rời rạc với những khoảng cách quá xa nhau Những nhà ở đó khá liền lạc nhau tạo nên dãy dài chạy dọc theo trục đường và sát ngay đường, từ nhà ở của người dân đến đường di được nối bằng vỉa hè nhỏ đóng vai trò

là trung gian chuyển tiếp (xa lộ, đường cao tốc không được coi là phố) 3

- Ở thành phố Hồ Chí Minh, phố chuyên doanh có thể hiểu là cà một đường phố dài, chẳng hạn như Tô Hiến Thành bán vật liệu xây dựng; một con phổ trung bình như Huỳnh Thúc Kháng chuyên doanh băng đĩa nhạc; nhưng cũng có khi chi

là một đoạn phổ ngắn chỉ chừng hơn 100 mét với ít nhất 10 gian hàng liên tiếp hoặc

sát gần nhau, điều quan trọng là hàng hóa bán ở đoạn phố ngắn này thuộc loại hàng đặc biệt, không phổ thông, hay là hàng hiếm, đắt tiền và khó kiếm Chẳng hạn phố chuyên doanh tranh vẽ Trần Phú hay phố đồ cổ Lê Công Kiều

- Đặc điểm quan trọng nhất của phố chuyên doanh là hàng hóa bày bán ở đây

khá thuần chửng, thường duy nhất chỉ có một loại hàng hoặc nhiều loại hàng nhưng

3 PGS TS Nguyễn M inh Hòa, sđd, tr.6 - 7.

cùng chủng loại hay có cùng một chức năng Chẳng hạn như chuyên doanh giày, dép da thì còn có thêm túi xách, nón, thắt lưng da; chuyên doanh vật liệu xây dựng thì gồm có gạch men, gạch trang trí, kính, thiết bị vệ sinh, gỗ ván sàn, thiết bị trang trí nội thất, phục vụ cho việc xây dựng nhà ở.

- Một đặc điểm khác cần ghi nhận là phố chuyên doanh và loại mặt hàng đó được nhiều người biết đến do sự nổi tiếng của nó (hình thành lâu đời, sự độc đáo, mật độ dày đặc, tập trung cao), khi cần mua một mặt hàng nào đó người ta nghĩ ngay đến phố chuyên doanh này, hoặc những người quen dễ dàng mách bảo

- Khác với hình thức phát triển từ nhà phố và phường nghề của phố chuyên doanh ở Hà Nội, phố chuyên doanh thành phố Hồ Chí Minh là kết quả của sự phát triển từ chợ đầu mối và nhà kinh doanh mặt tiền Chính vì vậy, mà trong nội dung

về các phố chuyên doanh ở thành phố Hồ Chí Minh dưới đây, chúng tôi không gọi những noi kinh doanh thức ăn như Sư Thiện Chiếu, Võ Văn Tần, Lê Quang Định, nói trên là phố chuyên doanh vì nó không nằm trong quy luật phát triển này Bên cạnh đó, những nơi mà tạm gọi là chuyên doanh đặc biệt một món ăn nào đó mà những nơi khác ít tập trung như vậy, thường chỉ nhộn nhịp về đêm, trong khi hoạt động của các phố chuyên doanh khác thì luôn sống động suốt cả ngày

Trên cơ sở những tính chất đã trình bày, trong phần thực trạng hoạt động của các phố chuyên doanh thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi nhận định lại một lần nữa

và có những sửa đổi, bổ sung đối với hơn 130 con đường có phố chuyên doanh trong công trình của PGS TS Nguyễn Minh Hòa

1.1.2 Khái niệm về hội nhập và hội nhập trong du lịch

Hội nhập là cách nói ngắn gọn của cụm từ “Hội nhập kinh tế quốc tế” là quá trình chủ động gắn kết nền kinh tế và thị trường cùa từng nước với kinh tế khu vực

và thế giới thông qua các nỗ lực tự do hóa và mở cửa trên các cấp độ đơn phương, song phương và đa phương

Hội nhập du lịch khu vực và quốc tế là quá trình vừa hợp tác, vừa đấu tranh, cốt lõi là giành thị trường, vốn, công nghệ và kỹ thuật, quá trình này phải ưanh thủ nguyên tắc chấp nhận các luật lệ và tập quán khu vực, quốc tế, trên cơ sở “có di có lại”, và đối xử thuận lợi hơn đối với các nước kém phát triển

Trong bối cảnh quốc tế diễn biến phức tạp, thuận lợi và khó khăn đan xen, quan điểm hội nhập kinh tế quốc tế trong du lịch ngoài việc quán triệt sâu sắc quan điểm hội nhập chung của cả nước, cần cụ thể hóa cho phù hợp với đặc thù của ngành, cụ thể:

- Tranh thủ khai thác mọi nguồn lực trong và ngoài nước, phát huy sức mạnh tổng hợp của các thành phần kinh tế, phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn trong phát triển đất nước

- Trong quá trình hội nhập du lịch, một mặt luôn cần nắm vững chiến lược và định hướng cơ bản của Nhà nước, cũng như của ngành Mặt khác, cần xác định hướng vào đối tượng ưu tiên trong từng giai đoạn, có sách lược, chủ trương cụ thể đối với từng khu vực, từng nước, từng tổ chức, từng cơ chế, đảm bảo theo lộ trình phát triển của ngành để khai thác được các mặt lợi, tránh được vị trí độc quyền của nước ngoài, tranh thủ mọi thời cơ, hạn chế tối đa thua thiệt không đáng có

- Hội nhập kinh tế quốc tế của du lịch phải đảm bảo phát triển du lịch bền vững và hiệu quả kinh tế - xã hội trong phát triển du lịch, linh hoạt xử lý tính hai mặt của hội nhập kinh tế quốc tế, khắc phục tư tưởng trí tuệ, đồng thời chống tư tưởng giản đơn nóng vội

- v ề mặt chính trị, hội nhập du lịch khu vực và quốc tế phải tranh thủ các

nguyên tắc chung là bảo vệ và phát triển sản xuất, giữ vững an ninh quốc gia; giữ gìn và phát triển truyền thống bản sắc tốt đẹp của dân tộc

1.2 VÀI NÉT VỀ SÀI GÒN - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ M INH

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh

1.2.1.1 Lịch sử hình thành vùng đất Sài Gòn

Thành phố Hồ Chí Minh là vùng đất mới Tính từ khi địa danh Sài Gòn được ghi vào sổ sách năm 1698 thì đến nay thì địa danh Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh đã thành lập được hơn 300 năm

Từ thể kỷ VII đến thế kỷ IX, sự tan rã của vương quốc Phù Nam đã có tác động và ảnh hưởng ít nhiều đến khu vực Nam Bộ Đầu thế kỷ IX, Thủy và Lục Chân Lạp thống nhất mở đầu cho thời đại Angkor Tuy nhiên, trong suốt thể kỷ IX đến XI, đất Sài Gòn Gia Định, hầu như đứng ngoài những ảnh hưởng của văn hóa Angkor Từ thế kỷ XII trở đi sự tranh chấp và chiến tranh giữa các vương quốc cổ

có xu hướng bành trướng, nhất là giữa Champa với Chân Lạp, giữa Champa với Đại Việt, cũng như sự mở rộng của vương quốc Xiêm La Vùng đất Gia Định, Sài Gòn lại nằm trên lằn ranh của các cuộc tranh chấp đó Sự tranh chấp kéo dài nhiều thế kỷ

- cho đến thế kỷ XVI khi các chúa Nguyễn tìm cách gây ảnh hưởng của mình với

quốc vương Chân Lạp và nhắm đến những mục đích lâu dài về sau này

Vào đầu năm Mậu Dần (1698), Thống soái Nguyễn Hữu Kính (thường đọc là Cánh) theo lệnh Chúa Nguyễn Phúc Chu vào kinh lý vùng đất phía Nam Ông đã thành lập phủ Gia Định, lập xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lập xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bỉnh, đựng dinh Phiên Trấn Vùng đất Nam

Bộ lúc đó còn ít người, dinh Phiên Trấn chỉ có huyện Tân Bình, còn dinh Trấn Biên chi có huyện Phước Long Năm 1772, lũy thành Bán Bích được xây dựng Năm

1790, thành Bát Quái ra đời Đó là một thành lũy vào loại lớn nhất ở phía Nam Năm 1859, thực dân Pháp đánh chiếm Nam Bộ, thành Gia Định thất thủ Từ năm

1862 một phương án quy hoạch thành phố với 500 ngàn dân được phê duyệt Thống

* đốc quân sự người Pháp là Bonard chia tỉnh Gia Định thành 3 phủ, mỗi phủ có 3

huyện, dưới huyện có tổng, dưới tổng là xã Sài Gòn lúc bấy giờ vừa là tinh lỵ của

%

Gia Định, vừa là phủ lỵ của phủ Tân Bình, vừa là huyện lỵ của huyện Bình Dương; còn Chợ Lớn là huyện lỵ của huyện Tân Long, cùng phủ Tân Bình Năm 1864, Chợ Lớn được tách ra khỏi Sài Gòn (về phương diện địa bàn) vì là thành phố của người Hoa trên đà thịnh vượng

Từ đây dáng dấp một đô thị theo kiểu phương Tây ở thế kỷ 19 đã dần dần hình thành theo hai trục Bắc - Nam và Đông - Tây Thành phố đã hình thành những trục đường lớn có ngã tư, ngã năm, ngã bảy Nhà nhiều tầng bằng gạch, xi mãng cốt thép, quảng trường, bến cảng, công viên lần lượt ra đời

Do vị trí địa lý và những yếu tố đất đai, khí hậu thuận lợi, vùng đất này sớm trở thành nơi hội tụ của các thương nhân bốn biển, năm châu Cảng Sài Gòn được thành lập từ năm 1862 Các tàu buôn của người phương Tây và các nước lân cận đã tấp nập cập cảng Sài Gòn và họ cũng rất quen thuộc các địa danh: chợ cầu Ông Lãnh, chợ cầu Kho, chợ Rầy, chợ Bến Thành Từ lâu, Sài Gòn đã được ca ngợi là

“Hòn ngọc của Viễn Đông”

Cuối thế kỷ 19 (ngày 15/3/1874) Tổng thống Cộng hòa Pháp ký sắc lệnh thành lập thành phố Sài Gòn Sài Gòn thực sự trở thành một đô thị với hàng loạt công trình lớn được xây dựng theo kiểu phương Tây với những công sở, trung tâm thương mại, công nghệ dịch vụ, giao thông Năm 1875, tất cả có 20 địa hạt, do các viên tham biện cai trị - chia ra như sau: ba địa hạt ở miền Đông, tức là: Biên Hòa,

Bà Rịa, Thủ Dầu Một; sáu địa hạt ở trung tâm: Tây Ninh, Sài Gòn, Chợ Lớn, Gò Công, Tân An, Mỹ Tho; ba địa hạt ở miền Nam: Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng; tám địa hạt ở miền Tây: Vĩnh Long, Sa Đéc, Long Xuyên, Trà Ôn, Châu Đốc, Hà Tiên, Rạch Giá, Phú Quốc, sau bãi bỏ và sáp nhập vào Hà Tiên như xưa, theo nghị định ngày 16/6/1875 Những địa hạt đó gọi theo tên lị sở chia ra tổng, tổng chia ra xã thôn Đầu thế kỉ XX, Chợ Lớn sáp nhập vào Sài Gòn, thành phố ữở thành đô thị lớn nhất Đông Dương

1.2.1.2 Lịch sử đấu ừanh chống Pháp và chống Mỹ của quân và dân Sài GònThành phố Hồ Chí Minh là một địa danh lịch sử, nơi mở đầu cho cuộc kháng chiến anh dũng chống quân xâm lược Pháp và là nơi kết thúc thắng lợi quá trình giành độc lập của dân tộc Việt Nam với chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử 30/4/1975.Ngày 03/02/1930, Đảng Cộng sản Đông Dương được thành lập Tháng 3 năm 1930, Đảng bộ Đảng Cộng sản tại Sài Gòn và hai tỉnh Gia Định, Chợ Lớn được thành lập Từ đây nhân dân thành phố có được một Đảng bộ vững mạnh, được Trung ương và xứ ửy trực tiếp chỉ đạo, mở ra một trang sử mới ừong lịch sử đấu tranh giành độc lập, tự do Được chuẩn bị ừong thập niên 1920, Sài Gòn từ lúc có Đảng sôi nổi hơn với những cuộc bãi công của công nhân, biểu tình của nông dân, những cuộc đấu tranh công khai hợp pháp và khi chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu, Sài Gòn đã cùng Nam Kỳ chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền Tuy cuộc khỡi nghĩa thất bại, bị thục dân đàn áp khốc liệt, nhung chỉ 5 năm sau đó, Sài Gòn

đã cùng với cả nước tiến hành Các mạng Tháng Tám 1945 thắng lợi

Ngày 06/9/1945, chỉ vài ngày sau khi Hồ Chủ tịch tuyên bố nền độc lập Việt Nam, núp bóng quân đội Anh đến Sài Gòn để giải giới quân Nhật theo nghị quyết của Hội nghị Potsdam, một đại đội lính bộ binh thuộc địa Pháp đặt chân trở lại Sài Gòn Được Mỹ bật đèn xanh, được Anh giúp đỡ phương tiện, đêm 22 rạng 23/9,

Pháp chiếm ư ỷ ban nhân dân Nam Bộ, Quốc gia tự vệ cuộc, đài phát thanh, nhà bưu điện, nhà đèn, Khám lớn Một lần nữa Sài Gòn lại rơi vào tay giặc.

Ngày 13/3/1954, trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phủ mở màn, hơn 15 nghìn quân viễn chinh Pháp bị vây chặt trong tập đoàn cứ điểm này Phối hợp với các chiến sĩ Điện Biên, quân và dân Sài Gòn dùng chiến thuật du kích tiến công hàng chục đồn bót địch ở các vùng ven đô Đêm 31/5 rạng 01/6/1954, đội biệt động

205 tiến công tổng kho dự trữ chiến lược của Pháp ở Phú Thọ Hòa do đại đội lính

Âu Phi và hai tiểu đoàn lính ngụy canh giữ Bằng kỹ thuật đặc công tuyệt vời, 12 chiến sĩ đã vượt qua 12 lớp rào dây kẽm gai, nhiều bãi mìn và hàng chục bót gác, phá huỷ 9.345 tấn bom đạn và hơn 1 triệu lít xăng, nổ và cháy trong suốt hai ngày đêm Hàng trăm tên giặc chết và bị thương Bất chấp các ý đồ ngăn cản và phá hoại, cuối cùng “Hiệp định đình chỉ chiến sự” ở Việt Nam đã được ký kết vào lúc 24 giờ đêm 20/7/1954 Trong Tuyên bố cuối cùng ngày 21/7/1954, các phái đoàn tham dự Hội nghị “tỏ lòng tin tưởng rằng việc thi hành những điều khoản ghi trong bản Tuyên bố này và ừong những Hiệp định đinh chỉ chiến sự sẽ làm cho ba nước Cao Miên, Lào và Việt Nam từ nay có thể đảm nhận, với độc lập và chủ quyền hoàn toàn, vai ừò của minh trong tập thể hòa bình của các nước”

Hiệp định Genève về Đông Dương ký kết (tháng 7/1954) lập lại hòa bình ở Đông Dương trên cơ sở công nhận nền độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của các nước Việt Nam, Campuchia và Lào Nhưng ngay tức khắc, đế quốc

Mỹ ra sức phá hoại việc thi hành hiệp định Genève Từ đó nhân dân Sài Gòn đã trải qua các cuộc đấu tranh sôi sục tinh thần yêu nước, từ đấu ừanh chính trị đến phát động chiến ừanh nhân dân, chống chiến tranh đặc biệt, chiến tranh cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh

Đên ngày 31/3/1975, hội nghị Bộ chính trị xác định “Từ giờ phút này trận quyến chiến chiến lược cuối cùng của quân dân ta đã bắt đầu” Các nghị sĩ Mỹ theo dõi tình hỉnh miền Nam quả quyết, đã quá muộn để làm bất cứ việc gì nhàm lật ngược tình thế ở Việt Nam Ngày 01/4/1975 chiến dịch giải phóng Sài Gòn đã bắt đầu được chuẩn bị theo tư tưởng đạo “thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thăng” vói tốc

độ “một ngày bằng 20 năm” Ngày 14/4/1975 Bộ chinh trị phê chuẩn đề nghị của bộ

chi huy chiến dịch đặt tên chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định là “Chiến dịch

Hồ Chí Minh”, phương án chiến dịch được thông qua lần cuối

Trải qua 15 ngày đêm đến llh 3 0 ngày 30/4/1975 thành phố Sài Gòn hoàn toàn giải phóng Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử toàn thắng

Năm 1976, sau khi non sông thu về một mối, thể theo nguyện vọng toàn dân

từ Bắc chí Nam, kỳ họp thứ nhất ngày 02/7/1976, Quốc hội khóa VI nước Cộng hòa

Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã chính thức đổi tên Sài Gòn là thành phố Hồ Chí Minh

Sau hơn 30 năm xây dụng và phát triển, thành phố Hồ Chính Minh đã ữở thành một thành phố năng động, trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật, du lịch lớn, thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước, có vị trí chính trị quan trọng của đất nước

1.2.2 Vị trí địa lý - điều kiện tự nhiên

Thành phố Hồ Chí Minh cách thủ đô Hà Nội 1738 km về phía Đông Nam, nằm trong tọa độ địa lí 10°38’ - 11°10’ vĩ độ Bắc và 106°22’ - 106°45’ kinh độ Đông

Thành phố Hồ Chí Minh có địa giới hành chính giáp các tỉnh Long An, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu ở các mặt Tây, Bác và Đông Phía Nam giáp Biển Đông với gần 20 km bờ biển Chiều dài từ Tây Bắc xuống Đông Nam là 102

km, từ Đông sang Tây với gần 20 km bờ biển Chiều từ Tây Bắc xuống Đông Nam

là 102 km, từ Đông sang Tây là 75 km Trung tâm thành phố cách bờ biển 50 km theo đường chim bay Độ cao trung bình so với mực nước biển là 6 m Địa hình cao

về phía Nam - Tây Nam

Đất đai thành phố Hồ Chí Minh do những lớp phù sa cũ và mói tạo nên, mang đặc tính chuyển tiếp giữa vùng Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long với các vùng sinh thái khác nhau

Thành phố Hồ Chí Minh nằm ừong vùng nhiệt đới gió mùa cận xích đạo nên nhiệt độ cao và khá ổn định trong năm Nhiệt độ trung bình trong năm là 25° -

27°c, chênh lệch giữa tháng có nhiệt độ cao nhất và tháng có nhiệt độ thấp nhất

không quá 5°c Nóng nhất vào tháng 4 và mát nhất vào tháng 12 Độ ẩm trung bình

cả năm khoảng 77,5%, lượng mưa cả năm trung bình trên dưới 2000 mm Mỗi năm

có 2 mùa: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau Hai hướng gió chủ yếu trong năm là Đông Nam - Tây Bắc và Tây Nam - Đông Bắc Thành phố giàu ánh nắng, mỗi năm có khoản 2.500 - 2.700 giờ nắng Thành phố thuộc vùng không có bão.

Tổng diện tích thảm xanh toàn thành phố là 36.000 ha, che phủ 17% diện tích tự nhiên Đất nông nghiệp chiếm 99.164 ha, đất lâm nghiệp là 34.657 ha và diện tích mặt hồ ao sông rạch là 35.520 ha Thành phố Hồ Chí Minh có rừng ngập mặn là khu bảo tồn thiên nhiên, có giá trị đối với môi trường và môi sinh, cần Giờ được công nhận là khu bảo tồn sinh quyển của thế giới

Nguồn nước và thuỷ văn: Tổng lượng nước của sông Đồng Nai ở Trị An là 24,2 tỉ m3, của sông Sài Gòn ở Thủ Dầu Một là 1,8 triệu m3 Nguồn nước ngầm tuy phân phối khá rộng và đều nhưng chưa được nghiên cứu, đánh giá đầy đủ Hệ thống sông rạch chằn chịt với chiều dài 7.955 km chịu ảnh hưởng của bán nhật triều Mức nước thủy triều cao nhất bình quân 1,1 m vào tháng 10, 11 và thấp nhất 1,07 m vào tháng 6,7 Diện tích mặt nước chiếm 16% tổng diện tích thành phố Mật độ dòng chảy trung bình 3,8km/giờ

1.2.3 Tổ chức hành chánh

Thành phố Hồ Chí Minh có tổng diện tích tự nhiên là 2.095, 01 km2, trong

đó nội thành là 140,3 km2 Thành phố Hồ Chi Minh là một ừong năm thành phố trực thuộc trung ương của Việt Nam, hiện được chia thành 24 quận huyện, trong đó

có 19 quận nội thành là các quận:l, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Phú Nhuận, Bình Thạnh, Gò vấp, Tân Bình, Bình Tân, Tân Phú, Thủ Đức và 5 huyện ngoại thành là Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè, cần Giờ Quận chia thành phường, huyện chia thành xã và thị hấn

v ề chính quyền, thành phố có Hội đồng Nhân dân gồm 95 đại biểu do dân

chúng bầu trực tiếp Đứng đầu Hội đồng Nhân dân là Chủ tịch, có 01 Phó Chủ tịch

và 01 ủ y viên thường trực Hội đồng nhân dân cử ra ủ y ban Nhân dân trực tiếp quản lý mọi hoạt động chính trị, an ninh, kinh tế và văn hóa hên địa bàn thành phố

ủ y ban Nhân dân thành phố có 13 thành viên, gồm: 01 Chủ tịch, 05 Phó chủ tịch và

07 ủ y viên

1.2.4 Co' cấu và tổc độ phát triển kinh tế

Thành phố Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế của cả nước, là địa phương đứng đầu về tổng lượng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và gián tiếp nước ngoài Trong nhiều

■ năm qua, kinh tế trên địa bàn thành phố liên tục tăng trưởng Thành phố cũng là nơi

tiếp nhận lượng kiều hối lớn nhất nước, khoảng 60% lượng kiều hối gửi về nước hàng năm

Mặc dù có những khó khăn chung của nền kinh tế nhưng tổng sản phẩm 6 tháng đầu năm 2008 của thành phố Hồ Chí Minh tăng 10,5% so với cùng kỳ năm

2007, đạt giá trị 121.442 tỷ đồng, cao hơn tốc độ tăng của cả nước (6,6 - 6,7%) chủ yếu nhờ mức tăng của hai khu vực: dịch vụ 10,8% và công nghiệp - xây dựng 10,3% Tổng vốn đầu tư bằng 111,8% so với cùng kỳ đạt 32.388 tỷ đồng, lĩnh vực được đầu tư nhiều nhất là dịch vụ, công nghiệp Trong đó, vốn đầu tư nước ngoài chiếm 17,52% với 206 dự án được cấp mới, tổng giá trị 7.038 triệu USD

Xuất khẩu toàn thành phố là 1.973 triệu USD, tăng 32,5% so với cùng kỳ Kim ngạch xuất khẩu ngoài dầu thô 985,6 triệu USD Kim ngạch nhập khẩu 1.655,3 triệu USD tăng 24,4% so với cùng kỳ Tổng thu ngân sách nhà nưóc đạt 62.811,6 tỷ đồng, tăng 52,8% Tuy nhiên thu ngân sách địa phương chi đạt 95,3% so với cùng

kỳ Tốc độ tăng chỉ số CPI tháng 6 của thành phố 2,37% đã chậm lại so với mức tăng của tháng 5 (4,24%) 4

v ề công nghiệp: TP Hồ Chí Minh là trung tâm công nhiệp lớn nhất nước,

xét về tỷ trọng tổng giá trị sản lượng công nghiệp của nước ta Những năm qua

thành phố Hồ Chí Minh đã tập trung phát triển các ngành công nghiệp truyền thống

với nhóm sản phẩm chủ yếu chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị sản xuất công nghiệp, thu hút nhiều lao động như: chế biến lương thực, thực phẩm, dệt, da sản phẩm cơ khí, cao su Trong những năm tới, công nghiệp vẫn là ngành kinh tế quan trọng nhất của thành phố, có ý nghĩa chiến lược trong quá trình công nghiệp hỏa, hiện đại hoá đất nước, hội nhập với khu vực và thế giới

v ề dịch vụ - thương mại: do nằm ở vị trí lý tưởng và có những lợi thế về

đường bộ, đường sắt, đường sông, đường biển, nên thành phố Hồ Chí Minh là nơi

4 Nguồn từ website: http://www.vib.com.vn

phát fríen mạnh về thương mại, dịch vụ, du lịch Hầu hết các loại dịch vụ quan trọng phục vụ phát triển sản xuất ở Nam Bộ đều do thành phố Hồ Chí Minh cung cấp.

Thành phố có đủ loại hình dịch vụ đa dạng và phong phú, gồm một hệ thống tài chính, tín dụng, các giao dịch đối ngoại, các hoạt động tư vấn, các hoạt động về khoa học kỹ thuật, các dịch vụ về ăn ở, đi lại, giải trí Thành phố quy tụ về trên 50 công ty kinh doanh thương mại dịch vụ và du lịch đa chuyên ngành, trong đó có nhiều công ty của các tinh thành khác trong cả nước chọn thành phố Hồ Chí Minh làm nơi để hoạt động kinh doanh

1.2.5 Đòi sống văn hoá - xã hội của cư dân TP Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố trẻ trung và hiện đại hơn 300 năm tuổi, song trong lòng thành phố đã chứa đựng biết bao giá trị văn hóa nhân văn từ lịch sử được kết tinh và thăng hoa từ sự giao lưu của nhiều nền văn hóa khác nhau, trên nền tảng mang đậm sắc thái của Việt Nam

Đặc đỉểm văn hóa Sài Gòn xưa và TP Hồ Chí Minh ngày nay là sự thể hiện khá độc đáo bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam trong bối cảnh lịch sử - không gian của vùng đất phương Nam của Tổ quốc Có thể nói, Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh là nơi hội tụ nhiều dòng chảy văn hóa trong tiến trình lịch sử hình thành và phát triển, có nền văn hóa mang dấu ấn của người Việt, Hoa, Chăm, Khmer, Â n

Vì trên 300 năm trước, Ben Nghé - Sài Gòn xưa là nơi tiếp nhận các nguồn lưu dân

từ Trung, Bắc đến lập nghiệp, rồi các di dân người Hoa vào định cư ở Biên Hòa,

Mỹ Tho cùng hội tụ vói dân cư bản địa Sau đó, Sài Gòn trở thành một trong những trung tâm của cả nước đón nhận những ảnh hưởng của văn hóa Pháp, Mỹ qua các giai đoạn thăng trầm của đất nước Tính giao thoa hội tụ của những người cần cù vượt khó, hội tụ tài năng và sức lực cả nước đã biến Sài Gòn thành một phức thể văn hóa thông qua các phong tục tập quán, cách thức ăn uống, trang phục, sinh hoạt

ma chay, cưới hỏi, tôn giáo, tín ngưỡng; tinh thần đoàn kết dân tộc, năng động sáng tạo; kiên cường bất khuất, lòng yêu nước, ý chí tự lực tự cường; tinh thần tương thân tương ái; tính chất hòa đồng, nhạy cảm, dễ tiếp cận và hòa nhập; cá tính bộc trực, thẳng thắn, trọng nghĩa khinh tà i vốn là truyền thống, phẩm chất tốt đẹp của dân tộc nói chung và người Sài Gòn nói riêng Sự giao thoa văn hóa đã tạo cho thành phố: bến Nhà Rồng, Bưu điện, Nhà hát lớn, đền Quốc Tổ, trụ sở UBNDTP,

dinh Thống Nhất, chợ Bến Thành , hệ thống các ngôi chùa cổ như: chùa Giác Lâm, chùa Bà Thiên hậu, Tổ đình Giác V iên ; các nhà thờ cổ như: Nhà thờ Đức

Bà, Huyện Sỹ, Thông Tây Hội, Thủ Đ ức ; là sự đa dạng về tôn giáo, tín ngưỡng với hàng chục lễ hội văn hóa hàng năm đã tạo nên tính thống nhất trong đa dạng văn hóa của mảnh đất phương Nam này Trên từng con đường, góc phố, địa danh của thành phố đều gắn liền với những danh nhân văn hóa - lịch sử, những chiến công của một thành phố anh hùng

TP.HỒ Chí Minh là thành phố đông dân nhất nước, nơi quy tụ nhân lực từ nhiều nguồn trong cả nước, nhiều thành phần dân tộc, có trình độ dân trí và tiềm lực khoa học cao hơn nhiều địa phương khác

Là một thành phố trẻ nhưng chứa đựng một nền văn hóa phong phú và đa dạng, có tổ chức xã hội ổn định Cũng là nơi tiếp xúc sớm với kinh tế thị trường nên lao động của TP.HỒ Chí Minh được đánh giá là năng động, có thể đáp ứng những nhu cầu về khoa học kỹ thuật, trong đó có những ngành kỹ thuật cao của thành phố Hơn một phần ba cán bộ khoa học kỹ thuật có trình độ cao của cả nước tập trung ở thành phố Hồ Chí Minh Đó là điều kiện để giúp thảnh phố phát triển nhanh trong quá trình cùng cả nước thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hội nhập khu vực

và thế giới

Mức sống của cư dân thành phố khá cao so với nhiều nơi khác trong cả nước Theo số liệu thống kê trong nhiều năm cho thấy tỉ lệ dân cư có mức sống còn khó khăn liên tục giảm xuống, tì lệ dân cư có mức sống trung bình và khá không ngừng tăng lên Phong trào “Xóa đói giảm nghèo”, ừao tặng “Nhà tình thương”, “Nhà tình nghĩa” ở thành phố Hồ Chí Minh được nhân dân tích cực hưởng ứng và kết quả đạt được rất khả quan Từ sau nhiều năm vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, bộ mặt thành phố đã trở nên tốt đẹp hơn

Thành phố Hồ Chí Minh là nơi có tiềm năng văn hóa phong phú, đa dạng, là đỉều kiện thuận lợi trong giao lưu hội nhập với khu vực và thế giới Tại thành phố

có 31 di tích khảo cổ học, 23 di tích lịch sử cấp quốc gia, 933 ngôi chùa Phật giáo,

260 ngôi đình, và 11 bảo tàng lớn Thành phố Hồ Chi Minh còn là trung tâm báo chí - xuất bản của đồng bằng sông Cửu Long và của cả nước Thành phố này là nơi phổ biến chữ quốc ngữ đầu tiên, là nơi phát hành tờ báo đầu tiên bằng chữ quốc ngữ

(tờ “Gia Định báo”) của cả nước Sự ra đòi và phát triển phong phú của sách, báo, trường đào tạo chuyên ngành, của đội ngũ văn nghệ sĩ, của các hoạt động và giao lưu văn hóa, văn học, nghệ thuật đã mang đến cho Sài Gòn - TP.HỒ Chí Minh danh tiếng về một thành phố có ảnh hưởng lớn về văn hóa.

Hiện tại, thành phố có 22 đơn vị nghệ thuật, 9 rạp hát Nhà hát Lớn thành phố là rạp hát nổi tiếng nhất Rạp hát truyền thống có: Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, Nhà hát nghệ thuật hát bội Thành phố Hồ Chí Minh và Nhà hát múa rối Thành phố Hồ Chí Minh Các sân khấu và các đoàn kịch nói của thành phố, khác với các tinh thành khác được Nhà nước bao cấp kinh phí, tự chủ hoạt động và tự chủ kinh phí nên hoạt động liến tục suốt các ngày trong tuần Các sân khấu kịch nói,

ca nhạc hoạt động sôi động nhất nước Thành phố là trung tâm ca nhạc, giải trí lớn của cả nước quy tụ các ca sĩ, diễn viên, nghệ sĩ khắp đất nước đến an cư, lập nghiệp.Thành phố là một trong những trung tâm thể thao lớn của cả nước, từng là nơi tổ chức thành công Seagames 22 Sân vận động lớn nhất là sân vận động Thống Nhất Ngoài ra còn có các sân khác như: Sân vận động Quân khu 7, Thành Long, Hoa Lư; Nhà thi đấu Phú Thọ, Trường đua ngựa Phú Thọ, Nhà thi đấu Phan Đình Phùng

Thành phố là nơi có nhiều cơ sở đào tạo của tất cả các cấp học và các loại hình đào tạo Thành phổ sớm quan tâm triển khai chủ trương xã hội hóa giáo dục, thực hiện có kết quả phổ cập giáo dục, có nhiều biện pháp nâng cao trình độ văn hóa, khoa học kỹ thuật cho đội ngũ cán bộ trẻ

v ề y tế: cơ sở y tế của thành phố Hồ Chí Minh không chỉ đáp ứng nhu cầu

khám chữa bệnh cho người dân của thành phố mà còn cho các tinh thành ở phía Nam Các bệnh viện được nâng cấp, mở rộng và ừang thiết bị mới, nhiều phương tiện khám chữa bệnh hiện đại Một số bệnh viện của thành phố đã chữa trị nhiều ca bệnh, ca phẫu thuật đạt trình độ cao, được thế giới hoan nghênh

Để trở thành thành phố văn minh, các phong trào chống các tệ nạn xã hội mà nổi bật là chương trình ba giảm đã được toàn dân thành phố ủng hộ, tham gia Thành phố đã đề ra kế hoạch theo một lộ trình rõ rệt để giải quyết đồng bộ các tệ nạn xã hội Đẩy mạnh phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, đổi mới phương thức trong hoạt động tuyên truyền cổ động, triển lãm quảng cáo, tiếp tục phát triển

THƯỜNG đại học mỉ tp.hcm

THƯ VIỆN

hệ ứiống Bảo tàng, Thư viện, Trung tâm Văn hóa tăng cường quản lý Nhà nước, cương quyết lập lại trật tự kỷ cương trong các hoạt động vãn hóa, tạo môi trường văn hóa xã hội lành mạnh.

Năm 2008, với chủ trương là “Năm thực hiện nếp sống văn minh đô thị” được phổ biến sâu rộng trong toàn thể nhân dân, có sức lan tỏa lớn và được toàn dân tích cực tham giã

1.2.6 Hoạt động du lịch của TP.HỒ Chỉ Minh trong những năm gần đây

Không chỉ là trung tâm kinh tế, vàn hóa, TP Hồ Chí Minh còn là trung tâm

du lịch và cửa ngõ du lịch lớn nhất trong cả nước TP.HỒ Chí Minh có hệ thống cơ

sở vật chất và dịch vụ du lịch khá phát triển, từ những điểm vui chơi giải trí cho đến khách sạn, nhà hàng Ngoài những nơi tham quan, di tích lịch sử, văn hóa trong nội thành thành phố, TP Hồ Chí Minh còn có nhiều danh lam thắng cảnh rất đẹp ở ngoại thành như địa đạo Củ Chi, đền tưởng niệm Bến Dược Củ Chi, chiến khu An Phú Đông, 18 thôn Vườn Trầu, Hóc Môn Bà Điểm, Láng Le Bàu Cò, vườn thơm Bưng Sáu, “Căn cứ nổi” rừng Sác, khu du lịch sinh thái cần Giờ với nhiều hệ sinh thái có nhiều chủng loại động thực vật

Trong những năm qua, ngành du lịch thành phố hoạt động ngày càng khởi sắc, khẳng định vị trí đứng đầu cả nước về du lịch

Lượt khách đến thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2001 đến 2006 theo phương tiện

TỐC Đ ộ PHÁT TRIỂN %

ĐƯỜNGHÀNGKHÔNG

ĐƯỜNGBIÊN

Lượng khách đến thành phế Hồ Chí M inh tính theo thị trường

2004 và tổng doanh thu toàn ngành du lịch thành phố đạt 13.350 tỷ đồng, lượng khách du lịch nội địa cũng đạt 3 triệu

Năm 2006 TP Hồ Chí Minh tiếp tục đón khoảng 2.350.000 lượt khách quốc

tế, chiếm 65,6% so với lượng du khách quốc tế đến Việt Nam Trong đó khách Mỹ

là cao nhất chiếm 13,12%, Nhật đúng thứ 2 chiếm 10,07%, Đài Loan đứng thứ 3 chiếm 8,22% trong số lượt khách quốc tế đến thành phố Hồ Chí Minh

Trong 6 tháng đầu năm 2008, lượng khách quốc tế đến thành phố ước đạt 1.487.000 lượt, tăng 16% so cùng kỳ năm 2007, đạt 49 % kế hoạch dự kiến năm

2008 (Kế hoạch 2008: 3.000.000 lượt)

Xét về phương tiện, khách đến bằng đường hàng không ước đạt 1.200.000 lượt, tăng 12 % so cùng kỳ Khách đến bằng các đường khác ước đạt 287.000 lượt, tăng 30 % so cùng kỳ; trong đó khách đến bằng đường biển ước đạt 21.000 lượt tăng 40% so cùng kỳ, là mức tăng mạnh nhất trong 3 năm trở lại đây; khách đến bằng đường bộ ước đạt 266.000 lượt, tiếp tục tăng ổn định (10%) là do tuyến đường xuyên Á phía Việt Nam đã được hoàn chỉnh với chất lượng tốt, thêm nhiều cửa khẩu quốc tế được đầu tư nâng cấp tại các tinh miền Đông và Tây nam bộ, hiệu ứng

từ việc quảng bá tour du lịch đường bộ caravan của ngành du lịch thành phố

Xét về mục đích, khách đến du lịch là 887.000 lượt - chiếm 60% tổng lượng khách - tăng 8 %; khách đến đầu tư thương mại là 300.000 lượt - chiếm 20% tổng lượng khách - tăng 30 %; khách đến vi các mục đích khác (thăm thân, chữa bệnh )

là 300.000 lượt - chiếm 20% tổng lượng khách, tăng 15 % so cùng kỳ năm 2007.Xét về thị trường khách, 10 thị trường khách hàng đầu (theo thứ tự ) là: Mỹ (tăng 11%), Nhật (giảm 7%), Đài Loan (tăng 8%), Hàn Quốc (tăng 8%), ú c (tăng 8%), Trung Quốc (tăng 33%), Pháp (tăng 25%), Singapore (tăng 31%), Canada (tăng 12%), Maỉaysỉa (tăng 32%) Ngoại trừ thị trường Nhật, các thị trường khách đều có tỷ lệ tăng trưởng khá từ 10 - 15% so với cùng kỳ Trong đó tăng mạnh và ổn định nhất là các thị trường Trung Quốc (37%), Singapore (35%), Maỉaysia (31%), Pháp (26%) Trong khi đó thị trường Nga - chủ yếu là khách đoàn đi theo loại hình MICE - tuy chưa nằm trong 10 thị trường hàng đầu nhưng tiếp tục có mức tăng trưởng khá cao ( 66%) hứa hẹn sẽ có bước phát triển nhanh nếu như làm tốt công tác quảng bá hình ảnh Việt Nam ngay tại Nga

v ề khách Việt Nam đi du lịch nước ngoài: trong 6 tháng đầu năm, ước tính

có 240.000 lượt khách thành phố và các tỉnh lân cận đi nước ngoài qua cửa khẩu sân bay Tân Sơn Nhất để du lịch, thương mại, thăm thân giảm 23% so với cùng kỳ trong đó khách đi du lịch thuần tuý ước đạt 170.000 lượt với các điểm đến được ưa thích (theo thứ tự): Singapore, Thái Lan, Hồng Kông (TQ), Trung Quốc Nguyên nhân của việc sụt giảm khách Việt Nam du lịch ra nước ngoài là do ảnh hưởng của

tình trạng tăng giá tiêu dùng nên nhiều nguời tính toán lại chi tiêu trong gia đình, hạn chế bớt các chi tiêu chưa thật sự cần thiết.

v ề doanh thu: Tổng doanh thu du lịch ước thực hiện ữong 6 tháng đầu năm

2008 là 14.600 tỷ đồng, tăng 40 % so cùng kỳ năm 2007, đạt 50,3 % kế hoạch năm

2008 Trong đó khối khách sạn nhà hàng ước đạt 10.910 tỷ đồng tăng 21 % so cùng

kỳ, khối lữ hành ước đạt 3.690 tỷ đồng, tăng 1,7 lần so cùng kỳ

Nhìn chung, hoạt động xúc tiến du lịch trong năm qua của Tp Hồ Chí Minh

có nhiều chuyển biến tích cực Nét nổi bật là tính chuyên nghiệp trong việc tổ chức các sự kiện du lịch từng bước nâng lên thông qua việc cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành định hướng, hỗ trợ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đứng ra tổ chức; phương thức này đã huy động được tiềm năng thế mạnh của mỗi doanh nghiệp, góp sức cùng với nhà nước trong chương trinh quảng bá xúc tiến Tuy nhiên công tác quảng bá xúc tiến du lịch ở TP.HỒ Chí Minh vẫn còn một số hạn chế như

ấn phẩm du lịch nhìn chung còn đơn điệu, chưa đa dạng, tính chuyên nghiệp của công tác quảng bá có được nâng lên nhưng nếu đặt ừong mối tương quang chung với các điểm đến trong khu vực, có thể thấy công tác tuyên truyền quảng bá hình ảnh điểm đến thành phố nói chung và du lịch nói riêng vẫn còn chưa tương xứng với vị thế của một điểm đến lớn nhất nước Bên cạnh đó, việc tham gia các sự kiện

du lịch tại các địa phương khác chưa thật sự đạt hiệu q u ả.5

5 N guồn từ vvebsite: http://www.tourism.hochiminhcity.gov.vn

CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VÈ CÁC PHỐ CHUYÊN DOANH

THÀNH PHÓ HỞ CHÍ MINH

2.1 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÔ CHUYÊN DOANH TP HỒ CHÍ MINH

Trước khi đi sâu vào tùn hiểu về các phố chuyên doanh tại thành phố Hồ Chí Minh, thiết nghĩ chúng ta cần điểm lại lịch sử hình thành phố chuyên doanh xuất và

ai là tác giả của loại hình kinh doanh này, bởi phố chuyên doanh không chỉ mang trong minh ý nghĩa kinh tế mà còn chứa đựng một loạt các vấn đề về văn hóa, xã hội, quy hoạch, kiến trúc và mỹ thuật Trong quá trinh thực hiện đề tài chúng tôi nhận thấy không khó để ghi nhận về các con số thống kê của phố chuyên doanh ngày nay nhưng lại rất khó khăn khi nghiên cứu về lịch sử hình thành, ranh giới và

sự ra đời của nó

Trong giới hạn của công trình, chúng tôi quả thật không đủ khả năng để chạm đến vấn đề hết sức phức tạp này Xin tóm tắt kết quả nghiên cứu của PGS

TS Nguyễn Minh Hòa để giới thiệu cho nội dung này 6

So với cả nước thì thành phố Sài Gòn là nơi xuất hiện thương mại khá sớm, cùng với yếu tố “thành” thi yếu tố “thị” ra đời theo quy luật phát triển từ “trấn ”,

“thành”, “đô ” tới “thành thị” và “đô thị” Nhiều sử sách ghi nhận là vào năm

1623 khi Chúa Nguyễn cho lập đồn thu thuế tại Prei Nokor (Sài Gòn) và Kas Krobei (Bến Nghé) thì chẳng bao lâu sau, quanh hai đồn thuế này hình thành nên chợ tạo ra cảnh trên bến dưới thuyền khá nhộn nhịp 7

Vào năm 1772, bên cạnh và rải rác xung quanh nhũng đồn và dinh đó đã có chợ, hàng quán và thuyền bán hàng lưu động chạy khắp các ngõ ngách theo các kênh rạch Chính vì thế mà Sài Gòn ừong giai đoạn này đã được người phương Tây gọi là Sai Gon City hay Ville de Sai Gon bởi noi đây đúng là thành thị thực sự, vừa

có yếu tố “thành” 8, vừa có yếu tố “thị”

6 PGS TS Nguyễn M inh Hòa, sđd, tr.67 - 120.

7 Có thể yếu tố “thị” của dân chúng ở Sài Gòn xuất hiện trước khi có yếu tố “thành” của nhà nước, nhưng cũng như ở Thăng Long - H à Nội, nó còn nhỏ bé, yếu ớt và tự phát Tuy nhiên, đó là yêu tố quan trọng để cộng hưởng nên thành thị sau này.

8 Y nói tường thành bảo vệ “lũy Bán Bích”

Tuy sinh sau đẻ muộn khoảng 700 năm so với Hà Nội, nhưng người dân ở thành phố Sài Gòn đã làm quen với thương mại và kiểu quan hệ kinh tế thị trường

tự do, có hơi hướng tư bản từ rất sớm Trong khi đó, trải qua hơn 900 năm của nền kinh tế tự cung tự cấp thời phong kiến, 100 năm Pháp thuộc với nền kinh tế thị trường nhỏ bé, và sau đó là nền kinh tế Xã hội Chù nghĩa tập trung bao cấp kéo dài đến những năm 1990, đến sau 1986, người dân Hà Nội mới bước chân vào nền kinh

tế thị trường

Một điều cần ghi nhận là, xét theo khía cạnh kiến trúc thì cơ sở để sản sinh ra loại nhà phố chuyên doanh ngày nay chính là nhà hình ống mặt tiền hay nhà phố thị Đây là loại nhà hẹp về chiều ngang, phần nhiều là nhà trệt, luôn ở sát mặt đường và không có sân trước, nối tiếp với đường phố bằng một vỉa hè nhỏ Các căn nhà ống này nằm sát liền nhau, phần lớn là chung vách tường và hợp thành một khối kéo dài nhiều cây số, tạo nên một dãy nhà phố dài mút tầm mắt Kiểu nhà này ngoài chức năng nhà để ở, nó còn có chức năng thương mại, nghĩa là “cửa hàng” dùng để buôn bán Chính vì thế mà người châu Âu gọi kiểu nhà này là “shophouse”

Đây chính là yếu tố mấu chốt để khẳng định, người Việt không phải là tác giả đầu tiên của kiểu nhà phố chuyên doanh Bởi những người Việt xưa đa phần là nông dân, kiểu nhà hình ống mặt tiền rõ ràng không phù hợp với phương thức định canh định cư của họ Người Pháp với tư duy quy hoạch Sài Gòn trở thành một bản sao của thành phố phương Tây, chắc chắn cũng không phải là người tạo dựng ra kiểu phố chuyên doanh và người Chăm hay Khơme thi lại càng không thể là tác giả của loại hình này

Điểm lại các giai tầng xã hội trước kia ở Sài Gòn cho thấy, nếu người Pháp làm công chức, người Ấn làm các nghề gác cổng, chạy xe ngựa, chăn dê, cho vay lấy lãi, người Việt chủ yếu làm nghề nông thi người Hoa lại chủ yếu làm nghề buôn bán Chưa kể, trong tư tưởng của người Việt lúc này thi buôn bán là một nghề đáng

bị miệt thị, coi thường, bị coi là “con buôn”, “kẻ chợ”, bị nằm cuối bảng trong danh mục nghề “sĩ, nông, công, thương” Trong Niên giám Nam Kỳ năm 1865 có danh sách tất thảy 70 doanh nhân lớn thì có 65 người Hoa và 5 người Âu, còn tuyệt nhiên không có người Việt nào Như thế, khi nghiên cứu về phố chuyên doanh thì vai ừò

của người Hoa cần được đặc biệt quan tâm và tập trung nghiên cứu như một tiêu điểm chính của nghiên cứu này.

Năm 1679 được xem là cái mốc khởi đầu cho sự hình thành nên cộng đồng người Hoa ở thành phố Sài Gòn khi hai viên quan nhà Minh là Trần Thượng Xuyên

và Dương Ngạn Địch cùng với thân nhân và binh sĩ khoảng 3.000 người trên 50 chiến thuyền khởi hành từ Quảng Đông, đến Việt Nam được chúa Nguyễn cho định

cư ở Biên Hòa và Mỹ Tho Năm 1778, bộ phận người Hoa từ Biên Hòa đã địch cư

về vùng Chợ Lớn để lập nên làng Minh Hương vào năm 1789 (năm Kỷ Dậu) Những năm về sau người Hoa đến thành phố Sài Gòn ngày một nhiều hơn, do họ thấy đây là noi “đất lành chim đậu”, làm ăn được, tiếng lành đồn xa về tận cố quốc cho nên người Hoa nhập cư đến Gia Định ngày càng nhiều hơn, thêm vào nữa là chính sách quản lý ngưòi Hoa của chúa Nguyễn giai đoạn này dễ dãi và có phần thoáng hơn Chính người Hoa khi đến Sài Gòn đã mang theo truyền thống kinh doanh từ cố quốc và góp phần tạo ra diện mạo thương mại của thành phố này, trước hết là ở khu vực Chợ Lớn Ông John White, một du khách đến Chợ Lớn vào năm

1824 đã nhận xét: “Nó là trung tâm thương mại của cái tỉnh phì nhiêu này Người Hoa nhập cư làm thương mại trên một qui mô lớn ” 9

Có thể nói chính người Hoa là một trong số những tác nhân chính tạo nên chợ chuyên doanh mà sau này xuất hiện rất nhiều ở miền Nam Một trong số những ngành nghề đầu tiên mà người Hoa chiếm ưu thế và cũng là nguồn gốc làm xuất hiện kiểu nhà phố kinh doanh mặt tiền là nghề buôn bán gạo Lịch sử ghi nhận loại chợ chuyên doanh đầu tiên là các chợ gạo mà điểm giao dịch lớn nhất là ở chợ gạo Trần Chánh Chiếu

Từ năm 1860 ở Chợ Lớn đã có 725 cối xay gạo của người Hoa, năm 1876 người Hoa lập nên nhà máy xay xát gạo đầu tiên chạy bằng máy hơi nước; đến 1882

có thêm 2 nhà máy xây xát chạy bằng động cơ hơi nước nữa ở Chợ Lớn, cũng của người Hoa

Học giả Nguyễn Đinh Đầu đã phân tích một cách logic sự ra đời phố chuyên doanh gắn với phố chợ Ông cho rằng các phố bán gạo thực ra là sự kéo dài của chợ

9 Trung tâm nghiên cứu phát triển đô thị và cộng đồng, Vãn hóa truyền thống trong phát triển đô thị, NXB ĐHQG PHCM 2004, trang 139.