KHẢO SÁT ĐẶC TÍNH SINH HỌC CỦA NẤM Rhizoctonia solani GÂY BỆNH KHÔ VẰN TRÊN CÂY LỤC BÌNH

KHẢO SÁT ĐẶC TÍNH SINH HỌC CỦA NẤM Rhizoctonia solani GÂY BỆNH KHÔ VẰN TRÊN CÂY LỤC BÌNH Tác giả HUỲNH VĂN HIẾU Khóa luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu cấp bằng kỹ sư ngành Bảo Vệ

***

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

KHẢO SÁT ĐẶC TÍNH SINH HỌC CỦA NẤM

Rhizoctonia solani GÂY BỆNH KHÔ VẰN

KHẢO SÁT ĐẶC TÍNH SINH HỌC CỦA NẤM

Rhizoctonia solani GÂY BỆNH KHÔ VẰN

TRÊN CÂY LỤC BÌNH

Tác giả HUỲNH VĂN HIẾU

Khóa luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu cấp bằng kỹ sư ngành

Bảo Vệ Thực Vật

Giáo viên hướng dẫn

TS Lê Đình Đôn

Tháng 07 năm 2011

LỜI CÁM ƠN

Để có được kết quả như ngày hôm nay cho phép tôi bài tỏ, gửi gắm những tình cảm kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy, cô, CBCNV trường Đại Học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh đã Tận tình giảng dạy giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tại trường

Đặc biệt chân thành cám ơn thầy Lê Đình Đôn, anh chị trong viện Công nghệ sinh học và Môi trường, trường Đại Học Nông Lâm TP HCM, Trường Đại Học Nông Lâm TP, Hồ Chí Minh đã tận tình giảng dạy và trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này

Trân trọng cảm ơn thầy cô trong khoa Nông học đã trực tiếp giảng dạy trong bốn năm qua, tạo điều kiện cho tôi học tập và làm đề tài tốt nghiệp

Và tôi xin được tỏ lòng biết ơn các Anh, Chị và tất cả các bạn đã hết lòng giúp đỡ về vật chất cũng như động viên khích lệ tinh thần tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện đế tài

Cuối cùng người tôi biết ơn nhất là Cha Mẹ cùng những người thân trong gia đình luôn tạo điều kiện và động viên tôi trong suốt quá trình học tập tại trường

TP HCM, ngày 6 tháng 7 năm 2011 Sinh viên thực hiện

TÓM TẮT

Đề tài “Khảo sát đặc tính sinh học của nấm Rhizoctonia solani gây bệnh khô

vằn trên cây lục bình’’ được tiến hành tại Viện Nghiên cứu Công nghệ sinh học và

Môi trường, trường Đại Học Nông Lâm TP HCM, thời gian từ tháng 02/2011 đến tháng 06/2011 Nhằm xác định đúng tác nhân gây bệnh trên lục bình để đưa ra các giải pháp hợp lý sử dụng nấm bệnh tiêu diệt lục bình mà không cần sử dụng thuốc

hóa học, làm ô nhiễm môi trường Đề tài được tiến hành với các nội dung:

+ Thu thập mẫu bệnh trên cây lục bình ngoài thực tế đồng ruộng và tiến hành phân lập mẫu bệnh trong phòng thí nghiệm

+ Sau quá trình phân lập tôi tiến hành chọn lọc và nhân sinh khối, khảo sát

sự sinh trưởng và phát triển của nấm R solani

+ Sau khi đã có các MPL tôi tiến hành chủng bệnh trên cây lục bình nhằm

đánh giá khả năng gây hại của nấm R solani

Kết quả nghiên cứu cho thấy các MPL nấm Rhizoctonia solani có khả năng

sinh trưởng phát triển cao trong điều kiện tự nhiên, khả năng gây bệnh cao, tính khả dụng cao trong việc ứng dụng để diệt trừ cây lục bình, đây cũng là biện pháp sinh học để thay thế các biện pháp hóa học gây ô nhiễm môi trường

MỤC LỤC

LỜI TỰA……… i

LỜI CÁM ƠN……… ii

TÓM TẮT……… iii

MỤC LỤC iv

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Error! Bookmark not defined DANH SÁCH CÁC BẢNG vii

DANH SÁCH ĐỒ THỊ viii

DANH SÁCH HÌNH ix

Chương 1GIỚI THIỆU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Yêu cầu nghiên cứu 2

Chương 2TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 2.1 Giới thiệu sơ lược về cây Lục Bình 3

2.1.1 Phân loại 3

2.1.2 Nguồn gốc và phân bố: 3

2.1.3 Đặc điểm thực vật học 4

2.1.4 Sinh trưởng và phát triển: 4

2.1.5 Giá trị sử dụng: 5

2.2 Giới thiệu về bệnh khôn vằn : 5

2.2.1 Nghiên cứu ngoài nước về bệnh khô vằn: 5

2.2.2 Nghiên cứu trong nước về bệnh khô vằn 5

2.3 Một số nghiên cứu về nấm Rhizoctonia solani : 6

2.3.1 Vị trí phân loại của nấm Rhizoctonia solani : 6

2.3.2 Đặc điểm hình thái: 6

2.3.3 Đặc điểm sinh lý của nấm 7

2.3.4 Phân nhóm nấm R.solani dựa trên phản ứng liên hợp-Nhóm liên hợp : 8

2.3.5 Quá trình tồn lưu và phát triển của nấm Rhizoctonia solani : 12

2.3.6 Điều kiện phát sinh bệnh và quá trình xâm nhiễm : 12

2.3.7 Phổ ký chủ của nấm Rhizoctonia solani 13

Chương 3VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP……… 14

3.1 Thời gian và địa điểm thực hiện đề tài: 14

3.2 Nội dung nghiên cứu: 14

3.3 Vật liệu nghiên cứu 14

3.4 Phương pháp nghiên cứu 15

3.4.1 Thu thập và phân lập các mẫu bệnh: 15

3.4.2 Khảo sát đặc điểm nuôi cấy của nấm R.solani 16

3.4.3 phản ứng liên hợp của các mẫu phân lập R solani 16

3.4.4 Đánh giá khà năng gây bệnh của hạch nấm R solani 17

3.5 Phương pháp xử lý số liệu 18

Chương 4KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN……… 19

4.1 Đặc điểm hình thái và đặc điểm tản nấm của các chủng nấm R Solani 19

4.2 Xác định nhóm liên hợp và nhóm phụ của các mẫu phân lặp R.solani 24

4.3 Tính gây bệnh của các mẫu phân lập R.solani trên lục bình: 26

4.4 Tính gây bệnh của các mẫu phân lập trên cây trồng khác……… 30

Chương 5KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 311

5.1 Kết luận: 311

5.2 Đề nghị 31

Bảng 4.2 Đặc điểm hình thái và khả năng hình thành hạch nấm Rhizoctonia solani

Bảng 4.3 Phản ứng liên hợp giữa các mẫu phân lập với nhau 24

DANH SÁCH ĐỒ THỊ

Đồ thị 4.1 Trung bình tỉ lệ bệnh do nấm R.solani trên cây lục bình được

chủng bệnh trong nhà lưới 29

DANH SÁCH HÌNH

Hình 4.1 Sợi nấm nhiều nhân của R.solani (N = nhân) 20

Hình 4.2 Hình thể của hạch nấm (a: Hạch nấm có dịch ở bề mặt hạch, b: Hạch

nấm không có dịch ở bề mặt hạch) 21

Hình 4.3 Tản nấm của các mẫu phân lập R.solani 23

Hình 4.4: Sự liên hợp sợi nấm loại C1 (hai sợi nấm tiếp xúc nhau, vách tế bào nối

kết rõ nhưng sự tiếp xúc của màng tế bào không rõ, tế bào tại điểm liên hợp có thể

chết hoặc không)( mũi tên chỉ điểm liên hợp) 25

Hình 4.5: Sự liên hợp sợi nấm loại C2 (vách tế bào nối kết rõ nhưng sự hợp nhất

của màng tế bào không rõ, đường kính của điểm liên hợp nhỏ hơn đường kính sợi

nấm, tế bào tại điểm liên hợp và tế bào lân cận luôn chết)(mũi tên chỉ điểm liên

Hình 4.6 Triệu chứng bệnh do nấm R.solani gây bệnh trên lá lục bình 27

Hình 4.7 Triệu chứng bệnh do nấm R.solani gây bệnh trên thân lục bình 27

Hình 4.8 Triệu chứng bệnh do nấm R Solani trên bắp 30

Nếu không được kiểm soát thì cây lục bình gây ách tắc các dòng chảy và nhiều loài cá không sống được ở những ao hồ dày đặc cây lục bình, cạnh tranh dinh dưỡng với các loài thủy sinh bản địa Hơn nữa, không được kiểm soát thì cây lục bình sẽ chặn ánh sáng mặt trời, làm giảm hàm lượng oxi trong nước, lục bình còn làm tắc dòng chảy, giảm sự đa dạng sinh thái và cản trở giao thông đường thuỷ Khu vực sống của lục bình còn là môi trường sống hấp dẫn của muỗi gây bệnh sốt rét và là nơi ẩn náu của ốc sên ký chủ của giun sán gây bệnh cho con người

Hiện nay một số địa phương cũng đã có những biện pháp sử dụng cây lục bình nhằm mang lại lợi ích kinh tế nhưng phần lớn các vùng còn lại nó vẫn là loài

thủy sinh gây hại, nên qua khảo sát thực tế thấy bệnh do nấm Rhizoctonia solani

gây hại nặng trên cây lục bình Trước tình hình đó, đề tài: “Khảo sát một số đặc tính

sinh học của nấm Rhizoctonia solani gây bệnh khô vằn trên cây lục bình”được tiến

hành

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu đặc điểm hình thái học của nấm Rhizotonia solani Kuhn

Khảo sát sự sinh trưởng và phát triển của nấm R solani

Chọn lọc và nhân sinh khối nấm Rhizoctonia solani

Tìm hiểu khả năng gây bệnh của nấm Rhizotonia solani trên cây Lục Bình

1.3 Yêu cầu nghiên cứu

Thu thập và phân lập các dòng nấm Rhizoctonia solani

Khảo sát đặc điểm nuôi cấy của các dòng nấm Rhizoctonia solani phân lập

từ cây lục bình

Mô tả chi tiết hình thái học của nấm Rhizoctonia solani

Chọn lọc và nhân sinh khối nấm Rhizoctonia solani

Mô tả triệu chứng bệnh Khô Vằn trên lá Lục Bình

Chương 2

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Giới thiệu sơ lược về cây Lục Bình

2.1.1 Phân loại

Cây lục bình (Eichhornia crassipes) là loài cỏ đa niên, là thực vật thủy sinh,

sinh sản rất nhanh, xâm lấn các dòng chảy chính Tên tiếng Việt: Lục bình, bèo, bèo tây, sen Nhật

Tên khoa học: Eichhornia crassipes

Tên tiếng Anh: Water hyacinth, Floating water-hyacinth

Giới (kingdom): Plantae

E azurea - Anchored Water Hyacinth

E crassipes - Common Water Hyacinth

E diversifolia - Variableleaf Water Hyacinth

E paniculata - Brazilian Water Hyacinth

2.1.2 Nguồn gốc và phân bố:

Theo Phạm Hoàng Hộ (2000) Lục bình có nguồn gốc Braxin ,xâm nhập vào nước ta từ năm 1902 đã nhanh chóng lan ra các chổ có nước bị tù hãm hoặc nơi có nước ngọt chảy chậm như ao hồ, giếng , đầm lầy, mương… Tên tiếng Việt: Lục bình, bèo, bèo tây, sen Nhật

Lục bình là loài cây sinh trưởng nhanh, trôi nổi tự do lan toả nhanh trên khắp bề mặt nước từ châu Á đến châu Phi

2.1.3 Đặc điểm thực vật học

Về hình thái học lục bình là cây thân thảo trôi nổi trên mặt nước Thân gồm cái trụ mang nhiều lóng ngắn và những đốt mang rễ và lá Rễ hình sợi ,bất định , không phân nhánh, mọc thành chùm dài , chiếm khoảng 20-50% trọng lượng của cây tùy theo môi trường sống nhiều hay ít chất dinh dưởng lá mọc theo dạng hoa thị, cuống phồng lên thành phao nổi cây cao và phao ngắn phồng to, cây dài các phao ngắn có thể kéo dài đến 30cm tính nổi của lục bình là do tỉ lệ cao của không khí ở trong cuống lá ( chiếm 70% thể tích) Hoa không đều, màu xanh nhạt hay tím Đài và cánh hoa cùng màu dính liền với gốc , cánh hoa trên có đốm vàng Quả lục bình thuộc loại quả nang ở Việt Nam chưa bao giờ thấy lục bình có quả

Rễ: phẫu cắt ngang của rễ thấy rễ có hai phần bên ngoài là vùng vỏ, bên trong là trụ trung tâm Cấu tạo vùng vỏ gồm ba phần, dưới biểu bì là lớp nhu mô đạo, có chứa sắc tố, do lớp này mà rễ có màu tím khi đưa ra ánh sáng Xung quanh lớp trụ là nhu mô đạo khác Giữa hai vùng này của vỏ là lớp nhu mô khuyết, lớp này giúp rễ hấp thụ oxi

Thân : Trên thân có những đốt mô phân sinh tạo ra rễ, lá căn hành và cụm hoa Lát cắt ngang qua thân cho thấy điểm phát sinh của cơ quan mới những tế bào của mô phân sinh này thì nhỏ và xếp khít nhau Xung quanh vùng ngoại biên của

mô phân sinh là một vùng có vô số những khoảng trắng giữa các tế bào Mô khuyết này rất cần cho sự hấp thụ oxy và chuyển hóa oxy đến rễ

Lá: cấu trúc của lá lục bình trên không tương tự như những lá cây đơn tử diệp sống trên đất

2.1.4 Sinh trưởng và phát triển:

Lục bình có thể sinh trưởng và phát triển ở nhiệt độ 10oC - 40oC nhưng mạnh nhất ở nhiệt độ 20oC - 30oC, vì vậy ở nước ta có lục bình sống quanh năm

Lục bình sinh sản bằng con đường vô tính, ở các nách lá đâm ra những thân bò cho

ra một cây mới sớm tách khỏi cây mẹ để trở thành cá thể độc lập

2.1.5 Giá trị sử dụng:

Ở Nhật Bản người ta dùng lục bình để làm giấy và ép thành một thứ bìa nhẹ

và cứng, dùng lục bình làm thuốc, chống ô nhiễm nguồn nước, có khả năng cung cấp năng lượng: cho lên men bằng vi khuẩn… Lục bình thuộc nhóm thức ăn xanh, chứa hầu hết các acid amin không thay thế, giàu vitamin, khoáng đa lượng và vi lượng Có thể sử dụng lục bình cho gia súc khi thiếu thức ăn xanh Lượng chất khô thấp (6 - 7%), lượng xơ cao (trên 200g/kg), khoáng tổng số cũng cao (180 – 190g/kg chất khô) nên giá trị năng lượng thấp (1800 – 1900 Kcal) ứng với 7.6 – 8.0 Mj/1 kg chất khô (Nguyễn Văn Thưởng, 1992)

Lục bình còn được sản xuất thủ công mỹ nghệ như ở Nhật Bản và hiện nay nhiều dự án đã phát triển mạnh ở đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt ở các tỉnh An Giang, Vĩnh Long, Đồng Tháp, đã tạo thêm nhiều việc làm, tăng thu nhập cho nông dân

2.2 Giới thiệu về bệnh khô vằn :

2.2.1 Nghiên cứu ngoài nước về bệnh khô vằn:

Năm 1910, Miyake (Nhật) bắt đầu nghiên cứu bệnh khô vằn, đặt tên cho vi

sinh vật gây bệnh là Sclerotium iregulare Năm 1912, Sawada đặt tên là Hypochrus

sasakii Shira, 1912; Reinking,1918; Palo,1926; phát hiện bệnh phổ biến ở

Phillipine và gọi chung là nhóm Rhizoctonia solani Kuhn Đến năm 1932, bệnh

phát triển thành dịch tại Srilanka, năm 1939 tại Trung Quốc và nhiều nước Châu Á khác Sau đó bệnh phát triển lan rộng sang Brazil, Venezuela, Madagasca và Mỹ

2.2.2 Nghiên cứu trong nước về bệnh khô vằn

Ở nước ta, bệnh khô vằn cũng đã được nghiên cứu đầu tiên bởi Viceus (1921), Bougnicort (1935), Dương Hồng Dật (1958), và Viện Nông Lâm (1960)…

Trong những năm gần đây có nhiều nghiên cứu về bệnh khô vằn đã được các Trung tâm nghiên cứu, các trường Đại học, Viện nghiên cứu, Cục Bảo Vệ Thực Vật… tiến hành

Nấm R solani có phổ ký chủ rộng gây bệnh trên các loại cây trồng như: lúa,

bắp, mía, gừng, đậu xanh, đậu nành,rau cải và lục bình… Nguồn hạch nấm phần lớn nầm trong rơm rạ bỏ lại trên ruộng, tồn tại lâu hơn trong đất ngập nước

2.3 Một số nghiên cứu về nấm Rhizoctonia solani :

2.3.1 Vị trí phân loại của nấm Rhizoctonia solani :

Rhizoctoni solani là loài nấm lớn, đa dạng, phức tạp, phân bố rộng Nấm

thường tồn tại ở dạng sợi nấm, không hình thành bào tử vô tính do nấm được xếp

vào bộ nấm trơ Mycelia sterilia, lớp nấm bất toàn Fungi imperfecti Rhizoctonia

solani là tên gọi của nấm ở giai đoạn vô tính Nấm sinh sản hữu tính được ghi nhận

lần đầu tiên bởi Ikata và Hitomi(1930), sau đó bởi Simgh và Pavgi (1969), Ou

(1972) và được đặt tên là Thanatephorus cucumeris (Frank) Donk, thuộc lớp nấm

đảm Basidiomycetes, họ Ceratobasidiaceae, bộ Ceratobasidiales Tuy nhiên giai đoạn sinh sản hữu tính hiếm khi thấy trong tự nhiên nên phân loại nấm vào nấm trơ Mycelia sterilia vẫn còn được duy trì

Hiện tại, ở Việt Nam chưa thấy giai đoạn sinh sản hữu tính của nấm Trước

đây nấm còn có tên gọi khác là Pellicularia sasaki, Corticium sasaki (theo Nguyễn

có đường kính 8 - 12µm với những vách ngăn không liên tục

Mỗi tế bào sợi nấm có nhiều nhân, phổ biến là 3- 28 nhân/tế bào Số nhân ở những tế bào già thường ít hơn tế bào trẻ, có thể do có sự hình thành vách ngăn thứ cấp (Hawn và Vanterpool, 1953; Butler và Bracker, 1970)

Nấm Rhizoctonia solani sinh trưởng và phát triển ở dạng sợi nấm và hạch

nấm, hạch nấm thường mọc nổi lên trên bề mặt ký chủ Hạch nấm có hình dạng không đồng đều, hơi dẹt ở phía dưới, bề mặt hạch thô và có nhiều lỗ nhỏ li ti Lúc còn non hạch có màu trắng, sau chuyển sang màu nâu sậm đến đen Kích thước mỗi hạch thường dao động từ 1-5 mm nhưng cũng có thể tập trung thành đám lớn hơn Hạch có kích thước càng lớn thì độc tính càng cao Hạch có thể có ít hay nhiều tùy theo từng dòng nấm (Ou,1983) Hạch nấm là do những tế bào hình elip nhỏ, thắt eo

ở vách ngăn giữa các tế bào, có vách tế bào dầy hơn sợi nấm bình thường gọi là tế bào monilioid (tế bào dạng chuỗi) kết hợp lại tạo thành những chuỗi sợi phân nhánh Sự tập hợp đông đảo những tế bào này sẽ tạo thành hạch (Saksena và Vaataja, 1961) Trong giai đoạn hữu tính nấm sinh ra bào tử đảm Bào tử hữu tính được hình thành trên một cấu trúc đặc biệt gọi là đảm, có 2-4 bào tử được sinh ra trên mỗi đảm Đảm đơn bào không màu, có nhiều hình dạng khác nhau như hình trụ, elip hoặc hình cầu Bào tử đảm đơn bào hình cầu, elip hay hình trái lê Đảm được hình thành khi môi trường ẩm ướt và sợi nấm phát triển đầy đủ Bào tử đảm phát tán theo gió và nẩy mầm khi có độ ẩm cao Mỗi bào tử đảm có một nhân riêng

lẻ Trong tự nhiên, sự hình thành bào tử đảm của R solani trên mô ký chủ bị bệnh

rất ít gặp

2.3.3 Đặc điểm sinh lý của nấm

Nấm phát triển thích hợp nhất ở nhiệt độ từ 28 - 30oC, khi nhiệt độ nhỏ hơn

10oC hay lớn hơn 48oC nấm ngừng sinh trưởng, ẩm độ 90 - 95%, pH thích hợp 5,4 – 6,7; tối thiểu là 2,5 tối đa là 7,8 Hạch nấm hình thành nhiều nhất ở nhiệt độ từ 28-30oC ( Vũ Triệu Mân và Lê Lương Tề, 1998) Trong khi đó, Ou (1993) cho biết hạch được hình thành nhiều nhất ngoài ánh sáng và khi nhiệt độ môi trường giảm đột ngột ẩm độ thích hợp cho hạch nấm nảy mầm là 95-96% Hạch nấm có thể tồn

tại rất lâu trong đất trên 1 năm vì vậy đây chính là nguồn lây lan bệnh chủ yếu trên đồng ruộng

Hạch nấm và khuẩn ty có thể chống chịu được nước nóng 40oC trong 100 phút Ở nhiệt độ cao hơn, khả năng sống sót của chúng giảm và chết hoàn toàn ở

60oC trong 80 phút Hạch nấm có thể nẩy mầm khi bị vùi chôn trong đất và không được hoa màu che phủ từ 4-6 tháng nhung một năm sau, khả năng nẩy mầm giảm 50% và sẽ ngưng nẩy mầm trong thời gian từ 8-12 tháng sau đó (Nguyễn Việt Long, 2001)

Theo Carling và Summer (1992) nấm R solani có thể lưu giữ ở nhiệt độ

phòng từ 20-30oC trong 12 tháng bằng ống nghiệm có chứa môi trường PGA, PDYA hoặc các vật liệu cây trồng tự nhiên Nhưng tốt nhất là trữ nấm trên hạt đậu khô ở nhiệt độ 4oC sẽ không làm mất tính độc của nấm trong 9 năm Nếu tồn trữ trong tủ lạnh ở nhiệt độ 0-7oC có thể làm mất tính độc của nấm trong 2-3 tháng

Nấm R solani không đòi hỏi nhu cầu dinh dưỡng chuyên biệt, nó có thể phát

triển trên nhiều loại môi trường khác nhau Hạch nấm hình thành từ 3-4 ngày, sớm nhất là 2 ngày sau khi cấy Nhưng theo Carling và ctv (1992) nấm này phát triển tốt nhất trên môi trường PGA Hạch nấm hình thành nhiều hay ít, có hình thành hay không còn tùy thuộc vào môi trường nuôi cấy, điều kiện ngoại cảnh cũng như tùy thuộc vào các dòng nấm khác nhau Hạch thường mọc rãi khắp đĩa, có dòng mọc rời, có dòng mọc thành mảng, liên kết lại với nhau thành từng cụm (Nguyễn Minh Nguyệt, 2003) Inoue và Uchino (1963) cho biết hạch nấm không hình thành trong môi trường có chứa ammon sunfat

2.3.4 Phân nhóm nấm R solani dựa trên phản ứng liên hợp - Nhóm liên hợp :

Sự nhận biết và nghiên cứu của nấm R solani luôn gặp khó khăn vì đây là

một loại nấm ‘‘tập hợp’’, không đồng nhất, phân loại học của nấm này chưa xác định rõ ràng và lịch sử phát triển của chúng chưa phát triển đầy đủ Nhiều nhà nghiên cứu đã cố gắng phân chia nấm này dựa trên hình thái khuẩn lạc hoặc đặc

tính sinh lý, dãy ký chủ Tuy nhiên, giữa các MPL của R.solani, đặc điểm nuôi cấy

sắc tố, tốc độ tăng trưởng, tính gây bệnh, khả năng hoại sinh cạnh tranh là khá đa dạng, rất khó tiêu chuẩn hóa những đặc tính này vì có nhiều MPL có đặc tính trung

gian Một trong những phương pháp phân chia R.solani thành nhóm được chấp

nhận rộng rãi hiện nay là dựa trên phản ứng liên hợp sợi nấm giữa các MPL

Các loại phản ứng liên hợp :

Một hệ thống gồm 4 loại phản ứng (C0, C1, C2 và C3) đã được Carling và cs(1988), MacNish và cs (1993) xây dựng để mô tả các phản ứng liên hợp

Bảng 2.1 : các loại phản ứng liên hợp trong R.solani

Phản ứng Mối quan hệ di truyền Mô tả phản ứng

C0

(không phản ứng)

KHÔNG QUAN HỆ (khác nhóm liên hợp)

Sợi nấm mọc ngang qua nhau, không nhận biết nhau

C1

( phản ứng tiếp xúc)

QUAN HỆ XA (khác nhóm liên hợp hay cùng nhóm liên hợp)

Có sự tiếp xúc giữa hai sợi nấm, sự nối kết vách tế bào rõ nhưng sự hòa tan vách hoặc sự tiếp xúc màng không rõ, thỉnh thoảng một hoặc hai tế bào liên hợp và các tế bào kề cận chết

C2

(phản ứng gây chết)

CÓ QUAN HỆ ( cùng nhóm liên hợp nhưng khác VCP)

Sự nối kết vách rõ ràng, sự tiếp xúc màng không chắc chắn, vị trí của điểm liên hợp

rõ ràng, đường kính của điểm liên hợp nhỏ hơn đường kính sợi nấm, các tế bào liên hợp và các tế bào kế cận luôn luôn chết

C3

(liên hợp hoàn toàn)

QUAN HỆ MẬT THIẾT (cùng nhóm liên hợp) (cùng VCP) (cùng MPL)

Vách tế bào hòa tan, màng hòa tan, điểm liên hợp thường không rõ ràng, đường kính của điểm liên hợp bằng hoặc gần

bằng với đường kính sợi nấm, các tế bào liên hợp và các tế bào kề cận có thể chết nhưng nói chung là không chết

(Nguồn : MacNish và cs (1993); và Carling, 1996) Khái niệm về nhóm liên hợp (Anastomosis Group- AG) được Schultz đề nghị đầu tiên vào năm 1936 ở Đức, sau đó được Richter và Schneider phát triển thêm vào (1953); ở Nhật do Watanabe và Matsuda (1966); ở Mỹ do Parmerter và cs (1969) (theo Anderson, 1982)

Nhóm liên hợp là một nhóm các MPL có quan hệ gần nhau, có khả năng nhận biết nhau và có thể liên hợp với nhau Nói cách khác, AG là một tập hợp các MPL có quan hệ gần nhau được gom chung lại với nhau dựa trên khả năng liên hợp của chúng với các MPL khác

Các MPL được sắp xếp vào các AG bằng cách nuôi ghép đôi MPL muốn xác định AG với các MPL « tester » đã biết trước AG và quan sát sự liên hợp giữa chúng Một MPL của một AG có thể nhận biết và liên hợp chỉ với các thành viên trong cùng AG đó Vì vậy, nếu sự liên hợp không xảy ra ở nơi gặp nhau của hai MPL thì MPL cần xác định được xem là thuộc về một AG khác với AG của MPL

‘‘tester’’ Ngược lại, nếu sự liên hợp xảy ra giữa sợi nấm của hai MPL, chúng được xem là cùng AG

Theo Carling và Summer (1992) dựa vào sự liên hợp của sợi nấm, quần thể

R.solani được chia thành 11 nhóm liên hợp AG từ AG-1 đến AG-10 và AG-BI

AG-1 : phân bố khắp nơi và gây hại nặng trên nhiều loại cây trồng Nhóm này được chia thành 3 nhóm nhỏ : AG-1-1A, AG-1-1B, AG-10-1C

+ AG-1-1A : gây hại chủ yếu trên lúa, gây cháy lá trên nhiều loại cây trồng và gây bệnh cháy lá cho turfgrass

+ AG-1-1B : gây bệnh ở các bộ phận trên mặt đất, gây ra bệnh web light và gây cháy lá trên nhiều loại cây trồng

+ AG-1-1C : Có trong đất và gây bệnh chết rạp cây con trên rất nhiều loại cây trồng

AG-2 : Nhóm này phân bố ở khắp nơi và được chia thành các nhóm nhỏ : AG-2-1, AG-2-2, AG-2-3, AG-2-2IV, AG-1-2IIIB

+ AG-2-1 : Có trong đất gây chết rạp cây con, thối rể trên rất nhiều cây trồng và lở cổ rể ở họ thập tự

+ AG-2-2 : Gây bệnh cho họ rau muối, phần lớn là củ cải đường + AG-2-3 : Gây bệnh cho rễ và các bộ phận trên mặt đất, gây chết rạp cây con trên nhiều loại cây trồng Ngoài ra, nó còn gây bệnh khô vằn trên cây matrush và gây đốm nâu trên turfgrass

+ AG-2-2IV : cũng gây bệnh cho rễ và các bộ phận khác, gây đốm nâu trên turfgrass, gây cháy lá thối rễ củ cải đường và nhiều loại cây trồng khác

+ AG-2-2IIIB : Gây hại cho cây bấc

AG-3 : Hiện diện trong đất gây thối rễ và thân khoai tây Theo Caesar và ctv ( 1994) nấm này cũng gây hại trên cây họ cà Nhóm này mọc chậm và thích hợp ở

nhiệt độ mát hơn các nhóm khác của R.solani Đây là nhóm nấm thuần nhất không

chia thành nhóm nhỏ

AG-4 : Được tìm thấy trên nhiều loại cây trồng ở vùng có nhiệt độ cao Dựa vào sự khác biệt về DNA nhóm này được chia ra thành hai nhóm nhỏ : HG-I và HG-II Dây là nhóm nấm đất gây thối rễ và chết rạp cây con trên nhiều loại cây trồng

AG-5 : Giống nhóm AG-3 nhưng ít độc hơn Được tìm thấy ở các nước Châu Âu, Châu Á và Bắc Mỹ

AG-6 : Chỉ xuất hiện ở Nhật Bản Nhóm nấm này không gây bệnh cho cây

và được chia thành hai nhóm nhỏ HG-I và GV

AG-7 : Hiện diện trong đất nhưng ít gây hại cho cây

AG-8 : Tìm thấy ở Úc, Anh và Tây Bắc nước Mỹ Nhóm này hiện diện trong đất, gây hại trên lúa và thối rễ khoai tây

AG-9 : Nhóm này hiện diện trong đất, có khả năng gây bệnh yếu, nấm có thể tấn công trên khoai tây và rau cải.Nhóm này được tìm thấy ở Alaska và Oregon AG-10 : Được tìm thấy ở miền bắc nước Mỹ, có trong đất nhưng khả năng gây bệnh chưa xác định