Những vấn đề về định hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá của tỉnh Lào Cai trong một số năm tới

Xây dựng đất nước có nền kinh tế phát triển, nhân dân có cuộc sống ấm no hạnh phúc là mục tiêu lý tưởng nủa Đảng và Nhà nước ta. Từ mục tiêu lý tưởng ấy, Đảng và Nhà nước có nhiểu chủ trương, chính sách để xây dựng nền kinh tế đất nước nhằm đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, thực hiện mong muốn của Bác Hồ “Ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”. Từng bước sánh vai với các nước trên thế giới. Nhìn lại trặng đường đã qua hơn mười năm đổi mới, đất nước ta đã thu được nhiều thành tựu đáng kể, đời sống mọi mặt của nhân dân từng bước được nâng lên. song bên cạnh đó cũng bộc lộ nhiều hạn chế, khuyết nhược điểm cần giải quyết. Đặc biệt là sự trênh lệch về mức sống có su hướng ngày càng lớn giữa miền xuôi và miền núi. Đời sống đồng bào miền núi nói chung rất khó khăn, nghèo nàn và lạc hậu, thu nhập bình quân đầu người quá thấp. Những năm gần đây Đảng và Nhà nước đã có chính sách để phát triển kinh tế miền núi, vùng sâu vùng xa và hải đảo. Tuy nhiên vùng núi vẫn là vùng nghèo đói của đất nước. Tỉnh Lào Cai là một trong sáu tỉnh rất khó khăn thuộc khu vực miền núi phía Bắc đang nằm trong tình trạng ấy. Vấn đề đặt ra với một tỉnh miền núi có nhiều thế mạnh về đất đai, về rừng, về tài nguyên khoáng sản, nhân dân cần cù lao động nhưng vẫn là tỉnh đói nghèo và lạc hậu là phải làm gì để phá vỡ tỉnh trạng đó. Những năm vừa qua, thực hiện chủ trương của Đảng về từng bước đưa tỉnh Lào Cai thoát khỏi nghèo, lạc hậu Tỉnh đã đưa ra mục tiêu tổng quát là “khai thác mọi tiềm năng, nguồn lực địa phương, phát triển kinh tế xã hội, giữ vững ổn định chính trị để phát triển kinh tế hàng hoá”. Mục tiêu trên chính là nguyện vọng của tỉnh và nhân dân các dân tộc trong tỉnh.

LỜI MỞ ĐẦU

Xây dựng đất nước có nền kinh tế phát triển, nhân dân có cuộcsống ấm no hạnh phúc là mục tiêu lý tưởng nủa Đảng và Nhà nước ta Từmục tiêu lý tưởng ấy, Đảng và Nhà nước có nhiểu chủ trương, chính sách

 để xây dựng nền kinh tế đất nước nhằm đưa đất nước thoát khỏi nghèonàn lạc hậu, thực hiện mong muốn của Bác Hồ “Ai cũng có cơm ăn áomặc, ai cũng được học hành” Từng bước sánh vai với các nước trên thếgiới

Nhìn lại trặng đường đã qua hơn mười năm đổi mới, đất nước ta đãthu được nhiều thành tựu đáng kể, đời sống mọi mặt của nhân dân từngbước được nâng lên song bên cạnh đó cũng bộc lộ nhiều hạn chế, khuyếtnhược điểm cần giải quyết Đặc biệt là sự trênh lệch về mức sống có suhướng ngày càng lớn giữa miền xuôi và miền núi Đời sống đồng bàomiền núi nói chung rất khó khăn, nghèo nàn và lạc hậu, thu nhập bìnhquân đầu người quá thấp Những năm gần đây Đảng và Nhà nước đã cóchính sách để phát triển kinh tế miền núi, vùng sâu vùng xa và hải đảo.Tuy nhiên vùng núi vẫn là vùng nghèo đói của đất nước Tỉnh Lào Cai làmột trong sáu tỉnh rất khó khăn thuộc khu vực miền núi phía Bắc đangnằm trong tình trạng ấy

Vấn đề đặt ra với một tỉnh miền núi có nhiều thế mạnh về đất đai,

về rừng, về tài nguyên khoáng sản, nhân dân cần cù lao động nhưng vẫn

là tỉnh đói nghèo và lạc hậu là phải làm gì để phá vỡ tỉnh trạng đó

Những năm vừa qua, thực hiện chủ trương của Đảng về từng bướcđưa tỉnh Lào Cai thoát khỏi nghèo, lạc hậu Tỉnh đã đưa ra mục tiêu tổngquát là “khai thác mọi tiềm năng, nguồn lực địa phương, phát triển kinh

tế xã hội, giữ vững ổn định chính trị để phát triển kinh tế hàng hoá” Mụctiêu trên chính là nguyện vọng của tỉnh và nhân dân các dân tộc trongtỉnh

Để đạt được mục tiêu trên, cần xác định một cơ cấu cây trồng hợp

lý, nó phải phù hợp với thực tế khách quan của tỉnh Có xác định đượcmột cơ cấu cây trồng hợp lý mới nhằm khuyến khích các ngành kinh tế,các thành phần kinh tế, các vùng kinh tế phát triển theo hướng côngnghiệp hoá, hiên đại hoá thì mới thúc đẩy phát triển kinh tế, ổn định xãhội, nâng cao đời sống nhân dân

Với điều kiện là một tỉnh miền núi, sản xuất hàng hoá chưa pháttriển, vấn đề chuyển dịch cơ cấu cây trồng là một nội dung cần được

quan tâm và triển khai tích cực Hiện nay sản xuất nông nghiệp mới chỉtập chung chủ yếu ở cây lương thực Lương thực vẫn chiếm tỉ trọng caotrong tổng thu nhập của người nông dân Như vậy sản xuất nông lâmnghiệp của tỉnh phải chuyển dịch theo hướng cộng nghiệp hoá, hiên đạihoá, góp phân xoá đói giảm nghèo Tuy nhiên không thể coi nhẹ sản xuấtlương thực mà vẩn phải đảm bảo an toàn lương thực tại địa phương

Là một sinh viên đang học tại khoa KTNN & PTNT trườngĐHKTQD – HN, tôi suy nghĩ rằng để phát triển kinh tế góp phần xoá đóigiảm nghèo, sản xuất nông – lâm nghiệp của tỉnh phải chuyển dịch theohướng sản xuất hàng hoá Trong đề án môn học này em mạnh dạn trình

bày bài viết “ Những vấn đề về định hướng chuyển dịch cơ cấu cây

trồng theo hướng sản xuất hàng hoá của tỉnh Lào Cai trong một số năm tới”.

Sau đây là nội dung đề án:

PHẦN THỨ NHẤT



NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

I Khái niệm về chuyển dịch cơ cấu cây trồng.

Cơ cấu hay “kết cấu” là pham trù phản ánh cấu trúc bên trong củamôt đối tượng là tập hợp những mối liên hệ cơ bản, tương đối ổn địnhgiữa các bộ phân cấu thành nên đối tượng đó, trong một thời gian nhấtđịnh

Ngành trông trọt bao gồm các tiểu ngành sản xuất, các bộ phân sảnxuất như: sản xuất lương thực, sản xuất cây công nghiệp, sản xuất cây ănquả, sản xuất rau… Được hình thành trên cơ sở phân công lao động trongquá trình sản xuất và các tiểu ngành, các bộ phận sản xuất trong ngànhtrồng trọt, chúng phát triển và kết hợp với nhau theo một tỉ lệ nhất địnhtao thành cơ cấu ngành trông trọt

Cơ câu ngành trồng trọt phản ánh trình độ phát triển khác nhau củaphân công lao động, tiến bộ khoa học - công nghệ và trình độ năng suấtlao động…

Cơ cấu ngành trồng trọt là nội dung chủ yếu trong chiến lược pháttriển nông nghiệp của mỗi nước Tuỳ thuộc vào giai đoạn phát triển nhấtđịnh của nền kinh tế với điểu kịên kỹ thuật, kinh tế, xã hội và tự nhiêncủa mỗi nước mà xây dựng cơ cấu sản xuất ngành trồng trọt cho phù hợp

và hiệu quả

Ở các nước phát triển, trình độ phát triển kinh tế cao, cơ sở vậtchất kỹ thuật trong nông nghiệp to lớn và hiện đại, nhu cầu thị trường đòihỏi nhiều loại nông sản đa dạng với chất lượng cao Vì vậy, ngành trồngtrọt ở các nước này đã phát triển mạnh mẽ và đạt trình độ phát triển caovới cơ cấu sản xuất phong phú gồm nhiều loại sản phẩm nhằm đáp ứngnhu cầu thị trường và phù hợp với tiềm năng của mỗi nước Những sảnphẩn trồng trọt ở đây bao gồm: cây lương thực, cây công nghiệp câydược liệu, cây ăn quả, rau đậu, cây thức ăn gia súc, cây hoa… ở các nướcđang phát triển, cơ cấu sản xuất ngành trồng trọt còn đơn giản Trướcđây, một số nước độc canh sản xuất lương thực để tiêu dùng trong nước

và xuất khẩu hoặc một số nước độc canh cây công nghiệp, cây ăn quả…theo yêu cầu cung cấp nguyên liệu cho các nước khác Hiện nay ngànhtrồng trọt ở các nước đang phát triển đang có xu hướng phá dần thế độc

canh, chuyển sang phát triển ngành trồng trọt đa canh, có nhiều sản phẩmhàng hóa đáp ứng thị trường và khai thác hớp lý lợi thế của cả nước.

Ở nước ta, ngành trồng trọt đang có sự chuyển hướng mạnh mẽ

phá thế độc canh sảm xuất lương thực, trong đó chủ yếu là lúa nước sangphát triển ngành trồng trọt đa canh với nhiều nông sản hàng hoá

Ngoài sản xuất cây lương thực, đang mở dần việc sản xuất rau đậu,cây công nghiệp và cây ăn quả… giá trị sản xuất cây lương thực giảm từ66,63% năm 1990 xuống còn 63,80% năm 1999; tỉ trọng giá trị rau đậu

và cây công nghiệp tăng, nhất là cây công nghiệp từ 14,52% năm 1990tăng lên 19,45% năm 1998 và 20,66% năm 1999

Sự chuyển dịch cơ cấu trồng trọt như trên cho phép khai thác tốttiềm năng thế mạnh của từng vùng và cả nước, đáp ứng nhu cầu thịtrường trong nước và xuất khẩu đồng thời tạo cơ sở đảm bảo an ninhlương thực cho đất nước

Tuy nhiên, việc chuyển dịch cơ câu ngành trông trọt ở nước ta vẫncòn chậm; tỉ trọng sản xuất lương thực còn quá lớn trong khí đó tỉ trọngcây rau đậu, cây công nghiệp, cây ăn quả… còn thấp Để xây dựng cơcấu ngành trồng trọt hợp lý cần dựa trên căn cứ sau:

Trước hết là phải dựa vào mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế

-xã hội của đất nước và chiến lược phát triển nông nghiệp để xây dựng cơcấu ngành trồng trọt Cơ câu sản xuất ngành trồng trọt phải hướng vàophát triển mạnh sản xuất hàng hoá để đáp ứng nhu câu thị trường và đặcbiệt hướng mạnh vào xuất khẩu

Tiến hành phân tích sự tác động tổng hợp của các nhân tố ảnhhưởng đến xu thế chuyển dịch ngành trồng trọt như:

Nhu cầu thị trường về các loại sản phẩm của ngành trồng trọt Nhucầu thị trường vừa là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển sản xuất vàchuyển dịch cơ cấu sản xuất ngành trông trọt Phải tính toán và đánh giáđầy đủ cả về nhu cầu thị trường lao động, vốn, cơ sở vật chất, kỹ thuật đểlựa chọn những cây trồng và cơ cấu cây trồng có hiệu quả

Nhân tố điều kiện tự nhiên như đất đai, vị trí địa lý, khí hậu, nguồnnước, tiềm năng sinh vật… cần phải được xem xét đánh giá đúng để làm

cơ sở cho việc xây dựng cơ sở và bố trí cây trồng phù hợp trên mỗi vùng

và cả nước

Tiến bộ khoa học, công nghệ và khả năng ứng dụng nó vào sảnxuất của mỗi nước có ảnh hưởng rất lớn đến việc xây dựng cơ cấu ngànhtrồng trọt hợp lý.

Cơ chế chính sách của Nhà nước có tác động lớn và trực tiếp ảnhhưởng đến việc xây dựng và chuyển dịch cơ cấu sản xuất ngành trồngtrọt

Ngoài những căn cứ trên, việc lựa chọn, xác định cơ cấu ngànhtrồng trọt cần phải xem xét và giải quyết tốt các mối quan hệ giữa sảnxuất lương thực và thực phẩm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu;mối quan hệ giữa cây công nghiệp dài ngày và ngắn ngày đáp ứng nhucầu nguyên liệu và xuất khẩu Trong sản xuất lương thực cẩn giải quyếtmối quan hệ giữa lúa và mầu, nhất là những cây có hàm lượng dinhdưỡng cao để làm thức ăn cho chăn nuôi và chế biến thực phẩn như ngô,đậu tương…

II Vai trò của chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá.

Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề chuyển dịch cơ cấu cây trồngtheo hướng sản xuất hàng hoá ở tỉnh miền núi là tất yếu khách quan,không những do nhu cầu phát triển của đồng bào dân tộc mà còn do nhucầu đòi hỏi phát triển chung của tỉnh cũng như của cả nước Vì thế nó cóvai trò hết sức quan trọng:

Một là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hànghoá mới cho phép khai thác và sử dụng một cách có hiệu quả mọi tàinguyên thiên nhiên đa dạng, phọng phú của tỉnh Trong nền kinh tế tựcấp, tự túc và nền kinh tế chỉ huy, với một cơ chế tập trung, quan liêu baocấp trước đây, các tiềm năng thế mạnh về đất đai, rừng, khí hậu, thờitiết…đều bị “lãng quên” Việc khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyênhết sức bừa bãi, “vắt kiệt” tài nguyên thiên nhiên, không có sự bồi bổ, táitạo, làm nguồn tài nguyên bị cạn kiệt… các tài nguyên này trước đâyđược coi là sở hữu toàn dân - kiểu sở hữu chung chung, vô hình, trừutượng Thực chất kiểu sở hữu đó đã làm cho tài nguyên không có ngườichủ đích thực của nó (vô chủ), dẫn đến tình trạng “cha chung không aikhóc” Đó là nguyên nhân của hiện tượng tài nguyên bị khai thác bừa bãi,

bị huỷ hoại nghiêm trọng

Để từng bước chuyển dịch cơ cấu cây trồng của tỉnh theo hướngsản xuất hàng hoá, thì các tài nguyên thiên nhiên phải có người chủ thực

sự, họ phải luôn tính toán, phải có kế hoạch khai thác, sử dụng nó mộtcách có lợi nhất, với chi phí thấp nhất nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất

Đi đôi với việc tái tạo, bù đắp để tái sản xuất mở rộng tài nguyên thiênnhiên.

Hai là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá

sẽ từng bước xây dựng được một cơ cấu kinh tế tiến bộ ở tỉnh góp phầnvào viêc xây dựng một cơ cấu hợp lý của cả nước

Muôn xây dựng một cơ cấu kinh tế phù hợp với khả năng, thếmạnh của tỉnh, thì việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuấthàng hoá là con đường chắc chắn sẽ phải trải qua Cụ thể là, hạn chế diệntích trồng cây lương thực, phát triển mạnh, đa dạng hoá cây công nghiệp,cây ăn quả, cây đặc sản, cây dược liệu quý hiếm Đồng thời cũng phảiphát triển mạnh ngành công nghiệp chế biến, các ngành nghề, dịch vụ,từng bước biến đổi bộ mặt kinh tế xã hội

Ba là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoámới giải quyết tốt việc làm và thực hiên sự phân công lại lao động vậnđộng theo đúng quy luật của nó, không những ở trong địa bàn các huyện

mà nó còn góp phần vào việc thực hiện phân công lại lao động xã hộitrong toàn tỉnh, vừa là vấn đề kinh tế vừa là vấn đề xã hội Khi đãchuyển dịch được một cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá sẽlàm cho lực lượng lao động trí tuệ ngày càng tăng lên, vì phải áp dụngnhiều khoa học kỹ thuật công nghệ mới vào sản xuất Lực lượng lao độngtrọng lĩnh vực nông nghiệp thuần túy hiện nay sẽ dần dần sang lĩnh vựclâm nghiệp, công nghiệp và dịch vụ Trong nông nghiệp, lao động trôngtrọt độc canh cây lương thực sẽ giảm xuống, chuyển dần sang lĩnhvựcsản xuất cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu… Đó chính là nhữnglĩnh vực tiềm năng, thế mạnh của tỉnh Đồng thời chuyển dịch cơ cấu câytrồng theo hướng sản xuất hàng hoá có thể thu hút khối lượng lớn lựclượng lao động có kỹ thuật ở nơi khác đến

Bốn là, chuyển dich cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hànghoá sẽ góp phần to lớn trong việc giữ gìn, bảo vệ môi trường sinh tháicủa tỉnh và các vùng lân cận, bảo vệ tài nguyên rừng không bị tàn phá,đất sẽ không bị rửa trôi, môi trường sinh thái sẽ không ngừng được bồi

bổ và phát triển… Đây là điều kiện cơ bản để giữ gìn môi trường sinhthái bền vững của tỉnh, là vấn đề rất đáng lo ngại hiện nay không những ởtrong tỉnh mà còn là vấn đề đáng lo ngại trong cả nước

Năm là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hanghoá thì đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc trong tỉnhmới được cải thiện, an ninh quốc phòng mới được giữ vững, chĩnh sáchdân tộc của Đảng và Nhà nước ta mới được thực hiên tốt, khoảng cách

chênh lệch về sự phát triển giữa đồng bào các dân tộc trong tỉnh và vùngkhác trong cả nước sẽ ngày càng rút ngắn, bản sắc văn hoá các dân tộctrong tỉnh sẽ được tôn trọng và phát triển, kết hợp được bản sắc văn hoátừng dân tộc với nền văn hoá của cả dân tộc Vịêt Nam và tinh hoa củanhân loài.

Sáu là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá

là phù hợp với quy luật phát triển kinh tế xã hội và phù hợp với xu thếcủa thời đại ngày nay Việc chuyển dich cơ cấu cây trồng theo hướng sảnxuất hàng hoá là tất yếu khách quan đối với tỉnh Lào Cai đặc biết lại làmột tỉnh vùng núi Điều đó không những là do nhu cầu đòi hỏi và khảnăng thực hiện của đông bào dân tộc trong tỉnh mà còn là nhu cầu đòi hỏicấp bách của sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội nước ta trong giai đoạnhiện nay

PHẦN THỨ HAI

 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU VÀ NHỮNG

ĐỊNH HƯỚNGVỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU CÂYTRỒNG

THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HOÁ

- -A THỰC TRẠNG CHUYỂN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU CÂY TRỒNG VÀ NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU CÂY TRỒNG CỦA TỈNH LÀO CAI.

I Thực trạng chuyển dịch cơ câu cây trồng của tỉnh.

Trong một số năm vừa qua tỉnh đã đạt được một số thành tựu đáng

về chuyển dịch cơ cấu cây trồng, sản xuất hàng hoá đã từng bước được cảithiên và phát triển Đời sống của nhân dân được nâng lên rõ rệt cả về vậtchất lẫn tinh thần, nhiều điển hình nhân tố mới xuất hiện, làm ăn có hiệuquả băng mô hình sản xuất VACR và một số ngành nghề truyền thống củadân tộc Đồng bào ở nhiều vùng đã khai thác tiềm năng thế mạnh củamình, tranh thủ đầu tư, giúp đỡ của Nhà nước về vốn, giống kỹ thuật… đểphát triển kinh tế Việc thực hiện các dự án và trương trình phát triển kinh

tế xã hội đã giúp đồng bào dân tộc nhiềi nơi phát triển nghề rừng gắn vớiphủ xanh đất trông đồi nủi trọc, bảo vệ môi trường

Số hộ nghèo và đói của tỉnh giảm từ 33% năm 1995 suống còn10% cuối năm 2001

Song nhìn chung miền núi vẫn là khu vực chậm phát triển Nềnkinh tế về cơ bản vẫn đang trong tình trạng sản xuất nhỏ Cơ cấu sản xuất

và cơ cấu kinh tế còn đơn điệu, năng suất lao động thấp Những nơi vungsâu, vung xa kinh tế còn ở mức trì trệ kém hơn, mang tính tự nhiên, tựcung tự cấp Nhiều nơi còn rất nghèo nàn lạc hậu Đời sống nhân dân cònkhó khăn, có nơi tỉ lệ đói nghèo trên 40%, tình trạng thiếu nước sinh hoạt,nước sản xuất diễn ra ở khá nhiều nơi Khoảng cách về mức sống, trình độdân trí, trình độ văn hoá giữa vung thấp, vùng đô thị, gần trục lộ giaothông so với vùng cao, vùng sâu, vùng xa không những không được thuhẹp lại mà ngày càng tăng lên

Vài năm gần đây, khi nhà nước có trương trình 135 đầu tư chocác xã đặc biệt khó khăn thì kết cấu hạ tầng kinh tế và cơ sở hạ tầng xã hộiđược nâng lên một bước, nhưng nhìn chung những vùng này vẫn còn tìnhtrạng thấp kém, lạc hậu Nhiều vùng từ lâu không có đường ô tô hoặckhông được mở mang đường xá nên gây ảnh hưởng rất lớn đến sản xuấthàng hoá và các tiến bộ xã hội.

Để khắc phục tình trạng khó khăn trên, tạo bước chuyển biến mới

về kinh tế xã hội ở tỉnh Lào Cai chúng ta cần thực hiện chuyển đổi cơ cấucây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá

II Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng của tỉnh Lào Cai.

1 Những nhân tố tích cực.

Tài nguyên đất đai rất phong phú, đặc biệt là rừng và đất rừng,cùng với diên tích đồng cỏ…có thể tạo điều kiên đạ dạng các loại câytrồng, phát triển nhanh nông, lâm nghiệp và công nghiệp chê biến

Với vị trí địa lý của mình, tỉnh có khả năng phát triển kinh tếhàng hoá, có thể mở rộng lưu thông hàng hoá ở cả trong vùng và ngoàivùng

Là tỉnh giàu tài nguyên khoáng sản, trữ lượng và số lượngkhoáng sản lớn, có điều kiện phát triển mạnh công nghiệp khai thác và vậtliệu xây dựng

Người dân có tinh thân đoàn kết thống nhất gắn bó, giúp đỡ lẫnnhau trong sản xuất và đời sống Đây là truyền thống đã có từ lâu đời củađồng bào các dân tộc Họ thường xuyên giúp đỡ trong thời điển bân rộncủa mùa vụ thông qua đổi công lao động cho nhau; giúp đỡ nhau trong lúckhó khăn, hoan nạn; trong việc dựng vợ, gả chồng; trong việc xây dựng,cất nhà

Các dân tộc sống ở các địa hình, các tiểu vùng có thể khác nhaunhưng không độc lập, riêng rẽ, do vậy, tinh thần đoàn kết, quan hệ xã hộiđược mở rộng không những chỉ trong từng dân tộc mà còn có sự đoàn kếtgiúp đỡ giữa các dân tộc với nhau

Khí hậu, địa hình phức tạp hình thành nên nhiều vùng và tiểuvùng, tạo điều kiện cho việc nuôi, trồng những cây, con đặc sản quý hiếm

có giá trị kinh tế cao Ngoài ra, tỉnh còn có nhiều danh lam thắng cảnh tựnhiên tuyệt vời, tạo khả năng tiềm tàng cho sự phát triển ngành du lịchsinh thái, kết hợp với du lịch văn hoá của 27 dân tộc trong tỉnh hết sức

sinh động và phong phú, tương lai sẽ là ngành phát triển mạnh và đónggóp tỉ trọng lớn trong giá trị sản phẩm Điêu kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội

có thể xây dựng một cơ cấu cầy trồng theo hướng sản xuất hàng hóa đadạng và phong phú

1.Những nhân tố tiêu cực.

Do đặc điểm địa hình phức tạp, núi cao, đồi dốc, khí hậu, thờitiết không thuân hoà gây kho khăn trong xây dựng cơ sở hạ tầng cho sảnxuất quy mô lớn và trong lưu thông tiêu thu hàng hoá

Dân số thưa thớt, đời sống kinh tế thu nhập quá thấp, dân tríthấp, tỉ lệ mù chữ cao, đời sống văn hoá thiếu thốn…; đầu tư, tích luỹ đểtái sản xuất mở rộng thấp vì vậy khó khăn trong việc áp dụng khoa học,công nghệ, đầu tư chiều sâu và cho thị trường tiêu thụ hàng hoá tại chỗ…;hơn thế nữa đồng bào dân tộc còn nhiều tập quán phong tục lạc hậu, nhất

là tư tưởng nặng nề của sản xuất tự cung, tự cấp của nền kinh tế tự nhiên,gây rất nhiều khó khăn cho sản xuất hàng hoá ở trong tỉnh

Tập quán canh tác một vụ, đa số đồng bào chỉ tập trung sảnxuất từ tháng 3 đến tháng 10 (âm lịch), còn từ tháng 11 đến tháng 2 (âmlich) bỏ hoang (theo tài liệu của ủ ban dân tộc và miền núi, vùng núi phíaBắc có tới 63% đất canh tác chỉ trồng 1 vụ), lam giảm sản lượng của sảnphẩm

-Tập quán du canh, du cư của một số dân tộc vùng cao đã dẫnđến những tác hại rất lớn Vì nhu cầu lương thực, nên ngoài cây lúa nước,

họ ra sức phá rừng để trồng cây lúa nương, ngô, khoai, sắn…Họ chỉ biếtgieo trồng, không có thói quen nuôi dưỡng chăm bón Do vậy, khi đất đai

đã bị rửa trôi, bạc mầu thì họ lại chuyển đến nơi khác để khai phá rừngđầu nguồn, rừng càng già thì đất càng tốt Phá rừng già, rừng đầu nguồn

đó là đối tượng chính của du canh, du cư Do đó, kinh tế của đồng bào cácdân tộc rơi vào vòng “luẩn quẩn”: càng đói thì càng phá rừng, môi trườngsinh thái càng huỷ hoại, và càng phá rừng thì đồng bào càng đói

Tập quán trồng và hút thuốc phiện, đã trở thành tập quán lâuđời của một số dân tộc ít người, đặc biệt đối với người H’ Mông Thuốcphiện đã đầu độc, huỷ hoại nguồn nhân lực phát triển nền kinh tế hànghoá, tiêu phí vật chất lớn và huỷ hoại sức khoẻ tinh thần của người dân,ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự xã hội…trong khu vực

Sự cố kết trong cộng đồng (gia đinh - dòng họ – làng bản) đãtạo ra sự khép kín trong đời sống kinh tế, kìm hãm sự phát triển của các

quan hệ xã hội, quan hệ kinh tế…, và do đó, kìm hãm cả sự phát triển củakinh tế hàng hoá.

Ngoài ra con tệ nạn tảo hôn, ly hôn, ma chay cúng bái, mê tín

dị đoan, hội hè kéo dài… là những tập tục mang tính phổ biến, cũng đãkìm hãm sự phát triển của sản xuật và là một trong những nguyên nhâncủa sự thấp kém về đời sống kinh tế và tinh thần của đồng bào ở đây

Kết cấu hạ tầng, nói chung kết cấu hạ tầng ở các huyện trongtỉnh là thấp kém làm cho nền kinh tế hàng hoá không có điều kiện pháttriển Nhất là hệ thống giao thông rất thâp kém, nhiều huyên không cóđường giao thông liên xã, liên thôn, các công trình giao thông chất lượngrất thấp kém, quá trình nhựa hoá, bê tông hoá diễn ra còn rất chậm Do đógây rất nhiều khó khăn cho việc phát triển kinh tế của vùng

Về thông tin lên lạc, kém phát triển, sự phát triển của bưu điện,truyền thanh chỉ bằng khoảng 20% mức trung bình của cả nước “Đói”thông tin càng làm cho quá trình sản xuất và lưu thông hàng hoá không cóđiều kiện phát triển

Về điên và nước, số hộ dùng điện quốc gia cũng quá ít, trungbình tiêu thụ điện của cả nước là 200 kw/người/năm, thì ở Lào Cai chỉkhoảng 35-50 kw/người/năm Trung bình chỉ khoảng 30% số xã có điện,trong khi trung bình của cả nước là 60,4%

Về cơ sở hạ tầng xã hội, giáo dục đào tao ở trong tỉnh còn rấtthấp kém, biểu hiện là tỉ lệ mù chữ cao Tình hình giao dục xuống cấpnghiêm trọng, thiếu về số lượng và kém về chất lượng, yêu kém cả về cơ

sở vật chất trường lớp, cả về đội ngũ giáo viên và cả đối tượng người học,

cả tỉnh chỉ có 70% sô xã có trường cấp II Tỉ lệ học sinh không đến trường

ở độ tuổi đi học cao, tỉ lệ bỏ học của học sinh các cấp lớn, câp học càngcao thì bỏ học càng nhiều

Y tế và bảo vệ sức khoẻ, tỷ lệ xã có trạm y tê ít Kết quả là sứckhoẻ của người dân miềm núi rất thấp, tỉ lệ tử vong cua trẻ sơ sinh cao,suy dinh dưỡng ở tre em và phụ nữ đang độ tuổi sinh đẻ lớn và tuổi thọtrùng bình của người dân thấp (chỉ bằng 90% tuổi thọ trung bình của cảnước)

Qua sự phân tích trên ta có thể kết luận rằng, để chuyển dịch cơcấu cây trồng của tỉnh theo hướng sản xuất hàng hoá đòi hỏi tỉnh phải có

sự nỗ lực vượt bậc, đặc biệt là sự nỗ lực của các đồng bào dân tộc, đồngthời phải có sự giúp đỡ, hỗ trợ, tạo điều kiện của Nhà nước

B CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU CÂY TRỒNG TRÊN PHẠM VI TOÀN TỈNH VÀ NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG CHUYỂN DỊCH

Tỉnh Lào Cai có tổng diện tich đất tự nhiên là: 805000 ha, trong đodiện tích đất nông nghiệp là: 80800 ha, diên tích đất lâm nghiệplà:161400 ha, diên tích đất chuyên dùng là: 7500 ha, diện tích đất khudân cư: 5000 ha, diện tích đất chưa sử dụng là: 550300 ha

Tỉnh gồm 10 huyện: thị xã Lao Cai,Bảo Thắng, Văn Bàn, ThanUên, Bảo Yên, Bát xát, Bắc Hà, Si Măng Cai, Mường Khương, SaPa

Đất canh tác nông nghiêp của tỉnh chủ yếu là những thung lũng,ruông bậc thang và nhưng cánh đồng nhỏ hẹp Do đó sản xuất lương thựckhông phải là thế mạnh của tỉnh, mà thế mạnh của tỉnh là phát triển cácloại cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu quý hiếm Do đó việcchuyển dịch cơ câu cây trồng của tỉnh theo hướng sản xuất hàng hoá sẽ đitheo hướng giảm tỉ trọng các loại cây lương thực tăng tỉ trọng các loạicây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu…

Nhưng đối với tỉnh Lào Cai là một tỉnh vùng cao, địa hình phân bốrất phức tạp, có vùng địa hình thì rất cao, vùng thì địa hình lại bìnhthường Do đó vấn đề ‘chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo vùng’ là mộtvấn đề rất quan trọng cần được tỉnh quan tâm và thực hiện

Để thực hiện quá trình chuyển dịch cơ câu cây trồng theo hướngsản xuất hàng hoá tỉnh Lào Cai cần phải thực hiện các bước công việcsau:

I Chuyển dich cơ câu cây trồng theo vùng.

Phát triển sản xuất ngành trông trọt theo hướng đa canh là đúngđắn phù hợp với xu thế phát triển chung của xã hội loài người Nhưng đacanh phải trên cơ sở sản xuất lớn gắn liền với việc xây dựng các vùngchuyên môn hoá sản xuất Những cây chuyên môn hoá của vùng lànhững cây có giá trị kinh tế cao, cây xuất khẩu phù hợp với điều kiện tựnhiên, kinh tế xã hội của tỉnh, cho phép lợi dụng năng xuất tự nhiên, thu

về địa tô chênh lệch cao và có điều kiên phát triển với quy mô lớn

Xây dựng các vùng chuyên môn hoá sản xuất cây lương thực, baogồm lúa, ngô, sắn… nhằm tạo ra khối lượng nông sản hàng hoá lớn và tỉxuất hàng hoá cao Ngoài những vùng sản xuất lúa tập trung, có quy môlớn, cần mở rộng các vùng chuyên canh trọng điểm có quy mô nhỏ đây làđặc điểm rất phù hợp với miền núi vì đất đai để sản xuất lương thực ởmiền núi không tập chung Đất trồng lúa chủ yếu tập chung ở nhữngthung lũng, mà vấn đề sản xuất lương thực đáp ứng nhu cầu tại chỗ là

một vấn đề hết sức quan trọng đối với một tỉnh là vùng núi như tỉnh LàoCai, giao thông đi lại rất khó khăn, nên vấn đề tiếp cân với lương thựccủa đông bào là rất khó khăn Sắn và ngô là hai cây lương thực làm thức

ăn chủ yếu cho đồng bào dân tộc vùng cao đông thời là thức ăn gia súc đểđồng bào tăng gia sản xuất cải thiên đời sống giảm suy dinh dưỡng cho

bà mẹ và trẻ em

Xây dựng vùng chuyên môn hoá sản xuất cây công nghiệp, cây ănquả, cây rau… phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong vùng, làm nhiên liệucho công nghiệp chế biến và xuất khẩu Bên cạnh việc phát triển nângcao khối lượng và chất lượng nông sản, nguyên liệu cần coi trọng xâydựng và hiên đại hoá công nghiệp chế biến nông sản, áp dụng tiến bộcông nghệ mới để nâng cao chất lượng sản phẩm nhờ đó mở rộng thịtrường và tăng thu nhập cho người lao động

Đặc điển nổi bất của vùng chuyên môn hoá các loại cây trồng là cókhối lượng hàng hoá lớn và tỉ suất hàng hoá cao, sản xuât luôn gắn vớithị trường, vì thế sự nhạy cảm với thị trường trong nước, thế giới và cácchính sách kinh tế rất cao

1 Căn cứ để chuyển dịch cơ câu cây trồng theo vùng.

 Đẩy mạnh việc xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ chosản xuất và chế biến sản phẩm ngành trông trọt bao gồm:

 Thuỷ lợi: trên cơ sở quy hoạch, phát triển hoàn chỉnh hệ thốngthủy lợi đồng bộ, năng cao diên tích chủ động tưới và chủ động tiêu, tiếntới tưới tiêu theo yêu cầu phát triển các loại cây trồng trước hết là nhữngvùng có trình độ chuyên môn hoá cao Đi liền với thuỷ lợi phải thực hiêntốt dự báo khí tượng, thuỷ văn, thực hiện phòng trống lụt bão có hiệuquả

 Mở rộng diên tích gieo trồng giống mới với cơ câu hợp lý

 Phân bón – yếu tố quyết định đến năng xuất cây trồng, cần phảiđẩy manh việc cung cấp phân bón cho đồng bào sử dụng trong sản xuất,nâng cao năng xuất cây trồng, nhất là phân hữu cơ, phân vi sinh, đồngthời sử dụng hợp lý phân bón

 Phát triển hệ thống giao thông bao bồm cả hệ thông giao thôngliên xã, liên thôn, giao thông nội đồng đáp ứng yêu cầu phát triển của cơgiới hoá và vận chuyển hàng hoá

 Coi trọng công nghệ chế biến và bảo quản sản phẩm sau thuhoạch để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm

 Thực hiên đồng bộ các biện pháp kỹ thuật thâm canh: chú ýbiện pháp thuỷ lơi, giống, phân bón, phải đảm bảo về mặt số lượng, chấtlượng và cơ cấu.

 Làm tôt công tác khuyến nông, nhằm chuyển giao kỹ thuậtcông nghệ mới cho người sản xuất

 Hoàn thiện hệ thống chính sách kinh tế khuyến khích phát triểnngành trồng trọt như: chính sách giá, thị trường, chính sách vốn, chính sácđất đai

 Hoàn thiên hệ thống tổ chức sản xuất bao gồm: hợp tác xã, hộgia đình và trang trại

2 Vùng sản xuất cây lương thực.

2.1 Ý nghĩa của vùng sản xuất cây lương thực.

Cây lượng thực chính là cây có hạt, có tác dụng cuôi sống con người

và gia súc Ở nước ta cây lương thực chính là: lúa, ngô, đỗ, trong đó lúa làcây lương thực quan trọng nhất Nhưng đối với đồng bào dân tộc vùng caothì ngô, sắn lại là cây lương thực rất quan trọng thay cho cây lúa

Giải quyết vấn đề lương thực có tác dụng rất lớn đối với việc xoáđói, giảm nghèo của tỉnh Đồng thời nó có tác dụng to lớn đối với sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Phát triển sản xuất câylương thực có ý nghĩa to lớn đối với việc củng cố tăng cường khả năngquốc phòng, tăng nguồn dự trữ quốc gia để phòng trống thiên tai Nhất làđối với Lào Cai là một tỉnh miền núi có đường biên giới với Trung Quốcnên vấn đề an ninh quốc phòng là rất quan trọng, nó ảnh hưởng đến vấn đề

an ninh, quốc phòng trên phạm vi toàn tỉnh Và khả năng bảo vệ toàn vẹnlãnh thổ quốc gia

Trong quá trình tổ chức sản xuất lương thực cần chú ý những đặcđiểm sau đây:

Cây lương thực có vị trí quan trọng, vì thế tỉnh phải coi trọng việcsản xuất cây lương thực đáp ứng nhu cầu lương thực cho đồng bào dân tộcvung cao đảm bảo cho đồng bào dân tộc đủ ăn, giảm tỉ lệ suy dinh dưỡng ở

bà mẹ và trẻ em Mặt khác để đẩy nhanh quá trình chuyển dich cơ câu câytrồng theo hướng sản xuất hàng hoá thì tỉnh phải tìm các biện pháp để tăngnhanh năng suất ruộng đất, năng suất lao động trong khu vực sản xuấtlương thực, nhằm giải phóng từng phần diện tích và sức lao động ra khỏikhu vực sản xuất lương thực Chuyển lao động từ lĩnh vực sản xuất lươngthực thuần tuý sang sản xuất các cây trồng có giá trị kinh tế cao, giá trị

hàng hoá cao Nhưng việc sản xuất cây lương thực vẫn là một vấn đề rấtquan trọng đối với đồng bào dân tộc vung cao, vi thế việc phát triển sảnxuất cây lương thực để nâng cao chỉ tiêu sản lượng lương thực và mứclương thực bình quân đầu người là đặc biệt quan trọng Sản xuất lươngthực của tỉnh ngoài cây lúa còn phải đẩy mạnh sản xuất ngô, sắn, đậu rấtquan trọng đối với việc đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng cho đồng bào dântộc vùng cao.

Lương thực là nhu câu hàng ngày của nhân dân, điều kiên sản xuất ởmiền núi lại có nhiều khó khăn, việc xây dựng các vùng sản xuất lớn là rấtkhó vì đất đai chủ yếu là đồi vúi, do đó tỉnh cần phải bố trí sản xuất rộngrãi trải khắp địa bàn nhằn tân dụng những vùng đất đai ở những thung lũng,

ở ven những con sông, để sản xuất đáp ứng nhu cầu lương thực tại chỗ,giảm chi phí lương thực cho đồng bào

2.2 Bố trí sản xuất và cơ cấu sản xuất cây lương thực của tỉnh.

Việc bố trí một cách khoa học sản xuất lương thực theo các vùngtrong tỉnh và việc biến đổi cơ cấu sản xuất lương thực phù hợp với điềukiện tự nhiên, kinh tế của từng vùng, từng địa phương là điều kiên quantrọng để tăng cường và nâng cao hiệu quả kinh tế của ngành sản xuất lươngthực

a Bố trí vùng sản xuất lúa.

Lúa là cây lương thực chủ yếu ở nước ta và đây cũng là lương thựcquan trọng của đông bào dân tộc tỉnh Lào Cai Lúa chủ yếu được bố trí sảnxuất ở các huyện như: Văn Bàn, Bảo Yên, Bảo Thắng, chiến khoảng 80%diên tích đất gieo trồng của huyện, năng suất tương đối cao khoảng 6tấn/ha

Ngoài việc trồng lúa nước thì đông bào dân tộc vùng cao còn pháttriển trồng lúa nương trên các đồi cao, đây là loại lúa cho năng suất thấpnhưng chất lượng gạo rất cao Đây cũng là một sản phẩm đặc sản mà tỉnh

có thể phát triển sản xuất để bán cho các vùng khác trong cả nước, tuy năngsuất thấp nhưng gia trị của nó lại cao

Việc phát triển trồng lúa nương là cần thiêt để nâng cao đời sốngđồng bào dân tộc trong tỉnh Nhưng việc phát triển đó cần phải theo một kếhoạch thực sự đúng đắn của tỉnh, vì việc phát triển trồng lúa nương đươngnhiên là phải co nương rẫy, do đo không thể tránh khỏi việc bà con dân tộcphá rừng, đốt rừng làm rẫy ảnh hưởng sấu tới môi trường sinh thái, ảnhhưởng sấu tới chủ trương của tỉnh và Nhà nước là thực hiện phát triển nềnnông nghiệp sinh thái bền vững

b Bố trí vùng sản xuất ngô, đậu.

Đối với nước ta ngô là cây lương thưc đứng sau lúa, nhưng đối vớiđồng bào dân tộc vùng cao thì cây ngô là cây lương thực số một, là thànhphần chính trong bữa ăn của người dân tộc, nền việc phát triển sản xuất ngô

là rất quan trọng

Ngô được trồng rộng rãi khắp các địa phương trong tỉnh Nhưngvùng sản xuất lớn chỉ yếu tập chung ở ven Sông Hồng và ở ven một số consông khác trong tỉnh, ngoài ra nó còn được trồng rất nhiều ở vùng cao dođồng bào các dân tộc ở đây tự canh tác để phục vụ cuộc sống, họ trồng chủyếu là ngô nếp, năng suất không cao nhưng ngô ở đây thì rất ngon, cónhiều chất dinh dưỡng

Cây đậu được trồng không nhiều lắm trong tỉnh, nó được trồng chủyếu ở vùng thấp như ven sông, vùng đồi thấp, hoặc được trồng sen với ngôtrong vụ đông

Nói chung việc sản xuất cây lương thực trong tỉnh chủ đáp ứng nhucầu lương thực cho đồng bào các dân trong tỉnh, nhằm đảm bảo vấn đề antoàn về an ninh lương thực trong phạm vi toàn tỉnh Chứ cây lương thựccủa tỉnh không có giá trị hàng hoá cao Nhưng việc xác định cơ cấu sảnxuất cây lương thực hợp lý, đảm bảo cho nông nghiệp của tỉnh phát triểnmột cách toàn diện, mạnh mẽ và vững chắc đảm bảo sử dụng có hiệu quảnguồn lợi tự nhiên, kinh tế của tỉnh Cơ cấu sản xuất lương thực của tỉnhvẫn còn rất nhiều bất hợp lý và sự chuyển biến tiến bộ còn chậm Câylương thực còn chiếm quá nhiều cả về diện tích và sản lượng Màu cònchiếm tỉ trọng ít và có su hướng giảm trong vài năm gần đây Điều đó đặt

ra sự cần thiết và nhanh chóng biến đổi cơ cấu sản xuất lương thực hợp lý

để tạo điềi kiện thúc đẩy và phát triển nhanh một cơ câu nông nghiệp toàndiên có nhiều sản phẩm hàng hoá trong phạm vi toàn tỉnh

2.3 Khả năng và biện pháp chủ yếu để đẩy mạnh sản xuất cây lương thực của tỉnh.

Xuất phát từ vị trí, nhiệm vụ đặt ra đối với sản xuất nông nghiệp củatỉnh là: đảm bảo nhu cầu ăn cho các đồng bào dân tộc trong tỉnh có dự trữ,

có dư thừa mang ra để trao đổi hàng hoá, chế biến và phân phối Việc giảiquyêt lương thực của tỉnh không phải chỉ là cây lúa mà có cả màu, khôngchỉ mở rộng diên tích mả phải đẩy mạnh thâm canh cây lương thực Đểđảm bảo đủ lương thực tỉnh phải thực hiện một số biện pháp chủ yếu sauđây: