Hoàn thiện kế toán tài sản cố định hữu hình ở các doanh nghiệp việt nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

† ðW xu+t phương hưVng và giXi pháp hoàn thi n công tác k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p ^ 4 nRi dung cơ bXn là hoàn thi n chubn m!c k% toán, hoàn thi n công tác k% toán tài chính c

Trường đại học kinh tế quốc dân Trường đại học kinh tế quốc dân

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s

li u nêu trong Lu n án là hoàn toàn trung th!c Nh#ng k%t lu n khoa h&c c a

Lu n án chưa t(ng ñư)c ai công b trong b+t kỳ công trình nào khác

TÁC GI LU N ÁN

Nguy n Th Thu Liên

M C L C Danh m c các ch! vi#t t%t

Danh m c bi'u, sơ ự,

M đ0U 1 CHƯƠNG I: CƠ S LÝ LU;N V= K? TOÁN TÀI SCN CD đENH HFU HÌNH CÁC DOANH NGHIJP TRONG đI=U KIJN HMI NH;P KINH T? QUDC T? 7 1.1 Yêu cQu c a xu th% hRi nh p kinh t% qu c t% vVi v+n ựW quXn lý tài sXn c ựZnh h#u hình trong các doanh nghi p 7 1.2 Vai trò c a k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình ^ các doanh nghi p trong ựiWu ki n hRi nh p kinh t% qu c t% 15 1.3 NRi dung công tác k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình trong doanh nghi p 35 1.4 Chubn m!c k% toán vW tài sXn c ựZnh h#u hình 47 CHƯƠNG II: THcC TRdNG K? TOÁN TÀI SCN CD đENH HFU HÌNH TRONG CÁC DOANH NGHIJP VIJT NAM HIJN NAY 56 2.1 Tfng quan vW doanh nghi p ^ vi t nam 56 2.2 Ch% ựR k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình ^ vi t nam qua các thgi kỳ 69 2.3 Th!c tring k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình trong doanh nghi p Vi t Nam

hi n nay 97 2.4 đánh giá chung vW th!c tring k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình trong các doanh nghi p Vi t Nam hi n nay 114 CHƯƠNG III: HOÀN THIJN K? TOÁN TÀI SCN CD đENH HFU HÌNH CÁC DOANH NGHIJP TRONG đI=U KIJN HMI NH;P KINH T? QUDC T? 121 3.1 S! cQn thi%t phXi hoàn thi n k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình ^ các doanh nghi p Vi t Nam trong ựiWu ki n hRi nh p kinh t% qu c t% 121 3.2 Yêu cQu hoàn thi n k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình ^ các doanh nghi p Vi t Nam trong ựiWu ki n hRi nh p kinh t% qu c t% 125 3.3 Phương hưVng hoàn thi n k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình ^ các doanh nghi p Vi t Nam trong ựiWu ki n hRi nh p kinh t% 129 3.4 GiXi pháp hoàn thi n k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình ^ các doanh nghi p

Vi t Nam trong ựiWu ki n hRi nh p kinh t% 131 3.5 điWu ki n th!c hi n các giXi pháp hoàn thi n k% toán tài sXn c ựZnh h#u hình 155 K?T LU;N 158 DANH MlC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CoU CpA TÁC GIC CÓ LIÊN QUAN đ?N đ= TÀI NGHIÊN CoU 160 DANH MlC TÀI LIJU THAM KHCO 161

DANH M C CÁC CH VI0T T1T TRONG LU N ÁN

IAS Chubn m!c k% toán qu c t% International accounting

IFRS H th ng chubn m!c k% toán qu c t%

vW trình bày báo cáo tài chính

International financial report standard

IRR Tw su+t sinh lgi nRi bR International rate of

return

TSCðHH Tài sXn c ñZnh h#u hình Tangible fixed assets TSCðVH Tài sXn c ñZnh vô hình Intangible fixed assets

VAS Chubn m!c k% toán Vi t Nam Vietnamese accounting

standards WTO Tf ch c thương mii th% giVi World Trade

Organization

DANH M C CÁC BI:U, SƠ ð=

I BI:U

Bi}u 1.1: X• lý các trưgng h)p chi phí phát sinh liên quan ñ%n vVi mua s€m nhà

xư^ng, máy móc, thi%t bZ 19

Bi}u 1.2: Các phương pháp tính kh+u hao theo thgi gian 26

Bi}u 1.3: Tính kh+u hao theo phương pháp hƒn h)p 29

Bi}u 1.4: Quá trình hình thành và s•a ñfi bf sung c a IAS 16 48

BiWu 2.1: S doanh nghi p ñang hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh tii thgi ñi}m 31.12 hàng năm phân theo loii hình doanh nghi p 59

Bi}u 2.2: S doanh nghi p ñang hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh tii thgi ñi}m 31.12 hàng năm phân theo ngành kinh t% 60

Bi}u 2.3: S lư)ng doanh nghi p ñang hoit ñRng phân theo qui mô v n và loii hình doanh nghi p 61

Bi}u 2.4: Tfng s lao ñRng trong các doanh nghi p tii thgi ñi}m 31.12 hàng năm phân theo loii hình doanh nghi p 62

Bi}u 2.5 So sánh nRi dung và ñ…c ñi}m ch% ñR k% toán tii doanh nghi p qu c doanh và ngoài qu c doanh giai ñoin 1989 † 1994 80

Bi}u 2.6: Các sf liên quan ñ%n k% toán TSCðHH theo hình th c Nh t ký ch ng t( 112

Bi}u 3.1 GiXi pháp vW phương pháp hich toán k%t quX ñánh giá lii 139

II SƠ ð= Sơ ñv 2.1 Sơ ñv tf ch c bR máy k% toán theo mô hình t p trung 67

Sơ ñv 2.2 Sơ ñv tf ch c bR máy k% toán theo mô hình phân tán 67

Sơ ñv 2.3 Sơ ñv tf ch c bR máy k% toán theo mô hình hƒn h)p 68

M? ð@U

1 TÍNH CˆP THI?T CpA ð= TÀI LU;N ÁN

HRi nh p kinh t% qu c t% ñã tr^ thành xu th% t+t y%u c a m&i nWn kinh t% ð} có th} tvn tii và phát tri}n trong môi trưgng ñQy tính cinh tranh ñó, mƒi doanh nghi p ñWu phXi t! ý th c không ng(ng nâng cao năng l!c cinh tranh c a mình Tuy nhiên, doanh nghi pkhó có th} sXn xu+t mRt sXn phbm ch+t lư)ng cao, ñXm bXo tiêu chubn qu c t% vVi giá thành rŠ b‹ng h th ng máy móc thi%t bZ nghèo nàn, k• thu t lic h u, h th ng kho bãi bXo quXn v t

li u, sXn phbm tvi tàn Nói cách khác, s c minh cinh tranh c a doanh nghi p phŽ thuRc nhiWu vào vi c máy móc thi%t bZ, dây chuyWn công ngh sXn xu+t ch% bi%n mà doanh nghi p s• dŽng có ñáp ng ñư)c yêu cQu mVi c a quá trình sXn xu+t kinh doanh, có theo kZp ñư)c s! ti%n bR c a khoa h&c k• thu t

hi n ñii hay không? BXn ch+t c a t+t cX các cuRc ñii cách ming công nghi p di•n ra t( trưVc tVi nay cũng là t p trung giXi quy%t các v+n ñW cơ khí hoá,

ñi n khí hoá, t! ñRng hoá các quá trình sXn xu+t mà th!c ch+t là ñfi mVi, cXi ti%n và hoàn thi n h th ng tài sXn c ñZnh (TSCð) trong ñó ch y%u là tài sXn

c ñZnh h#u hình (TSCðHH).

M…c dù ñã ý th c ñư)c vai trò c a quan tr&ng c a TSCð nói chung và TSCðHH nói riêng trong quá trình hRi nh p nhưng th!c tring quXn lý và s• dŽng ñ i tư)ng này trong các doanh nghi p Vi t Nam còn nhiWu v+n ñW b+t

c p Tình tring TSCðHH trong các doanh nghi p, ñ…c bi t là doanh nghi p Nhà nưVc, nhìn chung là cũ, giá trZ còn lii (GTCL) th+p mRt s ngành, ñii

ña s máy móc thi%t bZ ñã qua s• dŽng nhiWu năm, công ngh k• thu t ^ m c trung bình và lic h u so vVi khu v!c và trên th% giVi TSCðHH chưa cQn dùng, không cQn dùng và chg thanh lý chi%m tw l ñáng k} trong giá trZ còn lii

c a TSCð Nguyên nhân ch y%u do ñQu tư trong thgi bao c+p ñ} lii, ñ%n nay

khi chuy}n sang cơ ch% thZ trưgng thì s TSCđHH này không còn phù h)p, các doanh nghi p ựã chuy}n hưVng sXn xu+t kinh doanh nên chỚ khai thác và sỚ dỆng mRt phQn hoẦc không sỚ dỆng h%t năng l!c nhà xư^ng và máy móc thi%t bZ ựã ựư)c ựQu tư đó là mRt trong các nguyên nhân dỜn ự%n ự&ng v n, gây nhiWu khó khăn vW tài chắnh cho doanh nghi p

VVi mong mu n khỞc phỆc nh#ng tvn tii trong vi c quXn lý và sỚ dỆng TSCđHH tii các doanh nghi p Vi t Nam, vi c hoàn thi n công tác k% toán TSCđHH ựã ựư)c ựẦt ra B^i lỊ làm t t công tác k% toán TSCđHH không chỚ giúp quXn lý chẦt chỊ TSCđHH hi n có cX vW s lư)ng và giá trZ mà còn giúp doanh nghi p có cơ s^ tin c y ự} ựánh giá hi u quX sỚ dỆng TSCđHH, t( ựó

ựW ra các quy%t ựZnh ựQu tư phù h)p Trong nh#ng năm qua, Vi t Nam ựã có nh#ng nẶ l!c ựáng ghi nh n trong vi c ti%p thu chubn m!c k% toán qu c t% vào hoàn thi n ch% ựR k% toán TSCđ nói chung và k% toán TSCđHH nói riêng ự} ựáp ng yêu cQu c a quá trình hRi nh p kinh t% Tuy nhiên vỜn còn nh#ng hin ch% nh+t ựZnh cX vW phắa cơ quan ch c năng và cX vW phắa doanh nghi p khi%n cho vi c hoàn thi n công tác k% toán TSCđHH không ựit mỆc tiêu mong mu n

Xu+t phát t( th!c tring ựó, NCS ựã l!a ch&n ựW tài ỘHoàn thi n k% toán TSCđHH ^ các doanh nghi p Vi t Nam trong ựiWu ki n hRi nh p kinh t% qu c t%Ợ cho lu n án ti%n sĩ c a mình nhỀm góp phQn giXi quy%t nh#ng b+t c p còn tvn tii thuRc v+n ựW nghiên c u, ự} k% toán th!c s! tr^ thành công cỆ quXn lý kinh t% h#u hi u c a các doanh nghi p trong vi c quXn lý và sỚ dỆng TSCđHH sao cho hi u quX, ựXm bXo năng l!c cinh tranh trong ựiWu ki n hRi nh p

2 TỚNG QUAN V= CÁC NGHIÊN CoU

VW ựW tài liên quan ự%n TSCđ, trưVc ựây cũng ựã có mRt s nghiên c u t( góc ựR k% toán nhưng ^ nh#ng giác ựR và lĩnh v!c ng dỆng hoàn toàn khác như: ỘHoàn thi n k% toán TSCđ trong các doanh nghi p thương mii

nưVc ta” c a Nguy•n Tu+n Duy, “Hoàn thi n hich toán TSCð nh‹m tăng cưgng quXn lý TSCð trong các doanh nghi p xây d!ng Vi t Nam” c a TrQn Văn Thu n Tuy nhiên ^ các công trình này: ñ i tư)ng nghiên c u thưgng là TSCð nói chung, chưa ñi sâu nghiên c u vW mRt hình thái TSCð ch y%u ^

Vi t Nam là TSCðHH; phim vi nghiên c u c a các công trình này là mRt ngành kinh t% cŽ th}; cơ s^ hoàn thi n k% toán TSCð chưa g—n vVi yêu cQu

c a quá trình hRi nh p kinh t%

Trên cơ s^ mŽc ñích, ñ i tư)ng, phim vi nghiên c u c a ñW tài, lu n án

t p trung giXi quy%t các v+n ñW nghiên c u ch y%u sau:

† Yêu cQu c a xu th% hRi nh p kinh t% qu c t% vVi v+n ñW quXn lý và k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p

† NRi dung công tác k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p t( k% toán tài chính tVi k% toán quXn trZ

† Nh#ng bài h&c rút ra t( vi c phân tích chubn m!c k% toán qu c t% vW TSCðHH

† S! phát tri}n c a các doanh nghi p Vi t Nam trong ñiWu ki n hRi nh p

† S! phát tri}n c a ch% ñR k% toán Vi t Nam nói chung và ch% ñR k% toán TSCðHH trong doanh nghi p nói riêng qua các thgi kỳ

† Nh#ng ưu ñi}m và hin ch% c a công tác k% toán TSCðHH ^ các doanh nghi p Vi t Nam trong thgi kỳ hRi nh p

† Phương hưVng và h th ng giXi pháp nh‹m hoàn thi n công tác k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p nh‹m ñáp ng yêu cQu c a quá trình hRi nh p

3 MlC ðÍCH NGHIÊN CoU CpA ð= TÀI LU;N ÁN

† Làm rõ các nRi dung phŽc vŽ công tác quXn lý và k% toán TSCðHH

^ các doanh nghi p trong ñiWu ki n hRi nh p

† H th ng hoá các nRi dung c a công tác k% toán TSCðHH trong doanh nghi p t( hai góc ñR là: k% toán tài chính và k% toán quXn trZ

† Tio cơ s^ vW m…t lý lu n cho vi c hoàn thi n k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p Vi t Nam thông qua vi c so sánh chubn m!c k% toán

qu c t% và chubn m!c k% toán Vi t Nam vW TSCðHH

† Tio cơ s^ vW m…t th!c ti•n cho vi c hoàn thi n k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p Vi t Nam thông qua vi c h th ng hoá ch% ñR k% toán TSCðHH c a Vi t Nam qua các thgi kỳ; làm rõ th!c tring v+n ñW nghiên c u tii các doanh nghi p Vi t Nam hi n nay

† ðW xu+t phương hưVng và các giXi pháp cŽ th}, có tính khX thi nh‹m hoàn thi n k% toán TSCðHH ^ các doanh nghi p Vi t Nam trong ñiWu ki n hRi nh p

4 PHdM VI VÀ ðDI TƯ NG NGHIÊN CoU CpA LU;N ÁN

4.1 PhDm vi nghiên cEu cFa luHn án

Phim vi nghiên c u c a lu n án ñư)c giVi hin trên 2 khía cinh ch y%u sau:

† TSCðHH ñư)c ñW c p trong lu n án là nh#ng TSCð có hình thái

v t ch+t, thuRc quyWn s^ h#u c a doanh nghi p và s• dŽng cho hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh chính Lu n án không nghiên c u TSCðHH hình thành t( nguvn thuê tài chính, t( các nguvn kinh phí, qu• phúc l)i và s• dŽng cho các mŽc ñích ngoài hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh chính c a doanh nghi p như mŽc ñích phúc l)i, k%t h)p s• dŽng và cho thuê

† Th!c tring công tác k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p Vi t Nam thuRc m&i loii hình s^ h#u, m&i ngành nghW kinh doanh vVi qui mô v n t( 1 tw tr^ lên

4.2 ðJi tưLng nghiên cEu cFa luHn án:

† Các v+n ñW tfng quan vW TSCðHH gvm: khái ni m, vai trò và yêu cQu quXn lý TSCðHH

† NRi dung công tác k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p t( góc

ñR lý lu n cũng như th!c ti•n c a Vi t Nam

† Chubn m!c k% toán qu c t% vW TSCðHH

† Th!c tring công tác k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p Vi t Nam hi n nay

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CoU CpA LU;N ÁN

ð} ñit mŽc tiêu nghiên c u, lu n án ñã s• dŽng mRt s phương pháp sau:

† V n dŽng phương pháp lu n c a ch nghĩa duy v t bi n ch ng, duy

v t lZch s• ñ} nghiên c u các v+n ñW v(a toàn di n, v(a cŽ th}, có h th ng ñXm bXo tính logic c a v+n ñW nghiên c u

† S• dŽng tfng h)p các phương pháp nghiên c u như phương pháp qui nip, di•n giXi, phương pháp phân tích tfng h)p, phương pháp phân tích so sánh ñ} phân tích v+n ñW, ñánh giá và rút ra k%t lu n

6.Ý NGHĨA KHOA H¢C VÀ THcC TI£N CpA ð= TÀI LU;N ÁN

† KhXo sát th!c tring k% toán TSCðHH trong phim vi có th} ^ các doanh nghi p thuRc nhiWu loii hình s^ h#u, ngành nghW kinh doanh và qui mô hoit ñRng; t( ñó ñánh giá khách quan th!c tring k% toán TSCðHH tii các

doanh nghi p thuRc phim vi nghiên c u c a ñW tài lu n án ñ} làm cơ s^ hoàn thi n công tác này

† ðW xu+t phương hưVng và giXi pháp hoàn thi n công tác k% toán TSCðHH trong các doanh nghi p ^ 4 nRi dung cơ bXn là hoàn thi n chubn m!c k% toán, hoàn thi n công tác k% toán tài chính cũng như k% toán quXn trZ TSCðHH và hoàn thi n vi c ng dŽng phQn mWm máy vi tính ðvng thgi ch•

rõ nh#ng ñiWu ki n cQn thi%t phXi th!c hi n t( phía Nhà nưVc và các cơ quan

ch quXn cũng như bXn thân các doanh nghi p ñ} tăng tính khX thi cho các giXi pháp hoàn thi n

CHƯƠNG 1: CƠ S? LÝ LU N VP K0 TOÁN

TÀI S N CR đSNH H.U HÌNH ? CÁC DOANH NGHIUP TRONG đIPU KIUN HVI NH P KINH T0 QURC T0

1.1 YÊU C@U CZA XU TH0 HVI NH P KINH T0 QURC T0 V\I V]N đP QU N LÝ TÀI S N CR đSNH H.U HÌNH TRONG CÁC DOANH NGHIUP

1.1.1 H^i nhHp kinh t# quJc t# a Xu th# tbt y#u cFa các doanh nghi5p hi5n nay

Ngày nay, hRi nh p kinh t% qu c t% ựã tr^ thành xu th% t+t y%u c a m&i nWn kinh t% Không doanh nghi p nào, qu c gia nào có th} ph nh n nh#ng l)i ắch do hRi nh p kinh t% qu c t% ựem lii đó là cơ hRi ti%p c n nh#ng thành quX mVi mẾ, nh#ng ựRt phá sáng tio vW khoa h&c và công ngh , vW tf ch c và quXn lý, vW sXn xu+t và kinh doanh, tranh th không chỚ ki%n th c mà là cX kinh nghi m ự} phỆc vỆ cho s! phát tri}n cX ^ tQm vĩ mô c a qu c gia và ^ tQm vi mô c a t(ng doanh nghi p đó là cơ hRi ự} các doanh nghi p, các qu c gia tio th% ự ng mVi trên thương trưgng qu c t%, ự!)c hư^ng s! công bỀng trong ự i xỚ thương mii qu c t%, không phXi chZu s! hin ngich và có quyWn ựưa ra ti%ng nói vào các chắnh sách thương mii toàn cQu Rõ ràng, không tham gia hRi nh p kinh t% qu c t% là các qu c gia, các doanh nghi p ựang t! ựào thXi mình ra khấi quá trình phát tri}n c a khu v!c và th% giVi Nói cách khác, ự} tvn tii và phát tri}n trong thgi ựii ngày nay, các qu c gia nói chung

và các doanh nghi p nói riêng không còn con ựưgng nào khác ngoài hRi nh p kinh t% qu c t% V+n ựW là các qu c gia, các doanh nghi p phXi bi%t vich ra ựư)c mRt lR trình hRi nh p h)p lý và tf ch c th!c hi n t t lR trình ựó, có th% mVi phát huy t i ựa nh#ng l)i th% sần có ự} vư)t qua khó khăn, tio ra năng

l!c cinh tranh trong hoàn cXnh mVi, t( ñó có chƒ ñ ng v#ng ch—c trên thZ trưgng qu c t%

1.1.2 Tài s6n cJ ñ nh h!u hình và vai trò cFa tài s6n cJ ñ nh h!u hình i các doanh nghi5p trong ñiju ki5n h^i nhHp kinh t# quôc t#

1.1.2.1 Khái ni m tài s n c ñ nh h u hình

Hi n nay có nhiWu cách ti%p c n và nh n th c khác nhau khi quan ni m

vW TSCðHH Trong cu n “Hi}u và ng dŽng Chubn m!c k% toán qu c t%”

c a Barry J Epstein và Abbas Ali Mirza có ñưa ra 2 khái ni m là “TSCðHH” (Fixed assets) và “Nhà xư^ng, máy móc và thi%t bZ” (Property, plant and machinery) ñ} ñW c p tVi cùng mRt v+n ñW Khái ni m th nh+t ñưa ra các ñiWu

ki n ñ} mRt tài sXn b+t kỳ n%u thoX mãn có th} ñư)c ghi nh n là TSCðHH, ñó

là “nh#ng tài sXn ñ năng l!c sXn xu+t, có hình thái v t ch+t rõ ràng, thgi gian s• dŽng tương ñ i dài và mang lii l)i ích ch—c ch—n cho doanh nghi p” [26, tr225].Các ñ i tư)ng nhà xư^ng, máy móc và thi%t bZ ñư)c ch• ñích danh như nh#ng ví dŽ ñi}n hình ñ tiêu chubn ghi nh n TSCðHH trong doanh nghi p

Vì v y tên c a chubn m!c k% toán qu c t% vW TSCðHH chính là Chubn m!c

vW Nhà xư^ng, máy móc và thi%t bZ Khái ni m th hai hưVng tr!c ti%p tVi các

ñ i tư)ng là Nhà xư^ng, máy móc và thi%t bZ nhưng l+y mŽc ñích s• dŽng tài sXn là ñiWu ki n nh n bi%t ñ} không phXi m&i nhà xư^ng, máy móc và thi%t bZ ñWu ñư)c coi là TSCðHH, ñó phXi là “nh#ng tài sXn có thgi gian h#u ích lVn hơn mRt năm, ñư)c n—m gi# nh‹m phŽc vŽ cho hoit ñRng sXn xu+t hàng hoá, dZch vŽ, ho…c n—m gi# ñ} cho thuê, ho…c n—m gi# vì các mŽc ñích hành chính”[26, tr225] VVi cách hi}u này, rõ ràng nh#ng nhà xư^ng, máy móc và thi%t bZ doanh nghi p ñã ñQu tư nhưng không s• dŽng lâu dài dù tr!c ti%p hay gián ti%p mà chg tăng giá ñ} bán thì s˜ không ñư)c ghi nh n là TSCðHH c a doanh nghi p Như v y, theo cách hi}u c a các chubn m!c k% toán qu c t% thì TSCðHH trong doanh nghi p phXi là nh#ng tài sXn thoX mãn các tiêu chubn

sau: có hình thái v t ch+t rõ ràng; có thgi gian h#u ích lVn hơn mRt năm; ñư)c doanh nghi p n—m gi# phŽc vŽ hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh hàng hoá, dZch

vŽ hay cho thuê; và ch—c ch—n ñem lii l)i ích kinh t% trong tương lai cho doanh nghi p

Theo chubn m!c k% toán Vi t Nam, cŽ th} là VAS 03 – TSCðHH,

“TSCðHH là nh#ng tài sXn có hình thái v t ch+t do doanh nghi p n—m gi# ñ} s• dŽng cho hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh phù h)p vVi tiêu chubn ghi nh n TSCðHH” [10, tr51] Các tài sXn ñư)c ghi nh n là TSCðHH phXi thoX mãn ñvng thgi cX 4 tiêu chubn ghi nh n sau:

(a) Ch%c ch%n thu ñưLc lLi ích kinh t# trong tương lai tn vi5c so

d ng tài s6n ñó L)i ích này bi}u hi n ^ chƒ khi doanh nghi p ki}m soát và s• dŽng tài sXn ñó thì doanh thu tăng, chi phí ti%t ki m, ch+t lư)ng sXn phbm dZch vŽ tăng Khi xác ñZnh tiêu chubn này c a mƒi TSCðHH, chubn m!c yêu cQu doanh nghi p phXi xác ñZnh m c ñR ch—c ch—n c a vi c thu ñư)c l)i ích kinh t% trong tương lai, d!a trên các b‹ng ch ng hi n có tii thgi ñi}m ghi

nh n ban ñQu và phXi chZu m&i r i ro liên quan

(b) Nguyên giá ph6i ñưLc xác ñ nh m^t cách ñáng tin cHy Nguyên giá là toàn bR chi phí mà doanh nghi p b¤ ra ñ} có ñư)c TSCðHH tính ñ%n thgi ñi}m ñưa tài sXn ñó vào tring thái s¥n sàng s• dŽng Thông thưgng tiêu chubn này ñã ñư)c thoX mãn vì TSCðHH trong doanh nghi p hình thành t( mua s—m, xây d!ng và trao ñfi

(c) Thri gian so d ng ưsc tính trên 1 năm Tiêu chubn này yêu cQu

vi c s• dŽng TSCðHH phXi ít nh+t là 2 năm tài chính, như v y mVi có th} ñem lii l)i ích kinh t% trong tương lai t( vi c s• dŽng TSCðHH và cũng là ñ} phân bi t TSCðHH vVi các hàng hoá hay khoXn mŽc ñQu tư khác

(d) Có ñF tiêu chuun giá tr theo qui ñ nh hi5n hành M c giá trZ này thay ñfi theo qui ch% tài chính c a t(ng thgi kỳ ví dŽ theo quy%t ñZnh 215/TC

ngày 2/10/1990 là 500.000 ựvng tr^ lên, theo quy%t ựZnh 166/1999/Qđ/BTC ngày 30/12/1999 là 5.000.000 ựvng tr^ lên và hi n nay theo quy%t ựZnh 206/2003/QđẨBTC là 10.000.000 ựvng tr^ lên

Trên cơ s^ khái ni m và tiêu chubn nh n bi%t ựó, chubn m!c k% toán

Vi t nam cũng ựã ựưa ra danh mỆc nh#ng TSCđHH cơ bXn trong các doanh nghi p đó là: nhà cỚa, v t ki%n trúc; máy móc, thi%t bZ; phương ti n v n tXi, thi%t bZ truyWn dỜn; thi%t bZ và dỆng cỆ quXn lý; vưgn cây lâu năm và súc v t làm vi c cho sXn phbm cùng các TSCđHH khác (VAS 03.07) [10, tr53]

Như v y, có th} th+y gi#a chubn m!c k% toán Vi t Nam và chubn m!c k% toán qu c t% có s! tương ựvng khá lVn vW vi c ghi nh n TSCđHH Ngoài

vi c có thêm qui ựZnh vW giá trZ t i thi}u ự i vVi 1 TSCđHH c a chubn m!c k% toán Vi t Nam, cX hai chubn m!c ựWu th ng nh+t vW các tiêu chắ ự} 1 tài sXn ựư)c ghi nh n là TSCđHH, ựó là: hình thái bi}u hi n, thgi gian h#u ắch, khX năng ựem lii l)i ắch và mỆc ựắch nỞm gi# TSCđHH trong các doanh nghi p Tóm lii, TSCđHH trong các doanh nghi p ựư)c hi}u là: Ộnh#ng tài sXn có hình thái v t ch+t, do doanh nghi p nỞm gi# ự} phỆc vỆ cho hoit ựRng sXn xu+t kinh doanh, có thgi gian h#u ắch lVn hơn 1 năm và có giá trZ thoX mãn tiêu chubn c a các qui ựZnh hi n hànhỢ

Tuy nhiên, còn có mRt y%u t mà cX hai chubn m!c này ựWu không ựW

c p mRt cách chắnh th c trong ựiWu ki n ghi nh n TSCđHH mẦc dù nó ựã ựư)c v n dỆng trong vi c xác ựZnh phim vi áp dỆng chubn m!c và th!c t% công tác k% toán tii doanh nghi p, ựó là y%u t s^ h#u SỊ có trưgng h)p chúng ta không th} tìm th+y thông tin vW mRt dây chuyWn sXn xu+t th c ăn trZ giá 1.000.000.000 ựvng ^ khoXn mỆc TSCđHH trong báo cáo k% toán c a doanh nghi p A mẦc dù bi%t chỞc doanh nghi p này ựang sỚ dỆng dây chuyWn ựó ự} phỆc vỆ hoit ựRng sXn xu+t kinh doanh Lý do là vì dây chuyWn sXn xu+t ựó ựư)c hình thành t( kênh thuê tài chắnh Thuê tài chắnh là

h)p ñvng thuê mà bên cho thuê có s! chuy}n giao phQn lVn r i ro và l)i ích g—n liWn vVi quyWn s^ h#u tài sXn cho bên thuê [21, tr9] Theo ñó, n%u tuân

th các qui ñZnh c a h)p ñvng, doanh nghi p s˜ không phXi b¤ v n ra mua tài sXn nhưng ñư)c quXn lý và s• dŽng tài sXn ñó như nh#ng tài sXn thuRc quyWn s^ h#u, tuy nhiên không bao gvm quyWn thanh lý, như)ng bán, trao ñfi Các ñiWu ki n c a h)p ñvng thuê tài chính thưgng g…p là: (a) bên cho thuê chuy}n giao quyWn s^ h#u tài sXn cho bên thuê khi h%t thgi hin thuê; (b) tii thgi ñi}m kh^i ñQu thuê tài sXn, bên thuê có quyWn l!a ch&n mua lii tài sXn thuê vVi m c giá ưVc tính th+p hơn giá h)p lý vào cu i thgi hin thuê; (c) thgi hin thuê tài sXn t i thi}u phXi chi%m phQn lVn thgi gian s• dŽng kinh t% c a tài sXn cho dù không có s! chuy}n giao quyWn s^ h#u; (d) tii thgi ñi}m kh^i ñQu thuê tài sXn, giá trZ hi n tii c a khoXn thanh toán tiWn thuê t i thi}u chi%m phQn lVn (tương ñương) giá trZ h)p lý c a tài sXn thuê; (e) tài sXn thuê thuRc loii chuyên dùng mà ch• có bên thuê có khX năng s• dŽng không cQn có s! thay ñfi, s•a ch#a lVn nào [21, tr 9]

Như v y, mRt tài sXn thoX mãn các tiêu chubn: có hình thái v t ch+t rõ ràng, có thgi gian h#u ích lVn hơn mRt năm, ñư)c doanh nghi p s• dŽng tr!c ti%p cho hoit ñRng kinh doanh, ñem lii l)i ích kinh t% cho doanh nghi p và thoX mãn tiêu chubn vW giá trZ nhưng ñư)c hình thành t( hình th c thuê này s˜ ñư)c tách hoàn toàn ra kh¤i ch• tiêu TSCðHH mà tính vào ch• tiêu TSCð thuê tài chính (leasing) trên báo cáo tài chính c a các doanh nghi p Nói cách khác, trên ch• tiêu TSCðHH s˜ ch• gvm nh#ng TSCð thuRc quyWn s^ h#u c a doanh nghi p ho…c ñ i tác góp v n và thoX mãn các tiêu chubn ghi nh n là TSCðHH M…c dù ñ…c thù c a nh#ng TSCð thuê tài chính là ñư)c quXn lý và s• dŽng như nh#ng TSCð thuRc quyWn s^ h#u nhưng trên th!c t%, công tác k% toán ñ i tư)ng này tuân th nh#ng qui ñZnh riêng và cũng có nh#ng khác bi t

so vVi k% toán TSCðHH thuRc s^ h#u doanh nghi p (chubn m!c k% toán qu c

t% liên quan ự%n thuê tài chắnh là IAS 17 Ờ Thuê tài sXn; chubn m!c k% toán

Vi t Nam liên quan ự%n thuê tài chắnh là VAS 06 Ẩ Thuê tài sXn)

Y%u t s^ h#u cũng ựư)c v n dỆng ự} giXi thắch vì sao danh mỆc TSCđHH c a k% toán Vi t Nam không bao gvm ự+t ựai và các nguvn l!c t! nhiên (mấ dQu, mấ than, khắ ự t ) như danh mỆc TSCđHH c a k% toán mRt

s nưVc như MỚ, Pháp [24, tr86, tr 276] đó là vì lu t pháp Vi t Nam qui ựZnh ự+t và các nguvn l!c t! nhiên ựWu thuRc s^ h#u Nhà nưVc, các doanh nghi p chỚ có quyWn sỚ dỆng hoẦc khai thác mà các quyWn này lii thuRc phim trù TSCđVH

Xu+t phát t( nh#ng l p lu n trên, NCS cho rỀng TSCđHH nhìn t( góc

ựR k% toán phXi là: nh ng tài s n thu c s h u c a doanh nghi p ho c ự i tác liên k#t, có hình thái v't ch(t, do doanh nghi p n)m gi ự* s+ d,ng cho ho-t ự ng s n xu(t kinh doanh, có th/i gian h u ắch l1n hơn 1 năm và có giá tr tho mãn tiêu chu6n c a các qui ự nh hi n hành

1.1.2.2 Vai trò c a TSCđHH các doanh nghi p trong ựi?u ki n h i nh'p kinh t# qu c t#

Bàn vW vai trò c a TSCđ, các nhà kinh t% chắnh trZ cho rỀng TSCđ là xương c t c a nWn sXn xu+t xã hRi Trong cu n Tư bXn, Các Mác cũng t(ng vi%t ỘCác thgi ựii kinh t% ựư)c phân bi t vVi nhau không phXi b^i vì nó sXn xu+t ra cái gì mà b^i nó sXn xu+t ra như th% nào và bỀng tư li u lao ựRng nàoỢ [22, tr250] LZch sỚ phát tri}n c a nhân loii ựã ch ng minh tắnh xác ựáng c a nh#ng nh n ựZnh này T+t cX các cuRc ựii cách ming công nghi p diỚn ra ựWu

là t p trung giXi quy%t các v+n ựW cơ khắ hóa, ựi n khắ hóa, t! ựRng hóa các quá trình sXn xu+t mà vW th!c ch+t là ựfi mVi, cXi ti%n và hoàn thi n h th ng TSCđ trong ựó có TSCđHH

Cho ự%n ngày nay, trong thgi ựii c a toàn cQu hóa, ý nghĩa c a nh#ng

nh n ựZnh ựó vỜn còn nguyên giá trZ Rõ ràng, ự} có th} tvn tii và phát tri}n

trong môi trưgng hRi nh p kinh t% qu c t%, mƒi doanh nghi p ñWu phXi t! ý

th c không ng(ng nâng cao năng l!c cinh tranh c a mình Tuy nhiên, không th} ñòi h¤i mRt sXn phbm ch+t lư)ng cao, ñXm bXo tiêu chubn qu c t% mà giá thành rŠ ñ} ñem ñi cinh tranh khi doanh nghi p sXn xu+t b‹ng h th ng máy móc thi%t bZ nghèo nàn, k• thu t lic h u, h th ng kho bãi bXo quXn v t li u, sXn phbm không ñXm bXo Nói cách khác, s c minh cinh tranh c a doanh nghi p phŽ thuRc nhiWu vào vi c máy móc thi%t bZ, dây chuyWn công ngh sXn xu+t ch% bi%n mà doanh nghi p s• dŽng có ñáp ng ñư)c yêu cQu mVi c a quá trình sXn xu+t kinh doanh, có theo kZp ñư)c s! ti%n bR c a khoa h&c k• thu t

hi n ñii, có tio ra s! khác bi t và nh#ng tính năng ưu vi t cho sXn phbm hay không? …

Như v y, dù ^ thgi ñii nào, TSCðHH v–n luôn là cơ s^ v t ch+t k• thu t quan tr&ng có ý nghĩa to lVn ñ i vVi các doanh nghi p Hoàn thi n công tác quXn lý và s• dŽng TSCðHH ñã tr^ thành nhu cQu b c thi%t ñ i vVi các doanh nghi p nói chung và doanh nghi p Vi t Nam nói riêng trong ñiWu ki n hRi nh p Vì th%, bên cinh vi c chubn bZ, cân ñ i nguvn v n ñQu tư TSCðHH, các doanh nghi p cQn ch ñRng n—m v#ng yêu cQu quXn lý TSCðHH trong ñiWu ki n hRi nh p cũng như n—m v#ng vai trò c a k% toán TSCðHH ñ} vi c ñQu tư s• dŽng TSCðHH ^ doanh nghi p th!c s! hi u quX

1.1.3 Yêu cxu qu6n lý tài s6n cJ ñ nh h!u hình i các doanh nghi5p trong ñiju ki5n h^i nhHp kinh t# quJc t#

Như ñã trình bày ^ trên, TSCðHH là cơ s^ v t ch+t k• thu t có ý nghĩa quan tr&ng, quy%t ñZnh s! tvn tii c a doanh nghi p trong môi trưgng cinh tranh kh c li t mà quá trình hRi nh p kinh t% qu c t% ñem lii Do ñó, TSCðHH cQn ñư)c quXn lý ch…t ch˜ nh‹m phát huy hi u quX cao nh+t trong quá trình s• dŽng Vi c quXn lý TSCðHH cQn phXi ñXm bXo các yêu cQu ch y%u sau:

† Th@ nh(t, ph i qu n lý ñưCc toàn b TSCðHH hi n có doanh

nghi p c v? hi n v't và giá tr

Vi c quXn lý TSCðHH vW m…t hi n v t th} hi n ^ 2 khía cinh: lư)ng –

bR ph n quXn lý TSCð phXi ñXm bXo cung c+p ñQy ñ vW công su+t, ñáp ng

yêu cQu sXn xu+t kinh doanh c a doanh nghi p; ch+t lư)ng † vi c bXo quXn

TSCð phXi ñXm bXo tránh ñư)c h¤ng hóc, m+t mát làm giXm giá trZ TSCð

ð} làm ñư)c ñiWu ñó, mƒi doanh nghi p cQn xây d!ng nRi qui bXo quXn và s•

dŽng TSCð mRt cách h)p lý, phù h)p vVi ñ…c ñi}m hoit ñRng c a doanh

nghi p mình; ñvng thgi mƒi doanh nghi p cũng nên xây d!ng các ñZnh m c

kinh t% k• thu t ñ i vVi t(ng loii TSCð hi n ñang s• dŽng

Vi c quXn lý TSCðHH vW m…t giá trZ th} hi n ^ vi c doanh nghi p có

phương pháp xác ñZnh chính xác giá trZ tài sXn Không ch• tính ñúng, tính ñ

chi phí liên quan ñ%n hình thành tài sXn, doanh nghi p còn phXi có bi n pháp

xác ñZnh m c ñR hao mòn c a tài sXn và lư)ng hoá, phân bf chi phí hao mòn

ñó vào chi phí sXn xu+t mRt cách h)p lý Vi c s•a ch#a, tháo d-, l—p ñ…t thêm,

cXi ti%n hay ñánh giá lii tài sXn ñWu phXi d!a trên nh#ng nguyên t—c nh+t ñZnh

Trên cơ s^ quXn lý vW m…t giá trZ TSCð, doanh nghi p mVi có th} xây d!ng

k% hoich ñiWu ch•nh tăng ho…c giXm TSCð theo t(ng loii TSCð cho phù h)p

vVi yêu cQu hoit ñRng c a doanh nghi p

† Th@ hai, ph i qu n lý quá trình thu hEi v n ñFu tư TSCðHH

hi n có

ðây là yêu cQu r+t quan tr&ng vì vi c l!a ch&n và áp dŽng phương th c

nào ñ} thu hvi v n ñQu tư cho các TSCð trong doanh nghi p s˜ Xnh hư^ng

ñ%n vi c ñánh giá tài sXn trong quá trình s• dŽng, Xnh hư^ng tVi vi c phân bf

chi phí s• dŽng, t( ñó Xnh hư^ng ñ%n chi phí c a hoit ñRng sXn xu+t kinh

doanh, Xnh hư^ng ñ%n k%t quX hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh vì th% ngay t(

khi ñQu tư hình thành TSCð, doanh nghi p phXi xác ñZnh các y%u t như giá

trZ phXi thu hvi, thgi gian s• dŽng h#u ích hay phương pháp thu hvi v n mRt cách h)p lý Ngay trong quá trình s• dŽng cũng phXi phân tích, xem xét phương pháp ñó có phù h)p hay không ñ} có bi n pháp ñiWu ch•nh kZp thgi

G Th@ ba, ph i xây dJng ñưCc h th ng chK tiêu qu n lý và ñánh giá

hi u qu s+ d,ng TSCð phù hCp

Do chi phí ñQu tư cho TSCð không phXi là nh¤, quá trình s• dŽng TSCð lii tương ñ i dài nên vi c xây d!ng h th ng ch• tiêu quXn lý và ñánh giá hi u quX s• dŽng TSCð s˜ giúp nhà quXn lý trX lgi nh#ng câu h¤i cơ bXn như: vi c s• dŽng TSCð ñã hi u quX chưa, cơ c+u tài sXn hi n tii có phát huy ñư)c năng l!c c a tài sXn hay không? N%u xét th+y tài sXn s• dŽng không

hi u quX, không thích ng vVi hoit ñRng c a doanh nghi p ho…c tài sXn tr^ nên lic h u doanh nghi p có th} ti%n hành thanh lý, như)ng bán ñ} ñQu tư thay th% b‹ng tài sXn khác

1.2 VAI TRÒ CZA K0 TOÁN TÀI S N CR ðSNH H.U HÌNH ? CÁC DOANH NGHIUP TRONG ðIPU KIUN HVI NH P KINH T0 QURC T0

K% toán ñư)c ñZnh nghĩa là:” ti%n trình ghi nh n, ño lưgng và cung c+p thông tin kinh t% nh‹m hƒ tr) cho các ñánh giá và các quy%t ñZnh c a ngưgi s• dŽng thông tin” [24, tr40] Ngưgi s• dŽng thông tin k% toán r+t ña ding TrưVc h%t ñó là các ñ i tư)ng bên trong doanh nghi p cQn thông tin k% toán ñ} phŽc vŽ cho hoit ñRng quXn lý và ñiWu hành doanh nghi p Ngoài ra, ñó có th} là các ñ i tư)ng bên ngoài doanh nghi p cQn thông tin k% toán ñ} phŽc vŽ cho vi c ra các quy%t ñZnh liên quan ñ%n m i quan h kinh t% vVi doanh nghi p ho…c phŽc vŽ cho mŽc tiêu quXn lý kinh t% c a Nhà nưVc

Là mRt bR ph n trong h th ng k% toán, thông tin do k% toán TSCðHH cung c+p cũng có ý nghĩa thi%t th!c vVi r+t nhiWu ñ i tư)ng ð i vVi các nhà quXn trZ doanh nghi p, các thông tin mà k% toán TSCðHH cung c+p ñư)c s•

dŽng ñ} quXn lý và ñánh giá hi u quX s• dŽng tài sXn, nguvn v n c a doanh nghi p mình, t( ñó có bi n pháp ch• ñio trong khâu ñQu tư, s• dŽng ñ} ñem lii hi u quX cao nh+t ð i vVi các nhà ñQu tư hay ch n), h& cQn các thông tin

vW TSCðHH ñ} ñánh giá cơ s^ v t ch+t k• thu t c a doanh nghi p cũng như khX năng sinh lgi c a d! án trưVc khi ra quy%t ñZnh ñQu tư hay cho vay, ñvng thgi giám sát các doanh nghi p th!c hi n theo ñúng h)p ñvng c+p v n ñã ký k%t tQm vĩ mô, Nhà nưVc cũng phXi d!a vào nh#ng thông tin mà k% toán cung c+p ñ} có th} mRt m…t ñánh giá xem các doanh nghi p ñã tuân th qui ñZnh tài chính vW quXn lý tài sXn hay chưa? M…t khác cũng ñánh giá xem các qui ñZnh tài chính hi n hành có phù h)p vVi th!c t% hay không?

Do ñó, ñ} có th} làm t t công tác quXn lý và s• dŽng TSCð ñáp ng yêu cQu c a quá trình hRi nh p kinh t% qu c t%, mƒi doanh nghi p cQn có

nh n th c ñúng ñ—n vW vai trò c a k% toán TSCð nói chung và TSCðHH nói riêng Vai trò c a k% toán TSCðHH ñư)c th} hi n cŽ th} ^ các nRi dung sau: 1.2.1 K# toán cung cbp thông tin vj hi5n trDng TSCðHH trong các doanh nghi5p

ð…c ñi}m c a TSCðHH là có giá trZ lVn, tham gia vào nhiWu chu kỳ sXn xu+t kinh doanh; tuy không thay ñfi vW hình thái v t ch+t nhưng giá trZ s• dŽng c a TSCðHH bZ giXm dQn Vì v y, thông tin ñ} quXn lý TSCðHH không th} ch• ñơn thuQn th!c hi n mRt lQn khi hình thành tài sXn mà phXi ñư)c c p nh t thưgng xuyên trong quá trình s• dŽng Xu+t phát t( yêu cQu quXn lý ñó, k% toán TSCðHHs• dŽng3 ch• tiêu cơ bXn sau ñ} cung c+p thông tin vW hi n tring TSCðHH trong các doanh nghi p:

1.2.1.1 Thông tin v? giá thJc t# c a TSCðHH t-i th/i ñi*m b)t ñFu ñưa vào s+ d,ng G chK tiêu “Nguyên giá tài s n c ñ nh h u hình”G

Nguyên giá TSCðHH là ch• tiêu phXn ánh toàn bR các chi phí h)p lý

mà doanh nghi p b¤ ra liên quan ñ%n vi c hình thành và ñưa TSCðHH ñó vào

tring thái sần sàng phỆc vỆ cho hoit ựRng sXn xu+t kinh doanh đây là mRt trong nh#ng chỚ tiêu có ý nghĩa ựẦc bi t quan tr&ng trong h th ng thông tin k% toán c a mRt doanh nghi p S! tvn tii c a chỚ tiêu này gỞn liWn vVi s! Ộra ựgiỢ, phát tri}n và ỘbZ xoá sfỢ c a TSCđHH B^i lỊ nguyên giá c a mRt TSCđHH bỞt ựQu ựư)c ghi nh n khi tài sXn ựó ựư)c ựưa vào ự} sỚ dỆng; nguyên giá ựư)c ựiWu chỚnh tăng khi tài sXn ựó ựư)c trang bZ thêm hoẦc nâng c+p ự} tăng thgi gian sỚ dỆng h#u ắch, tăng ch+t lư)ng sXn phbm hoẦc giXm chi phắ sXn xu+t ; nguyên giá bZ ựiWu chỚnh giXm khi mRt s bR ph n c a tài sXn ựó bZ tháo d- và nguyên giá bZ xoá sf khi tài sXn ựó bZ thanh lý, như)ng bán Tắnh chắnh xác c a chỚ tiêu này tác ựRng tr!c ti%p ự%n tắnh chắnh xác

c a thông tin vW qui mô và cơ c+u tài sXn cũng như qui mô và cơ c+u chi phắ

c a doanh nghi p Vì v y, tắnh chắnh xác nguyên giá TSCđHH là yêu cQu thi%t th!c và doanh nghi p cQn tuân th các nguyên tỞc sau:

a Xác ự nh ựưLc ựJi tưLng cxn tắnh nguyên giá: đó có th} là t(ng tài sXn thoX mãn tiêu chubn TSCđHH và có k%t c+u ựRc l p; hoẦc có th} là mRt

h th ng gvm nhiWu bR ph n tài sXn riêng lẾ liên k%t vVi nhau ự} cùng th!c

hi n mRt hay mRt s ch c năng nh+t ựZnh mà n%u thi%u b+t kỳ mRt bR ph n nào trong ựó cX h th ng không th} hoit ựRng ựư)c Trưgng h)p mRt h

th ng gvm nhiWu bR ph n tài sXn riêng lẾ liên k%t vVi nhau, trong ựó mẶi bR

ph n c+u thành có thgi gian sỚ dỆng khác nhau và n%u thi%u mRt bR ph n nào

ựó mà cX h th ng vỜn th!c hi n ựư)c ch c năng hoit ựRng chắnh c a nó nhưng do yêu cQu quXn lý, sỚ dỆng tài sXn ựòi hấi phXi quXn lý riêng t(ng bR

ph n thì mẶi bR phân ựó n%u cùng thoX mãn ựvng thgi các tiêu chubn c a TSCđHH vỜn ựư)c coi là 1 ự i tư)ng ự} tắnh nguyên giá

a THp hLp chắnh xác chi phắ so d ng cho tắnh nguyên giá Trong quá trình mua sỞm, ựQu tư hình thành TSCđHH, tii doanh nghi p phát sinh nhiWu loii chi phắ nhưng n%u các chi phắ này không liên quan tr!c ti%p ự%n vi c hình

thành và ñưa TSCðHH vào tring thái s¥n sàng phŽc vŽ sXn xu+t thì không ñư)c tính vào nguyên giá Ch€ng hin các khoXn lƒ ban ñQu do máy móc không hoit ñRng ñúng như d! tính phXi hich toán vào chi phi sXn xu+t kinh doanh trong kỳ; khoXn chênh l ch gi#a giá mua trX ch m và giá mua trX tiWn ngay phXi hich toán vào chi phí sXn xu+t kinh doanh c a kỳ thanh toán; các chi phí không h)p lý như nguyên v t li u lãng phí, lao ñRng ho…c các khoXn chi phí khác s• dŽng vư)t quá m c bình thưgng, các khoXn lãi nRi bR cũng không ñư)c tính vào nguyên giá c a TSCðHH hình thành do t! xây, t! ch% Thông l k% toán qu c t% vW x• lý nh#ng chi phí phát sinh trong quá trình hình thành và s• dŽng TSCðHH ñư)c tfng k%t tii bi}u 1.1

Như v y, không phXi chi phí nào khi phát sinh c liên quan ñ%n TSCðHH là ñư)c tính vào nguyên giá TSCðHH Có th} nói, nguyên giá có tính fn ñZnh cao và ch• thay ñfi trong mRt s trưgng h)p ch y%u như: xây l—p, trang bZ thêm cho TSCðHH; thay ñfi bR ph n c a TSCðHH làm tăng thgi gian s• dŽng ho…c tăng công su+t s• dŽng c a chúng; cXi ti%n bR ph n

c a TSCðHH làm tăng ñáng k} ch+t lư)ng sXn phbm làm ra; tháo d- mRt ho…c mRt s bR ph n TSCðHH

1.2.1.2 Thông tin v? phFn giá tr TSCðHH b gi m dFn trong quá trình s+ d,ng G chK tiêu “Giá tr hao mòn c a tài s n c ñ nh h u hình”

Ch• tiêu này ñư)c th} hi n thông qua s kh+u hao lu• k% mà doanh nghi p tính vào chi phí sXn xu+t kinh doanh qua các thgi kỳ s• dŽng TSCð

Trong quá trình s• dŽng, hình thái v t ch+t ban ñQu c a TSCðHH có th} không bZ thay ñfi nhưng giá trZ c a chúng thì không th} gi# nguyên mà s˜

bZ giXm dQn, hay còn g&i là hao mòn dQn Hao mòn chính là thu t ng# ñ} bi}u

hi n s! giXm giá trZ c a TSCðHH trong quá trình s• dŽng Hao mòn do s! tác ñRng cơ lý hoá

Bi'u 1.1: Xo lý các trưrng hLp chi phí phát sinh liên quan ñ#n vsi mua szm nhà xưing, máy móc, thi#t b

theo thông l5 k# toán [26, tr230]

Xo lý theo thông l5 k# toán

chi phí

ñiju ch€nh nguyên giá

ñiju ch€nh khbu hao lu• k#

Các trưrng hLp khác

2 S•a ch#a và duy trì

a cơ bXn Chi phí tương ñ i nh¤ và phát sinh thưgng xuyên

† duy trì ñiWu ki n hoit ñRng bình thưgng

† không tio thêm giá trZ s• dŽng

† không kéo dài thgi gian s• dŽng

3 Thay th% và nâng c+p MRt s bR ph n c a tài sXn cQn loii b¤ và thay th% b‹ng

các bR ph n tương t! có cùng ch c năng ho…c bR ph n khác loii có tính năng ưu vi t hơn

a N%u tính ñư)c giá trZ

ghi sf c a bR ph n bZ thay

th%

Xác ñZnh nguyên giá tài sXn mVi thay th%

b N%u không tính ñư)c

† ðem lii l)i ích cho các kỳ k% toán tương lai

† không xác ñZnh ñư)c lơi ích tương lai x

x

trong quá trình s• dŽng làm cho TSCðHH bZ c& xát, bZ ăn mòn, bZ giXm năng l!c sXn xu+t g&i là hao mòn h#u hình Hao mòn do s! phát tri}n c a khoa h&c k• thu t làm cho TSCðHH hi n có trong doanh nghi p tr^ nên lic h u g&i là hao mòn vô hình MRt TSCðHH ñư)c bXo quXn cbn th n, trong quá trình s• dŽng luôn tuân th t i ña các ñiWu ki n c a k• thu t cũng ch• hin ch% ñư)c phQn nào ch không th} hin ch% ñư)c hoàn toàn s! ăn mòn, s! cũ ñi do tác ñRng c a các y%u t t! nhiên như thgi ti%t, khí h u, môi trưgng Ngay cX trưgng h)p TSCðHH mua vW chưa ñưa vào s• dŽng ngay cũng v–n bZ giXm giá vì s! phát tri}n c a khoa h&c k• thu t ñã cho ra ñgi nh#ng tài sXn thay th%

có cùng thông s k• thu t vVi giá rŠ hơn ho…c vVi giá không ñfi nhưng có tính năng, tác dŽng, công su+t cao hơn Rõ ràng, doanh nghi p không th} ch• quan tâm tVi hao mòn h#u hình mà b¤ qua hao mòn vô hình vì như th% s˜ làm giXm năng l!c sXn xu+t và năng l!c cinh tranh c a doanh nghi p Ngư)c lii doanh nghi p cũng không th} quá lo ngii hao mòn vô hình mà rút ng—n thgi gian s• dŽng c a TSCðHH mRt cách b+t h)p lý TSCðHH v(a ñưa vào s• dŽng chưa kZp phát huy tác dŽng, chưa kZp thu hvi v n, có th} hơi lic h u vW công ngh nhưng các thông s k• thu t v–n còn t t mà ñã bZ loii b¤ s˜ gây lãng phí nghiêm tr&ng, Xnh hư^ng tVi tính fn ñZnh c a sXn xu+t, lâu dài s˜ có tác ñRng không t t ñ i vVi tình hình tài chính doanh nghi p

Như v y, hao mòn TSCðHH là mRt phim trù khách quan, n‹m ngoài ý

mu n c a doanh nghi p nhưng doanh nghi p lii không th} b¤ qua hi n tư)ng này góc ñR quXn lý, xác ñZnh giá trZ hao mòn c a TSCðHH giúp doanh nghi p ñánh giá m c ñR s• dŽng tài sXn, t( ñó có chính sách quXn lý cũng như thu hvi v n ñQu tư cho TSCðHH mRt cách h)p lý góc ñR k% toán, xác ñZnh giá trZ hao mòn c a TSCðHH ^ mƒi kỳ hoit ñRng cho phù h)p vVi l)i ích c a

vi c s• dŽng tài sXn ñó ñem lii là yêu cQu hàng ñQu ñ} ñXm bXo nguyên t—c phù h)p

VVi mŽc ñích xác ñZnh giá trZ hao mòn c a TSCðHH trong ñiWu ki n không thông qua giá cX thZ trưgng (do tài sXn này ñư)c ñQu tư là ñ} s• dŽng lâu dài ch không phXi ñ} bán), các doanh nghi p, b‹ng nh n th c ch quan

c a mình, ñã tìm cách ưVc tính m c ñR hao mòn c a tài sXn thông qua vi c trích kh+u hao Vì v y, kh+u hao TSCð là vi c phân bf mRt cách có h th ng giá trZ phXi kh+u hao trong su t thgi gian s• dŽng h#u ích c a tài sXn ñó Giá trZ phXi kh+u hao c a TSCðHH khác nguyên giá ^ chƒ là không bao gvm giá trZ thu hvi ưVc tính khi thanh lý Xét trên m&i phương di n, kh+u hao TSCðHH có vai trò r+t quan tr&ng ñ i vVi doanh nghi p:

VW phương di n kinh t%: kh+u hao cho phép doanh nghi p xác ñZnh ñư)c giá trZ th!c c a tài sXn và k%t quX hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh c a doanh nghi p mình

VW phương di n tài chính: kh+u hao là công cŽ giúp doanh nghi p xác ñZnh ñư)c phQn giá trZ ñã hao mòn c a TSCðHH

VW phương di n tính thu%: kh+u hao là khoXn chi phí ñư)c tính vào chi phí sXn xu+t kinh doanh trong kỳ ñ} xác ñZnh thu nh p chZu thu%

VW phương di n k% toán: kh+u hao là vi c ghi nh n s! giXm giá TSCðHH S kh+u hao lu• k% c a mRt TSCðHH ñ%n thgi ñi}m xác ñZnh chính là s ưVc tính ch quan vW giá trZ hao mòn c a tài sXn ñó Vi c trích kh+u hao giúp doanh nghi p tio ra nguvn v n ñ} phŽc hvi hay tái ñQu tư TSCð trong hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh Nói cách khác, trích kh+u hao TSCðHH là nguvn g c tái sXn xu+t tư li u sXn xu+t

Vi c trích kh+u hao có th} ñư)c th!c hi n theo nhiWu phương pháp khác nhau Tuy nhiên, doanh nghi p cQn phXi tuân th các nguyên t—c cơ bXn sau khi l!a ch&n và áp dŽng phương pháp kh+u hao:

Nguyên t%c phù hLp: TSCðHH trong doanh nghi p có nhiWu loii vVi ñ…c tính hao mòn khác nhau vì th% doanh nghi p cQn phXi xác ñZnh phương pháp kh+u hao phù h)p cho t(ng loii TSCðHH, phù h)p vVi l)i ích mà tài sXn ñó ñem lii cho doanh nghi p

Nguyên t%c nhbt quán: Các phương pháp kh+u hao khác nhau s˜ cho k%t quX khác nhau vW chi phí kh+u hao TSCðHH và qua ñó Xnh hư^ng ñ%n thu nh p chZu thu% c a doanh nghi p Vì th% khi doanh nghi p ñã l!a ch&n ñư)c phương pháp kh+u hao áp dŽng cho t(ng TSCðHH thì phXi th!c hi n mRt cách nh+t quán, tr( khi có s! thay ñfi trong cách s• dŽng tài sXn ñó M&i s! thay ñfi, n%u có, ñWu phXi giXi trình trên thuy%t minh báo cáo tài chính và nêu rõ nh#ng tác ñRng c a s! thay ñfi ñó tVi tình hình tài chính c a doanh nghi p

Căn c vào tiêu th c s• dŽng ñ} phân bf giá trZ phXi kh+u hao c a TSCðHH có th} phân loii các phương pháp kh+u hao thành 3 nhóm cơ bXn sau:

• Nhóm phương pháp tính khbu hao theo thri gian

a Phương pháp khbu hao ñưrng thzng: Phương pháp này d!a trên giX ñZnh r‹ng TSCðHH giXm dQn ñWu giá trZ theo thgi gian và giá trZ này ñư)c ñưa dQn vào chi phí theo t(ng kỳ vVi mRt giá trZ như nhau Vì th% các thu t ng# như kh+u hao tuy%n tính, kh+u hao ñWu theo thgi gian ho…c kh+u hao c ñZnh ñWu ñ} ch• phương pháp này Theo phương pháp này,

m c kh+u hao (MKH) hàng năm và tw l kh+u hao ñư)c xác ñZnh theo công th c:

MKH năm = A x h (1.1) Trong ñó: A : là giá trZ phXi kh+u hao c a TSCðHH

A = Nguyên giá TSCðHH † Giá trZ thu hvi ưVc tính khi thanh lý (1.2) h: là tw l kh+u hao theo phương pháp ñưgng th€ng c a TSCðHH

h = 1n (1.3) n: là s năm d! ki%n s• dŽng c a TSCðHH

Ưu ñi}m c a phương pháp này là ñơn giXn, d• tính Như)c ñi}m c a phương pháp này là do tính bình quân nên khX năng thu hvi v n ch m làm cho TSCðHH chZu b+t l)i c a hao mòn vô hình Ngoài ra, cũng có ý ki%n cho r‹ng như)c ñi}m lVn nh+t c a phương pháp này là tính chính xác không cao

do phương pháp này ch• phù h)p trong ñiWu ki n tính ch+t h#u ích c a tài sXn,

m c ñR s• dŽng c a tài sXn, chi phí s•a ch#a, bXo dư-ng tài sXn là như nhau gi#a các kỳ k% toán mà chúng ta ñWu bi%t r‹ng giX ñZnh này là hoàn toàn không th!c t% Tuy nhiên, theo tác giX, bXn thân vi c tính kh+u hao ñã là s! giX ñZnh ch quan vW phQn giá trZ hao mòn c a TSCðHH nên như)c ñi}m này hoàn toàn có th} ch+p nh n ñư)c

a Phương pháp khbu hao gi6m dxn: Phương pháp này d!a trên nh n ñZnh r‹ng trong nh#ng năm ñQu s• dŽng, tính h#u ích c a TSCðHH thưgng cao hơn so vVi nh#ng năm ti%p sau Vì th% m c kh+u hao xác ñZnh theo phương pháp này ^ nh#ng năm ñQu s˜ cao hơn m c kh+u hao ^ nh#ng năm sau Có 2 phương pháp kh+u hao giXm dQn ñư)c áp dŽng phf bi%n là phương pháp kh+u hao vVi s dư giXm dQn và phương pháp kh+u hao vVi tw su+t giXm dQn

Phương pháp kh+u hao vVi s dư giXm dQn:

MKH năm i = Gi x h x k (1.4)Trong ñó:

Gi: giá trZ còn lii c a TSCðHH tii thgi ñi}m ñQu năm i

h: tw l kh+u hao theo phương pháp ñưgng th€ng (công th c 1.3)

k: h s ñiWu ch•nh

Phương pháp kh+u hao vVi tw su+t giXm dQn:

MKH năm i = A x ji (1.5) Trong ñó:

A: là giá trZ phXi kh+u hao c a TSCðHH (công th c 1.2)

ji: tw su+t kh+u hao năm i = n(n + 1)/2(n † i + 1) (1.6) n: là s năm d! ki%n s• dŽng c a TSCðHH

Trong phương pháp này, m–u s c a phân s xác ñZnh tw su+t kh+u hao không thay ñfi nhưng t• s s˜ giXm dQn theo t(ng năm s• dŽng

Ngoài như)c ñi}m là tính toán ph c tip hơn phương pháp kh+u hao ñưgng th€ng, tác giX cho r‹ng ñây là phương pháp có nhiWu ưu ñi}m Ưu ñi}m

th nh+t c a phương pháp này là ñXm bXo nguyên t—c phù h)p gi#a chi phí và doanh thu Ưu ñi}m th hai là phương pháp này cũng góp phQn tio s! fn ñZnh trong m c chi phí phát sinh hàng năm vì thgi gian sau này khi m c kh+u hao th+p thì lúc ñó chi phí s•a ch#a, bXo trì TSCð cao hơn nh#ng năm ñQu Ưu ñi}m th ba là phương pháp này giúp thu hvi v n nhanh hin ch% Xnh hư^ng

c a hao mòn vô hình

a Phương pháp giá tr hi5n tDi: mRt ñ…c ñi}m c a phương pháp này là

m c ñR kh+u hao c a TSCðHH s˜ th+p trong nh#ng năm ñQu và cao dQn ^ nh#ng năm sau vì th% l)i su+t ñQu tư không ñfi trong su t thgi gian s• dŽng tài sXn Các công th c tính giá trZ thgi gian c a tiWn ñư)c s• dŽng hi u quX cho phương pháp này Có 2 cách ng dŽng phương pháp này

Phương pháp h s chìm là phương pháp s• dŽng công th c tính giá trZ tương lai c a khoXn tiWn trX hàng năm, theo ñó chi phí kh+u hao nên gvm cX tiWn lãi tính trên s kh+u hao lu• k% t( kỳ ñQu

Phương pháp niên kim là phương pháp s• dŽng công th c tính giá trZ

hi n tii c a khoXn tiWn trX hàng năm (thưgng niên) ð} s• dŽng phương pháp này, trưVc h%t phXi xác ñZnh tw su+t hoàn v n nRi bR (IRR) d!a trên các luvng tiWn ra vào c a tài sXn Sau ñó l+y giá trZ sf sách ban ñQu c a tài sXn nhân vVi IRR và lư)ng tiWn này s˜ ñư)c tr( ra khói luvng tiWn c a kỳ ñ} xác ñZnh chi phí kh+u hao ñZnh kỳ

Các phương pháp này có ưu ñi}m là quan tâm tVi tính kinh t% th!c s!

c a vi c trích kh+u hao TSCðHH nhưng như)c ñi}m c a chúng lii là quá

ph c tip Vì th% các phương pháp này ch• có ý nghĩa vW m…t lý thuy%t, còn trên th!c t% chúng hQu như không ñư)c s• dŽng

Khi tính kh+u hao theo các phương pháp d!a trên y%u t thgi gian, thu t ng# m c kh+u hao năm thưgng ñư)c s• dŽng Tuy nhiên cQn phân bi t

rõ khái ni m năm s• dŽng và năm tài chính Khi mRt TSCðHH ñư)c mua ho…c chuy}n như)ng trong năm thì ñ} ñXm bXo nguyên t—c phù h)p vi c tính

m c kh+u hao năm c a tài sXn ñó cQn ñư)c phân chia theo tw l các kỳ k% toán liên quan ñ} xác ñZnh ñúng chi phí kh+u hao t(ng kỳ Ví dŽ cŽ th} vW các phương pháp tính kh+u hao theo thgi gian phf bi%n cũng như phương pháp phân bf chi phí kh+u hao ñư)c trình bày ^ bi}u s 1.2

Bi'u 1.2: Các phương pháp tính khbu hao theo thri gian

Doanh nghi p A mua thi%t bZ văn phòng trZ giá 40.000 ñưa vào s• dŽng t( ngày 1.6.N Thgi gian s• dŽng ưVc tính là 4 năm, giá trZ ưVc tính khi thu hvi là 2.500

Khi tính kh+u hao theo t(ng năm s• dŽng c a tài sXn, k%t quX s˜ là:

MEc khbu hao Theo phương pháp ñưrng thzng Theo phương pháp sJ dư gi6m dxn Theo phương pháp t… subt gi6m dxn Năm 1 (40.000 – 2.500): 4 = 9.375 50% x 40.000 = 20.000 4/10 x (40.000 – 2.500) = 15.000

• Nhóm phương pháp khbu hao theo s6n lưLng

Theo phương pháp này, m c ñR h#u ích c a TSCðHH ñư)c xác ñZnh trên cơ s^ s lư)ng sXn phbm ưVc tính mà tài sXn ñó tio ra trong quá trình sXn xu+t, do v y s kh+u hao phXi trích thay ñfi tuỳ theo kh i lư)ng sXn phbm sXn xu+t ra t(ng kỳ Công th c tính kh+u hao theo phương pháp này như sau:

MKH năm i = MKH bqsp x Qi (1.7)

Trong ñó: Qi: là sXn lư)ng sXn xu+t th!c t% năm i

MKHbqsp: là m c kh+u hao bình quân 1 sXn phbm

= AQ (1.8)

A: là giá trZ phXi kh+u hao c a TSCðHH (công th c 1.2) Q: là tfng sXn lư)ng d! ki%n c a TSCðHH theo thi%t k%

Theo tác giX, ưu ñi}m c a phương pháp này là s! phù h)p gi#a chi phí

và doanh thu Khi máy móc hoit ñRng nhiWu thì phXi kh+u hao nhiWu nên chi phí kh+u hao tăng, m…t khác máy móc hoit ñRng nhiWu ñ} tio ra nhiWu sXn phbm h a h³n ñem lii nhiWu l)i nhu n cho doanh nghi p Trong trưgng h)p x+u hơn, nWn kinh t% bZ suy thoái, sXn xu+t giXm sút thì máy móc s˜ ít s• dŽng, khi ñó ngoài l)i ích không làm ñRi giá thành sXn phbm do chi phí kh+u hao quá lVn như phương pháp kh+u hao giXm dQn hay quá c ng nh—c như phương pháp kh+u hao ñưgng th€ng, phương pháp này cho phép doanh nghi p kéo dài thgi gian s• dŽng c a tài sXn trong trưgng h)p sXn xu+t g…p khó khăn Như)c ñi}m c a phương pháp này là không th} áp dŽng rRng rãi cho t+t cX các loii TSCðHH mà ch• có th} áp dŽng cho nh#ng tài sXn như máy móc thi%t bZ, phương ti n v n tXi t c là nh#ng tài sXn có th} ưVc tính công su+t hoit ñRng Vi c kéo dài thgi gian s• dŽng c a tài sXn ñôi khi là

con dao hai lư-i khi%n doanh nghi p ch m thu hvi v n ñQu tư và không hin ch% ñư)c hao mòn vô hình

• Nhóm các phương pháp khbu hao khác

a Phương pháp thanh lý: là phương pháp mà giá trZ phXi kh+u hao c a TSCðHH s˜ ñư)c chuy}n 1 lQn vào chi phí c a kỳ mà tài sXn ñó bZ thanh lý Phương pháp này ñã t(ng ñư)c ưa chuRng ñ i vVi các TSCðHH ^ ñơn vZ công nhưng hi n nay hQu như không ñư)c s• dŽng

a Phương pháp thay th#: là phương pháp mà chi phí kh+u hao hi n tii (thưgng xác ñZnh theo phương pháp kh+u hao ñưgng th€ng) bZ tăng lên b^i tw l gi#a chi phí thay th% ưVc tính c a tài sXn tính kh+u hao vVi giá g c

c a nó ð} th!c hi n phương pháp này, vi c khó nh+t là xác ñZnh chi phí thay th% ưVc tính

a Phương pháp hˆn hLp: là phương pháp áp dŽng mRt tw l kh+u hao cho các nhóm TSCðHH có bXn ch+t gi ng nhau ho…c cho hƒn h)p các TSCðHH có bXn ch+t khác nhau và thgi gian s• dŽng khác nhau

Theo phương pháp này:

hhh = MKHNG (1.9)

thh = MKHA (1.10) Trong ñó: hhh : là tw l kh+u hao hƒn h)p

thh: là thgi gian kh+u hao hƒn h)p

MKH: là tfng m c kh+u hao năm theo phương pháp ñưgng th€ng

c a các tài sXn riêng bi t

NG: là tfng nguyên giá c a TSCðHH

A: là tfng giá trZ phXi kh+u hao c a các tài sXn riêng bi t

Ví dŽ minh hoi c a phương pháp này ñư)c trình bày ^ bi}u 1.3

Bi'u 1.3: Tắnh khbu hao theo phương pháp hẼn hLp

Tài s6n Nguyên

giá

Giá tr thu h,i ưsc tắnh

Giá tr ph6i khbu hao

Thri gian

so d ng

MEc khbu hao năm

Tw l kh+u hao hẶn h)p = 76.000/620.000 = 12.26%/năm

Thgi gian ự} kh+u hao h%t 2 tài sXn này là = 560.000/76.000 = 7.37 năm

Do ựẦc thù cuX phương pháp kh+u hao hẶn h)p mà thu nh p hay chi phắ c a vi c chuy}n như)ng tài sXn không ựư)c ghi nh n, phXi tắnh h%t vào s kh+u hao luỚ k% đó là vì khi xem xét t(ng tài sXn riêng bi t thì vi c tắnh kh+u hao có th} ựem lii l)i ắch hay m+t mát so vVi giá trZ ghi sf tưong ng c a tài sXn ựó Nhưng khi ựã xem xét cX mRt nhóm tài sXn thì s! chênh l ch này là không ựáng k}, vì v y vi c ghi nh n l)i ắch hay m+t mát c a t(ng tài sXn là không cQn thi%t có th} bấ qua

Không ựư)c sỚ dỆng phf bi%n như các phương pháp kh+u hao theo thgi gian hay theo sXn lư)ng, các phương pháp kh+u hao này thưgng chỚ sỚ dỆng trong vi c xây d!ng k% hoich kh+u hao trong công tác tài chắnh c a doanh nghi p hoẦc sỚ dỆng trong phân tắch ựánh giá tình hình sỚ dỆng TSCđHH theo t(ng bR ph n

Trong s các phương pháp kh+u hao k} trên, mRt s phương pháp ựã ựư)c chubn m!c k% toán qu c t% ựW c p, mRt s mVi chỚ d(ng ^ vi c nghiên

c u VW mẦt lý thuy%t, mRt phương pháp kh+u hao sỊ chỚ là t t nh+t trong nh#ng tình hu ng nh+t ựZnh ChẠng hin phương pháp kh+u hao ựưgng thẠng d!a trên giX ựZnh rỀng giá trZ kinh t% ựit ựư)c t( vi c sỚ dỆng tài sXn ^ mẶi kỳ

là như nhau trong khi các phương pháp kh+u hao giXm dQn lii có xu hưVng

k%t h)p vi c giXm chi phí kh+u hao vVi vi c tăng chi phí s•a ch#a, bXo dưõng theo thgi gian s• dŽng tài sXn đ} xác đZnh m c tfng chi phí s• dŽng tài sXn fn đZnh qua các năm VW th!c t%, cũng r+t khĩ xác đZnh 1 phương pháp kh+u hao đi}n hình, s• dŽng phương pháp nào hồn tồn phŽ thuRc vào quan đi}m c a doanh nghi p Cĩ quan đi}m cho r‹ng vì khĩ d! đốn doanh thu phát sinh trong tương lai nên áp dŽng phương pháp kh+u hao đWu Quan đi}m khác lii cho r‹ng phương pháp nào cĩ th} giúp ích cho mŽc tiêu thu% thì nên đươc l!a ch&n vì nĩ s˜ giúp đơn giXn hố quá trình tính tốn Theo tác giX, vi c doanh nghi p l!a ch&n áp dŽng phương pháp kh+u hao nào cũng khơng quá quan tr&ng b‹ng vi c doanh nghi p phXi cĩ giXi trình chi ti%t vW phương pháp đĩ trên báo cáo tài chính đ} giúp nh#ng ngưgi quan tâm n—m b—t đư)c thơng tin mRt cách tr&n v³n trong m&i tình hu ng cĩ th} xXy ra

1.2.1.3 Thơng tin v? giá thJc t# c a TSCðHH t-i th/i đi*m xác đ nh G chK tiêu “Giá tr cịn l-i c a tài s n c đ nh h u hình”

Vi c s• dŽng ch• tiêu này mRt m…t giúp doanh nghi p n—m đư)c s chi phí vW tài sXn chưa đư)c phân bf đ} t( đĩ cĩ k% hoich s• dŽng tài sXn và phân

bf chi phí cho các kỳ liên quan, m…t khác ch• tiêu này cung c+p thơng tin vW giá trZ hi n cĩ c a TSCðHH trong tfng tài sXn phŽc vŽ cho vi c phân tích đánh giá tình hình tài chính c a doanh nghi p tii nh#ng thgi đi}m xác đZnh Giá trZ cịn lii đư)c xác đZnh theo mRt trong hai phương pháp sau:

Phương pháp 1: Phương pháp giá gJc

Giá trZ cịn lii đư)c xác đZnh b‹ng hi u s gi#a nguyên giá và s kh+u hao lu• k%

Do nguyên giá và s kh+u hao lu• k% đWu là 2 ch• tiêu đã đư)c k% tốn theo dõi và phXn ánh nên vi c xác đZnh giá trZ cịn lii c a TSCðHH theo phương pháp này cĩ th} đit đư)c mRt cách d• dàng Ưu đi}m c a phương pháp giá g c là đơn giXn d• th!c hi n Như)c đi}m c a phương

pháp này là ñR chính xác không cao Giá trZ còn lii xác ñZnh theo phương pháp này phŽ thuRc vào vi c doanh nghi p tính kh+u hao như th% nào, cùng mRt TSCðHH nhưng n%u doanh nghi p giXm thgi gian kh+u hao thì t c ñR giXm giá trZ còn lii s˜ tăng lên.Tuy nhiên, trong ñiWu ki n doanh nghi p hoit ñRng bình thưòng, không có bi%n ñRng gì vW tf ch c, s—p x%p lii tài sXn cũng như hoit ñRng doanh nghi p thì phương pháp này v–n ñư)c s• dŽng phf bi%n

Phương pháp 2: Phương pháp ñánh giá lDi

Giá trZ còn lii c a TSCðHH ch• ñư)c xác ñZnh chính xác khi bán chúng trên thZ trưgng Tuy nhiên, TSCðHH ñư)c ñQu tư mua s—m là ñ} s• dŽng lâu dài cho quá trình hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh nên doanh nghi p không th} s• dŽng cách này Thay vào ñó, doanh nghi p có th} s• dŽng giá thZ trưgng c a mRt TSCðHH tương ñương vVi TSCðHH hi n ñang s• dŽng ñ} ñ i chi%u và ñiWu ch•nh Ưu ñi}m c a phương pháp này là cung c+p s li u th!c t% vW giá trZ còn lii c a TSCðHH So sánh giá trZ còn lii xác ñZnh theo phương pháp này vVi giá trZ còn lii xác ñZnh theo phương pháp giá phí s˜ giúp doanh nghi p có cơ s^ ñánh giá và xem xét các chính sách quXn lý và s• dŽng TSCðHH c a mình ñã phù h)p hay chưa Như)c ñi}m c a phương pháp này là vi c xác ñZnh giá trZ c a tài sXn tương ñương vVi tài sXn hi n có c a doanh nghi p là không hW ñơn giXn; hơn n#a còn tio

ra s! bi%n ñRng liên tŽc s li u vW TSCðHH có th} th} gây khó khăn cho công tác quXn lý và k% toán Vì th% phương pháp này thưgng ñư)c s• dŽng k%t h)p vVi phương pháp giá g c và ñ…c bi t có tác dŽng trong các trưgng h)p góp v n, nh n v n góp b‹ng TSCðHH, sát nh p, giXi th}, hay ñfi hình

th c s^ h#u doanh nghi p

Vi c k% toán s• dŽng 3 ch• tiêu cơ bXn trên ñ} tính toán chính xác và ghi chép kZp thgi giá trZ c a TSCðHH tii nh#ng thgi ñi}m xác ñZnh s˜ tio

ñiWu ki n ñ} doanh nghi p ki}m tra, giám sát thưgng xuyên vi c gi# gìn, bXo quXn, bXo dư-ng tài sXn, có k% hoich b trí s• dŽng và k% hoich ñQu tư ñfi mVi TSCðHH

Thông qua vi c tính toán các ch• tiêu trên, k% toán ghi nh n, x• lý và cung c+p thông tin ñQy ñ , chính xác vW s! bi%n ñRng, s• dŽng TSCðHH theo t(ng th , t(ng loii ^ t(ng bR ph n cũng như toàn doanh nghi p, ñ} làm cơ s^ xác ñZnh hi u quX s• dŽng TSCðHH, t( ñó ñW ra các bi n pháp huy ñRng, s• dŽng tri t ñ} và hi u quX hơn TSCðHH hi n có

Vi c s• dŽng 3 ch• tiêu trên ñ} quXn lý TSCðHH cũng giúp doanh nghi p xác ñZnh chính xác v n ñQu tư b¤ ra, s v n ñã và ñang ñư)c thu hvi thông qua vi c trích kh+u hao, t( ñó không ch• tính ñúng, tính ñ chi phí mà còn có th} xác ñZnh nguvn v n kh+u hao ñ} tái ñQu tư

1.2.2 K# toán cung cbp thông tin ñánh giá hi5u qu6 so d ng TSCðHH trong các doanh nghi5p

ð} ñánh giá hi u quX s• dŽng TSCðHH nh‹m phŽc vŽ yêu cQu quXn

lý, các nhà quXn trZ doanh nghi p có th} căn c vào h th ng các ch• tiêu sau [23, tr254 †255]:

a SEc s6n xubt cFa TSCðHH:

S c sXn xu+t c a TSCðHH = Doanh thu(doanh thu thuQn) trong kỳGiá trZ TSCðHH bình quân trong kỳ (1.11) Trong ñó: Giá trZ TSCðHH bình quân trong kỳ

= Giá trZ TSCðHH ñQu kỳ + Giá trZ TSCðHH cu i kỳ2 (1.12)

Ý nghĩa: ch• tiêu này cho bi%t bình quân 1 ñvng giá trZ TSCðHH ñQu tư trong kỳ thì thu ñư)c bao nhiêu ñvng doanh thu ho…c doanh thu thuQn Ch• tiêu này càng cao càng ch ng t¤ tài sXn trong doanh nghi p ñang hoit ñRng t t và ñang góp phQn nâng cao hi u quX kinh doanh c a doanh nghi p

† Subt hao phí cFa TSCðHH:

Su+t hao phí c a TSCðHH = Doanh thu (doanh thu thuQn)trong kỳGiá trZ TSCðHH bình quân trong kỳ (1.13)

Ý nghĩa: ngư)c vVi ch• tiêu vW s c sXn xu+t c a TSCðHH, ch• tiêu này cho bi%t mu n tio ra 1 ñvng doanh thu ho…c doanh thu thuQn doanh nghi p cQn ñQu tư bao nhiêu ñvng giá trZ TSCðHH Su+t hao phí c a TSCðHH càng nh¤ càng ch ng t¤ hi u quX c a vi c ñQu tư

† Subt sinh lri cFa TSCðHH:

Su+t sinh lgi c a TSCðHH = Giá trZ TSCð bình quân trong kỳL)i nhu n (1.14)

Ý nghĩa: ñây là ch• tiêu th} hi n su+t sinh lgi c a TSCðHH, ch• tiêu này cho bi%t c 1 ñvng giá trZ TSCðHH ñQu tư trong kỳ s˜ tio ra bao nhiêu ñvng l)i nhu n Ch• tiêu l)i nhu n s• dŽng trong công th c (1.14) có th} là tfng l)i nhu n trưVc thu% thu nh p doanh nghi p ho…c l)i nhu n sau thu% thu

nh p doanh nghi p Tuy nhiên ñ} giXm Xnh hư^ng c a s thu% phXi nRp nh‹m ñánh giá th!c ch+t hi u quX s• dŽng tài sXn thì ch• tiêu l)i nhu n trưVc thu% thưgng ñư)c s• dŽng và dù s• dŽng ch• tiêu nào thì su+t sinh lgi c a TSCðHH càng lVn s˜ càng h+p d–n các nhà ñQu tư

1.2.3 K# toán TSCðHH cung cbp thông tin n^i b^ ph c v qu6n tr doanh nghi5p

H th ng nh#ng ch• tiêu như nguyên giá, giá trZ hao mòn lu• k%, giá trZ còn lii, s c sXn xu+t c a TSCðHH, tw su+t hao phí hay tw su+t sinh lgi

c a TSCðHH là nh#ng ch• tiêu mang tính quá kh và m&i ñ i tư)ng quan tâm tVi tình hình quXn lý, s• dŽng TSCðHH trong doanh nghi p ñWu

có th} có ñư)c khi nghiên c u các báo cáo tài chính c a doanh nghi p Tuy nhiên, ñ} ñưa ra các quy%t ñZnh như thay th% máy móc thi%t bZ, dây chuyWn cũ b‹ng máy móc, thi%t bZ, dây chuyWn mVi ho…c cXi tio, nâng c+p chúng ñ} tăng năng l!c sXn xu+t – kinh doanh thì nh#ng thông tin ñó là

chưa ñ ñ i vVi các nhà quXn trZ doanh nghi p ð} có ñư)c nh#ng quy%t ñZnh loii này, ñòi h¤i nhà quXn trZ phXi có thông tin phân tích k%t quX kinh doanh trong quá kh và hi n tii, t( ñó nhà quXn trZ so sánh vVi hi u quX

c a phương án mVi và ñi ñ%n quy%t ñZnh có nên l!a ch&n phương án mVi hay không Ngay cX khi ñã l!a ch&n ñư)c phương án kinh doanh, nhà quXn trZ v–n cQn thông tin ñ} ñánh giá tình hình th!c hi n mŽc tiêu, nhi m

vŽ ñã ñW ra trong k% hoich MŽc ñích c a vi c ki}m soát quá trình th!c

hi n là tìm ra nguyên nhân ch quan và khách quan làm phát sinh s! chênh l ch gi#a th!c t% so vVi k% hoich, d! toán, tiêu chubn ñ} t( ñó có các quy%t ñZnh ñiWu ch•nh kZp thgi Cơ s^ cho các quy%t ñZnh này là h

th ng s li u d! toán, k% hoich ho…c tiêu chubn và s li u phXn ánh tình hình th!c hi n các ch• tiêu

H th ng thông tin phŽc vŽ cho vi c ra các quy%t ñZnh k} trên ñư)c k% toán cung c+p qua các báo cáo quXn trZ vW TSCðHH thuRc h th ng báo cáo quXn trZ c a doanh nghi p ðây là h th ng thông tin r+t linh hoit, ñư)c tfng h)p phân tích t( nhiWu góc ñR và ñư)c hình thành ch• ñ} phŽc vŽ cho các nhà quXn trZ doanh nghi p Chính vì v y, h th ng thông tin này hoàn toàn mang tính nRi bR và không có tính b—t buRc, các nhà quXn trZ doanh nghi p có toàn quyWn quy%t ñZnh và ñiWu ch•nh phù h)p vVi nhu cQu và khX năng quXn lý doanh nghi p

Như v y, thông tin do k% toán nói chung và k% toán TSCðHH nói riêng cung c+p có ý nghĩa thi%t th!c vVi m&i ñ i tư)ng có l)i ích liên quan t( hoit ñRng c a doanh nghi p, ñ…c bi t là r+t cQn thi%t cho các nhà quXn trZ doanh nghi p Tuy nhiên, vai trò này ch• th!c s! phát huy tác dŽng n%u mƒi doanh nghi p ñWu ý th c tf ch c t t công tác k% toán TSCðHH trên cX 2 phương

di n là k% toán tài chính và k% toán quXn trZ

1.3 NVI DUNG CÔNG TÁC K0 TOÁN TÀI S N CR ðSNH H.U HÌNH TRONG DOANH NGHIUP

ð} có ñư)c h th ng thông tin ñáp ng ñQy ñ nhu cQu s• dŽng c a m&i ñ i tư)ng phŽc vŽ cho vi c ñánh giá và ra các quy%t ñZnh, công tác k% toán trong mƒi doanh nghi p cQn phXi ñư)c làm t t t( hai góc ñR: k% toán tài chính và k% toán quXn trZ

1.3.1 K# toán TSCðHH tn góc ñ^ k# toán tài chính

1.3.1.1 Th t,c ch@ng tS k# toán tài s n c ñ nh h u hình

ð i tư)ng hich toán k% toán bao gvm nhiWu loii, ñư)c hình thành t( nhiWu nguvn và thưgng xuyên v n ñRng S! v n ñRng c a mƒi ñ i tư)ng cŽ th} g—n liWn vVi hành vi kinh t% ho…c thay ñfi ý ni m trong quXn lý cQn phXi phân ñZnh, tính toán và ki}m tra Ch ng t( vVi ch c năng thông tin s˜ giúp sao chŽp nguyên hình tình tring và s! v n ñRng c a các ñ i tư)ng ñó nh‹m cung c+p thông tin cho lãnh ñio nghi p vŽ và là căn c phân loii, ghi sf, tfng h)p k% toán Ch ng t( vVi ch c năng ki}m tra: bR ch ng t( hoàn ch•nh là căn c pháp lý cho vi c bXo v tài sXn và xác minh tính h)p pháp trong vi c giXi quy%t các m i quan h kinh t% pháp lý, ki}m tra, thanh tra hoit ñRng sXn xu+t kinh doanh c a doanh nghi p Vì v y, h th ng ch ng t( gi# mRt vai trò quan tr&ng trong nRi dung công tác k% toán nói riêng và công tác quXn lý nói chung

Xu+t phát t( yêu cQu quXn lý và k% toán, h th ng ch ng t( vW TSCðHH phXi truyWn tXi nh#ng thông tin sau:

† Thông tin vW các chi phí doanh nghi p ñã b¤ ra liên quan ñ%n vi c ñQu tư vào TSCðHH ñư)c cung c+p b^i các ch ng t( như: biên bXn giao

nh n TSCðHH sau khi hoàn thành xây d!ng, mua s—m, ñư)c c+p phát, vi n tr), bi%u t…ng, nh n v n góp b‹ng TSCðHH và các hoá ñơn ghi nh n chi