Kiểm sát điều tra vụ án hình sự các tội phạm về ma túy từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh

Đề tài “Kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” là một nghiên cứu chuyên

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Một trong những chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát là hoạt độngkiểm sát điều tra các loại tội phạm được quy định tại Hiến pháp 2013 sửa đổi

bổ sung và Bộ luật Tố tụng hình sự Công tác kiểm sát điều tra có vai trò, ýnghĩa rất quan trọng trong cả quá trình tiến hành tố tụng hình sự, nhằm đảmbảo cho quá trình chứng minh tội phạm và người phạm tội được Cơ quan điềutra thực hiện khách quan, toàn diện và đầy đủ, đồng thời đáp ứng mục đíchchung của tố tụng hình sự là nhằm góp phần bảo đảm pháp luật được chấphành nghiêm chỉnh và thống nhất (Hiến pháp tr57)

Điều 23 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định: “Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời; việc khởi

tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội”.

Nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hìnhmới Chỉ thị số 06/CT–VKSTC ngày 06/12/2013 của Viện trưởng Viện kiểm

sát nhân nhân tối cao xác định: “Viện kiểm sát các cấp chủ động phối hợp chặt chẽ với cơ quan điều tra ngay từ khi phát hiện tội phạm và trong suốt quá trình điều tra; giải quyết kịp thời những khó khăn vướng mắc phát sinh; phát hiện và yêu cầu cơ quan điều tra khắc phục những thiếu xót, vi phạm; đảm bảo việc xử lý vụ án có căn cứ, đúng pháp luật”.

Kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất

ma túy là một trong những công tác đòi hỏi nhiều tập trung và chú trọng củaViện kiểm sát Vì từ thực tiễn Việt Nam cho thấy, tội phạm ma túy khôngnhững không thuyên giảm mà còn có diễn biến hết sức phức tạp, có chiềuhướng gia tăng về số vụ, số người phạm tội, với tính chất, mức độ, thủ đoạn

phạm tội ngày càng nguy hiểm và hậu quả gây ra ngày càng nghiêm trọng, đặt

ra nhiều thách thức cho xã hội, đặc biệt là đối với các cơ quan bảo vệ phápluật Mặt khác đấu tranh với loại tội phạm này rất khó khăn do lợi nhuận từ

ma túy đem lại là rất cao, diễn biến trên địa bàn rộng lớn, có nhiều trường hợp

là xuyên quốc gia Tội phạm này thường hoạt động có tổ chức với nhiềungười tham gia, với nhiều phương thức thủ đoạn tinh vi xảo quyệt, khi bị pháthiện các đối tượng phạm tội sẽ chống cự quyết liệt và không loại trừ cả việctấn công lại lực lượng thực thi pháp luật bằng các loại vũ khí hiện đại Do vậynghiên cứu nhằm làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn kiểm sát điềutra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy là vô cùng cầnthiết, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy ởViệt Nam nói chung và tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

Thời gian qua, trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh thực tiễn đấu tranhvới loại tội phạm về ma túy rất kiên quyết, áp dụng những hình phạt nghiêmkhắc, góp phần cùng các ngành, các cấp và chính quyền thành phố tuyêntruyền giáo dục, đồng thời trấn áp tội phạm nhằm ổn định tình hình chính trịtại địa phương cũng như phòng ngừa tội phạm chung trong xã hội Chính vìthế có thể nói, những năm qua hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung vàtội phạm về ma túy nói riêng trên địa bàn Thành phố đã đạt được những thànhtích đáng khích lệ Tuy nhiên, với những diễn biến phức tạp của tình hình tộiphạm, cũng như trong một số họat động đấu tranh phòng ngừa đôi lúc cònmang tính hình thức, phong trào nên hiệu quả không lâu dài, chưa góp phầnkéo giảm đáng kể về tội phạm, nhất là tội phạm về ma túy Một số vụ án matúy lớn không đấu tranh làm rõ được hết các đối tượng liên quan trong vụ ánhoặc phải chuyển tội danh… do quá trình điều tra còn nhiều sai sót, chứng cứthu thập còn mỏng, yếu, thiếu chưa đáp ứng được yêu cầu của việc buộc tội

Do đó việc truy tố, xét xử các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất

ma túy còn gặp nhiều khó khăn, đôi khi còn dẫn đến oan sai hoặc bỏ lọt tộiphạm Nhận thấy việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn đối với công tác kiểmsát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy để qua

đó có thể xác định chính xác thực trạng, tìm ra được những nguyên nhân, giảipháp nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả của hoạt động kiểm sát điều tra, gópphần thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ mà pháp luật đã trao cho ngành Kiểmsát nhân dân Nắm chắc những đặc điểm của các tội phạm này không chỉ giúpcho các các cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng có phươngpháp phù hợp trong việc áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự vào việcđiều tra, truy tố, xét xử các vụ án về ma tuý, mà còn có tác dụng vận độngnhân dân tham gia vào cuộc đấu tranh phòng chống tệ nạn ma tuý trong tìnhhình hiện nay, góp phần chặn đứng và đẩy lùi tệ nạn này Đó là lý do cơ bản

làm cơ sở cho tác giả chọn đề tài: “Kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” làm luận văn tốt nghiệp.

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Trước đây tại một số trường đại học trong nước cũng đã có một vàicông trình nghiên cứu ở bậc thạc sĩ về các đề tài liên quan đến tổ chức, hoạtđộng của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự như đề tài về: Thựchành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân; Chức năng pháp lý của Việnkiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự; Mối quan hệ giữa cơ quan điều tra vàViện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự; Chức năng của Viện kiểm sátnhân dân trong giai đoạn xét xử… Đồng thời cũng có nhiều bài viết về chứcnăng kiểm sát điều tra của Viện kiểm sát nhân dân trong các vụ án hình sự nóichung và trong các vụ án ma túy nói riêng được đăng trên các tạp chí chuyênngành như: Tạp chí kiểm sát; Tạp chí pháp luật; Tạp chí Toà án của một sốtác giả

Tại Học viện Khoa học xã hội cũng có một vài luận văn cao học nghiêncứu công tác đấu tranh phòng chống tội phạm về ma túy như luận văn cao học

“Đấu tranh phòng chống tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất matúy trên địa bàn thành phố Cần Thơ” của thạc sĩ Nguyễn Thúy Hằng năm

2012 ; luận văn cao học “Đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy trênđại bàn quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng” của thạc sĩ Đào Thị Huệ năm

2011 Tuy nhiên đều dừng lại ở mức độ khái quát chung và chỉ tập trungnghiên cứu sâu vào công tác phòng chống đối với tội phạm về ma túy, màchưa có sự đánh giá nghiên cứu về hoạt động kiểm sát điều tra đối với loại tộiphạm này Mặt khác các đề tài nghiên cứu tình hình tội phạm ma túy tại cácđịa phương khác chứ không phải tại thành phố Hồ Chí Minh với những đặc

điểm đặc thù riêng biệt Đề tài “Kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” là một nghiên cứu chuyên sâu ở

bậc cao học về một công tác kiểm sát cụ thể trong điều kiện địa lý, điều kiệnkinh tế - xã hội của một địa bàn cụ thể, đó là thành phố Hồ Chí Minh

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động kiểm sát điều tra đối vớicác tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy theo một trình tự

có hệ thống, nhìn nhận đánh giá với góc độ là một quan hệ xã hội, một quan

hệ pháp luật tại một thành phố lớn của cả nước với nhiều đặc điểm đặc thùriêng, để từ đó nêu bật được những cơ sở pháp lý đã được pháp luật quy định,xác định nghiêm túc về thực trạng của hoạt động kiểm sát này trong thực tếhiện nay Qua đó, đề xuất giải pháp khắc phục những nhược điểm, hạn chế vàphát huy những ưu điểm đã đạt được nhằm góp phần hiệu quả nhất cho côngtác kiểm sát điều tra, thực hiện tốt chức năng chung của ngành Kiểm sát trongcông tác đấu tranh phòng, chống tội phạm

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Luận văn nghiên cứu về hoạt động kiểm sát điều tra các tội tàng trữ,vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy trong phạm vi là các hoạt độngkiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạt động điều tra vụ án hình sự

về ma tuý do Cơ quan cảnh sát điều tra của lực lượng Công an nhân dân tiếnhành Địa bàn luận văn nghiên cứu là thành phố Hồ Chí Minh với những đặcđiểm riêng của nó như: một trung tâm kinh tế, văn hóa lớn của cả nước,nhưng cũng là một điểm nóng của tội phạm với những đặc điểm riêng Thôngqua việc nghiên cứu có thể khái quát ở mức độ nhất định đặc điểm chung củahoạt động kiểm sát điều tra tại nước ta hiện nay Thời gian nghiên cứu củaluận văn được giới hạn từ năm 2011 – 2015 nhằm đảm bảo tính thời sự, giá trịthực tiễn cho kết quả nghiên cứu của luận văn

5 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin; Tưtưởng Hồ Chí Minh; Các quan điểm, chính sách của Đảng, pháp luật Hình sự,

Tố tụng hình sự của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về nhiệm

vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm ở nước ta trong giai đoạn hiện nay làm

cơ sở nghiên cứu Mặt khác, luận văn còn sử dụng tổng hợp các phương phápnghiên cứu khoa học khác hiện nay như phương pháp thống kê, phân tích, sosánh nhằm làm sáng tỏ các vấn đề về lý luận và thực tiễn của đề tài

6 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN

Kết quả nghiên cứu của luận văn đề tài: “Kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy theo pháp luật tố tụng hình

sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” sẽ làm rõ được những cơ

sở khoa học, cơ sở lý luận của hoạt động kiểm sát điều tra các tội tàng trữ,vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy; thông qua đó để đánh giá thựctrạng của hoạt động này trong tực tiễn thành phố Hồ Chí Minh để có thể đề

xuất những kiến nghị, giải pháp hoàn thiện về quy định của Bộ luật Tố tụnghình sự đối với hoạt động của Viện kiểm sát ở giai đoạn điều tra nói chung vàkiểm sát điều tra đối với các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất

ma túy nói riêng Với hy vọng không nhỏ rằng đây sẽ là tài liệu tương đối đầy

đủ và hữu ích cho sinh viên tham khảo khi nghiên cứu tìm hiểu về chức năngnhiệm vụ của ngành Kiểm sát

7 CƠ CẤU CỦA LUẬN VĂN

Luận văn ngoài phần mở đầu, gồm có 03 chương:

CHƯƠNG 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về kiểm sát điều tra

các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

CHƯƠNG 2: Thực trạng kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển,

mua bán trái phép chất ma túy tại thành phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm sát điều tra các tội

tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP

CHẤT MA TÚY 1.1 Khái quát về các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy theo pháp luật hình sự Việt Nam

1.1.1 Khái niệm các chất ma túy

Ma tuý là hiểm họa lớn cho toàn xã hội, gây tác hại cho sức khoẻ, làmsuy thoái nòi giống, phẩm giá con người, phá hoại hạnh phúc gia đình, gâyảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội và an ninh quốc gia Tệnạn ma tuý là tình trạng nghiện ma tuý, tàng trữ, vận chuyển, mua bán và cáchành vi trái phép khác về ma tuý Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau,định nghĩa khác nhau về ma túy Một số tác giả cho rằng: “Ma túy là những

chất mà người dùng nó một thời gian sẽ gây ra trạng thái nghiện hay nói mộtcách khác là trạng thái phụ thuộc vào thuốc” [Nguyễn Xuân Yêm, Trần VănLuyện - Hiểm hoạ ma tuý và cuộc chiến mới - NXB CAND - Hà Nội/2001,tr.30] Tác giả khác nhấn mạnh hơn về khả năng dễ bị lạm dụng của ma túyđối với người sử dụng: “Chất ma túy là chất có độc tính gây nghiện, có khảnăng bị lạm dụng, sự nghiện ngập chính là biểu hiện của trạng thái bị ngộ độcmãn tính do các chất ma túy gây nên cho người sử dụng chúng”, “Nếu lạmdụng ma túy, con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hạicho người sử dụng, cho gia đình và cộng đồng” Các định nghĩa này chỉ mớinêu được một thuộc tính đặc thù của ma túy là hệ quả việc sử dụng ma túysau một thời gian: đó là người sử dụng ma túy sẽ bị lệ thuộc vào ma túy haykhả năng dễ bị lạm dụng của bản thân người sử dụng, nhưng ma túy là gì thìchưa được làm rõ.

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã được Tổ chứcVăn hoá giáo dục của Liên hiệp quốc công nhận thì “Ma tuý là chất khi đưavào cơ thể sẽ làm thay đổi chức năng của cơ thể”, Tổ chức Y tế thế giới đãphát triển định nghĩa sau: “Ma tuý theo nghĩa rộng nhất là mọi thực thể hoáhọc hoặc là những thực thể hỗn hợp, khác với tất cả những cái được đòi hỏi

để duy trì một sức khoẻ bình thường, việc sử dụng những cái đó sẽ làm biếnđổi chức năng sinh học và có thể cả cấu trúc của vật” Trong cách hiểu đơngiản, điều đó có nghĩa là mọi vật chất khi đưa vào trong cơ thể người sẽ thayđổi chức năng sinh lý học hoặc tâm lý học ngoại trừ thực phẩm, nước và ôxy.Cho đến nay, trên thế giới không có một khái niệm thống nhất về “ma túy”(drugs) hay “chất ma túy” (narcotic drugs) Công ước thống nhất về các chất

ma túy năm 1961 không đưa ra khái niệm “chất ma túy” mà thay vào đó ápdụng phương pháp liệt kê để xác định trực tiếp danh mục các chất ma túy bịkiểm soát Về khoa học pháp lý, chất ma túy là những chất được quy định

trong các công ước quốc tế về kiểm soát ma túy như Công ước thống nhất vềcác chất ma túy năm 1961, Công ước về các chất hướng thần năm 1971, Côngước về chống buôn bán, vận chuyển trái phép các chất ma túy, tiền chất năm

1988 Theo quy định của các công ước này danh mục chất ma túy cần kiểmsoát gồm 249 chất trong đó có 227 chất ma túy, 22 tiền chất là những hóa chất

có thể sản xuất ra chất ma túy và có trong thành phần của các chất ma túy.Công ước năm 1961 quy định: Các quốc gia thành viên có trách nhiệm coidanh mục chất ma túy do Liên hiệp quốc quy định là danh mục chất ma túycần kiểm soát của nước mình Trường hợp muốn đưa thêm một chất nào đóvào danh mục các chất ma túy cần kiểm soát thì phải có văn bản gửi Uỷ bankiểm soát ma túy của Liên hiệp quốc, sau khi được Uỷ ban thông qua và trảlời bằng văn bản thì mới được bổ sung thêm chất đó vào danh mục chất matúy Theo Điều 3 của Công ước năm 1988 về chống buôn bán các chất ma

tuý, hướng thần quy định: “Tội phạm về ma túy là hành vi cố ý sản xuất, chiết xuất, pha chế, chào hàng, phân phối, mua bán, trao đổi, tàng trữ ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, trồng và tàng trữ các loại cây có chất ma tuý hoặc hướng thần một cách trái phép, tổ chức, chỉ đạo hoặc tài trợ cho những hành

vi phạm tội đó, chuyển đổi hoặc chuyển giao tài sản khi biết rằng tài sản đó thu được từ những hành vi phạm tội”

Ma tuý là từ Hán Việt, với nghĩa: “ma” là tê mê, “túy” là say sưa Nhưvậy ma túy là chất đưa đến sự say sưa, mê mẩn Đây cũng là từ tiếng Việtdùng để dịch chữ nước ngoài khi chỉ các chất gây nghiện thuộc loại nguyhiểm nhất: thuốc phiện, morphine, heroin, cocain, cần sa và một số thuốc tổnghợp có tác dụng tương tự morphine được sử dụng trong điều trị y tế Như vậy,

có thể gọi nôm na, ma tuý là chất đưa đến sự say sưa và mê mẩn, hay nói cáchkhác ma tuý là chất gây nghiện Mặc dù từ giữa thế kỷ XVII thuốc phiện đãxâm nhập vào Việt Nam và dưới triều vua Minh Mạng, vua Tự Đức có một số

đạo luật đầu tiên về cấm trồng, hút và buôn lậu thuốc phiện đã đựơc ban hành(Phòng chống ma túy trong nhà trường, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội năm

1997, tr.121) nhưng trong luật pháp Việt Nam cụm từ “chất ma túy” xuất hiện

khá muộn Mãi sau khi đất nước thống nhất, vẫn chỉ duy nhất thuốc phiện bịđặt dưới sự kiểm soát, các chất ma túy khác như cần sa, cocain vẫn chưa đượcpháp luật điều chỉnh Cụm từ “chất ma túy” chỉ được chính thức sử dụng lầnđầu tiên trong pháp luật Việt Nam tại Bộ luật Hình sự năm 1985 với việc quyđịnh tội danh “Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” (Điều 203) Sau khiđược Bộ luật Hình sự năm 1985 sử dụng, cụm từ này tiếp tục được dùng rộngrãi trong các văn bản pháp luật khác như Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân năm

1989, Nghị định số 141/HĐBT năm 1991 về xử phạt vi phạm hành chính Tuynhiên, điều đáng chú ý là trong các văn bản pháp luật này, cụm từ “chất matúy” không được định nghĩa Để tháo gỡ các vướng mắc trong việc thi hành

Bộ luật Hình sự năm 1985, Bộ Nội vụ, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa

án nhân dân tối cao đã ban hành một số thông tư hướng dẫn; nhưng các thông

tư này cũng không đưa ra khái niệm “chất ma túy” mà áp dụng biện pháp liệt

kê để chỉ ra các chất thuộc phạm vi điều chỉnh của luật pháp Điều đáng tiếc

là các chất ma túy được liệt kê trong các văn bản này thiếu khoa học và khôngđầy đủ nên phải liên tục bổ sung

Việt Nam chính thức tham gia cả 3 công ước quốc tế về kiểm soát matúy và ban hành Luật phòng, chống ma túy năm 2000 Năm 2001, Nghị định67/CP quy định số danh mục chất ma túy cần kiểm soát ở Việt Nam gồm 249chất, trong đó có 227 chất ma túy và 22 tiền chất, được chia làm 4 loại (4bảng) với mức độ gây nghiện khác nhau và chế độ quản lý, kiểm soát cũngkhác nhau Luật Phòng, chống ma túy năm 2000 đánh dấu một bước tiến rõnét trong pháp luật Việt Nam về phòng, chống ma túy nói chung và khái niệm

“chất ma túy” nói riêng Lần đầu tiên khái niệm “chất ma túy” và các khái

niệm liên quan, như “tiền chất”, “chất gây nghiện”, “chất hướng thần”, “thuốcgây nghiện” và “thuốc hướng thần” được chính thức định nghĩa.

Khoản 1 Điều 2 Luật phòng, chống ma tuý quy định:

“1 Chất ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định

trong các danh mục do Chính phủ ban hành

2 Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình

trạng nghiện đối với người sử dụng

3 Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo

giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với người sửdụng

4 Tiền chất là các hoá chất không thể thiếu được trong quá trình điều

chế, sản xuất chất ma tuý, được quy định trong danh mục do Chính phủ banhành

5 Thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần là các loại thuốc chữa bệnh

được quy định trong các danh mục do Bộ Y tế ban hành, có chứa các chất quyđịnh tại khoản 2 và khoản 3 Điều này

6 Cây có chứa chất ma tuý bao gồm cây thuốc phiện (cây anh túc), cây

cô ca, cây cần sa hoặc cây khác có chứa chất ma tuý do Chính phủ quy định.”

Đây là những thành công đáng kể về mặt lập pháp, chất ma tuý là cácchất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do chínhphủ ban hành Định nghĩa này cũng giống như định nghĩa ở trên là dựa vàothuộc tính đặc thù của ma túy nhưng đã làm rõ hơn là không phải bất kỳ chấtgây nghiện hay chất hướng thần nào cũng là ma túy mà chỉ những chất gâynghiện, chất hướng thần được nhà nước quy định chính thức trong văn bảncủa Chính phủ mới là ma túy

Theo Bộ luật Hình sự năm 2009 ma tuý bao gồm nhựa thuốc phiện,nhựa cần sa, cao côca; lá, hoa, quả cây cần sa, lá cây côca; quả thuốc phiện

khô; quả thuốc phiện tươi; heroin, cocain; các chất ma túy khác ở thể lỏng;các chất ma túy khác ở thể rắn.

Từ các khái niệm trên có thể đưa ra khái niệm: “Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể con người, nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó Nếu lạm dụng ma túy con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng.”

Do là chất gây nghiện nguy hiểm nên nhà nước độc quyền và thốngnhất quản lý các chất ma túy với những quy định rất nghiêm ngặt Vi phạmcác quy định thuộc chế độ quản lý các chất ma túy không chỉ gây khó khăncho việc kiểm soát chất ma túy của nhà nước mà còn góp phần tạo ra một lớpngười nghiện, đe dọa nghiêm trọng đến an toàn, trật tự công cộng, sức khỏe

và sự phát triển lành mạnh của nòi giống cũng như ảnh hưởng xấu đến nhiềumặt của đời sống xã hội

1.1.2 Khái niệm các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

Bộ luật Hình sự năm 1999 được sửa đổi, bổ sung năm 2009 (gọi tắt làBLHS 1999), nội dung của chương XVIII cho thấy các nhà lập pháp ViệtNam về cơ bản đã tiếp thu tinh thần của Điều 3 Công ước 1988 Tuy nhiêncũng có một số khác biệt nhất định Chẳng hạn, hành vi chuyển đổi hoặcchuyển giao tài sản thu được từ hành vi phạm tội về ma tuý không được quyđịnh trong chương XVIII của BLHS 1999 Ở khía cạnh thực tiễn, việc phânloại tội phạm của BLHS 1999 làm xuất hiện những yêu cầu nhất định đối với

tổ chức, hoạt động của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát, nhằm đáp ứng yêucầu chuyên môn hoá, đạt hiệu quả cao trong quá trình hoạt động TTHS đốivới từng loại tội phạm Sự tồn tại của các nhóm tội khác nhau trong BLHS

1999 đòi hỏi khách quan phải có sự khác nhau về cách thức tổ chức, hoạt

động của các cơ quan có nhiệm vụ điều tra, truy tố tội phạm để có thể thựchiện chức năng của mình và nhiệm vụ TTHS có hiệu quả Điều này đượcphản ánh trong tổ chức CQĐT ở nước ta

Các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy được quyđịnh tại chương XVIII BLHS 1999

Điều 194: Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạtchất ma túy

“1 Người nào tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt

chất ma tuý, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm

2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từbảy năm đến mười lăm năm:

a) Có tổ chức;

b) Phạm tội nhiều lần;

c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

d) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;

đ) Vận chuyển, mua bán qua biên giới;

e) Sử dụng trẻ em vào việc phạm tội hoặc bán ma tuý cho trẻ em;

g) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có trọng lượng từ nămtrăm gam đến dưới một kilôgam;

h) Hêrôin hoặc côcain có trọng lượng từ năm gam đến dưới ba mươigam;

i) Lá, hoa, quả cây cần sa hoặc lá cây côca có trọng lượng từ mườikilôgam đến dưới hai mươi lăm kilôgam;

k) Quả thuốc phiện khô có trọng lượng từ năm mươi kilôgam đến dướihai trăm kilôgam;

l) Quả thuốc phiện tươi có trọng lượng từ mười kilôgam đến dưới nămmươi kilôgam;

m) Các chất ma tuý khác ở thể rắn có trọng lượng từ hai mươi gam đếndưới một trăm gam;

n) Các chất ma tuý khác ở thể lỏng từ một trăm mililít đến dưới haitrăm năm mươi mililít;

o) Có từ hai chất ma tuý trở lên mà tổng số lượng của các chất đó tươngđương với số lượng chất ma tuý quy định tại một trong các điểm từ điểm gđến điểm n khoản 2 Điều này;

p) Tái phạm nguy hiểm

3 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từmười lăm năm đến hai mươi năm:

a) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có trọng lượng từ mộtkilôgam đến dưới năm kilôgam;

b) Hêrôin hoặc côcain có trọng lượng từ ba mươi gam đến dưới mộttrăm gam;

c) Lá, hoa, quả cây cần sa hoặc lá cây côca có trọng lượng từ hai mươilăm kilôgam đến dưới bảy mươi lăm kilôgam;

d) Quả thuốc phiện khô có trọng lượng từ hai trăm kilôgam đến dướisáu trăm kilôgam;

đ) Quả thuốc phiện tươi có trọng lượng từ năm mươi kilôgam đến dướimột trăm năm mươi kilôgam;

e) Các chất ma tuý khác ở thể rắn có trọng lượng từ một trăm gam đếndưới ba trăm gam;

g) Các chất ma tuý khác ở thể lỏng từ hai trăm năm mươi mililít đếndưới bảy trăm năm mươi mililít;

h) Có từ hai chất ma tuý trở lên mà tổng số lượng của các chất đó tươngđương với số lượng chất ma tuý quy định tại một trong các điểm từ điểm ađến điểm g khoản 3 Điều này

4 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù haimươi năm, tù chung thân hoặc tử hình:

a) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có trọng lượng từ nămkilôgam trở lên;

b) Hêrôin hoặc côcain có trọng lượng từ một trăm gam trở lên;

c) Lá, hoa, quả cây cần sa hoặc lá cây côca có trọng lượng từ bảy mươilăm kilôgam trở lên;

d) Quả thuốc phiện khô có trọng lượng từ sáu trăm kilôgam trở lên;đ) Quả thuốc phiện tươi có trọng lượng từ một trăm năm mươi kilôgamtrở lên;

e) Các chất ma tuý khác ở thể rắn có trọng lượng từ ba trăm gam trởlên;

g) Các chất ma tuý khác ở thể lỏng từ bảy trăm năm mươi mililít trởlên;

h) Có từ hai chất ma tuý trở lên mà tổng số lượng của các chất đó tươngđương với số lượng chất ma tuý quy định tại một trong các điểm từ điểm ađến điểm g khoản 4 Điều này

5 Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ năm triệu đồng đến nămtrăm triệu đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, cấm đảm nhiệm chức

vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm”

Từ các quy định của Điều 194 chương XVIII BLHS 1999, có thể địnhnghĩa các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy như sau:

“Các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy là hành vi cất giữ, chuyển dịch, bán hay mua để bán lại, là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định tại Điều 194 Chương “Các tội phạm về ma tuý” trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố

ý, xâm phạm chế độ quản lý độc quyền các chất ma túy của Nhà nước, gây

hậu quả nghiêm trọng đến nhiều mặt của đời sống kinh tế, trật tự xã hội, đạo đức, sức khỏe của con người”.

Đối với các vụ án vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý với quy

mô lớn, thường được người phạm tội tổ chức rất chặt chẽ thành những đườngdây xuyên quốc gia, thậm chí từ nước ngoài vào Việt Nam nhưng lại khôngđược tổ chức như các vụ án có tổ chức khác, không có người cầm đầu, chỉhuy mọi hoạt động của các đồng phạm khác, có vụ có rất đông người tham giavào đường dây vận chuyển, mua bán ma tuý nhưng thông thường chỉ ngườithứ nhất biết người thứ hai chứ không biết người thứ ba Cũng chính vì đặcđiểm này mà việc điều tra, khám phá các đường dây ma tuý rất khó khăn,không ít những vụ án sau khi xét xử mới phát hiện trong đường dây vậnchuyển, mua bán ma tuý còn có nhiều người phạm tội khác, cá biệt có trườnghợp trước khi thi hành án tử hình người bị kết án tử hình mới khai ra đồngphạm

Một đặc điểm thường thấy trong các vụ án ma tuý lớn, người phạm tộithường móc nối với một số cán bộ trong các lực lượng chống ma tuý để vậnchuyển, mua bán ma tuý trót lọt khó bị phát hiện và nếu có bị phát hiện thìchúng hy vọng sự bao che của các lực lượng này

Đối với những hành vi mua bán có tính chất tiêu thụ, người phạm tộithường chia ma tuý thành những gói nhỏ (tép, chỉ ) mỗi gói là một liều đểbán cho các con nghiện Việc tổ chức tiêu thụ ma tuý cũng rất tinh vi, chúngthường sử dụng những địa điểm thuận lợi, có phân công người canh gác, khicác lực lượng chống ma tuý phát hiện thì chúng tẩu thoát dễ dàng

Thực tiễn đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma tuý trong thờigian qua còn cho thấy: Người có hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán tráiphép chất ma tuý ít khi bị bắt quả tang, nếu có bị bắt quả tang cũng chỉ bị bắtvới trọng lượng chất ma tuý rất ít, còn chủ yếu là bắt được người sử dụng ma

tuý và từ lời khai của người sử dụng ma tuý nên cơ quan điều tra mới xácminh truy tìm người bán chất ma tuý Khi người mua chất ma tuý sử dụng bịbắt thì lập tức người bán chất ma tuý đã kịp tẩu tán chất ma tuý hoặc bỏ trốnnếu có nguy cơ bị lộ Nhiều trường hợp, người mua chất ma tuý khai ra ngườibán chất ma tuý cho mình, nhưng nếu chỉ có lời khai của người mua chất matuý mà không có các nguồn chứng cứ khác mà người bán chất ma tuý khôngnhận tội thì cũng không kết luận được.

Mặc dù Chương XVIII Bộ luật hình sự quy định nhiều tội danh về matuý, nhưng thực tiễn xét xử trong thời gian qua ở nước ta mới phát hiện một

số hành vi tập trung vào một số tội như: Tàng trữ, vận chuyển, mua bán tráiphép chất ma tuý Đối với các hành vi khác ít xảy ra, thậm chí chưa phát hiệnđược trường hợp phạm tội nào như: hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bánhoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma tuý hoặchành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán các phương tiện, dụng cụ dùng vàoviệc sản xuất trái phép chất ma tuý

1.1.3 Đặc điểm pháp lý (cấu thành tội phạm) của các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

1.1.3.1 Khách thể của tội phạm

Khách thể loại của các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất

ma túy chính là quan hệ xã hội bị xâm hại, đó là chế độ quản lý độc quyền cácchất ma túy của Nhà nước ở các khâu khác nhau của quá trình quản lý bị viphạm

Đối tượng tác động của các tội này là các chất ma túy Các chất ma túychính là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong danh mục

do Chính phủ ban hành Có 235 chất ma tuý và 42 tiền chất có tên trong 4danh mục quy định tại: Nghị định 67/2001/NĐ–CP ngày 01/10/2001 củaChính phủ ban hành danh mục các chất ma tuý và tiền chất; Nghị định số

133/2003/NĐ–CP ngày 06/11/2003 của Chính phủ bổ sung một số chất vàodanh mục các chất ma tuý và tiền chất; Nghị định số 163/2007/NĐ–CP ngày12/11/2007 của Chính phủ về sửa tên, bổ sung, chuyển loại một số chất thuộcdanh mục các chất ma tuý; Nghị định số 17/2011/NĐ–CP ngày 22/02/2011của Chính phủ về sửa tên, bổ sung, chuyển loại một số chất thuộc danh mụccác chất ma tuý và tiền chất ma tuý.

Căn cứ vào nguồn gốc các chất ma túy có thể được chia ra làm hai dạnglà: Chất ma túy có nguồn gốc tự nhiên như: chiết xuất từ cần sa, anh túc… vàchất ma túy được tổng hợp từ hóa chất như các loại ma túy tổng hợp Katemin,Metaphetamine… Theo quy định của Bộ luật hình sự thì chất ma túy có cácdạng sau: Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao côca (cô đặc cây côca); Heroin(tinh chế từ nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa), cocain (tinh chất từ cao côca);

Lá, hoa, quả cây cần sa, lá cây côca, quả thuốc phiện khô hoặc tươi; Các chất

ma túy khác ở thể rắn (viên nén, viên con nhộng); Các chất ma túy khác ở thểlỏng Đối với các chất ma túy này bao giờ cũng phải có kết luận giám địnhcủa cơ quan có thẩm quyền, mà thông thường là kết luận giám định của phòngkhoa học hình sự Công an tỉnh, thành phố, với định lượng đối với từng loại đểtruy cứu trách nhiệm hình sự

1.1.3.2 Chủ thể của tội phạm

Cũng như chủ thể của các tội phạm khác, chủ thể của tội tàng trữ, vậnchuyển, mua bán trái phép chất ma túy cũng phải đảm bảo các yếu tố (điềukiện) cần và đủ như: độ tuổi, năng lực trách nhiệm hình sự quy định tại cácĐiều 12, 13 Bộ luật hình sự Tuy nhiên, đối với tội tàng trữ, vận chuyển, muabán trái phép chất ma túy, chỉ những người sau đây mới có thể là chủ thể củatội phạm này:

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình

sự về tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy quy định tại

khoản 1 Điều 194 Bộ luật hình sự, vì khoản 1 Điều 194 Bộ luật hình sự là tộiphạm nghiêm trọng và theo quy định tại Điều 12 Bộ luật hình sự thì người từ

đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rấtnghiêm trọng do cố ý và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng Chỉ người đủ 16 tuổitrở lên mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tàng trữ, vận chuyển, muabán trái phép chất ma túy theo khoản 1 Điều 194 Bộ luật hình sự Tuy nhiên,nếu người từ đủ 16 tuổi trở lên sử dụng người dưới 16 tuổi vào việc phạm tộithì người dưới 16 tuổi vẫn không bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà người sửdụng người dưới 16 tuổi vào việc phạm tội còn bị truy cứu trách nhiệm hình

sự về tình tiết “sử dụng trẻ em vào việc phạm tội”

Người từ đủ 14 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về tội tàngtrữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy thuộc trường hợp quy định tạikhoản 2, khoản 3 và khoản 4 của Điều 194 Bộ luật hình sự, vì các trường hợpphạm tội này là tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêmtrọng

1.1.3.3 Mặt chủ quan của tội phạm

Người phạm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuýthực hiện hành vi phạm tội của mình do cố ý, tức là nhận thức rõ hành vi củamình bị pháp luật cấm, thấy trước được tác hại của hành vi tàng trữ, vậnchuyển, mua bán trái phép chất ma tuý nhưng vẫn thực hiện Như vậy, đối vớihành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý chỉ có thể đượcthực hiện do cố ý trực tiếp Không có trường hợp nào do cố ý gián tiếp Động

cơ và mục đích phạm tội cũng giống như hậu quả đều không phải là dấu hiệubắt buộc của các tội này

1.1.3.4 Mặt khách quan của tội phạm

a Hành vi khách quan

* Hành vi tàng trữ:

Tàng trữ trái phép chất ma tuý là cất giữ bất hợp pháp chất ma tuý ở bất

cứ nơi nào như: Trong nhà ở; phòng làm việc; trụ sở cơ quan, tổ chức;phương tiện giao thông; trong túi quần áo, túi xách mà không nhằm mụcđích mua bán hay sản xuất trái phép chất ma tuý khác hoặc vận chuyển từ nàyđến nơi khác

Thực tiễn cho thấy, nhiều trường hợp người phạm tội cất giấu ma tuýtrên phương tiện giao thông nhưng lại không có mục đích vận chuyển từ nơinày đến nơi khác, mặc dù trên thực tế phương tiện giao thông đó di chuyển từnơi này đến nơi khác thì người phạm tội vẫn chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình

sự về tội tàng trữ trái phép chất ma tuý mà không bị truy cứu trách nhiệm hình

sự về tội vận chuyển trái phép chất ma tuý Ngược lại, có trường hợp chất matuý được cất giấu một nơi cố định, nhưng người phạm tội vẫn bị truy cứutrách nhiệm hình sự về tội vận chuyển trái phép chất ma tuý

Thời gian cất giữ dài hay ngắn không có ý nghĩa xác định người phạmtội có tàng trữ trái phép chất ma tuý hay không Có nhiều trường hợp khó xácđịnh người phạm tội có hành vi tàng trữ trái phép chất ma tuý hay không, bởi

lẽ đặc điểm chung của các tội phạm về ma tuý là người phạm tội không baogiờ chịu nhận hành vi thật của mình nếu cơ quan tiến hành tố tụng không cóbằng chứng Nếu chỉ căn cứ vào nơi cất giấu ma tuý thì dễ cho rằng ngườiphạm tội không có hành vi tàng trữ, nhưng nếu căn cứ vào các tình tiết kháccủa vụ án thì vẫn xác định được hành vi tàng trữ của người phạm tội

Nếu tàng trữ trái phép chất ma tuý cho người khác mà biết rõ người nàymua bán trái phép chất ma tuý đó thì hành vi cất giữ ma tuý không phải làhành vi tàng trữ trái phép chất ma tuý mà là hành vi giúp sức người mua bántrái phép chất ma tuý và bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán tráiphép chất ma tuý với vai trò đồng phạm Tuy nhiên, hành vi mua bán, vậnchuyển đã được quy định trong cùng một điều luật nên việc xác định chính

xác hành vi tàng trữ, hành vi vận chuyển hay hành vi mua bán chỉ có ý nghĩatrong việc định tội theo hành vi (một hoặc một số hành vi hay định tội theohành vi đầy đủ).

Theo hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 17 ngày 24/12/2007 của BộCông an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án nhân dân tối cao, Bộ Tưpháp thì người nào tàng trữ, vận chuyển trái phép dưới 1 gam nhựa thuốcphiện, nhựa cần sa hoặc cao cô ca; dưới 0,1 gam Hêrôin hoặc côcain; dưới 1kilôgam lá, hoa, quả cây cần sa hoặc lá cây cô ca; dưới 5 kilôgam quả thuốcphiện khô; dưới 1 kilôgam quả thuốc phiện tươi; dưới 2 gam các chất ma tuý

ở thể rắn; dưới 5 mililit các chất ma tuý ở thể lỏng thì chưa tới mức bị truycứu trách nhiệm hình sự mà chỉ bị xử lý hành chính Tuy nhiên, cũng có quanđiểm cho rằng, hướng dẫn trên là trái với quy định của Bộ luật hình sự, vìđiều luật không quy định tàng trữ bao nhiêu chất ma tuý mới cấu thành tộiphạm Nếu xét ở một khía cạnh khác, hướng dẫn trên là cần thiết vì trong thựctiễn, có nhiều trường hợp người phạm tội lấy lý do rằng số ma tuý bắt được là

do họ cất giấu để sử dụng dần vì họ là con nghiện, nếu không quy định mộtlượng ma tuý nhất định để làm căn cứ xác định trách nhiệm hình sự đối vớingười có hành vi tàng tữ trái phép thì có thể dẫn đến tình trạng không phânđịnh được hành vi tàng trữ hay sử dụng trái phép chất ma túy, từ đó truy cứutrách nhiệm hình sự về tội tàng trữ trái phép chất ma tuý cả người sử dụng tráiphép chất ma tuý

Do Bộ luật hình sự năm 1999 quy định hành vi tàng trữ, hành vi vậnchuyển và hành vi mua bán cùng trong một điều luật thì việc xác định hành vitàng trữ, vận chuyển hay mua bán cũng rất cần thiết nhưng nếu khó xác địnhthì cũng không ảnh hưởng lớn đến việc áp dụng hình phạt Tuy nhiên, theo Bộluật Hình sự năm 2015 (có hiệu lực pháp luật từ ngày 01/7/2016) quy địnhriêng hành vi tàng trữ với hành vi vận chuyển, hành vi mua bán trái phép chất

ma tuý và hình phạt đối với hành vi vận chuyển, mua bán trái phép chất matuý bao giờ cũng nặng hơn hành vi tàng trữ nên thực tiễn có không ít trườnghợp người phạm tội bị bắt quả tang tàng trữ ma tuý, mặc dù người phạm tộiđang định mua bán trái phép chất ma tuý đó nhưng chỉ nhận là mình tàng trữ,thậm chí còn không nhận biết đó là chất ma tuý Nếu không căn cứ vào cácchứng cứ khác thì khó có thể xác định người phạm tội tàng trữ, vận chuyểnhay mua bán trái phép chất ma tuý.

* Hành vi vận chuyển:

Hành vi vận chuyển trái phép chất ma tuý là hành vi chuyển dịch bất

hợp pháp chất ma tuý từ nơi này đến nơi khác, từ vị trí này sang vị trí khác, từngười này sang người khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác bằng bất kỳphương thức nào (trừ hình thức chiếm đoạt), nhưng đều không nhằm mụcđích mua bán

Như vậy, khái niệm vận chuyển trái phép chất ma tuý được dùng ở đây

có nội hàm rộng hơn khái niệm vận chuyển hàng hoá thông thường Vậnchuyển trái phép chất ma tuý có thể giống với vận chuyển hàng hoá từ nơi nàyđến nơi khác có một cự ly nhất định như: dùng ôtô, xe đạp, xe máy, tàu thuỷ,máy bay nhưng cũng có thể chỉ là hành vi chuyển dịch từ vị trí này sang vịtrí khác trong một không gian chật hẹp như từ gầm giường sang giá sách, từtúi người này sang túi người khác trong một phòng, thậm chí từ túi này sangtúi khác của cùng một người Ví dụ: A là bạn của B, trong lúc A đang ở nhà

B chơi thì bị Công an đến khám nhà B, B nhờ A cất dùm mấy gói Hêrôin vàotúi quần, sau đó A giả vờ xin phép đi về thì bị Công an khám xét thu giữ matúy trong người A Hành vi của A, nếu chỉ căn cứ vào không gian, địa điểmthì dễ cho rằng A chỉ có hành vi tàng trữ trái phép chất ma tuý, nhưng nếu căn

cứ vào mục đích cũng như hành vi cụ thể của A thì hành vi của A là hành vivận chuyển trái phép chất ma tuý

Nếu vận chuyển ma tuý hộ cho người khác mà biết rõ mục đích muabán ma tuý của người mà mình nhận vận chuyển hộ thì người có hành vi vậnchuyển ma tuý bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán trái phép chất

ma tuý với vai trò giúp sức

Khi xác định hành vi vận chuyển trái phép chất ma tuý cũng như hành

vi tàng trữ trái phép chất ma tuý như đã nêu trên, phải căn cứ vào từng trườnghợp cụ thể, trong một không gian, thời gian nhất định để phân biệt đâu làhành vi tràng trữ, đâu là hành vi vận chuyển

* Hành vi mua bán:

Hành vi mua bán trái phép chất ma tuý là bán hay mua để bán lại; vận

chuyển ma tuý để bán cho người khác; tàng trữ để bán lại hoặc để sản xuất rachất ma tuý khác để bán lại trái phép; hoặc dùng ma tuý để đổi lấy hàng hoáhay dùng hàng hoá để đổi lấy ma tuý

Bán trái phép chất ma tuý cho người khác là dùng ma tuý mà mình códưới bất kỳ hình thức nào như: mua được, xin được, nhặt được, người khácgửi hoặc chiếm đoạt được để bán cho người khác lấy tiền hoặc lấy tài sản

Mua chất ma tuý nhằm bán trái phép cho người khác là dùng tiền hoặctài sản để đổi lấy chất ma tuý và dùng chất ma tuý đó bán cho người khác lấytiền hoặc tài sản Khi xác định hành vi mua chất ma tuý nhằm bán trái phépcho người khác cần chú ý: Chỉ khi nào xác định rõ mục đích của người phạmtội mua chất ma tuý đó là nhằm bán lại thì mới truy cứu trách nhiệm hình sự

về tội mua bán trái phép chất ma tuý Việc xác định này, là trách nhiệm của

cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng, căn cứ vào các tình tiếtcủa vụ án

Tuy nhiên, việc xác định mục đích của người mua trái phép chất ma tuý

có nhằm bán trái phép cho người khác hay không, chỉ phức tạp trong một sốtrường hợp chất ma tuý có trọng lượng ít và người phạm tội thường khai rằng

mua để sử dụng, còn đối với những trường hợp người phạm tội mua mộtlượng ma tuý lớn thì cho dù người phạm tội có lấy lý do rằng mua để dùng thìviệc xác định mục đích bán ma tuý đối với người phạm tội đơn giản hơn;không ai mua hàng kilôgam thuốc phiện hay 100 gam Hêrôin để sử dụng dần.

Xin chất ma tuý nhằm bán trái phép cho người khác là bằng lời nóihoặc hành động để người khác cho mình chất ma tuý rồi dùng chất ma tuý đóđem bán cho người khác lấy tiền hoặc tài sản Việc xin chất ma tuý nhằm bánlại cho người khác trong thực tế rất ít xảy ra, nhưng trong một số trường hợpvẫn có thể xảy ra Nếu xin được ma tuý mà bán ngay cho người khác thì hành

vi của người phạm tội là hành vi mua bán trái phép chất ma tuý, nhưng nếuxin được chất ma tuý rồi đem cất giữ sau đó mới bán cho người khác thì phảiđịnh tội là tàng trữ, mua bán trái phép chất ma tuý

Tàng trữ chất ma tuý nhằm bán trái phép cho người khác là hành vi cấtgiữ trái phép chất ma tuý sau đó đem bán chất ma tuý đó cho người khác.Hành vi tàng trữ chất ma tuý hoàn toàn giống như hành vi tàng trữ trái phépchất ma tuý đã nêu ở trên, chỉ khác ở chỗ nếu chỉ tàng trữ mà không đem bánhoặc không chứng minh được mục đích nhằm bán trái phép chất ma tuý đó thìngười phạm tội chỉ phạm tội tàng trữ trái phép chất ma tuý còn nếu đem bánchất ma tuý đó hoặc chứng minh được người phạm tội có mục đích nhằm bántrái phép chất ma tuý đó thì phạm tội tàng trữ, mua bán trái phép chất ma tuý

Vận chuyển chất ma tuý để bán trái phép cho người khác cũng giốngnhư hành vi vận chuyển trái phép chất ma tuý như đã giới thiệu ở trên, chỉkhác hành vi vận chuyển trái phép chất ma tuý ở chỗ người phạm tội khôngchỉ vận chuyển mà còn bán chất ma tuý mà mình vận chuyển cho người khác.Việc chứng minh người phạm tội có mục đích bán chất ma tuý mà mình vậnchuyển cho người khác hay không thuộc trách nhiệm của các cơ quan tiếnhành tố tụng và người tiến hành tố tụng

Nếu không chứng minh được người phạm tội có mục đích bán chất matuý mà họ vận chuyển cho người khác thì chỉ định tội là “vận chuyển tráiphép chất ma tuý”, còn nếu chứng minh được người phạm tội có mục đíchbán chất ma tuý mà họ vận chuyển trái phép thì định tội là “vận chuyển, muabán trái phép chất ma tuý”.

Nếu hành vi vận chuyển chất ma tuý không trái phép và người vậnchuyển chất ma tuý đó lại bán cho người khác một cách trái phép thì phảiđịnh tội là “chiếm đoạt, mua bán trái phép chất ma tuý”

Cũng coi là hành vi mua bán trái phép chất ma tuý nếu dùng chất matuý để trao đổi, để thanh toán trái phép hoặc dùng tài sản (không phải là tiền)đem trao đổi, thanh toán lấy chất ma tuý để bán lại trái phép cho người khác

Khi xác định hành vi mua bán trái phép chất ma tuý cần chú ý một sốvấn đề sau:

Chất ma tuý mà người phạm tội có để bán cho người khác không phụthuộc vào nguồn gốc chất ma tuý do đâu mà có; không phụ thuộc vào chất matuý đó là thật hay giả, có hàm lượng cao hay thấp

Việc xác minh người phạm tội có mục đích bán chất ma tuý cho ngườikhác hay không, là trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng và người tiếnhành tố tụng Trong trường hợp không chứng minh được mục đích bán tráiphép chất ma tuý của họ, thì tuỳ từng trường hợp cụ thể mà định tội là "tàngtrữ trái phép chất ma tuý" hay tội "vận chuyển trái phép chất ma tuý" hoặc

“tàng trữ, vận chuyển trái phép chất ma tuý” Trường hợp người phạm tội vừa

có hành vi mua bán trái phép chất ma tuý và kèm theo các hành vi khác nhưtàng trữ, vận chuyển hoặc chiếm đoạt chất ma tuý thì tuỳ từng trường hợp cụthể mà định tội là “ tàng trữ, mua bán trái phép chất ma tuý”; “vận chuyển,mua bán trái phép chất ma tuý”; hay tội danh đầy đủ là “tàng trữ, vận chụyển,mua bán trái phép chất ma tuý”

b Hậu quả

Hậu quả của các tội phạm về ma tuý nói chung và hậu quả của tội tàngtrữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý nói riêng không phải là yếu tốbắt buộc để định tội Những thiệt hại do hành vi tàng trữ, vận chuyển, muabán trái phép chất ma tuý gây ra cho xã hội chính là những thiệt hại phi vậtchất (chính sách quản lý của Nhà nước đối với các chất ma tuý)

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nếu hành vi tàng trữ, vận chuyển,mua bán trái phép chất ma tuý lại gây ra những thiệt hại về tính mạng, sứckhoẻ, nhân phẩm, danh dự hoặc thiệt hại về tài sản thì người phạm tội còn bịtruy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh tương ứng với những thiệt hại

mà mình gây ra Đây cũng là đặc điểm khác với hành vi quy định tại Chươngcác tội xâm phạm sở hữu (Chương XIV) Đối với các tội xâm phạm sở hữuhậu quả có thể là yếu tố định tội hoặc định khung hình phạt tùy từng trườnghợp cụ thể

Số lượng chất ma tuý mà người phạm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bántrái phép chất ma tuý cũng được coi là hậu quả của tội phạm nhưng hậu quảnày chỉ là những thiệt hại gián tiếp cho xã hội và đã là yếu tố định tội hoặcđịnh khung hình phạt, số lượng càng lớn thì thiệt hại cho xã hội càng nhiều vàngười phạm tội bị phạt càng nặng

1.1.4 Đặc điểm xã hội của các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

1.1.4.1 Đặc điểm tội phạm học

a Tính tổ chức cao:

Đặc trưng nổi bật của các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phépchất ma túy thể hiện ở tính tổ chức cao, với những liên kết chặt chẽ Đây làloại tội phạm có tổ chức khép kín và rất tinh vi, hoạt động bí mật, phần lớnkhông để vật chứng lại hiện trường Vì vậy thường ít thông tin và dấu vết nên

khó phát hiện Tội phạm này hiện nay có thể nói thường ít khi hoạt động đơn

lẻ mà phần lớn hoạt động theo đường dây, có tổ chức rất chặt chẽ, theo kiểu ailàm việc gì biết việc đó, ngoài bị can chính, các bị can khác thường chỉ thamgia một hoặc một số công đoạn của đường dây như vận chuyển, nhận tiền,giao hàng… Để che giấu sự phát hiện của các cơ quan bảo vệ pháp luật, tổchức của tội phạm này thường có các thành viên là những người có quan hệhuyết thống, họ hàng trong gia đình, hoặc cùng khu phố… Khi bị phát hiệnbắt giữ, đối tượng phạm tội thường rất ngoan cố không chịu khai báo, cố tìnhche giấu để đồng bọn chạy trốn, nhất là che giấu về nguồn gốc ma tuý, cácđầu mối tiêu thụ, người cầm đầu

Nếu không lôi kéo, mua chuộc được thì chúng đe doạ trả thù, khủng bố,sẵn sàng tự sát hoặc giết hại đồng bọn để bịt đầu mối Tội phạm ma túy ởnước ta nói chung, TP.Hồ Chí Minh nói riêng dù có tính tổ chức cao nhưng

nó chỉ dừng lại ở mức độ là “phạm tội có tổ chức” chưa đạt đến mức “Tộiphạm có tổ chức”

Phạm tội có tổ chức là khái niệm của Luật Hình sự:

Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữanhững người cùng thực hiện tội phạm; nhằm phân biệt với những trường hợpđồng phạm khác để có biện pháp xử lý thích hợp Chúng tôi cho rằng hiệntượng tội phạm về ma tuý ở Việt Nam đã có nhiều đặc điểm của tội phạm có

tổ chức Vì Thực tiễn cho thấy các vụ án ma tuý trong thời gian vừa qua ởnước ta cho thấy đã hình thành nhiều tổ chức phạm tội theo kiểu đường dâyvừa sản xuất vừa vận chuyển, mua bán hàng ngàn tấn thuốc phiện, ma tuýtổng hợp Các băng nhóm đường dây tội phạm ma tuý có liên quan đến tộiphạm hình sự và tàng trữ vũ khí hình thành nhanh, tổ chức mạng lưới linhhoạt nhưng chặt chẽ, cùng lúc buôn bán nhiều loại ma tuý chứ không đơnthuần mua bán chuyên về một loại như trước đây Xu hướng hoạt động của

các tổ chức tội phạm ma túy ở Việt Nam hiện nay không chỉ đơn thuần do cácbăng nhóm trong nước liên kết lại với nhau mà hình thành từ những tổ chứcbuôn bán ma tuý xuyên quốc gia Thời gian qua, các lực lượng phòng, chống

ma tuý đã khám phá được khoảng hơn 200 vụ án buôn bán ma tuý lớn hoạtđộng có quy mô xuyên quốc gia, lợi dụng phụ nữ người nước ngoài vậnchuyển ma túy vào Việt Nam và ngược lại lợi dụng phụ nữ Việt Nam vậnchuyển ma túy ra nước ngoài

Cũng như các trường hợp phạm tội có tổ chức khác, tàng trữ, vậnchuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma tuý thường có nhiềungười cố ý cùng bàn bạc, cấu kết chặt chẽ với nhau, vạch kế hoạch để thựchiện hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý, dưới sựđiều khiển thống nhất của người cầm đầu

Tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý có tổ chức là mộthình thức đồng phạm, có sự phân công, sắp đặt vai trò của những người thamgia, trong đó mỗi người thực hiện một hoặc một số hành vi và phải chịu sựđiều khiển của người cầm đầu Tuy nhiên, ở nước ta trong thời gian vừa quamột số vụ án ma tuý với quy mô lớn hoặc rất lớn nhưng không phải tất cả các

bị cáo trong các vụ án đó đều phạm tội có tổ chức mà chỉ có một số tên bị coi

là phạm tội có tổ chức Đây là đặc điểm của tội phạm về ma tuý, do tính chấtphức tạp và xảo quyệt của người phạm tội nên một đường dây vận chuyển matuý có thể từ nước ngoài về Việt Nam, từ miền Bắc vào miền Nam có nhiềungười tham gia nhưng không phải tất cả những người trong đường dây nàybiết nhau hoặc tiếp nhận mục đích của nhau, thậm chí còn thanh trừng lẫnnhau

Trong thời gian qua ở nước ta nói chung, TP Hồ Chí Minh nói riêng,

cơ quan điều tra đã phát hiện nhiều đường dây mua bán, vận chuyển trái phépchất ma tuý xuyên quốc gia nhưng do tính chất của tội phạm về ma tuý nên

việc tổ chức thành một đường dây mua bán, vận chuyển trái phép chất ma tuýkhông giống như những trường hợp phạm tội có tổ chức khác Có đường dây

có tới hàng chục tên, nhưng không phải tất cả những tên tham gia trongđường dây ma tuý đó đều thực hiện hành vi của mình dưới sự chỉ huy của mộtngười, mà chỉ hình thành từng nhóm nhỏ hai ba người, thậm chí người phạmtội nhận vận chuyển ma tuý cho một đường dây nhưng không biết nhữngđồng phạm khác trong đường dây mà mình tham gia Vì vậy, khi xác địnhphạm tội có tổ chức trong những trường hợp này cần chú ý đến đặc điểm vàtính chất của tội phạm về ma tuý, trên cơ sở những tình tiết của vụ án để phânbiệt trường hợp nào là phạm tội có tổ chức và trường hợp nào không phải là

có tổ chức

Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc tàng trữ, vậnchuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma tuý như: Khởi xướng raviệc tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý; phân công nhiệm

vụ cho những người đồng phạm khác; điều hành, phối hợp hành vi của nhữngngười đồng phạm khác để đạt được mục đích chung là tàng trữ, vận chuyển,mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma tuý

Người thực hành là người trực tiếp thực hiện hành vi tàng trữ, vậnchuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma tuý như: Trực tiếp cất giữ

ma tuý, trực tiếp vận chuyển ma tuý, trực tiếp thực hiện hành vi mua bán matuý…

Người xúi dục là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác tàng trữ,vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý Nếu xúi dục trẻ em phạm tộithuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 194 Bộ luật hình sự và trẻ emdưới 14 tuổi phạm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuýthuộc trường hợp quy định tại khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 194 Bộ luậthình sự thì người có hành vi xúi dục lại trở thành người thực hành, còn trẻ em

trở thành công cụ, phương tiện để người có hành vi xúi dục phạm tội Nhưvậy, người xúi dục trong vụ án có đồng phạm và hành vi xúi dục của ngườithực hành, xét về khía cạnh pháp lý là không đồng nhất với nhau.

Người giúp sức là người tạo những điều kiện tinh thần hoặc vật chấtcho việc tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma tuý như: Cung cấptiền, cung cấp phương tiện, tìm địa điểm cho việc tàng trữ, vận chuyển, muabán trái phép chất ma tuý

1.1.4.2 Đặc điểm xã hội học

a Tội phạm ma tuý là tội phạm hoạt động ẩn:

Ma tuý là thứ mua bán, vận chuyển có kiểm soát và chỉ có một số cơquan chức năng được Nhà nước giao quyền mới được phép mua bán Vì vậy,mọi hành động liên quan đến ma tuý của bất cứ cá nhân nào không được phépcủa Nhà nước đều là hành vi bất hợp pháp Do đó, tội phạm ma tuý phải hoạtđộng ẩn để tránh bị phát hiện, bắt giữ Tất cả các hành vi liên quan đến tộiphạm ma tuý đều được thực hiện bí mật Đặc biệt đối với hành vi mua bán tráiphép chất ma tuý, hai bên mua và bán ít gặp nhau mà thường để hàng ở mộtnơi rồi quy ước hẹn giờ đến lấy Chính vì vậy việc phát hiện, bắt giữ các đối

tượng phạm tội bao giờ cũng hết sức khó khăn, nguy hiểm, đồng thời nhiều

vụ án hành vi phạm tội diễn ra trong một thời gian dài mới bị phát hiện bắtgiữ

b Là tội phạm có tính thu lợi cao:

Tội phạm ma túy nói chung, các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán tráiphép chất ma túy nói riêng là một hiện tượng xã hội tiêu cực, mang yếu tốtruyền thống, xã hội, kinh tế và quốc tế Yếu tố kinh tế vì nó trở thành thịtrường ma túy có cung cầu và các hoạt động phục vụ cho quy luật cung cầu

đó, vì nó không chỉ phát triển trong nước mà đã hình thành các băng buôn lậuxuyên quốc gia và lan tràn như một đại dịch thế giới Buôn lậu ma tuý đem lạilợi nhuận siêu ngạch Giá thuốc phiện năm 1993 là 1.200.000đồng/kg thì năm

1996 đã lên tới 7.600.000đồng/kg Những năm 1999-2000 giá10.000.000đồng/kg Giá heroin hiện nay ở nước ta khoảng hơn 10.000USD/kg tương đương 210.000.000đồng/kg Nếu đem bán lẻ 20.000 đồng mộtliều thì có thể 1kg heroin thu hơn 2 tỷ đồng Thực tiễn qua hoạt động kiểm sát

điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy đối với

những vụ án mua bán nhỏ thì tiền lời thu được cũng không nhỏ; cụ thể bị canmua một tép heroin giá 50.000 đồng mang về dùng dao lam chia thành 5 phần

bán mỗi phần giá cũng 20.000 đồng, tính ra họ thu lời được 50.000đồng Nền

tài chính của tội phạm ma túy quốc tế đã thao túng nhiều chính phủ của nhiềunước trên thế giới Nước ta đang là thị trường tiêu thụ ma tuý đầy hấp dẫn củabọn buôn lậu ma tuý, nhất là thành phố Hồ Chí Minh, nơi tập trung nhiềungười nghiện, là trung tâm kinh tế lớn nhất nước và là đầu mối giao thông,giao lưu quốc tế và khu vực nên việc tái lập đường dây và tái phát triển tộiphạm ma tuý vẫn còn tiềm ẩn và sẵn sàng bộc phát

c Có tính liên kết với các tội phạm khác:

Thực tiễn đấu tranh cho thấy tội phạm ma túy thường cấu kết chặt chẽvới các tội hối lộ, giết người, cướp của, tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khíquân dụng, vi phạm chế độ quản lý tiền tệ, ngoại hối, các hoạt động phạm tội

có tổ chức Mặt khác, tội phạm ma túy thường đem lại khoản thu lợi bất chính

to lớn nên các tổ chức TPVMT thường tìm cách rửa tiền thông qua các hoạtđộng tổ chức cờ bạc trái phép, tổ chức mại dâm, vũ trường Nhiều vụ án matuý có dấu hiệu của tội phạm rửa tiền, bằng hình thức như chuyển tiền chongười nhà đứng tên đầu tư kinh doanh hoặc mua bất động sản Hiện Việt namchưa có quy định bắt buộc phải giải trình về nguồn gốc tài sản nên hết sứckhó khăn trong việc xử lý loại tội phạm phái sinh này

d Những đối tượng cầm đầu thường giấu mặt, giao cho đồng bọn thực

hiện, có tổ chức vũ trang bảo vệ:

Các vụ án ma tuý lớn thường hoạt động có tổ chức rất chặt chẽ, có sựphân công cụ thể, thường đối tượng nào, hoạt động ở công đoạn nào thì chỉbiết công đoạn đó để tránh bị phát hiện Tội phạm ma tuý thường chỉ bán chokhách quen để đề phòng Đối tượng cầm đầu thường ở một vị trí bí mật để chỉhuy, điều hành toàn bộ đường dây, thành viên mới tham gia vào đường dâycũng khó có thể gặp đựơc Mặt khác các đối tượng cầm đầu này thường ngụytrang bằng một danh tính khác hoặc vị trí xã hội khác để đánh lừa sự chú ýcủa mọi người và của cả cơ quan pháp luật… Ngoài ra, để tránh không bị tốgiác khi có đối tượng trong đường dây bị bắt, bọn cầm đầu tổ chức tội phạm

ma túy thường lôi kéo người trong cùng gia đình, trong cùng dòng họ thamgia buôn bán ma tuý Nhiều đường dây tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái

phép chất ma túy được hình thành và tổ chức chặt chẽ trong nội bộ gia đình.

Ở hình thức này, bọn chúng đã che giấu được tội phạm và hoạt động trongmột thời gian rất dài mới bị phát hiện, bắt giữ

đ Thủ đoạn xảo quyệt, tinh vi:

Tội phạm ma túy là tội phạm đem lại siêu lợi nhuận cho nên bị phápluật quốc tế cũng như luật pháp của các nước trên thế giới quy định mức hìnhphạt nghiêm khắc nhất BLHS 1999 nước ta quy định các tội tàng trữ, vận

chuyển, mua bán trái phép chất ma túy có mức hình phạt cao nhất là tử hình.

Vì vậy, người phạm tội nhận thức được rằng phạm các tội này là đã chấp nhậnvào án tử h́ình Do đó trong quá trình phạm tội, người thực hiện hành vi phạmtội luôn tìm ra các thủ đoạn tinh vi để đối phó với cơ quan chức năng nhằmkhông bị phát hiện và trừng phạt của pháp luật Tội phạm về ma túy thườngluôn thay đổi và đa dạng hóa thủ đoạn phạm tội như phân tán nhỏ ma tuýhoặc đóng lại bánh heroin, cô đặc thuốc phiện, chia thành nhiều gói nhỏ vừa

dễ vận chuyển, vừa nhằm trốn tránh án tử hình nếu bị phát hiện Vận chuyển

ma tuý từ địa điểm này đến địa điểm khác là một điểm yếu dễ bị phát hiện, vìvậy bọn chúng thường nguỵ trang, che đậy kín đáo và chuẩn bị công phu từthời gian, địa điểm xuất phát, con người, phương tiện vận chuyển đến phương

án đối phó khi bị phát hiện Ma tuý được cất giấu trong hàng hoá, hành lýmang theo như để lẫn trong trà, cà phê, muối để tránh chó nghiệp vụ, giấutrong các va ly hai đáy… Một số loại thuốc tân dược gây nghiện đã được tẩyxoá nhãn hiệu, mẫu mã ghi trên các kiện hàng, ống tiêm hoặc chuyển dungdịch trong ống tiêm hoặc dung dịch gây nghiện sang các chai nước khoáng,chai Pepsi nhằm che giấu khi vận chuyển Tội phạm ma túy cũng thường lôikéo người già, trẻ em, phụ nữ có thai hoặc nuôi con nhỏ, các đối tượng thuộcdiện chính sách xã hội như thương bệnh binh, tai nạn chiến tranh ngườikhuyết tật phạm tội nhằm che đậy và gây khó khăn cho các cơ quan thực thipháp luật khi điều tra và xử lý

e Tội phạm ma tuý lợi dụng công nghệ thông tin:

Lợi dụng sự phát triển của công nghệ thông tin, đối tượng phạm tội về

ma túy đã triệt để khai thác công dụng của các loại khoa học công nghệ này

như điện thoại di động, internet vào việc thực hiện hành vi phạm tội Các đốitượng phạm tội ma tuý thường trang bị nhiều điện thoại di động và khi traođổi thông tin thì thường dùng mật khẩu hoặc tiếng lóng với ngôn ngữ riêng đãquy ước từ trước để giao dịch, nên những người bình thường cũng khó đoánđược nội dung thông tin Ngoài ra người phạm tội còn sử dụng cả nhữngphương tiện thông tin liên lạc công cộng để giao dịch.

g Đối tượng phạm tội sẵn sàng chống trả quyết liệt, khi bị bắt giữ luôn

ngoan cố không khai báo, dùng mọi thủ đoạn để mua chuộc cán bộ, trả thù đồng bọn khi bị khai ra:

Đối tượng phạm tội về ma tuý không chỉ là những đối tượng có tiền án,tiền sự, không có nghề nghiệp mà đã xuất hiện thêm các thành phần kháctrong xã hội như: các thanh thiếu niên, học sinh sinh viên, cán bộ nhà nước,phụ nữ, trí thức họ trở thành người phạm tội từ những điều kiện hoàn cảnhkhác nhau Tội phạm ma túy bất chấp mọi thủ đoạn, chống đối quyết liệt lựclượng bắt giữ để giữ được ma tuý và thoát thân Điều này cũng dễ hiểu vì vớinhân thân không tốt, lượng ma tuý mang theo nhiều nên nếu bị bắt sẽ phảichịu hình phạt cao nên chẳng khi nào bị phát hiện thì lại chấp nhận mà chúngthường bỏ chạy tẩu thoát hoặc chống đối quyết liệt Trong một số trường hợpkhi bị phát hiện bắt giữ, tội phạm ma túy thường dùng tiền bạc, vật chất có giátrị lớn để hối lộ các cán bộ thực thi pháp luật, như Khi một đối tượng phạmtội ma tuý bị phát hiện, những đối tượng khác trong đường dây ở bên ngoàivừa tìm cách chạy tội, vừa khống chế gia đình họ vì vậy đối tượng bị bắtkhông dám khai ra đồng bọn Đã có trường hợp chỉ khi sắp bị đưa ra thi hành

án mới dám khai ra đồng bọn

1.2 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

1.2.1 Khái niệm kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

1.2.1.1 Khái niệm kiểm sát điều tra

Kiểm sát điều tra là “Công tác kiểm sát việc tuân theo pháp luật trongviệc điều tra của Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiếnhành một số họat động điều tra” (Từ điển luật học trang 260) Như vậy có thểnói kiểm sát điều tra có nguồn gốc bắt nguồn từ thuật ngữ “Kiểm sát việc tuântheo pháp luật”, nhưng rõ ràng rằng kiểm sát việc tuân theo pháp luật có phạm

vi rộng hơn và có nhiều đối tượng hơn Còn kiểm sát điều tra chỉ có đối tượngchính là hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra Kiểm sát điều tra được hiểu

là họat động giám sát của Viện kiểm sát đối với hoạt động điều tra do Cơquan điều tra thực hiện khi tiến hành điều tra một vụ án hình sự

Theo quy định của pháp luật hiện hành của nước ta, hoạt động kiểm sátviệc tuân theo pháp luật trong vụ án hình sự chỉ do một chủ thể duy nhất tiếnhành, đó là Viện kiểm sát Hoạt động này được thực hiện bởi các Kiểm sátviên là người tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự, trên cơ sở các nguyên tắc

tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân quy định tại Luật tổ chứcViện kiểm sát nhân dân và Bộ luật Tố tụng hình sự Kiểm sát việc tuân theopháp luật là hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước, do Quốc hội giao choVKS nhằm bảo đảm pháp chế trong hoạt động tư pháp hình sự Bản chất củahoạt động này là kiểm tra tính hợp pháp trong hành vi của các chủ thể bị kiểmsát, vì vậy đối tượng của kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giai đoạnđiều tra là hành vi xử sự của các cơ quan điều tra và các cơ quan được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra

Khi vụ án trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát có chức năng kiểm tra

và giám sát các họat động điều tra Điều này được thực hiện qua các công tácnhư: kiểm sát việc khởi tố, kiểm sát việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn,

giám sát các hoạt động khám nghiệm hiện trường, thực nghiệm điều tra, hỏicung bị can… đồng thời kiểm tra giám sát tính hợp pháp về nội dung và hìnhthức của tài liệu điều tra được thu thập tại hồ sơ vụ án, Viện kiểm sát cònkiểm sát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng, nhằmđảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của họ, đồng thời thông qua đó đểđảm bảo cho việc điều tra vụ án được thực hiện một cách khách quan.

Điều 113 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2004 quy định về nhiệm vụ,quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hiện công tác kiểm sát điều tra, gồm:

“1 Kiểm sát việc khởi tố, kiểm sát các hoạt động điều tra và việc lập

hồ sơ vụ án của Cơ quan điều tra;

2 Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của người tham gia tố tụng;

3 Giải quyết các tranh chấp về thẩm quyền điều tra;

4 Yêu cầu Cơ quan điều tra khắc phục các vi phạm pháp luật trong hoạt động điều tra; yêu cầu Cơ quan điều tra cung cấp tài liệu cần thiết về vi phạm pháp luật của Điều tra viên; yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra xử lý nghiêm minh Điều tra viên đã vi phạm pháp luật trong khi tiến hành điều tra;

5 Kiến nghị với cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật”.

Từ đó khái quát được khái niệm kiểm sát điều tra là: “Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng kiểm sát tuân theo pháp luật toàn bộ các hoạt động xảy ra trong quá trình Cơ quan điều tra thực hiện các hoạt động điều tra nhằm đảm bảo cho việc điều tra được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, chống bỏ lọt tội phạm và làm oam người vô tội”

Đối tượng của kiểm sát việc tuân theo pháp luật ở giai đoạn điều tra làhành vi xử sự của các Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụtiến hành một số hoạt động điều tra mà tập trung chủ yếu vào hoạt động ápdụng pháp luật của các cơ quan này

1.2.1.2 Khái niệm kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

Vụ án ma tuý là một khái niệm có nguồn gốc từ khái niệm “Vụ án hình

sự” Theo từ điển luật học thì: “Vụ án hình sự là vụ việc phạm pháp có dấu hiệu là tội phạm được quy định trong Bộ luật Hình sự đã được Cơ quan điều tra khởi tố về hình sự để tiến hành điều tra, truy tố, xét xử theo các trình tự, thủ tục đã đựơc quy định” (Từ điển luật học, tr 570, 571 - Nhà xuất bản từ

điển bách khoa phổ thông 1999)

Hiểu theo nghĩa thông thường thì “Vụ án tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy là vụ việc phạm tội có liên quan đến ma tuý đã bị phát hiện, khởi tố, điều tra” Tại Điều 194 Chương XVIII Bộ luật Hình sự

quy định “tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất

ma túy” Như vậy khái niệm vụ án tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phépchất ma túy có thể được hiểu là vụ việc phạm pháp về ma tuý đã được các cơquan có thẩm quyền theo luật định kiểm tra, xác minh, xác định có hành viphạm tội về ma tuý và đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự với vụ việc đó

để điều tra, giải quyết theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự

Từ những vấn đề trên có thể đưa ra khái niệm kiểm sát điều tra các tội

tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy là: “Viện kiểm sát nhân dân sử dụng quyền năng pháp lý theo luật định để truy cứu trách nhiệm hình

sự đối với người có hành vi phạm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy nhằm bảo đảm việc truy tố được công bằng, nghiêm minh, đúng người đúng tội, đồng thời kiểm sát việc tuân theo pháp luật toàn bộ các hoạt động xảy ra trong quá trình Cơ quan điều tra thực hiện các hoạt động điều tra nhằm đảm bảo cho hoạt động điều tra được đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.”

1.2.2 Đặc điểm của kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

1.2.2.1 Đặc điểm của kiểm sát điều tra

Mục đích của kiểm sát điều tra là nhằm đảm bảo cho mọi hành vi phạmtội phải được điều tra đầy đủ, nhanh chóng, chính xác, khách quan, Điều traviên thực hiện đúng những quy định của pháp luật trong hoạt động điều tra,xác định sự thật khách quan của vụ án, đồng thời phát hiện kịp thời nhữngthiếu sót vi phạm để đề nghị khắc phục, sửa chữa Như vậy sẽ chống đượclàm oan người vô tội và bỏ lọt tội phạm

Bản chất của kiểm sát điều tra là kiểm sát việc tuân theo pháp luật đốivới các hoạt động tư pháp của Cơ quan điều tra trong quá trình giải quyết vụ

án hình sự Với tính chất là một chức năng cơ bản của Viện kiểm sát thì kiểmsát điều tra luôn có bản chất pháp lý tức là kiểm tra tính có căn cứ và tính hợppháp các hoạt động tố tụng hình sự được thực hiện bởi Cơ quan điều tra

Điểm b khoản 2 Điều 6 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm

2014 quy định về các công tác của Viện kiểm sát nhân nhân dân:

“2 Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp bằng các công tác sau đây:

b) Kiểm sát việc khởi tố, điều tra vụ án hình sự”

Mặt khác phạm vi của kiểm sát điều tra vụ án hình sự từ trước đến nayluôn là một vấn đề còn có nhiều quan điểm khác nhau Tuy nhiên đa số ý kiếnđều cơ bản thống nhất phạm vi của nó được bắt đầu từ khi có tội phạm xảy ra

Từ khi đó các cơ quan tư pháp có thẩm quyền sẽ có nhiệm vụ khởi động cáchoạt động điều tra để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người đã thực hiệnhành vi phạm tội Song song đó, đảm bảo cho các hoạt động tố tụng này đượcchấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất theo quy định của pháp luật đòi hỏiphải có sự giám sát chặt chẽ của Viện kiểm sát thông qua hoạt động kiểm sát

điều tra Vì vậy phạm vi của hoạt động kiểm sát điều tra phải được xác địnhthời điểm bắt đầu là từ khi có tội phạm xảy ra hoặc phát hiện được dấu hiệucủa tội phạm và kết thúc khi có kết luận điều tra của Cơ quan điều tra chuyểncho Viện kiểm sát để đề nghị truy tố hoặc khi Cơ quan điều tra ra quyết địnhđình chỉ điều tra vụ án Xác định phạm vi của kiểm sát điều tra như thế mớiđảm bảo tính toàn diện, đầy đủ của công tác kiểm sát điều tra, thể hiện đượcđầy đủ bản chất pháp lý của hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trongđiều tra vụ án hình sự.

Xuất phát từ quan điểm nói trên về phạm vi của hoạt động kiểm sátđiều tra có thể rút ra một số đặc điểm chung của kiểm sát điều tra như sau:

Thứ nhất, kiểm sát các hoạt động tư pháp trong điều tra vụ án hình sự là

chức năng hiến định của Viện kiểm sát, được thực hiện bắt đầu từ khi cơ quan

có thẩm quyền ra quyết định khổi tố vụ án hình sự và kết thúc khi cơ quantiến hành tố tụng kết thúc điều tra vụ án, chuyển hồ sơ vụ án cùng bản kếtluận điều tra đến Viện kiểm sát đề nghị truy tố hoặc khi vụ án được đình chỉđiều tra Đây là họat động có tính quyền lực nhà nước

Thứ hai, nội dung của chức năng này chính là việc giám sát trực tiếp

mọi họat động tố tụng của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụngtrong quá trình điều tra vụ án hình sự Những hoạt động của kiểm sát điều trađược điều chỉnh bằng pháp luật tố tụng hình sự

Thứ ba, kiểm sát các hoạt động tư pháp trong đó có kiểm sát điều tra là

nhằm mục đích bảo đảm cho pháp luật tố tụng hình sự được thực hiện nghiêmchỉnh và thống nhất

1.2.2.2 Đặc điểm của kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy

Kiểm sát điều tra các vụ án tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phépchất ma túy của Viện kiểm sát nhân dân mang đầy đủ các đặc điểm của kiểm

sát điều tra các vụ án hình sự, song do tính chất đặc biệt nguy hiểm của tộiphạm về ma tuý nên hoạt động này có các đặc điểm nổi bật sau:

- Kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy luôn gắn với quan điểm, đường lối chỉ đạo của Đảng về phòng, chống tội phạm ma túy: Quan điểm đấu tranh kiên quyết, không khoan

nhượng đối với tội phạm ma túy của Đảng thể hiện bằng chỉ đạo cụ thể xuyênsuốt và thống nhất qua các thời kỳ, giai đoạn phát triển của đất nước Cụ thểbằng các chỉ thị như Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 30/11/1996 về tăng cường chỉđạo công tác kiểm soát và phòng, chống ma tuý; Chỉ thị số 21–CT/TW ngày26/3/2008 về tiếp tục tăng cường lãnh đạo chỉ đạo công tác phòng, chống vàkiểm soát ma tuý trong tình hình mới… Trên nền tảng đó Viện kiểm sát nhândân tối cao đã chỉ đạo công tác kiểm sát phòng, chống ma tuý bằng các vănbản như: Chỉ thị số 04/CT ngày 14/6/1997 về công tác kiểm sát phục vụ chỉthị số 06 của Bộ chính trị về phòng, chống và kiểm soát ma tuý; Kế hoạch số46/KH–VKSTC–V1C về triển khai thực hiện chỉ thị số 21-CT/TW ngày26/3/2008 của Bộ chính trị… Lãnh đạo, chỉ đạo công tác này luôn phải dựatrên quan điểm coi đấu tranh chống tội phạm về ma tuý là một bộ phận trongchiến lựơc bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội Mặt khác hoạt độngkiểm sát điều tra tội phạm ma túy còn luôn bám sát chỉ đạo của cấp uỷ địaphương nhưng vẫn luôn đảm bảo độc lập trong quyết định xử lý

- Chủ thể của công tác kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của pháp luật, mặt khác phải đảm bảo bí mật và phối hợp tạo điều kiện cho Cơ quan điều tra hoàn thành nhiệm vụ điều tra: Các hoạt động pháp lý của Viện kiểm

sát nhân dân được Nhà nước trao quyền theo quy định của pháp luật để truycứu trách nhiệm hình sự người thực hiện hành vi phạm tội về ma túy nhằmđảm bảo việc xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và kiểm sát các hoạt

động điều tra của Cơ quan điều tra, bảo đảm cho các hoạt động điều tra đóđược thực hiện đúng pháp luật, không làm oan người vô tội và không bỏ lọttội phạm Các vụ án ma túy lớn thường được lực lượng chức năng thực hiệntheo chuyên án Vì vậy hoạt động kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vậnchuyển, mua bán trái phép chất ma túy của Viện kiểm sát nhân dân luôn phảituân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật nhưng lại phải có sự phối kếthợp tạo điều kiện cho Cơ quan điều tra cùng hoàn thành nhiệm vụ, khôngđược phép cung cấp thông tin cho những người không có trách nhiệm, tránhtuyệt đối không để lộ thông tin về bị can, về đối tượng liên quan, bỏ trốn đểđảm bảo hoàn thành có hiệu quả cuộc điều tra.

- Kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy phải luôn bám sát các hoạt động điều tra, kịp thời đề ra các nội dung yêu cầu điều tra, phát hiện và đề nghị xử lý các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật: Trên cơ sở đặc điểm của đối tượng phạm tội về ma

tuý và đặc điểm tình hình phạm tội về ma tuý của Việt Nam cho thấy, côngtác kiểm sát điều tra của Viện kiểm sát luôn phải khẩn trương, bám sát cáchoạt động điều tra của Cơ quan điều tra thì mới nắm được nội dung, diễnbiến, tiến độ điều tra vụ án Để giải quyết các vụ án ma tuý theo quy định củapháp luật tố tụng hình sự, Cơ quan điều tra phải liên tục thực hiện những hoạtđộng điều tra liên tiếp nhau với thời gian rất chặt chẽ, vì vậy Kiểm sát viênđược phân công phải bám sát từng hoạt động điều tra thì mới có thể đề rađược các yêu cầu điều tra cụ thể và Cơ quan điều tra có trách nhiệm phải thựchiện đầy đủ các yêu cầu đó Mặt khác Viện kiểm sát phải giám sát việc thựchiện các yêu cầu điều tra, phải chủ động phối hợp với Cơ quan điều tra

- Chủ thể thực hiện công tác kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy phải vững về kiến thức pháp luật, có nghiệp vụ kiểm sát, các kiến thức liên quan mà tội phạm xâm hại, biết tích luỹ