luận văn tiến sĩ đầu tư trực tiếp của nước ngoài với sự chuyển dịch hàng xuất khẩu đồng bằng bắc bộ

luận văn tiến sĩ đầu tư trực tiếp của nước ngoài với sự chuyển dịch hàng xuất khẩu đồng bằng bắc bộ

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u và trích d"n nêu trong Lu$n án hoàn toàn trung th%c Các k't qu) nghiên c u c a Lu$n án chưa t+ng ñư,c ngư-i khác công b trong b/t kỳ công trình nào

Hà N i, ngày tháng năm 2011

Tác gi)

BÙI THÚY VÂN

M C L C

TRANG PH BÌA

L I CAM ðOAN

DANH M C CÁC CH VI T T T

DANH M C B NG

DANH M C HÌNH V VÀ SƠ ð"

PH#N M$ ð#U 1

CHƯƠNG 1: CƠ S$ LÝ LU+N V, ð#U TƯ TR-C TI P NƯ.C NGOÀI (FDI) VÀ CHUY2N D3CH CƠ C4U HÀNG XU4T KH7U 8

1.1 Cơ s3 lý lu$n chung v5 ñ6u tư tr%c ti'p nư8c ngoài(FDI) 8

1.2 Lý lu$n chung v5 cơ c/u hàng xu/t kh@u và chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u 17

1.3 FDI v8i chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u 26

CHƯƠNG 2: CÁC MÔ HÌNH LÝ THUY T NGHIÊN C<U TÁC ð=NG C>A FDI ð N CHUY2N D3CH CƠ C4U HÀNG XU4T KH7U 4

2.1 TFng quan các công trình nghiên c u 40

2.2 Mô hình lý thuy't nghiên c u tác ñJng c a FDI ñ'n chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u 50

CHƯƠNG 3: TH-C TRANG FDI V.I CHUY2N D3CH CƠ C4U HÀNG XU4T KH7U C>A VÙNG ð"NG BBNG B C B= VÀ ÁP D NG CÁC MÔ HÌNH LÝ THUY T TRONG TH-C TICN 68

3.1 TFng quan v5 ñi5u ki n t% nhiên và kinh t' xã hJi c a Vùng ðPng bQng BSc bJ 68

3.2 Th%c trTng thu hút và sV dWng FDI v8i chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u vùng ðBBB giai ñoTn 2000X2008 72

3.3 Áp dWng mô hình lý thuy't trong th%c tiZn FDI v8i CDCCHXK vùng ðBBB 117

CHƯƠNG 4: KI N NGH3 VÀ GI I PHÁP TĂNG CƯ NG THU HÚT FDI NHBM THÚC ð7Y CHUY2N D3CH CƠ C4U HÀNG XU4T KH7U VÙNG ð"NG BBNG B C B= 140

4.1 ðBnh hư8ng và mWc tiêu chung c a Nhà nư8c 140

4.2 LJ trình chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u vùng ðBBB giai ñoTn 2010X2020 145

4.3 ðBnh hư8ng thu hút FDI nhQm phWc vW cho quá trình CDCCHXK vùng ðBBB giai ñoTn 2010X2020 153

4.4 Gi)i pháp thu hút và sV dWng FDI phWc vW cho CDCCHXK vùng ðBBB 157

K T LU+N 170

KI N NGH3 171

DANH M C CÔNG TRÌNH CÔNG BH C>A TÁC GI 172

TÀI LIIU THAM KH O 173

PH L C 184

DANH M C CÁC TJ VI T T T

CCXK : Cơ c/u xu/t kh@u

UNCTAD : DiZn ñàn Thương mTi và Phát triAn Liên hi p qu c

DANH M C CÁC B NG BI2U

B)ng 1.1: Các trư-ng h,p tăng giá trB giá tăng c a s)n ph@m và s)n ph@m xu/t kh@u 31 B)ng 3.1: MJt s chm tiêu kinh t' c a Vùng ðBBB và c) nư8c .69 B)ng 3.2: TFng giá trB xu/t kh@u vùng ðPng bQng BSc bJ giai ñoTn 2000X2008 73 B)ng 3.3: Kho)ng cách gioa các nhóm hàng trong cơ c/u xu/t kh@u c a Vùng ðBBB 76 B)ng 3.4: 10 mqt hàng có tr trsng xu/t kh@u l8n nh/t trong tFng xu/t kh@u c a

vùng ðBBB 2003X2008 77 B)ng 3.5 : RCA c a mJt s mqt hàng xu/t kh@u ch y'u c a vùng ðBBB 79 B)ng 3.6: K't qu) tính h s tương quan gioa các RCA c a 6 nhóm mqt hàng

theo xu/t kh@u vùng ðBBB 83 B)ng 3.7: H s tương quan gioa các RCA c a các mqt hàng xu/t kh@u theo

VSIC 93 86 B)ng 3.8: RCA và h s tương quan gioa hai nhóm hàng thô, sơ ch' và nhóm

hàng ch' bi'n theo VSIC 93 2003X2008 87 B)ng 3.9: K't qu) tính h s tương quan theo SITC 87 B)ng 3.10: RCA và h s tương quan gioa hai nhóm hàng thô, sơ ch' và nhóm

hàng ch' bi'n theo SITC 2003X2008 89 B)ng 3.11: EXPY c a vùng ðBBB 2003X2008(Trư-ng h,p các mqt hàng xu/t

kh@u ch y'u vùng ðBBB 90 B)ng 3.12: Cơ c/u hàng xu/t kh@u vùng ðBBB phân loTi theo PRODY 91 B)ng 3.13: Bi'n ñJng v5 giá trB tuy t ñ i c a tr trsng xu/t kh@u và EXPY c a các

nhóm hàng phân loTi theo chm s PRODY 92 B)ng 3.14: Tr trsng c a ba nhóm hàng xu/t kh@u trong nhóm hàng có chm s

PRODY cao nh/t 93 B)ng 3.15: Ch/t lư,ng c a mJt s mqt hàng xu/t kh@u có hàm lư,ng ch' bi'n cao

trong cơ c/u xu/t kh@u vùng ðBBB 95 B)ng 3.16: ð6u tư tr%c ti'p nư8c ngoài ñư,c c/p gi/y phép năm 1988X2008 phân

theo ñBa phương 98 B)ng 3.17: Tình hình thu hút FDI vùng ðBBB năm 2009 Xtháng 6/2010 .99

B)ng 3.18: V n FDI th%c hi n c a vùng đPng bQng BSc bJ 1988X2007 100 B)ng 3.19: FDI v8i tăng trư3ng kinh t' vùng đBBB 2000X2008 102 B)ng 3.20: đóng góp c a FDI cho v n ự6u tư xã hJi vùng đBBB 2000X2008 103 B)ng 3.21: Xu/t kh@u c a vùng đBBB chia theo thành ph6n kinh t' 2003X2008 105 B)ng 3.22: Kho)ng cách gioa các thành ph6n xu/t kh@u trong cơ c/u xu/t kh@u

c a Vùng đBBB 106 B)ng 3.23: Giá trB xu/t kh@u c a khu v%c FDI phân theo các nhóm PRODY 111 B)ng 3.24: TrB giá xu/t kh@u c a khu v%c FDI c a nhóm hàng có hàm lư,ng ch'

bi'n cao 3 m c PRODY cao nh/t 112 B)ng 3.25: K't qu) kiAm ựBnh các mô hình 118 B)ng 3.26: Tóm lTi các k't qu) nghiên c u chắnh v5 tác ựJng c a FDI ự'n

CDCCHXK vùng đBBB 139 B)ng 4.1: D% báo giá trB xu/t kh@u c a mJt s mqt hàng xu/t kh@u ch y'u có l,i

th' so sánh vùng đBBB 147 B)ng 4.2: LJ trình chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u vùng đBBB giai ựoTn

2010X2020 148 B)ng 4.3:Cơ c/u hàng xu/t kh@u theo lJ trình ựã ựư,c ựi5u chmnh 2010X2020 152 B)ng 4.4: S v n FDI th%c hi n c6n ựTt ựư,c giai ựoTn 2010X2020 156 B)ng 4.5: S v n FDI th%c hi n v5 lĩnh v%c máy tắnh và linh ki n c6n ựTt ựư,c

giai ựoTn 2010X2020 157

DANH M C CÁC SƠ ð" VÀ HÌNH V

Sơ ñP 1.1: Y'u t ñ6u vào c a FDI v8i chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u 36

Hình 3.1: T c ñJ tăng trư3ng xu/t kh@u và tr trsng xu/t kh@u c a vùng ðBBB 2003X2008 74

Hình 3.2: Giá trB xu/t kh@u c a vùng ðBBB 2000X2008 75

Hình 3.3:Tr trsng c a hai nhóm hàng thô, sơ ch' và nhóm hàng ch' bi'n và tinh ch' vùng ðBBB 2003X2008 82

Hình 3.4: Xu hư8ng bi'n ñFi c a tr trsng xu/t kh@u c a nhóm hàng thô, sơ ch' và nhóm hàng ch' bi'n, tinh ch' theo tiêu chu@n ngoTi thương SITC 2003X2008 83

Hình 3.5: Tr trsng c a các nhóm hàng trong cơ c/u hàng xu/t kh@u có chm s PRODY cao nh/t 94

Hình 3.6: PRODY c a nhóm hàng có hàm lư,ng ch' bi'n cao 2003X2008 96

Hình 3.7: EXPY c a nhóm hàng có hàm lư,ng ch' bi'n cao 2003X2008 96

Hình 3.8: FDI và tăng trư3ng kinh t' vùng ðBBB 2000X2008 103

Hình 3.9: Tr trsng xu/t kh@u phân theo thành ph6n kinh t' c a vùng ðBBB 107

Hình 3.10: M i quan h gioa FDI th%c hi n và s% thay ñFi c a cơ c/u hàng xu/t kh@u 109

Hình 3.11: M i quan h gioa FDI th%c hi n và tr trsng xu/t kh@u nhóm ngành CNCB vùng ðBBB 110

Hình 3.12: M i quan h gioa FDI th%c hi n và tr trsng xu/t kh@u nhóm ngành nông, lâm và th y s)n vùng ðBBB 111

Hình 3.13: FDI th%c hi n và s% bi'n ñFi c a EXPY theo năm 113

tr USD, năm 2007 nh$p siêu là 14,2 tr USD Quý I/2008, nh$p siêu 7,4 tr USD, bQng 56,5% so v8i kim ngTch xu/t kh@u”[65] Bên cTnh ñó là nhong diZn bi'n b/t l,i t+ tình hình kinh t' th' gi8i như kh ng ho)ng kinh t' trong th-i gian qua ñã tác ñJng x/u t8i hoTt ñJng xu/t kh@u nói riêng và tăng trư3ng kinh t' c a các nư8c trong ñó có Vi t Nam Năm 2009, cán cân xu/t nh$p kh@u ti'p tWc âm 12.852,5 tri u USD và 6 tháng ñ6u năm 2010, Vi t Nam ti'p tWc bB thâm hWt thương mTi hàng hóa là 6,29 tr USD[62] Như v$y mWc tiêu xu/t siêu sau khi gia nh$p WTO c a

Vi t Nam cho ñ'n nay v"n chưa ñTt ñư,c

ðA tăng trư3ng kinh t' Fn ñBnh và b5n vong, gi)i quy't các v/n ñ5 khó khăn trên hay nói cách khác là ñTt ñư,c mWc tiêu sau khi hJi nh$p WTO nói riêng và hJi nh$p kinh t' qu c t' nói chung thì mJt gi)i pháp ñư,c coi là hou hi u nh/t ñ i v8i Vi t Nam

là ñ@y mTnh xu/t kh@u hay là “thúc ñ@y xu/t kh@u s‚ c u n5n kinh t'” [65]

Tuy nhiên, th-i gian qua giá trB xu/t kh@u c a Vi t Nam còn th/p, mJt trong nhi5u nguyên nhân d"n ñ'n th%c trTng này ñPng th-i là v/n ñ5 l8n nh/t trong c)i cách xu/t kh@u c a Vi t Nam ñó là cơ c/u hàng xu/t kh@u còn quá lTc h$u, v/n ñ5

ñ@y mTnh xu/t kh@u chm m8i d+ng lTi 3 mqt s lư,ng, ch/t lư,ng c a cơ c/u xu/t kh@u th/p và chưa ñư,c c)i ti'n thA hi n 3 giá trB xu/t kh@u c a các mqt hàng xu/t kh@u 3 dTng thô, giá trB gia tăng th/p chi'm trên 60% tFng kim ngTch xu/t kh@u Hàng công nghi p thì tr l gia công cao, nh/t là may mqc và giày dép Mqt hàng công nghi p nqng chm chi'm 16%, khoáng s)n kho)ng 2%, máy móc công ngh cao chm chi'm 8,3%

Theo nhi5u nghiên c u kinh t', bên cTnh vi c thúc ñ@y v5 mqt s lư,ng c a xu/t kh@u, thì ñi5u quan trsng hơn r/t nhi5u mà các qu c gia ñ5u hư8ng t8i ñó là

vi c hình thành mJt cơ c/u xu/t kh@u có ch/t lư,ng bao gPm các hàng hoá có giá trB gia tăng cao, có hàm lư,ng công ngh cao và chi'm tr trsng l8n hơn trong rF hàng hoá xu/t kh@u”[107] Lý do ñA t$p trung vào c)i ti'n cơ c/u xu/t kh@u theo hư8ng nâng cao ch/t lư,ng c a cơ c/u hàng xu/t kh@u có )nh hư3ng t8i tăng trư3ng kinh t' c a mJt qu c gia ch không chm b3i s lư,ng hàng xu/t kh@u[92], [114] Hay nói cách khác là s% tăng lên v5 m c ñJ ph c tTp (sophistication of export good) c a hàng xu/t kh@u s‚ làm tăng s% tăng trư3ng kinh t'[114] Thêm vào ñó, theo nghiên

c u c a Kassicieh, Suleiman (2002) n'u mJt qu c gia có cơ c/u hàng xu/t kh@u có ch/t lư,ng t c là tr trsng c a các s)n ph@m có hàm lư,ng công ngh cao trong rF hàng hoá xu/t kh@u thì s‚ chBu r i ro th/p hơn t+ nhong bi'n ñJng thương mTi toàn c6u Thêm vào ñó, nguPn l,i thu ñư,c t+ xu/t kh@u s‚ ñư,c nâng cao và duy trì trong th-i gian dài Có thA nói ñây m8i là ñi5u ki n ñ và là mWc tiêu c6n hư8ng t8i

c a xu/t kh@u[99]

Th%c t' ñã cho th/y, các nư8c tham gia vào thương mTi qu c t' ñ5u hư8ng t8i s% chuyAn bi'n tích c%c trong cơ c/u hàng xu/t kh@u c a mình nhQm ñTt ñư,c l,i th' trong xu/t kh@u Bên cTnh ñó, là s% khó khăn l8n mà xu/t kh@u c a Vi t Nam ñang gqp ph)i là s% ñ'n ngưƒng c a s)n xu/t các mqt hàng xu/t kh@u truy5n th ng và s% ñe dsa t+ l,i th' so sánh trong xu/t kh@u s‚ không tPn tTi mãi Như v$y, Vi t Nam s‚ gqp khó khăn r/t l8n trong th-i gian t8i n'u không có s% c)i ti'n mTnh v5 cơ c/u hàng xu/t kh@u ðây ñư,c xem là mJt trong nhong v/n ñ5 khó khăn l8n nh/t trong chi'n lư,c c)i cách xu/t kh@u c a Vi t Nam trong th-i gian t8i

ðư,c coi là mJt trong các vùng kinh t' ñóng vai trò quan trsng c a c) nư8c, vùng ðPng bQng BSc bJ cũng ñã có nhong ñóng góp cho kinh t' c a c) nư8c trong

ñó có ñóng góp cho hoTt ñJng xu/t kh@u Tuy nhiên, nhong ñóng góp này còn chưa tương x ng v8i ti5m năng và th' mTnh c a Vùng, trong ñó có ti5m năng v5 xu/t kh@u và ñqc bi t là khi trong Vùng có Th ñô Hà NJiX “Trung tâm kinh t', văn hoá, chính trB c a c) nư8c” Bên cTnh ñó, tình hình xu/t kh@u c a Vùng cũng nQm trong tình trTng chung c a c) nư8c ñó là cơ c/u xu/t kh@u lTc h$u, ch/t lư,ng chưa cao, chưa x ng v8i ti5m năng và vai trò c a mJt Vùng kinh t' trsng ñiAm, mJt “ñ6u tàu” cho s% tăng trư3ng và phát triAn c a Vi t Nam trư8c ñây và ti'p tWc trong th-i gian t8i Vùng kinh t' ðBBB cũng ñã và ñang ñ ng trư8c s c ép c a hJi nh$p kinh t'

qu c t' không chm ñ i v i hoTt ñJng xu/t kh@u mà còn ñ i v8i s% phát triAn kinh t' nói chung T+ ñó, v/n ñ5 c)i ti'n cơ c/u hàng hóa xu/t kh@u tr3 thành v/n ñ5 h't

s c c6n thi't không chm ñ i v8i phTm vi c a Vùng ðBBB mà còn r/t có ý nghĩa ñ i v8i s% thúc ñ@y phát triAn và tăng trư3ng kinh t' c a c) nư8c

Như v$y, chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u c a Vùng ðBBB nói riêng và

Vi t Nam nói chung ñã tr3 thành mJt yêu c6u t/t y'u khách quan song c6n có ñòn b@y thích h,p và th$t mTnh ñA thúc ñ@y quá trình này theo ñúng mWc tiêu ñã ñqt ra ðây m8i là ñi5u quan trsng nh/t

Trong nhong năm qua, ñ6u tư tr%c ti'p nư8c ngoài (FDI) ngày càng thA

hi n vai trò quan trsng ñ i v8i tăng trư3ng, phát triAn kinh t' c a Vi t Nam nói chung và các vùng, các tmnh, thành trong c) nư8c nói riêng và ñqc bi t là cho hoTt ñJng xu/t kh@u Trong nhong năm qua khu v%c FDI luôn gio vB trí “ñ6u tàu” trong vi c tTo giá trB xu/t kh@u và chi'm trên 40% tFng giá trB xu/t kh@u

c a c) nư8c và ñư,c ñánh giá cao vai trò ñ i v8i thúc ñ@y xu/t kh@u c a c) nư8c và Vùng ðBBB nói riêng”[62] Thêm vào ñó, FDI v8i ưu th' v5 công ngh , kinh nghi m s)n xu/t, chi'm lĩnh thB trư-ng, v n ñ6u tư …so v8i các khu v%c khác trong hoTt ñJng xu/t kh@u s‚ có )nh hư3ng không nh… ñ'n CDCCHXK ñqc bi t là nâng cao ch/t lư,ng c a hàng xu/t kh@u FDI cũng s‚ ñáp ng ñư,c yêu c6u c a CDCCHXK n'u có ñBnh hư8ng thu hút và sV dWng theo ñúng mWc tiêu ñqt ra

Do v$y, vi c nghiên c u v5 FDI v8i CDCCHXK c a vùng ðBBB s‚ có ý nghĩa c) v5 mqt lý thuy't và th%c tiZn r/t l8n, ñA t+ ñó có các nh$n ñBnh, ñánh giá có

cơ s3 khoa hsc v5 vai trò c a FDI trong vi c thúc ñ@y c)i ti'n CCHXK T+ ñây xây d%ng n5n t)ng cho các nhà hoTch ñBnh các chính sách có liên quan ñPng th-i có thA t$n dWng t t nh/t nguPn v n FDI phWc vW cho ñ@y mTnh CDCCHXK theo hư8ng tiên ti'n v8i mWc tiêu t i ña hóa nguPn l,i ích t+ xu/t kh@u mJt cách b5n vong ðây cũng chính là lý do tác gi) chsn ñ5 tài: “ð u tư tr c ti p nư c ngoài (FDI) v i vi$c chuy%n d'ch cơ c)u hàng xu)t kh,u - vùng ð/ng b1ng B3c b ” ñA nghiên c u

2 MWc tiêu nghiên c[u

X V$n dWng lý lu$n ñA phân tích th%c tiZn hi n trTng tác ñJng c a FDI trong ñó quan trsng hơn là FDI th%c hi n c a bên nư8c ngoài ñ'n chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u v5 mqt s lư,ng và ch/t lư,ng c a vùng ðPng bQng BSc bJ

X TFng quan các cơ s3 lý lu$n v5 FDI, tác ñJng c a FDI ñ'n CDCCHXK và mJt s v/n ñ5 có liên quan ñA t+ ñó làm rõ cơ s3 lý thuy't v5 tác ñJng c a FDI ñ'n CDCCHXK

X Tính toán ñBnh lư,ng các chm tiêu ph)n ánh ch/t lư,ng c a cơ c/u hàng xu/t kh@u

X SV dWng mô hình ñA kiAm ch ng tác ñJng c a FDI ñ'n chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u c a vùng ðBBB

X ðưa ra lJ trình CDCCHXK, ñBnh hư8ng thu hút FDI và các gi)i pháp ñA phát huy t t nh/t vai trò c a FDI phWc vW cho chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u v5 mqt s lư,ng và quan trsng hơn là nâng cao ch/t lư,ng c a cơ c/u hàng xu/t kh@u

3 ð\i tư^ng và pham vi nghiên c[u

3.1 ð\i tư^ng nghiên c[u

ð i tư,ng nghiên c u c a ñ5 tài là tác ñJng c a FDI ñ'n quá trình chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u c a vùng ðPng bQng BSc bJ Trong ñó có trú trsng t8i

v n FDI th%c hi n c a bên nư8c ngoài, GO, GDP, thu nh$p bình quân lao ñJng và giá trB xu/t kh@u c a khu v%c FDI ñ'n s% thay ñFi c a cơ c/u hàng xu/t kh@u c a Vùng v5 c) hai mqt s lư,ng và ch/t lư,ng

3.2 Pham vi nghiên c[u

X Nghiên c u trong phTm vi không gian gPm 11 tmnh thuJc vùng ðPng bQng

BSc bJ (Hà NJi, Hà Tây cũ, H)i Phòng, H)i Dương, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, BSc Ninh, Hà Nam, Nam ðBnh, Thái Bình, Ninh BìnhX ðPng bQng Sông HPng)

X PhTm vi th-i gian: nghiên c u s li u t+ năm 2000 ñ'n 2009

X PhTm vi nghiên c u v5 cơ c/u hàng xu/t kh@u: nghiên c u t$p trung phân tích

cơ c/u hàng xu/t kh@u trong ñó bao gPm các loTi hàng hóa xu/t kh@u hou hình

4 Phương pháp nghiên c[u cea ñS tài

Lu$n án sV dWng các phương pháp nghiên c u sau ñây:

X Phương pháp nghiên c u lBch sV: ñó là vi c d%a vào s li u th ng kê trong quá

kh v5 trB giá hàng hóa xu/t kh@u, c a các tmnh thuJc vùng ðPng bQng BSc bJ t+ ñó làm cơ s3 cho các phân tích và nh$n xét v5 th%c trTng xu/t kh@u, chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u, th%c trTng v5 FDI cũng như )nh hư3ng c a FDI ñ'n CDCCHXK vùng ðBBB Nghiên c u cũng d%a vào s li u th ng kê v5 xu/t kh@u, GDP bình quân c a Vùng ñA tính toán các chm s ño lư-ng ch/t lư,ng c a hàng xu/t kh@u, h s RCA, h

s tương quan gioa các RCA ñA ño lư-ng s% thay ñFi trong cơ c/u hàng xu/t kh@u

X Phương pháp phân tích h th ng là ñi sâu nghiên c u v5 vai trò v n FDI v8i s% chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u c a Vùng ðBBB trong kho)ng th-i gian t+ 2000X2009

X Phương pháp kh)o sát th%c t' ñA ti'n hành thu th$p bF sung s li u phWc vW cho nghiên c u cW thA v5 )nh hư3ng c a FDI ñ i v8i s% thay ñFi cơ c/u xu/t kh@u

c a vùng ðBBB

X Phương pháp so sánh: ñ i chi'u s li u qua các năm t+ ñó rút ra các nh$n xét c6n thi't ñA làm sáng t… vai trò c a FDI v8i CDCCHXK c a vùng ðBBB và các v/n ñ5 có liên quan

X Phương pháp d% báo : ñ5 xu/t các gi)i pháp phát huy tác ñJng tích c a FDI

ñ i v8i CDCCHXK vùng ðBBB

X Phuơng pháp nghiên c u ñBnh lư,ng ñư,c thA hi n:

+ Xây d%ng các b)ng, biAu, hình v‚ ñA phân tích s li u: Nh$n xét s% thay ñFi v5 tr trsng các mqt hàng, các nhóm hàng trong cơ c/u xu/t kh@u c a vùng ðBBB

cũng như xem xét )nh hư3ng c a FDI ñ i v8i s% thay ñFi trong cơ c/u hàng xu/t kh@u c a Vùng

+ Xây d%ng mô hình và sV dWng hPi quy tương quan bQng sV dWng ph6n m5m excel ñA kiAm ñBnh các gi) thuy't v5 tác ñJng c a FDI ñ'n chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u 3 vùng ðBBB v5 mqt lư,ng và ch/t lư,ng

5 Ý nghĩa khoa hPc và thjc tikn cea ñS tài nghiên c[u

Vi c nghiên c u c a ñ5 tài v5 FDI v8i CDCCHXK c a Vùng có các ý nghĩa như sau:

X Làm căn c khoa hsc cho các ñánh giá v5 vai trò c a FDI ñ i v8i CDCCHXK c a vùng ðPng bQng BSc bJ nói riêng và Vi t Nam nói chung

X Có cách ti'p c$n m8i và ñBnh lư,ng ñA ñánh giá v5 ch/t lư,ng c a mJt cơ c/u hàng xu/t kh@u c a Vùng và Vi t Nam cũng như cách phân loTi cơ c/u hàng xu/t kh@u, th ng kê m8i theo chm tiêu ch/t lư,ng và m c ñJ ph c tTp c a hàng hóa xu/t kh@u Cách phân loTi này s‚ r/t có ý nghĩa ñ i v8i vi c nghiên c u cũng như xem xét, nh$n ñBnh v5 hi n trTng ch/t lư,ng mJt cơ c/u hàng xu/t kh@u hay ch/t lư,ng xu/t kh@u c a t+ng nhóm mqt hàng, t+ng loTi mqt hàng ñA t+ ñó có các ñánh giá kBp th-i quá trình CDCCHXK và nhong ñi5u chmnh c6n thi't ñA ñTt mWc tiêu ñ5 ra

X Ph6n lý lu$n v5 FDI v8i chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u có thA là cơ s3 tham kh)o cho các nghiên c u sau v8i các v/n ñ5 có liên quan

X Giúp cho các nhà hoTch ñBnh chính sách cho c/p ñJ vùng kinh t' và trên quy

mô c) nư8c có các ñBnh hư8ng, chính sách và gi)i pháp cW thA phù h,p ñA sV dWng nguPn v n FDI mJt cách hi u qu) phWc vW cho quá trình c)i ti'n cơ c/u hàng xu/t kh@u c a Vùng ðBBB nói riêng và c) nư8c nói chung ñA ñTt ñư,c các mWc tiêu v5 xu/t kh@u b5n vong cũng như tăng trư3ng và phát triAn kinh t' trong ñi5u ki n hJi nh$p qu c t'

X Các phân tích v5 mqt lý thuy't cũng như v5 th%c trTng c a hoTt ñJng xu/t kh@u, v5 tình hình thu hút, sV dWng FDI và ñánh giá tác ñJng c a FDI t8i CDCCHXK c a ñ5 tài có thA giúp cho quá trình ñưa ra các ñBnh hư8ng và mWc tiêu

cW thA và sát th%c hơn ñ i v8i vi c thu hút và sV dWng FDI nhQm phWc vW cho thúc

ñ@y quá trình CDCCHXK v5 mqt s lư,ng mà quan trsng hơn là nâng cao ch/t lư,ng c a cơ c/u hàng xu/t kh@u c a vùng ðBBB và c) nư8c

X Các gi)i pháp c a ñ5 tài có thA ñư,c cW thA hóa và ng dWng trong th%c tiZn

c a hoTt ñJng qu)n lý xu/t kh@u, hàng xu/t kh@u cũng như chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u và hoTt ñJng thu hút, qu)n lý sV dWng FDI c a bên ñ i tác nư8c ngoài mJt cách ch ñJng theo ñBnh hư8ng và mWc tiêu ñã ñBnh

CHƯƠNG 1

CƠ S$ LÝ LU+N V, ð#U TƯ TR-C TI P NƯ.C NGOÀI (FDI)

V.I CHUY2N D3CH CƠ C4U HÀNG XU4T KH7U

1.1 Cơ sm lý luon chung vS ñpu tư trjc tirp nưsc ngoài(FDI)

1.1.1 Khái ni m v FDI

Theo Quc ti5n t Qu c t' (IMF), FDI là nguPn v n ñ6u tư th%c hi n nhQm thu v5 l,i ích lâu dài cho doanh nghi p hoTt ñJng 3 mJt n5n kinh t' khác v8i n5n kinh t' thuJc ñ/t nư8c c a ch ñ6u tư MWc ñích c a nhà ñ6u tư là dành quy5n qu)n lý doanh nghi p ñó

Khái ni m do tF ch c Liên h,p qu c ñưa ra thì FDI là mJt kho)n ñ6u tư dài hTn và ph)n ánh l,i ích lâu dài t+ s% kiAm soát c a nhà ñ6u tư nư8c ngoài hoqc công ty mˆ ñ i v8i các xí nghi p c a mình 3 mJt n5n kinh t' khác

qu c t'), FDI là mJt bJ ph$n c a tài kho)n qu c gia FDI là mJt kho)n ñ6u tư c a tài s)n c a nư8c ngoài không bao gPm kho)n ñ6u tư vào thB trư-ng ch ng khoán FDI ñư,c cho là có ích l,i ñ i v8i mJt nư8c hơn là ñ6u tư vào cF phi'u c a mJt công ty b3i kho)n ñ6u tư này có thA s‚ r-i kh…i ngay l$p t c khi có s% c còn FDI “ ñPng ti5n nóng”, trong khi FDI nhìn chung v"n có l,i cho dù msi th có t t lên hoqc x/u ñi

Có thA th/y, hai khái ni m c a IMF và UN ñưa ra ñ5u có nhong nét tương ñPng ñó là nh/n mTnh ñ'n mWc ñích c a ch ñ6u tư ñA tìm ki'm l,i ích t+ vi c ti'n hành ñ6u tư 3 mJt nư8c khác và vai trò kiAm soát c a hs ñ i v8i hoTt ñJng ñ6u tư

ñó Còn khái ni m c a Incoterms thì lTi ti'p c$n FDI 3 mJt khía cTnh khác ñó là ích l,i mang lTi t+ FDI ñ i v8i nư8c ti'p nh$n ñ6u tư như mJt kho)n an toàn hơn là ñ6u

tư gián ti'p thông qua mua bán cF phi'u Như v$y, các khái ni m trên chưa ñ5 c$p ñ'n k't qu) ñ6u tư c a FDI

OECD BENCHMARK (1999) ñBnh nghĩa: FDI ph)n ánh vi c ñTt ñư,c mWc tiêu v5 l,i ích lâu dài c a mJt th%c thA thư-ng trú trong mJt n5n kinh t'(nhà ñ6u tư

tr%c ti'pX direct investor) và mJt cư dân ch thA c a mJt n5n kinh t' khác hơn là

c a nhà ñ6u tư (doanh nghi p ñ6u tư tr%c ti'pX enterprise direct investor) L,i ích lâu dài này ngW ý là m i quan h gioa nhà ñ6u tư tr%c ti'p và doanh nghi p và m c

ñJ quan trsng c a )nh hư3ng c a vi c qu)n lý doanh nghi p ð6u tư tr%c ti'p nư8c ngoài liên quan ñ'n giao dBch ñ6u tiên gioa hai th%c thA và sau ñó là giao dBch v5

v n gioa hs và gioa các doanh nghi p h,p tác, liên k't hoqc không h,p tác Trong

ñó, “ nhà ñ6u tư tr%c ti'p” ñư,c hiAu là ngư-i nSm quy5n kiAm soát t+ 10% tr3 lên

v n c a mJt công ty

Có thA th/y, các khái ni m do UN, IMF và OECD ñưa ra ñ5u nh/n mTnh ñ'n phân chia quy5n kiAm soát công ty và quy5n s3 hou công ty c a nhà ñ6u tư, chi nhánh hay các công ty h,p tác như th' nào thì ñ%,c gsi là ñ6u tư tr%c ti'p (“direct investor”) t+ ñó phân bi t v8i hình th c ñ6u tư khác hay nó thA hi n b)n ch/t c a FDI nhưng các khái ni m này chưa nêu mWc ñích c a kho)n ñ6u tư

Trong nghiên c u c a Imad A.Moosa (2002), tác gi) cũng sV dWng khái ni m v5 FDI c a IMF(1993) và c a UN(1999) Thêm vào ñó là gi)i thích và làm rõ v5 y'u t kiAm soát(“control”) trong các khái ni m ñư,c ngW ý là m c ñJ hay quy5n ra quy't ñBnh c a các nhà ñ6u tư trong chi'n lư,c phát triAn kinh doanh c a hs[100] Maitena Duce, Banco de Espana (2003), sV dWng các khái ni m c a Quc ti5n t

qu c t'(IMF) và tF ch c H,p tác và Phát triAn kinh t'(OECD) ñưa ra vào năm 1999 [82]

Khái ni m v5 FDI ñư,c ñưa ra trong Giáo trình Kinh t' hsc qu c t' c a NguyZn Như Bình(2004): “ ð6u tư tr%c ti'p nư8c ngoài là hình th c ñ6u tư trong ñó ngư-i ch ñ6u tư có quy5n kiAm soát ñ i v8i hoTt ñJng s)n xu/t kinh doanh cũng như l,i ích c a mình 3 mJt hãng nư8c ngoài ð6u tư tr%c ti'p nư8c ngoài do v$y bao gPm quy5n s3 hou và quy5n kiAm soát kinh doanh 3 nư8c ngoài[4] Có thA th/y, khái ni m này ñã nêu ñư,c b)n ch/t c a FDI và cũng nh/n mTnh ñ'n “ quy5n kiAm soát” và “quy5n s3 hou” c a ñPng v n mà nhà ñ6u tư b… ra ñA nhQm mWc tiêu thu v5 l,i ích t+ kho)n ñ6u tư này

Theo Lu$t đ6u tư c aVi t Nam : “ð6u tư nư8c ngồi là vi c nhà đ6u tư nư8c ngồi đưa vào Vi t Nam v n bQng ti5n và các tài s)n h,p pháp khác đA ti'n hành hoTt đJng đ6u tư”[43]

Cách ti'p c$n c a khái ni m này đ ng trên quan điAm c a nư8c ti'p nh$n đ6u

tư (Vi t Nam) Ch y'u nh/n mTnh đ'n đ i tư,ng c a đ6u tư mà nhà đ6u tư nư8c ngồi mang vào đA ti'n hành hoTt đJng đ6u tư Lu$t khơng đ5 c$p đ'n đ6u tư tr%c ti'p nư8c ngồi mà chm nêu khái ni m c a đ6u tư tr%c ti'p là hình th c đ6u tư do nhà đ6u tư b… v n đ6u tư và tham gia qu)n lý đ6u tư

Như v$y, m‰i khái ni m đ5u ph)n ánh đư,c các đqc điAm c a FDI Qua đĩ tFng k't chung lTi cĩ thA hiAu FDI là hoTt đJng đ6u tư do các tF ch c kinh t', cá nhân 3 qu c gia nào đĩ t% mình hoqc k't h,p v8i các tF ch c kinh t', cá nhân c a mJt nư8c khác ti'n hành b… v n bQng ti5n hoqc tài s)n vào nư8c này dư8i mJt hình

th c đ6u tư nh/t đBnh Hs t% mình hoqc cùng chBu trách nhi m tr%c ti'p qu)n lý và đi5u hành hoTt đJng s)n xu/t kinh doanh cũng như k't qu) kinh doanh căn c vào

tr l nSm gio quy5n kiAm sốt và s3 hou v n

1.1.2 Các hình th c FDI

Imad A.Moosa (2002) nêu ra s% phân loTi FDI theo quan điAm c a Caves (1971) đĩ là cách phân loTi FDI tùy theo cách nhìn nh$n t+ phía ch đ6u tư và nư8c ti'p nư8c nh$n đ6u tư

T+ phía nư8c ch đ6u tư thì phân loTi gPm ba loTi, FDI theo chi5u ngang, FDI theo chi5u dsc và FDI t$p đồn FDI theo chi5u ngang nhQm mWc đích m3 rJng vi c s)n xu/t các s)n ph@m tương t% 3 nư8c ti'p nh$n đ6u tư (host country) như các s)n ph@m 3 nư8c c a nhà đ6u tư tr%c ti'p (home country) FDI theo chi5u dsc lTi cĩ mWc đích khác đĩ là nhQm vào vi c khai thác nguPn nguyên li u hoqc 3 g6n ngư-i tiêu dùng thơng qua kênh phân ph i LoTi hình th ba c a FDI là FDI t$p đồn là tFng h,p c a c) FDI theo chi5u ngang và FDI chi5u dsc [110]

Helpman (1984) cho rQng các cơng ty đa qu c gia MNCs v8i mong mu n t i

đa hĩa l,i nhu$n và l%a chsn vB trí đA t i thiAu hĩa chi phí cho s)n xu/t s)n ph@m

bao gPm chi phí v$n chuyAn, chi phí thu' quan….Do v$y, hs s‚ phân chia vi c s)n xu/t s)n ph@m 3 nhi5u nư8c khác nhau ðqc bi t là giai ñoTn s)n ph@m c6n t$p trung lao ñJng gi)n ñơn s‚ ñư,c b trí 3 nu8c có chi phí th/p v5 ti5n lương (các nư8c ti'p nh$n ñ6u tư) Khi ñó, các nư8c này s‚ nh$p kh@u hàng hóa trung gian, máy móc thi't

bB t+ MNCs(tương ng v8i các nư8c MNCs tăng cư-ng xu/t kh@u) và tăng xu/t kh@u s)n ph@m cu i cùng Lúc này, FDI ñư,c gsi là FDI theo chi5u dsc

T+ phía nư8c ti'p nh$n ñ6u tư, FDI có thA ñư,c phân loTi thành FDI thay th' nh$p kh@u, FDI gia tăng xu/t kh@u và FDI theo n‰ l%c c a Chính Ph FDI thay th' nh$p kh@u liên quan ñ'n vi c s)n xu/t các s)n ph@m mà trư8c ñó ph)i nh$p kh@u

c a nư8c ti'p nh$n ñ6u tư Khi ñó nh$p kh@u c a nư8c này s‚ gi)m và xu/t kh@u

c a nư8c ñi ñ6u tư cũng gi)m Hình th c ñ6u tư này dư-ng như ñư,c quy't ñBnh b3i quy mô c a thB trư-ng tiêu thW c a nư8c ti'p nh$n ñ6u tư, chi phí v$n chuyAn và các rào c)n thương mTi LoTi hình th hai c a FDI lTi ñư,c thúc ñ@y b3i mong

mu n tìm ki'm các nguPn ñ6u vào m8i cho s)n xu/t như nguyên nhiên li u và hàng hóa trung gian Khi ñó, nư8c ti'p nh$n FDI s‚ gia tăng xu/t kh@u nguyên nhiên li u, hàng hóa trung gian sang nư8c ñi ñ6u tư và các nư8c khác có các chi nhánh c a các công ty ña qu c gia LoTi th ba c a FDI ñó là vi c Chính ph c a nư8c ti'p nh$n ñ6u tư khuy'n khích các nhà ñ6u tư nư8c ngoài trong n‰ l%c nhQm c6n bQng s% thâm hWt cán cân thanh toán Có thA th/y cách ti'p c$n c a các nư8c ti'p nh$n ñ6u

tư ñã tr3 thành chi'n lư,c phát triAn ñqc bi t là 3 các nư8c có n5n kinh t' ñang phát triAn, ñó là FDI thay th' nh$p kh@u, FDI hư8ng v5 xu/t kh@u [93]

FDI còn ñư,c phân loTi theo cách th c m3 rJng ñA khai thác l,i th' 3 nư8c ti'p nh$n ñ6u tư ñA tăng trư3ng bán hàng c a các hãng ñ6u tư tTi nư8c c a hs và nư8c ti'p nh$n ñ6u tư Bên cTnh ñó, FDI còn nhQm tìm ki'm nguPn lao ñJng rŠ 3 nư8c s3 tTi ñA gi)m chi phí s)n xu/t FDI m3 rJng còn bB )nh hư3ng chính b3i các l,i th' c a các hãng 3 nư8c ch ñ6u tư như quy mô c a hãng, s% t$p trung cho R&D

và kh) năng sinh l-i b3i ưu th' v5 công ngh

Maitena Duce, Banco de Espana (2003) phân loTi FDI d%a vào hư8ng ñ6u tư v5 tài s)n và trách nhi m pháp lý theo cách nhìn nh$n c a nư8c ch nhà Vi c m3

rJng tài chính c a công ty mˆ sang các chi nhánh 3 nư8c khác ñư,c coi là ñ6u tư tr%c ti'p 3 nư8c ngoài và ngư,c lTi s% m3 rJng tài chính c a các chi nhánh hoqc công ty con 3 nư8c ngoài lTi coi là s% gi)m ñ6u tư tr%c ti'p nư8c ngoài Còn t+ phía nư8c ti'p nh$n ñ6u tư thì s‚ có chi5u hư8ng ngư,c lTi Ngoài ra, FDI còn ñ%ơc phân loTi d%a vào công cW ñ6u tư t c là nguPn hình thành c a FDI ñó là v n ch s3 hou, các kho)n thu nh$p t+ tái ñ6u tư và các nguPn khác như vay n,, liên doanh

Cu i cùng là FDI phân loTi theo ngành, theo ñó dòng FDI ch)y vào ngành nào thì ñư,c tính cho ngành ñó mà không c6n tính ñ'n ch ñ6u tư c a dòng v n này thuJc ngành nào Tuy nhiên, OECD thì khuy'n cáo nên tính FDI cho ngành nào s‚ d%a vào lĩnh v%c mà công ty mˆ ñang hoTt ñJng Có thA th/y, cách phân loTi FDI ñư,c nêu ra 3 trên ñư,c dùng cho nư8c ch nhà ñi ñ6u tư áp dWng ñA phân loTi dòng v n ñ6u tư ra nư8c ngoài[82]

Theo Lu$t ñ6u tư c a Vi t Nam có các hình th c ñ6u tư tr%c ti'p như sau:

X Thành l$p tF ch c kinh t' 100% v n c a nhà ñ6u tư nư8c ngoài

X Thành l$p tF ch c kinh t' liên doanh gioa các nhà ñ6u tư trong nư8c và nhà ñ6u tư nư8c ngoài

t ð6u tư theo hình th c h,p ñPng BCC(áp dWng cho lĩnh v%c tìm ki'm, thăm

dò, khai thác d6u khí và mJt s tài nguyên); h,p ñPng BOT, h,p ñPng BTO và h,p ñPng BT

X ð6u tư phát triAn kinh doanh: m3 rJng quy mô, năng l%c s)n xu/t, ñFi m8i công ngh , nâng cao ch/t lư,ng s)n ph@m, gi)m ô nhiZm môi trư-ng

X Mua cF ph6n hoqc góp v n ñA tham gia qu)n lý hoTt ñJng ñ6u tư: Nhà ñ6u tư ñư,c góp v n, mua cF ph6n c a các công ty, chi nhánh tTi Vi t Nam v8i tr l góp

v n do Chính ph Vi t Nam quy ñBnh

X ð6u tư th%c hi n vi c sáp nh$p và mua lTi doanh nghi p: tuân th ñi5u ki n quy ñBnh trong Lu$t ñ6u tư, Lu$t cTnh tranh và các quy ñBnh khác c a pháp lu$t có liên quan

Trư8c ñây, Vi t Nam ch y'u là nư8c ti'p nh$n v n nên ch y'u quan tâm ñ'n cách phân loTi FDI ñ ng trên góc ñJ c a nư8c s3 tTi Th-i gian g6n ñây các doanh

nghi p Vi t Nam bSt ñ6u có xu hư8ng ñ6u tư ra nư8c ngoài, do v$y cách phân loTi d%a vào quan ñiAm c a nư8c ch ñ6u tư s‚ phát huy tác dWng ñA giúp cơ quan th ng

kê c a Vi t Nam có cách phân loTi phù h,p

1.1.3 Các nhân t quy!t ñ#nh c$a FDI

Dunning (1977), ñã ñưa ra cách gi)i thích mJt cách có h th ng và ñ6y ñ v5 các y'u t )nh hư3ng ñ'n kh) năng m3 rJng mô hình qu c t' s)n xu/t 3 nư8c ngoài b3i các công ty MNEs và v n ñư,c tài tr, b3i FDI ði5u ki n ñA l%a chsn FDI ñó là ph)i ñTt ñư,c l,i th' cW thA v5 s3 houXO ñ i v8i các hãng khác (OwnershipXspecific advantages) Các l,i th' O bao gPm: ti'p c$n ưu th' v8i thB trư-ng hoqc nguPn nguyên li u rŠ, l,i th' v5 quy mô, thương hi u, kh) năng qu)n lý hoqc các tài s)n vô hình hay s c mTnh c a ñJc quy5n Ngoài ra l,i th' O còn ñư,c k't h,p v8i l,i th' I (Internalisation advantange) và l,i th' L(Location advantange) [85],[86] Trong ñó, l,i th' I là l,i th' thu ñư,c t+ vi c s)n xu/t trong nJi bJ công ty vì ñi5u này s‚ cho phép các hãng vư,t qua thB trư-ng bên ngoài và các chi phí giao dBch có liên quan hay ñây cũng chính là vi c các hãng có thA t% m3 rJng hoqc bán quy5n này cho các hãng khác Th ba là l,i th' v5 ñBa ñiAm L, ñây là y'u t có liên quan ñ'n câu h…i

li u vi c m3 rJng là s% k't h,p khéo léo gioa trong nư8c và ngoài nư8c Khi ñã có l,i th' O và vB trí thu$n l,i thì FDI s‚ x)y ra[78]

Imad A.Moosa (2002), ñã tFng k't cách mà mô hình Chi't chung c a Dunning gi)i thích các ñi5u ki n )nh hư3ng ñ'n FDI v8i gi) ñBnh ñã có c6u v5 mJt loTi hàng hóa cW thA mà mJt hãng cW thA 3 trong nư8c có l,i th' O, lúc ñó chm còn hai y'u t )nh hư3ng là L và I:

X N'u không ñTt ñư,c l,i th' I thì hãng s‚ cho phép l,i O c a mình cho mJt hãng khác ñqc bi t là khi y'u t ñBa ñiAm tTo thu$n l,i cho vi c m3 rJng ra nư8c ngoài

X N'u có l,i th' I và y'u t ñBa ñiAm là thu$n l,i cho vi c m3 rJng 3 trong nư8c thì hãng s‚ m3 rJng trong nư8c và xu/t kh@u

X N'u ñTt ñư,c l,i th' I và y'u t ñBa ñiAm thu$n l,i cho m3 rJng ra nư8c ngoài thì FDI s‚ x)y ra[110]

Có thA nói, mô hình Chi't Chung c a Dunning là mJt mô hình tiêu biAu v8i gi)i thắch ự6y ự v5 FDI v5 khắa cTnh lý thuy't, ngoài ra còn có nhi5u nghiên c u gi)i thắch cho các y'u t )nh hư3ng c a FDI

Bên cTnh các mô hình lý thuy't còn có các nghiên c u th%c nghi m v5 y'u t )nh hư3ng c a FDI

Alan A Bevan and Saul Estrin(2000), nghiên c u )nh hư3ng c a các y'u t như r i ro c a nư8c s3 tTi, chi phắ ựơn vB c a lao ựJng, quy mô thB trư-ng và các y'u t h/p d"n FDI khác tTi các n5n kinh t' chuyAn ựFi 3 khu v%c Trung và Tây Âu K't qu) c a vi c sV dWng mô hình kiAm ựBnh là FDI chBu )nh l8n b3i các y'u t trên, trong ựó r i ro c a nư8c s3 tTi bao gPm r i ro v5 kinh t' và chắnh trB[80] Maitena Duce, Banco de Espana(2003), cũng ti'n hành nghiên c u các y'u t )nh hư3ng ự'n FDI 3 các nư8c vùng đông Nam Tây Âu và rút ra k't lu$n FDI phW thuJc vào các y'u t ựó là chắnh sách kinh t' c a nư8c ti'p nh$n ự6u tư, m c ựJ h/p d"n c a n5n kinh t' nư8c ựó Ngoài ra FDI còn phW thuJc vào nhi5u y'u t khác như quy mô c a n5n kinh t', nguPn l%c qu c gia c a nư8c s3 tTi, m c ựJ m3 cVa

ự i v8i thương mTi qu c t' và ti'p c$n thB trư-ng qu c t', ch/t lư,ng tài chắnh và cơ s3 hT t6ng công ngh [82]

Shaukat Ali, Wei Guo(2005), nghiên c u các y'u t )nh hư3ng ự'n FDI vào Trung Qu c Có hai y'u t mà nghiên c u này nh/n mTnh ựó là quy mô c a thB trư-ng(ựư,c xem là y'u t tác ựJng mTnh ự'n dòng FDI vào Trung Qu c ựqc bi t

là ự i v8i các hãng c a Mc) và giá c) rẾ c a lao ựJng Trung Qu c là y'u t th hai(ựây là y'u t chắnh h/p d"n các hãng ự6u tư c a Châu Á vào Trung Qu c) [77] Ngoài ra còn r/t nhi5u các nghiên c u th%c nghi m khác v5 các y'u t quy't ựBnh ự'n FDI mà tác gi) không thA li t kê 3 ựây Nhưng có thA k't lu$n rQng FDI chBu tác ựJng c a mJt t$p h,p ph c tTp c a nhi5u các y'u t , do v$y, ựòi hẦi các nư8c kêu gsi ự6u tư c6n xem xét, nghiên c u ựA có các chắnh sách phù h,p, phát huy hi u qu) t i ựa trong thu hút FDI phWc vW cho tăng trư3ng và phát triAn kinh t'

c a nư8c mình ựqc bi t trong tình hình cTnh tranh gay gSt v5 FDI cũng như có nhong xu hư8ng bi'n ựFi trong dòng ch)y FDI như hi n nay

1.1.4 Nh'ng )nh hư+ng c$a FDI

Trong ph6n này, tác gi) ch y'u t$p h,p các nghiên c u th%c nghi m v5 )nh hư3ng c a FDI ñ'n các y'u t c a n5n kinh t'

7 FDI cung c)p ngu/n v8n, tăng ngân sách

ð i v8i các nư8c ñang phát triAn, nhu c6u v5 v n luôn ñư,c ñqt lên hàng ñ6u Các nư8c này luôn có kho)ng cách gioa ñ6u tư và ti't ki m FDI ñư,c cho là có vai trò ñóng góp ñA bù ñSp kho)ng cách này[110] FDI có ưu ñiAm là nguPn tài chính

Fn ñBnh hơn các dòng tài chính khác và ñư,c cam k't Fn ñBnh lâu dài v8i nư8c ti'p nh$n ñ6u tư, giúp tăng ngân sách nhà nư8c

7 :nh hư-ng c;a FDI ñ n tăng trư-ng kinh t

Có nhi5u nghiên c u trên th' gi8i v5 vai trò c a FDI ñ'n tăng trư3ng kinh t', tác gi) chm xin ñiAm qua mJt vài nghiên c u Andreas Johnson(2005), nghiên c u tác ñJng c a FDI ñ'n tăng trư3ng kinh t' c a nư8c ti'p nh$n ñ6u tư thông qua hai kênh cơ b)n c a FDI ñó là dòng v n v$t ch/t và công ngh Trong ñó, công ngh là y'u t ch y'u có tác ñJng mTnh m‚ nh/t ñ'n tăng trư3ng kinh t' c a các nư8c này Tác gi) sV dWng mô hình phân tích s li u và ñi ñ'n k't lu$n FDI là y'u t thúc ñ@y tăng trư3ng kinh t' 3 các nư8c ñang phát triAn và k't lu$n ngư,c lTi ñ i v8i các nư8c phát triAn[97] Laura Alfaro(2003), kiAm ñBnh các tranh lu$n cho rQng FDI có thA mang lTi thu$n l,i l8n cho nư8c s3 tTi bQng vi c kiAm ñBnh )nh hư3ng c a FDI ñ'n tăng trư3ng c a khu v%c s)n xu/t hàng thô, công nghi p ch' tTo và dBch vW trong kho)ng th-i gian t+ 1981X1999 K't qu) cho th/y tác ñJng c a FDI là không

rõ, cW thA là có )nh hư3ng tích c%c ñ'n khu v%c ch' tTo, )nh hư3ng không rõ 3 khu v%c dBch vW và không có )nh hư3ng gì 3 khu v%c s)n xu/t hàng thô[76] Nghiên c u

c a Lê Xuân Bá(2005), nghiên c u v5 FDI ñ i v8i tăng trư3ng kinh t' c a Vi t Nam và ñi ñ'n k't lu$n chung là FDI có vai trò tích c%c ñ i v8i tăng trư3ng Còn nhi5u nghiên c u khác v5 vai trò c a FDI ñ i v8i tăng trư3ng kinh t', tuy nhiên m‰i nghiên c u lTi ñánh giá FDI cW thA cho mJt nư8c, mJt ngành, hoqc mJt khía cTnh

c a n5n kinh t' và có các k't lu$n cW thA cho t+ng nghiên c u và nhìn chung là kh•ng ñBnh vai trò c a FDI ñ i v8i tăng trư3ng kinh t' nói chung[1]

7 FDI và công ngh$

Công ngh ựư,c coi là y'u t thi't y'u c a mJt n5n kinh t' Công ngh là s)n ph@m c a R&D ựó là s% phát minh ra s)n ph@m m8i hoqc kc thu$t s)n xu/t hoqc là c) hai Anabel Marin, Martin Bell(2004) nghiên c u chuyAn giao công ngh t+ công

ty mẼ sang các chi nhánh, công ty con 3 nư8c ngoài Nhóm tác gi) nghiên c u s li u FDI c a các hãng công nghi p 3 Argentina giai ựoTn 1992X1996[104] Nhi5u nghiên

c u th%c nghi m khác ựư,c ti'n hành v5 m i quan h gioa FDI và công ngh v8i khỚng ựBnh v5 vai trò c a FDI ự i v8i chuyAn giao công ngh 3 các nư8c s3 tTi, tuy nhiên vi c này sẰ gqp ph)i nhong hTn ch' n'u công ngh nguPn là t+ công ty ựa qu c gia do ph)i có các ựi5u ki n ựi kèm v8i công ngh ựư,c chuyAn giao

Ngoài ra FDI còn )nh hư3ng ự'n vi c làm c a c) nư8c ch ự6u tư và nư8c ti'p nh$n ự6u tư cũng như các tác ựJng tràn v5 lao ựJng và v n c a khu v%c FDI

1.1.5 Xu hư.ng FDI th/c t! hi n nay

Trư8c ựây dòng FDI ch)y gioa các nư8c phát triAn sau ựó có xu hư8ng chuyAn sang các nư8c Châu Á trư8c s% phát triAn mTnh mẰ và s c h/p d"n c a giá nhân công rẾ và nhu c6u tìm ki'm thB trư-ng m8i c a các công ty ựa qu c gia

Theo Báo cáo đ6u tư Th' gi8i năm 2009 c a DiZn ựàn Thương mTi và Phát triAn Liên hi p qu c(UNCTAD), lư,ng FDI ựF vào khu Nam Á, đông Á và đông Nam Á

ựã tăng kho)ng 17%, ựTt m c r/t cao 298 tr USD cho c) năm 2008 Nhưng t+ quắ 4/2008, dòng v n này ựã ch$m lTi và gi)m kho)ng 1/3 trong quắ 1/2009 so v8i cùng kỳ

c a năm 2008[72] Tuy nhiên, cũng theo UNCTAD thì Indonesia, Vi t Nam có thA duy trì m c thu hút FDI do các nu8c này có nhong c)i bi'n thu$n l,i và tắch c%c ựA thu hút s% quan tâm c a các nhà ự6u tư nư8c ngoài Tuy nhiên, theo s li u th%c t' th ng kê

c a CWc ự6u tư nư8c ngoài thì s d% án c/p m8i vào Vi t Nam tắnh t+ ự6u năm ự'n tháng 10/2009 chm bQng 21,7% cùng kỳ năm 2008 Như v$y là có s% gi)m sút ch không như ựánh giá c a UNCTAD

Do v$y, ự ng trư8c xu hư8ng này Vi t Nam c6n ph)i có nhong chắnh sách phù h,p ựA có thA t$n dWng nguPn v n FDI theo xu hư8ng chung nhQm phWc vW t t nh/t cho phát triAn kinh t' trong nư8c song cũng c6n lưu ý sẰ gqp ph)i s% cTnh tranh h't

s c gay gSt c a các nư8c khác trong khu v%c ựA tăng cư-ng thu hút nguPn v n trên

1.2 Lý luon chung vS cơ cuu hàng xuut khwu và chuyyn dzch cơ cuu hàng xuut khwu

1.2.1 Khái ni m và phân lo4i cơ c6u hàng xu6t kh9u

1.2.1.1 Khái ni$m cơ c)u hàng xu)t kh,u

Có nhi5u nghiên c u v5 cơ c/u hàng xu/t kh@u trong nư8c cũng như ngoài nư8c, tuy nhiên trong các tác ph@m này khái ni m v5 cơ c/u hàng xu/t kh@u ít ñư,c ñưa ra mJt cách chính th ng Theo NguyZn Hou Kh)i (2007), thì có thA hiAu “Cơ c/u hàng xu/t kh@u là tFng thA các nhóm hàng, các mqt hàng xu/t kh@u trong toàn

bJ kim ngTch xu/t kh@u v8i vB trí, tr trsng tương ng và m i liên h hou cơ tương

1.2.1.2 Phân loDi cơ c)u hàng xu)t kh,u

Trên th' gi8i có các cách phân loTi cơ c/u hàng xu/t kh@u ch y'u như sau: ThN nh)t: Hàng hóa ñư,c phân loTi theo Danh mWc mô t) hàng hóa và H

th ng mã s hài hòa, gsi tSt là H th ng ði5u hòaXHS (Harmoized Commodity Description and Coding System) do tF ch c H)i quan th' gi8i (WCO) xây d%ng ñA phân loTi hàng hóa h)i quan vào năm 1972, ñư,c sVa ñFi và ban hành chính th c vào tháng 6/1983 Cơ s3 c a phân loTi hàng hóa xu/t kh@u c a HS là d%a vào b)n ch/t c a hàng hóa và ñư,c sSp x'p theo th t% m c ñJ s)n xu/t ch' bi'n: nguyên

li u thô, s)n ph@m chưa gia công ch' bi'n, s)n ph@m d3 dang và s)n ph@m hoàn chmnh[29] Năm 1992, cơ quan th ng kê c a Vi t Nam là TFng cWc Th ng kê ñã ban hành danh mWc hàng hóa xu/t nh$p kh@u c a Vi t Nam phân theo tiêu chu@n HS cho s và bF xung sVa ñFi 3 c/p ñJ 8 cho s vào năm 1997

ThN hai: Phân loTi theo Danh mWc hàng hóa ñư,c phân loTi theo tiêu chu@n ngoTi thương (Standard International Trade ClassificationX SITC) ñư,c ra ñ-i vào năm 1950 do Ban Thư Ký Liên H,p Qu c xu/t b)n và ñã qua ba l6n sVa ñFi vào các năm 1969, 1975 và 1986 H th ng này ra ñ-i nhQm mWc ñích sV dWng cho phân tích th ng kê kinh t' c a các nư8c, các tF ch c kinh t' cũng như so sánh v5 thương mTi qu c t' gioa các qu c gia Cơ s3 c a phân loTi hàng hóa xu/t nh$p kh@u theo tiêu chu@n SITC là d%a vào mJt s ñi5u ki n như b)n ch/t c a hàng hoá và nguyên v$t li u ñư,c sV dWng ñA s)n xu/t hàng hóa ñó, qui trình s)n xu/t s)n ph@m, th%c t' thB trư-ng và công dWng c a s)n ph@m, vai trò c a hàng hoá trong thương mTi qu c t'

và s% thay ñFi c a công ngh [29]:

’ c/p ñJ SITC 1 cho s , hàng hóa xu/t kh@u ñư,c chia làm 3 nhóm(United Nation Statistic):

X Nhóm hàng thô hoqc m8i sơ ch'(bao gPm 4 nhóm nh… t+ SITC 0 ñ'n SITC 4)

X Nhóm hàng ñã ch' bi'n hoqc ñã tinh ch'(bao gPm 4 nhóm nh… t+ SITC 5 ñ'n SITC 8)

X Nhóm hàng hóa không phân loTi vào 2 nhóm trên

’ Vi t Nam, cơ quan th ng kê ñã áp dWng cách phân loTi theo tiêu chu@n ngoTi thương (SITC REV 3) ñA phWc vW cho mWc ñích nghiên c u, phân tích kinh t' trong và ngoài nư8c

Có thA th/y, cách phân loTi theo tiêu chu@n SITC là phù h,p v8i mWc ñích phân tích và so sánh v5 thương mTi qu c t', cW thA hơn là các phân tích v5 cơ c/u hàng xu/t kh@u, tính toán l,i th' so sánh

ThN ba: Hàng hóa phân loTi theo Danh mWc Phân ngành hoTt ñJng kinh t' tiêu chu@n qu c t' (International Standard Industrial Classification of All Economic ActivitiesX ISIC ñư,c cơ quan Th ng kê Liên H,p Qu c ban hành l6n ñ6u tiên vào năm 1984 và ñư,c sVa ñFi vào các năm 1958, 1968 và 1989 Danh mWc phân loTi này qui ñBnh rõ nJi dung, phTm vi c a t+ng ngành, t+ng lĩnh v%c tham gia vào các hoTt ñJng kinh t', làm căn c ñA xác ñBnh qui mô, vai trò ñóng góp c a t+ng ngành

và cơ c/u kinh t' c a mJt qu c gia, và trong th ng kê thương mTi nó ñư,c sV dWng

ñA phân loTi hàng xu/t kh@u theo nguPn g c ngành s)n xu/t ra chúng[29] TTi Vi t Nam, cơ quan TFng cWc Th ng kê ñã ban hành danh mWc "H th ng Ngành Kinh t'

Qu c dân" d%a trên danh mWc ISIC và danh mWc hàng hóa xu/t kh@u d%a trên cơ s3

s li u chi ti't theo danh mWc SITC (gsi tSt là VSIC )vào các năm 1993 và 1997 Ti'p theo là Danh mWc phân loTi hàng hoá theo ngành kinh t' rJng (Broad Economic Categories X BEC) ðây là danh mWc phân loTi do cơ quan Th ng kê c a Liên H,p Qu c ban hành nhQm mWc ñích phWc vW cho phân tích s li u th ng kê thương mTi ñ i v8i hàng nh$p kh@u Trong ñó hàng hóa ñư,c phân loTi chia thành hàng hoá tư li u s)n xu/t, hàng hoá trung gian và hàng hoá tiêu dùng Hi n nay,

Vi t Nam chưa ti'n hành sV dWng cách phân loTi hàng hóa nh$p kh@u theo danh mWc này Do v$y, vi c phân tích hàng hóa nh$p kh@u nh/t là ñ i v8i nh$p kh@u hàng hóa trung gian là mJt khó khăn

Ngoài ra, có thA áp dWng cách phân loTi m8i theo các nghiên c u g6n ñây như phân loTi theo m c ñJ ph c tTp c a hàng hóa xu/t kh@u hoqc phân loTi theo cơ c/u ch/t lư,ng cơ c/u hàng xu/t kh@u Cách phân loTi này s‚ ti'p tWc ñư,c làm rõ 3 các phân sau c a nghiên c u

1.2.2 M;t s lư=ng và ch6t lư=ng c$a cơ c6u hàng xu6t kh9u

ðA ñánh giá v5 mJt cơ c/u hàng xu/t kh@u c6n ñánh giá v5 hai mqt c a nó ñó

là mqt s lư,ng và ch/t lư,ng

1.2.2.1 S8 lưHng c;a c;a cơ c)u hàng xu)t kh,u

Có thA hiAu mqt s lư,ng c a cơ c/u xu/t kh@u là giá trB xu/t kh@u c a t+ng loTi hàng hóa thuJc cơ c/u và t+ ñó có tFng giá trB c a c) cơ c/u xu/t kh@u Hoqc s lư,ng c a cơ c/u xu/t kh@u ñư,c ño bQng s lư,ng th%c t' c a hàng hóa xu/t kh@u trong cơ c/u S lư,ng này ñư,c tính theo ñơn vB c a t+ng loTi hàng hóa

1.2.2.2 Ch)t lưHng c;a cơ c)u hàng xu)t kh,u

Mayer và Wood (2001) ñánh giá ch/t lư,ng c a rF hàng hóa xu/t kh@u c a mJt qu c gia ñư,c xác ñBnh bQng tr trsng c a xu/t kh@u các mqt hàng có hàm lư,ng lao ñJng cao(labourXintensive products) và các mqt hàng có hàm lư,ng v n cao(capital – intensive products) trong tFng xu/t kh@u hàng hóa c a qu c gia ñó

Trong ñó, các mqt hàng có hàm lư,ng v n cao ñư,c xác ñBnh là các mqt hàng có giá trB gia tăng cao (high value added products) như ñi n tV, máy móc thi't bB, dư,c ph@m Các nư8c có tr l v n cao thư-ng thiên v5 s)n xu/t các s)n ph@m ch' bi'n

ñA xu/t kh@u và ngư,c lTi s‚ thiên v5 s)n xu/t các s)n ph@m thô hay m8i sơ ch' ñA xu/t kh@u[99] Như vRy, m t cơ c)u hàng hóa có ch)t lưHng là m t cơ c)u có tG trJng c;a các mFt hàng có hàm lưHng ch bi n cao hay có giá tr' tăng cao phKi chi m ưu th trong tBng th% cơ c)u hàng xu)t kh,u ñó

MJt cách ñánh giá khác v5 ch/t lư,ng hàng xu/t kh@u ñư,c nêu ra trong nghiên c u c a Weiss và Jinkang Zhang(2005) hay Hausmann, Hwang, Rodrik(tháng 12/2005) Các tác gi) xây d%ng cách ño lư-ng ñBnh lư,ng v5 ch/t lư,ng c a cơ c/u hàng xu/t kh@u ñó là chm s thA hi n m c thu nh$p c a xu/t kh@u(level income of export) ñ i v8i Sanjaya Lall, John Weiss và Jinkang Zhang (2005) là SE và Hausmann, Hwang, Rodrik (2005) là EXPY[92], [102]

Theo cách ño lư-ng c a Sanjaya Lall, John Weiss and Jinkang Zhang (2005) chm s ph c tTp c a hàng hóa xu/t kh@u ñư,c tính như sau:

Trong ñó:

X Yi: thu nh$p bình quân ñ6u ngư-i c a nư8c xu/t kh@u th j

X XKij: xu/t kh@u mqt hàng i c a nư8c j

X XKi: xu/t kh@u s)n ph@m i c a mJt t$p h,p các nư8c

X Usk: chm s thu nh$p trung bình c a s)n ph@m xu/t kh@u i

Usk X Usmin

SE =

USmaxXUSmin *100 (1.2) Trong ñó:

SE: m c ñJ ph c tTp c a s)n ph@m xu/t kh@u

Usmin: m c thu nh$p trung bình nh… nh/t

Usmax: m c thu nh$p trung bình l8n nh/t

Chm s ph c tTp c a s)n ph@m xu/t kh@u s‚ có giá trB t+ 0 ñ'n 100

Theo cách ño lư-ng c a Hausmann, Hwang, Rodrik (2005) chm s ph c tTp c a hàng hóa xu/t kh@u ñư,c tính như sau:

PRODYk = ∑

(xjk/Xj)

Trong ñó:

X PRODYk: chm s ch/t lư,ng c a s)n ph@m k xu/t kh@u

X xjk/Xj: tr trsng xu/t kh@u s)n ph@m k c a nư8c j trên tFng xu/t kh@u

c a nư8c j(thA hi n vai trò hay t6m quan trsng c a s)n ph@m k trong tFng xu/t kh@u c a nư8c j)

X ∑(xjk/Xj): là tFng tr trsng xu/t kh@u s)n ph@m k c a t$p h,p các nư8c xu/t kh@u s)n ph@m j(thA hi n vai trò c a s)n ph@m k trong xu/t kh@u

c a nư8c j có so sánh v8i t/t c) các nư8c khác cùng xu/t kh@u s)n ph@m k)

X Yj: thu nh$p bình quân ñ6u ngư-i c a nư8c j

Ti'p ñ'n nghiên c u xây d%ng chm s ch/t lư,ng xu/t kh@u c a nư8c j gsi

1.2.3 Khái ni m chuy>n d#ch cơ c6u hàng xu6t kh9u

Cũng theo NguyZn Hou Kh)i (2007) thì “ChuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u

là s% thay ñFi c a cơ c/u hàng xu/t kh@u t+ trTng thái này sang trTng thái khác cho phù h,p v8i yêu c6u phát triAn” [32]

1.2.4 S/ chuy>n d#ch v m;t s lư=ng và ch6t lư=ng c$a CCHXK

Có thA nói, th%c ch/t c a chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u là mJt qu c gia xác ñBnh cơ c/u xu/t kh@u sao cho có l,i nh/t cho qu c gia mình hay là vi c xác ñBnh tr trsng c a các mqt hàng, nhóm hàng cW thA trong cơ c/u xu/t kh@u t+ ñó có các chính sách th%c hi n ñA ñTt ñư,c cơ c/u ñã xác ñBnh S% chuyAn dBch c a cơ c/u hàng xu/t kh@u ñư,c thA hi n 3 c) hai mqt c a cơ c/u ñó là s lư,ng và ch/t lư,ng

S% thay ñFi v5 mqt s lư,ng c a CCHXK ñư,c thA hi n 3 c) mqt s lư,ng

ñó là có s% tăng lên v5 giá trB xu/t kh@u ñPng th-i trong cơ c/u ch/t lư,ng c a các mqt hàng cũng có xu hư8ng tăng lên qua các năm S% thay ñFi v5 mqt s lư,ng

c a CCHXK là ñi5u ki n c6n nhưng chưa ph)i là ñ vì s% tăng trư3ng v5 mqt s lư,ng c a cơ c/u cơ c/u hàng xu/t kh@u c6n ph)i ñư,c duy trì mJt cách b5n vong trong th-i gian dài và có kh) năng hTn ch' b8t các ñJng b/t l,i ñ'n vi c thu nguPn l,i t+ xu/t kh@u do s% giao ñJng v5 xu/t kh@u (export fluctuation) trên thB trư-ng th' gi8i Do v$y, bên cTnh vi c tăng lên v5 s lư,ng c a cơ c/u hàng xu/t kh@u còn c6n ph)i có s% bi'n ñFi v5 mqt ch/t lư,ng c a cơ c/u xu/t kh@u ñA có thA ñTt ñư,c hi u qu) th%c s% c a xu/t kh@u

S% thay ñFi v5 mqt ch/t lư,ng có thA ñư,c thA hi n qua hai cách ñánh giá: th nh/t là s% thay ñFi c a tr trsng c a các mqt hàng có hàm lư,ng ch' bi'n cao bên cTnh các mqt hàng sV dWng nhi5u lao ñJng trong tFng cơ c/u [99] Th hai, ch/t lư,ng c a các mqt hàng thA hi n bQng tr trsng các mqt hàng theo m c thu nh$p bình quân ñ6u ngư-i cũng ph)i tăng lên, hay các chm s ñánh giá ch/t lư,ng c a cơ c/u xu/t kh@u là PRODY và EXPY (Hausmann, Hwang, Rodrik, 2005) s‚ tăng lên qua các năm

S% chuyAn dBch v5 mqt ch/t c a cơ c/u hàng xu/t kh@u ñư,c biAu hi n theo hư8ng nâng cao ch/t lư,ng c a cơ c/u xu/t kh@u hoqc trong nJi bJ t+ng cơ c/u nh…

c a hàng xu/t kh@u và thư-ng ñư,c hiAu là vi c nâng cao tr trsng c a các nhóm hàng có hàm lư,ng ch' bi'n cao, hàm lư,ng ch/t xám cao hay mang lTi giá trB gia tăng cao và gi)m tr trsng các s)n ph@m chm 3 giai ñoTn s)n xu/t, gia công gi)n ñơn hay còn gsi là s)n ph@m thô hay m8i sơ ch' ChuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u cũng ñư,c hiAu là s% chuyAn dBch t+ xu/t kh@u các s)n ph@m sV dWng nhi5u lao ñJng sang các s)n ph@m sV dWng nhi5u v n như ñi n tV, máy móc thi't bB, s)n ph@m công ngh ph6n m5m

Như v$y, ch/t lư,ng c a hàng hóa xu/t kh@u phW thuJc vào hàm lư,ng công ngh , hay m c ñJ ch' bi'n c a s)n ph@m mà hàm lư,ng ch' bi'n c a s)n ph@m lTi phW thuJc vào công ngh s)n xu/t s)n ph@m ñó và cũng có thA nói, công ngh s)n xu/t s)n ph@m cao tTo ra s)n ph@m có ch/t lư,ng cao hay s)n ph@m ph c tTp

1.2.5 S/ chuy>n d#ch cơ c6u hàng xu6t kh9u qua chA s PRODY và EXPY Như trên ñã nói, s% chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u là s% tăng lên v5 mqt tr trsng c a nhóm hàng xác ñBnh trong cơ c/u Cũng theo phân tích trên v5 chm s PRODY thì vi c tăng lên c a chm s này theo th-i gian khác nhau ph)n ánh s% tăng lên v5 mqt ch/t lư,ng c a hàng hóa hoqc nhóm hàng xu/t kh@u và s% tăng lên v5 mqt giá trB c a chm s này là do hai y'u t là tr trsng xu/t kh@u và GDP bình quân ñ6u ngư-i c a mJt qu c gia nào ñó Trong ñó, tr trsng xu/t kh@u

c a mJt nhóm hàng hóa lTi ñư,c xác ñBnh bQng giá trB xu/t kh@u c a nhóm hàng này trong tFng giá trB xu/t kh@u và giá trB xu/t kh@u c a nhóm hàng xu/t kh@u ñư,c xác ñBnh như sau:

Tgi = Si x Pi

Trong ñó : Tgi là trB giá xu/t kh@u c a nhóm hàng hóa xu/t kh@u th i ; Si là

s lư,ng xu/t kh@u hàng hóa i và Pi là ñơn giá xu/t kh@u(chưa có thu' giá trB gia tăng) c a nhóm hàng hóa th i

Như v$y, nguPn g c c a s% thay ñFi c a chm s PRODY hay EXPY có thA quy v5 mJt trong các y'u t là GDP bình quân hoqc s lư,ng hay ñơn giá xu/t kh@u thay ñFi

1.2.6 Các y!u t quy!t ñ#nh ñ!n cơ c6u hàng xu6t kh9u và chuy>n d#ch cơ c6u hàng xu6t kh9u

Trư8c tiên ph)i nói t8i Adam Smith v8i khái ni m v5 “L,i th' tuy t ñ i” trong thương mTi qu c t' có thA ñư,c coi là nghiên c u cơ c/u hàng xu/t kh@u c a mJt nư8c s‚ bao gPm các loTi hàng hóa có “l,i th' tuy t ñ i” t c là chi phí lao ñJng tiêu hao ñA s)n xu/t ra mqt hàng ñó là th/p hơn mJt cách tuy t ñ i so v8i m c tiêu hao lao ñJng ñA s)n xu/t ra cùng loTi hàng hóa ñó 3 qu c gia khác Như v$y, y'u t quy't ñBnh ñA mJt loTi hàng hóa ñư,c xu/t kh@u là chi phí lao ñJng

Ti'p ñ'n là lý thuy't “l,i th' so sánh” c a David Ricardo cũng có thA gi)i thích v5 y'u t mang tính quy't ñBnh ñ'n CCHXK c a mJt nư8c s‚ bao gPm các mqt hàng có “l,i th' so sánh” t c là vi c s)n xu/t ra mqt hàng ñó ñư,c coi là ít b/t

l,i hơn s)n xu/t mJt mqt hàng khác và nư8c này v"n có thA xu/t kh@u mqt hàng này

ñA ñFi l/y mqt hàng mà mình b/t l,i hơn Y'u t quy't ñBnh 3 ñây v"n là lao ñJng Haberler (1936) gi)i thích v5 l,i th' so sánh theo cách ti'p c$n v5 chi phí cơ hJi Khi ñó n'u mJt trong hai qu c gia có chi phí cơ hJi th/p hơn trong s)n xu/t mJt s)n ph@m thì s‚ có l,i th' so sánh v5 mqt hàng này Chi phí s)n xu/t s)n ph@m

3 ñây không chm bao gPm lao ñJng mà t/t c) các nguPn l%c khác và công ngh Như v$y, có thA nói y'u t quy't ñBnh cho cơ c/u hàng xu/t kh@u theo lý thuy't này bao gPm nhi5u y'u t thuJc v5 nguPn l%c c a mJt qu c gia ñó là lao ñJng, tài nguyên,

cơ c/u hàng xu/t kh@u theo lý thuy't HO chính là nguPn l%c c a qu c gia ñó mà 3 ñây là hai y'u t là lao ñJng và v n Trong cơ c/u xu/t kh@u s‚ bao gPm các mqt hàng ch a nhi5u y'u t dPi dào hơn là y'u t không dPi dào hay nói cách khác tr trsng c a các mqt hàng này ph)i chi'm ưu th' trong cơ c/u xu/t kh@u ñA mang lTi l,i th' so sánh cho qu c gia ñó trong thương mTi qu c t'

Như vRy, lý thuy t HO có th% là cơ s- cho các nư c xây d ng m t cơ c)u xu)t kh,u cho mình Tuy nhiên, có th% th)y ñ8i v i các nư c phát tri%n có lHi th vC v8n

và công ngh$ thì cơ c)u xu)t kh,u c;a hJ sW bao g/m các sKm ph,m chNa nhiCu v8n và công ngh$, còn ñ8i v i các nư c ñang phát tri%n nhu c u v8n còn ñang r)t

l n thì sKn ph,m xu)t kh,u c;a hJ sW ch; y u chNa nhiCu lao ñ ng vì lao ñ ng thưYng là y u t8 mà các nư c này có lHi th Nhưng m t v)n ñC ñFt ra là, ñây có phKi là m t cơ c)u có ch)t lưHng và có là m t cơ c)u xu)t kh,u bCn vZng trong dài hDn ñ8i v i các nư c này hay không ?, Câu trK lYi là không(theo lý thuy t vC ch)t

lưHng c;a cơ c)u hàng xu)t kh,u) Do vRy, các nư c ñang duy trì cơ c)u bao g/m các hàng hóa d/i dào lao ñ ng c n phKi có s thay ñBi hư ng vC vi$c nâng cao ch)t lưHng c;a cơ c)u này theo các nghiên cNu ñã ch] ra ñ% ñKm bKo ngu/n lHi mang vC t^ xu)t kh,u trong dài hDn

Như v$y, có thA nói các y'u t quy't ñBnh ñ'n cơ c/u hàng xu/t kh@u c a mJt nư8c mà các nghiên c u trên nói ñ'n chính là nguPn l%c c a các qu c gia hay là ñi5u ki n s)n xu/t trong nư8c ñáp ng cho xu/t kh@u

Ngoài các y'u t )nh hư3ng ñ'n CDCCHXK như các lý thuy't ñã ñư,c tác gi) tFng quan, còn có thêm các y'u t xu/t phát t+ th%c tiZn như sau:

X MWc tiêu, quan ñiAm và ñBnh hư8ng phát triAn kinh t' xã hJi nói chung và riêng cho lĩnh v%c thương mTi qu c t' hay ñBnh hu8ng cho CDCCHXK ðây có thA nói là cách nhìn nh$n 3 t6m vĩ mô thuJc v5 các cơ quan nhà nư8c và ñư,c coi như

là con ñư-ng ñi cho các bư8c ti'p theo Có thA nói, nhong ñBnh hư8ng là r/t quan trsng nó như là mJt hành lang quy ñBnh các hoTt ñJng liên quan không ñi ch ch hư8ng ñã ñ5 ra ðBnh hư8ng là thA hi n chi'n lư,c t$p trung nguPn l%c cho CDCCHXK nhQm thúc ñ@y quá trình này Do v$y, ñBnh hư8ng t t và t6m nhìn xa v8i xu th' phát triAn c a th' gi8i s‚ có )nh hư3ng tích c%c t8i hoTt ñJng xu/t nh$p kh@u nói chung và CDCCHXK nói riêng

X Cơ ch' chính sách khuy'n khích xu/t kh@u và chuyAn dBch cơ c/u xu/t kh@u

Có thA nói, vi c mJt qu c gia t$p trung nguPn l%c hay tTo ñi5u ki n thu$n l,i cho

vi c thay ñFi tr trsng c a các nhóm hàng trong cơ c/u hàng xu/t kh@u ñư,c thông qua chính sách khuy'n khích c a chính ph vào các nhóm hàng nQm trong mWc tiêu, ñBnh hư8ng tăng trư3ng ñA ñáp ng ch y'u cho thB trư-ng xu/t kh@u th' gi8i Do v$y, các chính sách này s‚ )nh hư3ng ñ'n CDCCHXK theo hư8ng khuy'n khích

c a các chính sách ñó Tuy nhiên m c ñJ tác ñJng nhi5u hay ít còn tùy thuJc vào

m c ñJ phù h,p c a các chính sách ñó hay hi u qu) th%c t' c a các chính sách

X CuJc cách mTng khoa hsc kc thu$t trên th' gi8i Có thA nói, y'u t công ngh ñóng vai trò r/t quan trsng trong vi c tTo nên mJt cơ c/u xu/t kh@u mà các nư8c ñ5u hư8ng t8i hi n nay ñó là cơ c/u xu/t kh@u v8i tr trsng chi'm ưu th' c a

các nhóm hàng có hàm lư,ng ch' bi'n cao hay nói cách khác công ngh chính là y'u t tTo nên ch/t lư,ng c a cơ c/u xu/t kh@u S% phát triAn mTnh m‚ c a khoa hsc kc thu$t trên th' gi8i ñã tác ñJng ñ'n s% thay ñFi cơ c/u kinh t' c a các nư8c trên th' gi8i theo hư8ng phát triAn các ngành dBch vW dqc bi t là dBch vW ch/t lư,ng cao như tài chính, b)o hiAm, ngân hàng Bên cTnh ñó là các ngành công ngh cao, công ngh sinh hsc không ô nhiZm môi trư-ng ðPng th-i v8i quá trình này là s% ñi5u chmnh cơ c/u xu/t kh@u cho phù h,p c a các qu c gia nhQm tranh th nguPn l,i thu ñư,c t+ xu/t kh@u cho tăng trư3ng và phát triAn kinh t' c a qu c gia mình 1.3 FDI vsi chuyyn dzch cơ cuu hàng xuut khwu

1.3.1 Dòng FDI và xu6t kh9u

M i quan h gioa FDI và xu/t kh@u ñư,c thA hi n qua nhi5u hình th c Imad A.Moosa (2002) cho rQng mJt vài bQng ch ng chm ra rQng các chi nhánh hay các công ty con 3 nư8c ngoài thu-ng có xu hư8ng nh$p kh@u các linh ki n và thi't bB t+ các công ty mˆ (MNCs) ñóng 3 qu c gia ñi ñ6u tư, do v$y làm gia tăng dòng thương mTi[110] Tuy nhiên, các tranh lu$n diZn ra là m i quan h gioa FDI và dòng thương mTi là thay th' hay bF sung FDI và thương mTi là thay th' vì chúng là hai mô hình thay th' c a ñ6u vào Bên cTnh ñó, FDI không thay th' mà thúc ñ@y xu/t kh@u vì FDI cho phép các hãng thi't l$p mJt cơ s3 phân ph i rJng hơn do v$y

nó cho phép dòng s)n ph@m c a hs ñư,c bán 3 thB trư-ng nư8c ngoài nhi5u hơn Hơn th' noa, n'u các chi nhánh 3 nư8c ngoài có thA s)n xu/t hàng hóa rŠ hơn và xu/t kh@u chúng v5 nư8c c a hs, khi ñó FDI d"n ñ'n tăng xu/t kh@u c a nư8c ti'p nh$n ñ6u tư và tăng nh$p kh@u c a nư8c ñ6u tư

Markusen (1983) và Markusen (1984) cho rQng khi các hãng FDI phWc vW thB trư-ng nư8c ngoài bQng cách thi't l$p các nhà máy 3 ñó cung ng các s)n ph@m

gi ng như 3 trong nư8c(horizontal FDI) s‚ làm cho xu/t kh@u t+ nư8c ñi ñ6u tư sang nư8c ti'p nh$n ñ6u tư gi)m, khi ñó FDI và xu/t kh@u là thay th' nhau FDI và xu/t kh@u ñư,c coi là bF sung trong trư-ng h,p các công ty ña qu c gia phân tách các công ñoTn s)n xu/t 3 nhi5u nư8c ñA t$n dWng m c th/p hơn v5 giá c) c a các

y'u t s)n xu/t (Vertical FDI) CW thA là giai ựoTn s)n xu/t mà t$p trung nhi5u lao ựJng không c6n kc năng ựư,c t$p trung mJt nư8c có m c lương th/p Sau ựó, sẰ xu/t kh@u thành ph@m t+ nư8c này ra thB trư-ng(gia tăng xu/t kh@u t+ nư8c ti'p nh$n ự6u tư) Trong khi ựó, cũng có thA tăng vi c xu/t kh@u các s)n ph@m trung gian t+ nư8c ựi ự6u tư(thông qua MNCs) sang nư8c ti'p nh$n ự6u tư nơi mà có các chi nhánh c a MNCs[105], [106]

Mô hình Chi't Chung c a Dunning (1977)X OLI có thA ựư,c sV dWng ựA gi)i thắch m i quan h gioa FDI và xu/t kh@u thông qua cách th c ti'p c$n thB trư-ng th' gi8i v8i các l,i th' là O, L và I c a các công ty ựa qu c gia N'u các công ty này không ựTt ựư,c l,i th' v5 vB trắ (L) 3 nư8c ti'p nh$n ự6u tư nhưng có l,i th' I

và O thì hs sẰ ti'n hành xu/t kh@u thay vì FDI Khi ựó, FDI và xu/t kh@u có m i quan h thay th' nhau Trong trư-ng h,p nư8c ti'p nh$n ự6u tư có l,i th' v5 vB trắ

và l,i th' I thì FDI sẰ x)y ra cùng v8i xu/t kh@u Khi ựó, FDI và xu/t kh@u là bF sung cho nhau [83]

Bên cTnh các nghiên c u v5 mqt lý thuy't còn có nhi5u nghiên c u th%c nghi m v5 m i quan h gioa FDI và xu/t kh@u v8i phTm vi nghiên c u cho mJt nư8c, khu v%c, hoqc ngành hàng v8i các k't qu) hẸn h,p v5 FDI và xu/t kh@u cW thA cho dòng vào và dòng ra c a FDI

Andreas Johnson(2006) nghiên c u m i quan h c a FDI và xu/t kh@u c a nư8c s3 tTi thuJc vùng đông Á bQng vi c sV dWng s li u xu/t kh@u và FDI t+ năm 1988X2003 ựA tắnh toán và sV dWng cho mô hình kiAm ựBnh v8i bi'n ựJc l$p là xu/t kh@u trên ự6u ngư-i, hai bi'n ựJc l$p là dòng vào FDI trên ự6u ngư-i và dòng ra FDI trên ự6u ngư-i K't lu$n cho th/y, dòng FDI vào khu v%c này có )nh hư3ng quan trsng và tắch c%c ự'n xu/t kh@u, còn dòng FDI ựi ra thì tác gi) không tìm ựư,c

m i liên h [98]

Xiangyang Zhang, Wei Liu(2008) ti'n hành nghiên c u th%c nghi m v5 tác ựJng c a FDI ự'n xu/t kh@u s)n ph@m linh ki n vi ựi n tV cho hai trư-ng h,p c a Trung Qu c và Hàn Qu c bQng mô hình kiAm ựBnh gi)n ựơn : Export = C + a*FDI K't qu) thu ựư,c là c mJt ựPng ựôla FDI vào Trung Qu c sẰ thúc ự@y 5% c a xu/t kh@u và 3 Hàn Qu c là 11% [127]

Vinaye Dey Ancharaz (2003) cũng ti'n hành nghiên c u v5 tác ñJng c a FDI ñ'n hoTt ñJng xu/t kh@u và cTnh tranh xu/t kh@u 3 nư8c ñang phát triAn Mauritius K't lu$n rút ra là FDI là dWng cW ñA phát triAn xu/t kh@u, nhưng không có tác ñJng mTnh m‚ ñ'n cTnh tranh xu/t kh@u Nghiên c u cũng th)o lu$n các hư8ng chi'n lư,c v5 chính sách FDI nhQm thu hút nguPn v n này cho khu v%c kinh t' ñáng chú

ý c a Mauritius như d t may [78]

Nigel Pain và Katharine Wakelin (1998) nghiên c u m i quan h v5 FDI và xu/t kh@u 3 11 nư8c OECD t+ năm 1971 Nghiên c u sV dWng c) dòng FDI vào và dòng FDI ra cho t+ng nư8c bQng mô hình kiAm ñBnh v8i bi'n phW thuJc là logarit

kh i lư,ng xu/t kh@u 3 khu v%c công nghi p ch' bi'n, các bi'n ñJc l$p là dòng FDI (lnOUTi) vào, dòng FDI (lnIni) ra, c6u c a th' gi8i v5 hàng hóa i (Si), ch/t lư,ng

c a s)n ph@m (RQ) K't qu) cho th/y m c ñJ )nh hư3ng c a FDI có s% thay ñFi ñ i v8i t+ng nư8c trong ñó dòng vào c a FDI có )nh hư3ng dương còn dòng ñi ra c a FDI thì ngư,c lTi

Singh, Harinder và Kwang W Jun (1999) nghiên c u v5 dòng vào c a FDI và xu/t kh@u và cho th/y FDI và xu/t kh@u 3 Trung Qu c có m i quan h bF sung FDI

có )nh hư3ng tích c%c trong thúc ñ@y xu/t kh@u c a Trung Qu c[117]

Có thA th/y, các nghiên c u lý thuy't và th%c nghi m v5 FDI và m i quan h xu/t kh@u ñư,c thA hi n mJt cách chung nh/t FDI làm bi'n ñFi dòng thương mTi vào các nư8c ñi ñ6u tư và nư8c ti'p nh$n do v$y, xét v5 mqt nào ñó s‚ có tác ñJng ñ'n cơ c/u hàng xu/t kh@u và chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u t+ phía c) hai nư8c

1.3.2 FDI v.i chuy>n d#ch cơ c6u hàng xu6t kh9u

1.3.2.1 Dòng FDI thay th và bB sung v i chuy%n d'ch cơ c)u hàng xu)t kh,u Theo như các phân tích v5 dòng FDI thay th' xu/t kh@u t c là các ch ñ6u tư cung ng các s)n ph@m gi ng như trong nư8c mình s)n xu/t 3 nư8c ti'p nh$n ñ6u

tư, thì có thA nói dòng FDI thay th' không có tác dWng ñ i v8i CDCCHXK vì mWc tiêu c a nhà ñ6u tư nư8c ngoài chm nhQm vào tiêu thW 3 thB trư-ng trong nư8c mà hs b… v n ch không ph)i dành cho xu/t kh@u

Khác v8i dòng FDI thay th', FDI bF sung th%c hi n ý ñP c a ch ñ6u tư nư8c ngoài ñA ti'n hành s)n xu/t s)n ph@m 3 nư8c ti'p nh$n ñ6u tư sau ñó xu/t kh@u tr3 lTi nư8c mình và thB trư-ng các nư8c khác, do v$y ít nhi5u thì dòng FDI này s‚ có tác dWng ñ i v8i CDCCHXK c a nư8c s3 tTi ñqc bi t là khi FDI ñ6u tư vào xây d%ng nhà máy, triAn khai công ngh , thi't bB máy móc ñA s)n xu/t s)n ph@m thuJc nhóm hàng nQm trong mWc tiêu c6n tăng cư-ng s)n xu/t cho xu/t kh@u ñA c)i ti'n

cơ c/u hàng xu/t kh@u c a nư8c ti'p nh$n ñ6u tư Tuy nhiên, c6n lưu ý là ñi5u này còn tùy thuJc vào ý ñBnh c a nhà ñ6u tư nư8c ngoài mà b)n thân hs cũng phW thuJc ñi5u ki n s)n xu/t th%c t' trong nư8c mình và l,i th' có ñư,c t+ nư8c s3 tTi ví dW như chi phí s)n xu/t th/p là mJt trong các l%a chsn c a nhà ñ6u tư Vi c chm t$n dWng y'u t chi phí s)n xu/t th/p c a FDI s‚ là ñiAm b/t l,i cho nư8c ti'p nh$n ñ6u

tư khi hs chm ti'n hành s)n xu/t các s)n ph@m sV dWng các y'u t ñ6u vào tương ñ i

rŠ 3 nư8c s3 tTi ñA xu/t kh@u mà không chú ý vào ñ6u tư trang thi't bB công ngh m8i ñA s)n xu/t, ch' tTo s)n ph@m có hàm lư,ng ch' bi'n, kc thu$t cao ñA xu/t kh@u v5 nư8c hs cũng như các nư8c khác, trong khi ñây m8i là ñi5u nư8c ti'p nh$n mong ñ,i 3 các ch ñ6u tư nư8c ngoài trong c gSng c)i thi n cơ c/u xu/t kh@u theo hư8ng ti'n bJ c a mình ði5u này cũng ñòi h…i “ngh thu$t” trong thu hút và

sV dWng v n FDI c a nư8c ti'p nh$n ñ6u tư ñA phWc vW cho l,i ích c a mình mà 3 ñây là CDCCHXK theo mWc tiêu ñã ñBnh trư8c

1.3.2.2 Các phân tích khác vC FDI v i CDCCHXK

* Tác ñ ng c;a FDI t i s thay ñBi cơ c)u hàng xu)t kh,u

Có thA nói, )nh hư3ng c a FDI ñ'n chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u thA

hi n 3 vi c thu hút FDI ñA thúc ñ@y chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u theo các hư8ng nâng cao ch/t lư,ng c a cơ c/u xu/t kh@u thA hi n:

Th nh/t là tăng tr trsng các mqt hàng ch' bi'n, các mqt hàng ch' bi'n sâu, các mqt hàng có hàm lư,ng kc thu$t cũng như ch/t xám cao vì ñây là các mqt hàng xu/t kh@u mang lTi nguPn l,i trong dài hTn khi các mqt hàng xu/t kh@u sV dWng nhi5u nguPn l%c t% nhiên bB m/t d6n l,i th' ði5u này có nghĩa là c6n tăng cư-ng thu hút ñ6u tư vào công ngh s)n xu/t, ch' bi'n các mqt hàng mà FDI chính là

nguPn v n v8i l,i th' v5 công ngh , kinh nghi m m3 rJng thB trư-ng và qu)n lý s‚ ñáp ng ñư,c yêu c6u trên n'u có ñBnh hư8ng và chính sách sV dWng th$t s% mang lTi hi u qu)

Th hai, vi c t$p trung FDI phWc vW cho CDCCHXK hay c)i ti'n cơ c/u hàng xu/t kh@u theo hư8ng nâng cao tr trsng c a các mqt hàng ch' bi'n cao và ch' bi'n sâu v8i mWc tiêu tTo ra các mqt hàng xu/t kh@u có ch/t lư,ng cao, mang lTi giá trB gia tăng cao ðây là mJt ñòi h…i mang tính khách quan ñA có thA duy trì nguPn l,i mang lTi t+ xu/t kh@u ñ)m b)o tính Fn ñBnh và lâu dài ñqc bi t khi quá trình hJi nh$p qu c t' c a Vi t Nam ngày càng sâu và rJng Tuy nhiên, v/n ñ5 nâng cao giá trB gia tăng c a s)n ph@m không ñơn gi)n vì còn phW thuJc vào nhi5u y'u t , có thA xem xét thêm v5 giá trB gia tăng c a s)n ph@m trong m i quan h v8i y'u t chi phí trung gian qua công th c sau:

Trong ñó :

GO : TFng giá trB s)n xu/t

VA : Giá trB gia tăng

IC : Chi phí trung gian s‚ d"n ñ'n giá bán s)n ph@m ra thB trư-ng s‚ cao, ñi5u này không nhong )nh hư3ng ñ'n kh) năng cTn tranh c a s)n ph@m mà còn làm gi)m giá trB gia tăng mang lTi t+ tiêu thW s)n ph@m ñó

BJ ph$n IC bao gPm toàn bJ chi phí v$t ch/t và dBch vW mua ngoài phWc vW cho quá trình s)n xu/t Trong ñó chi phí v$t ch/t mua ngoài là toàn bJ nguyên v$t

li u chính, phW, nhiên li u, công cW dWng cW còn chi phí dBch vW mua ngoài, thuê ngoài như v$n t)i, qu)ng cáo, tư v/n BJ ph$n IC chính là bJ ph$n chính c/u thành nên giá thành c a s)n ph@m N'u chi phí IC cao s‚ d"n ñ'n giá thành s)n ph@m cao

và ngư,c lTi, có thA s‚ làm cho giá bán s)n ph@m s‚ cao ’ Vi t Nam giá thành s)n ph@m thư-ng cao hơn Trung Qu c và các nư8c trong khu v%c t+ 20X30%

T+ công th c trên ta có: VA = GOX IC (1.6) Cũng dZ dàng th/y giá trB IC nQm trong tFng giá trB ñ6u ra hay nói ñơn gi)n là doanh thu bán s)n ph@m xu/t kh@u bao gPm c) IC và VA

Do v$y, n'u giá bán xu/t kh@u không thay ñFi hoqc tăng ch$m hoqc gi)m

xu ng do các bi'n ñJng c a xu/t kh@u(export fluctuation) thì giá trB IC càng tăng lên thì giá trB gia tăng c a s)n ph@m càng gi)m và ngư,c lTi Có thA tFng k't 3 B)ng 1.1 như sau :

B|ng 1.1: Các trư}ng h^p tăng giá trz giá tăng cea s|n phwm

và s|n phwm xuut khwu

Trư}ng h^p

X Do bi'n ñJng tăng c a thB trư-ng X Có thA có nhưng không b5n vong Giá c a hàng

X ChSc chSn và b5n vong hơn vì ñương nhiên mJt s)n ph@m ñã ch' bi'n s‚ có giá bán cao hơn cũng s)n ph@m cùng loTi xu/t thô hoqc s)n ph@m có ch/t lư,ng cao hơn thì giá bán s‚ cao hơn

X Do thB trư-ng tăng nhu c6u mua… X Cũng chm tăng có gi8i hTn trong mJt th-i gian nh/t

ñBnh ch không thA tăng mãi và m c ñJ r i ro cũng r/t cao

X Do bi'n ñJng c a thB trư-ng XKhó x)y ra do xu hư8ng tăng lên c a giá c) thB

trư-ng th' gi8i ñ i v8i nguyên li u ñ6u vào và tình trTng khan hi'm, cTn ki t tài nguyên

Giá mua vào

X ði5u này có kh) năng x)y ra hơn n'u ngành công nghi p phW tr, phát triAn ñăc bi t là các ngành hàng

là mWc tiêu thúc ñ@y cho xu/t kh@u

Ngu/n : TBng hHp c;a tác giK

* Ghi chú : Gi) ñBnh các y'u t khác không thay ñFi

Theo nghiên c u c a GS.TS Vũ ThB Ngsc Phùng v5 ch/t lư,ng tăng trư3ng kinh t' c a Vi t Nam thì t c ñJ tăng IC 3 Vi t Nam ñã và ñang có xu hư8ng tăng lên, tr l IC/GO cũng ñang tăng lên và ñưa ra nhi5u nguyên nhân d"n ñ'n tình trTng này trong ñó có các lý do sau:

X Do các chi phí dBch vW như qu)ng cáo, ti'p thB, tư v/n tăng lên cùng v8i s% phát triAn c a cơ ch' thB trư-ng c a Vi t Nam

X Trình ñJ kc thu$t công ngh lTc h$u c a h th ng máy móc thi't bB d"n ñ'n

vi c tiêu hao nguyên nhiên v$t li u trên mJt ñơn vB s)n ph@m cao hơn nhi5u so v8i các nư8c trong khu v%c và trên th' gi8i

X MJt nguyên nhân quan trsng là s)n xu/t c a Vi t Nam phW thuJc quá nhi5u vào nh$p kh@u nguyên nhiên v$t li u t+ nư8c ngoài nh/t là khi giá c) các y'u t trung gian ñ6u vào cho s)n xu/t ñang có xu hư8ng gia tăng ’ Vi t Nam các ngành

d t may nh$p kh@u 80% bông xô, da gi6y nh$p kh@u 80% nguyên li u da, các ngành v$t li u xây d%ng, nh%a, thép, ñP g‰, ñi n tV, xe máy,ô tô ñ5u ph)i nh$p kh@u t+ 70X80% nguyên li u ñ6u vào t+ nư8c ngoài MJt trong các hi n trTng c a Vi t Nam ñó

là các doanh nghi p FDI cũng có tr l IC r/t cao t+ nh$p kh@u nguyên v$t li u t+ nư8c ngoài, trong khi ñó ñi5u hs mong mu n là c6n có các ngành công nghi p phW

tr, phát triAn ñA gi)m IC nh$p kh@u, song s% phát triAn c a khu v%c h‰ tr, doanh nghi p FDI 3 Vi t Nam lTi quá kém

Cũng theo nghiên c u này thì mô hình tăng trư3ng kinh t' có thA ñư,c vi't dư8i dTng :

Trong ñó : g là t c ñJ tăng trư3ng

l, k là t c ñJ tăng c a các y'u t săn xu/t là lao ñJng và v n

t là tác ñJng c a khoa hsc công ngh

Theo ñó tăng trư3ng kinh t' theo hai hư8ng Th nh/t là tăng trư3ng kinh t' theo chi5u rJng ñó là tăng thu nh$p nh- tăng quy mô v5 v n, s lư,ng nguPn lao ñJng và khai thác tài nguyên Hư8ng th hai là tăng trư3ng theo chi5u sâu d%a vào tác ñJng c a y'u t công ngh làm nâng cao năng su/t lao ñJng, nâng cao hi u qu)

sV dWng v n Y'u t này ñư,c gsi là nhân t năng su/t tFng h,p (TFP) ð i v8i các nư8c ñang phát triAn trong giai ñoTn ñ6u các y'u t lao ñJng và tài nguyên còn có thA khai thác ñư,c thì áp dWng tăng trư3ng theo chi5u rJng, tuy nhiên khi hJi nh$p kinh t' sâu rJng cùng v8i tác ñJng c a xu th' phát triAn mTnh m‚ c a khoa hsc công ngh thì hư8ng ñi trên không còn phù h,p mà c6n k't h,p ñPng th-i v8i khai thác l,i th' so sánh v5 lao ñJng và tài nguyên v8i nâng cao tác ñJng c a nhân t TFP [42]

Như v$y, có thA nói vai trò quan trsng c a công ngh ự i v8i ch/t lư,ng tăng trư3ng kinh t' nói chung và ch/t lư,ng c a xu/t kh@u nói riêng đó là vi c tham gia

c a công ngh ựA nâng cao hàm lư,ng ch' bi'n c a s)n ph@m, hT giá thành s)n ph@m d"n ự'n tăng VA c a s)n ph@m xu/t kh@u Tuy nhiên mJt th%c trTng là công ngh c a Vi t Nam còn r/t lTc h$u vắ dW như thi't bB trong ngành cơ khắ lTc h$u hơn

4 th$p kr so v8i mqt bQng c a th' gi8i, trong nông nghi p thi'u công ngh b)o qu)n

và ch' bi'n s)n ph@m nông nghi p d"n ự'n tình trTng xu/t kh@u c a ngành này v"n

ch y'u là 3 dTng xu/t thô và sơ ch' Bên cTnh ựó, có r/t ắt công ngh nguPn ựư,c nh$p t+ các nư8c phát triAn mà ch y'u là nh$p t+ các nư8c ựang phát triAn và các nư8c công nghi p m8i

Song khu v%c FDI 3 Vi t Nam ựư,c coi là có th' mTnh v5 công ngh hoqc có trình ựJ công ngh tương ự i ựPng bJ và phF c$p so v8i các nư8c trong khu v%c

Do v$y, sV dWng FDI mJt cách có hi u qu) ựA thúc ự@y CDCCHXK, c)i ti'n cơ c/u hàng xu/t kh@u theo hư8ng nâng cao tr trsng hàng ch' bi'n ựA t+ ựó tăng giá trB xu/t kh@u, tăng VA c a s)n ph@m xu/t kh@u là v/n ự5 r/t có ý nghĩa th%c tiZn và c6n ph)i th%c hi n ự i v8i hoTt ựJng xu/t kh@u c a Vi t Nam

Th ba là tăng tr trsng c a các mqt hàng xu/t kh@u m8i Trong ựó, các mqt hàng m8i là các mqt hàng ựư,c quan ni m là l6n ự6u tiên có mqt trên thB trư-ng và m8i hoàn toàn nhưng cũng có thA là các mqt hàng ựã có 3 thB trư-ng trong nư8c song l6n ự6u tiên ựư,c xu/t kh@u ra nư8c ngoài Bên cTnh ựó, mqt hàng m8i là các s)n ph@m ựư,c c)i ti'n t+ s)n ph@m ựã có do sV dWng nguyên li u m8i ựA s)n xu/t hoqc do áp dWng quy trình s)n xu/t m8i

Tuy nhiên, có thA nh$n th/y m/u ch t c a nhóm hàng m8i là phW thuJc nhi5u vào công ngh sV dWng cho s)n xu/t s)n ph@m Do v$y, có thA nói nguPn v n FDI sẰ có vai trò r/t l8n trong ựóng góp tTo ra s)n ph@m m8i n'u nguPn v n này th%c s% ựư,c sV dWng có hi u qu) ựqc bi t là ựóng góp cho nâng cao trình ựJ công ngh

và sV dWng công ngh phWc vW cho s)n xu/t hàng xu/t kh@u ựqc bi t là các nhóm ngành hàng c6n nâng cao tr trsng nQm trong chi'n lư,c chuyAn dBch cơ c/u hàng xu/t kh@u

Tuy nhiên, vi c ñBnh hư8ng thu hút và sV dWng FDI ñA thúc ñ@y CDCCHXK theo hư8ng trên c6n lưu ý ñ'n ñqc ñiAm c a dòng v n FDI ñó là dòng ch)y theo l,i nhu$n CW thA là dòng v n FDI s‚ ch)y vào các ngành có kh) năng mang lTi l,i nhu$n cao cho các nhà ñ6u tư, ñi5u này ñã làm m/t cân ñ i gioa các ngành, gioa các ngành c6n t$p trung phát triAn và các ngành khuy'n khích nhưng dòng v n FDI cũng không ch)y vào ví dW như ngành nông nghi p c a Vi t Nam Do v$y không thA ñA dòng v n FDI t% ñi5u ti't mà c6n có ñBnh hư8ng chính sách cW thA rõ ràng vào t+ng ngành hàng xu/t kh@u kA c) nhong ưu ñãi cW thA cho t+ng nhóm ngành hàng trong ñó t$p trung cho các nhóm ngành hàng là mWc tiêu c a quá trình c)i ti'n

cơ c/u xu/t kh@u

* Y u t8 ñ u vào và ñ u ra c;a FDI v i CDCCHXK

Có thA nói FDI cũng bao gPm hai y'u t là ñ6u vào c a FDI và ñ6u ra c a FDI C) hai y'u t này ñ5u có m i quan h v8i CDCCHXK

X Y u t8 ñ u vào c;a FDI v i CDCCHXK

Trư8c tiên ta th/y FDI có thA do nhi5u bên cùng tham gia góp v n có thA là phía Vi t Nam và các nhà ñ6u tư nư8c ngoài Trong Lu$n án này sV dWng ñA phân tích là FDI th%c hi n c a bên nư8c ngoài, ñó là s v n th%c t' mà bên nư8c ngoài tham gia ñóng góp ñA triAn khai xây d%ng, mua sSm thi't bB máy móc ñA phWc vW hoTt ñJng s)n xu/t kinh doanh

Khái ni$m vC y u t8 ñ u vào c;a FDI

Có thA nói, cách hiAu chung nh/t v5 FDI là ñA bSt ñ6u hoTt ñJng s)n xu/t kinh doanh thì nhà ñ6u tư nư8c ngoài c6n b… ra mJt lư,ng v n c6n thi't Lư,ng v n này

có thA biAu hi n bQng ti5n hoqc tài s)n khác như tài s)n c ñBnh hou hình như máy móc, thi't bB, dây chuy5n công ngh và tài s)n c ñBnh vô hình như bQng phát minh, sáng ch', bí quy't công ngh , thương hi u, nhãn hi u s)n ph@m… Như vRy,

có th% hi%u y u t8 ñ u vào c;a FDI là s8 v8n th c t c;a nhà ñ u tư nư c ngoài bd

ra ngay tDi thYi ñi%m ban ñ u hoFc bB sung ñ% ti n hành tri%n khai hoDt ñ ng sKn xu)t kinh doanh - m t lĩnh v c nào ñó ñưHc ñăng ký và công nhRn tDi nư c ti p nhRn ñ u tư