luận án tiến sĩ vai trò của nhà nước đối với thị trường tài chính ở việt nam

luận án tiến sĩ vai trò của nhà nước đối với thị trường tài chính ở việt nam

Tôi xin cam ñoan b n lu n án này là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k#t qu nêu trong lu n án là trung th%c và có ngu(n g c rõ ràng

L-i cam ựoan

CHƯƠNG I: NH NG V N đ CƠ B N V TH! TRƯ NG TÀI CHÍNH

VÀ VAI TRÒ C&A NHÀ NƯ'C TRONG PHÁT TRI)N TH! TRƯ NG

TÀI CHÍNH TRONG N N KINH T+ TH! TRƯ NG

7

1.1.4 Các công c+ c a th6 trư-ng tài chắnh 17 1.1.5 Các ch th2 tham gia th6 trư-ng tài chắnh 23 1.1.6 Nh0ng ựiEu ki n cFn thi#t ự2 phát tri2n th6 trư-ng tài chắnh 26 1.2 Vai trò c?a nhà nư@c trong phát triDn th6 trư8ng tài chắnh 31 1.2.1 Cơ sG lý lu n vE vai trò c a Nhà nưJc trong nEn kinh t# th6 trư-ng 31 1.2.2 Cơ sG lý lu n vE vai trò c a Nhà nưJc trong phát tri2n TTTC 36 1.2.3 Vai trò c a nhà nưJc ự i vJi th6 trư-ng tiEn t 44 1.2.4 Vai trò c a nhà nưJc ự i vJi th6 trư-ng ch ng khoán 48 1.2.5 Các nhân t nh hưGng ự#n ho@t ựMng qu n lý Nhà nưJc ự i vJi TTTC 52 1.3 Kinh nghiFm v3 quHn lý nhà nư@c ựLi v@i sN phát triDn TTTC

c?a mOt sL nư@c trên thQ gi@i

54

1.3.1 Vai trò qu n lý nhà nưJc ự i vJi s% phát tri2n TTTC Trung Qu c 54 1.3.2 Vai trò qu n lý nhà nưJc ự i vJi s% phát tri2n TTTC Nh t B n 62 1.3.3 Vai trò qu n lý nhà nưJc ự i vJi s% phát tri2n TTTC G các nưJc

trong khu v%c đông Nam Á

66

1.3.4 MMt s bài hRc rút ra tT vi c nghiên c u kinh nghi m vE qu n lý

nhà nưJc trong phát tri2n TTTC c a mMt s nưJc trên th# giJi

71

2.1.1 Th6 trư-ng tiEn t c a Vi t Nam 75

2.2 Vai trò c?a Nhà nư@c trong quá trình hình thành và phát triDn

c?a th6 trư8ng tài chính ViFt Nam

95

2.2.1 Vai trò c a Nhà nưJc trong vi c hình thành và phát tri2n th6

trư-ng tiEn t G Vi t Nam

95

2.2.2 Vai trò c a Nhà nưJc trong vi c hình thành và phát tri2n th6

trư-ng v n G Vi t Nam

122

CHƯƠNG 3: GI I PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ C&A NHÀ NƯ'C

TRONG PHÁT TRI)N TH! TRƯ NG TÀI CHÍNH VIVT NAM TH I

triDn th6 trư8ng tài chính ViFt Nam

166

3.2.1 Nh0ng gi i pháp nhVm nâng cao vai trò c a Nhà nưJc trong phát

tri2n th6 trư-ng tiEn t

166

3.2.2 Nh0ng gi i pháp nhVm nâng cao vai trò c a Nhà nưJc trong phát

tri2n th6 trư-ng ch ng khoán

181

3.2.3 Gi i pháp t@o s% g1n k#t, ñ(ng bM gi0a TTTT và TTCK 195

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH C&A TÁC GI

TÀI LIVU THAM KH O

CCQðT Ch ng chX quY ñFu tư

CK&TTCK Ch ng khoán và th6 trư-ng ch ng khoán

NHTM NN Ngân hàng thương m@i nhà nưJc

NHTMCP Ngân hàng thương m@i c\ phFn

TPKB Tín phi#u kho b@c

TPCQðP Trái phi#u chính quyEn ñ6a phương

TTGDCK Trung tâm giao d6ch ch ng khoán

TTGDCK HN Trung tâm giao d6ch ch ng khoán Hà NMi

TTGDCK Tp.HCM Trung tâm giao d6ch ch ng khoán thành ph H( Chí MinhTTTC Th6 trư-ng tài chính

TTLKCK Trung tâm lưu kí ch ng khoán

SGDCK.HN SG giao d6ch ch ng khoán Hà NMi

SGDCK Tp.HCM SG giao d6ch ch ng khoán thành ph H( Chí Minh UBCKNN Uc ban ch ng khoán Nhà nưJc

Se HIVU TÊN B NG Trang 1.1 TX l ti#t ki m G mMt s nưJc đông Nam Á 67

1.2 T\ng giá tr6 trái phi#u trong nưJc bVng nMi t năm

2.3 Quy mô kh i lưhng niêm y#t và giá tr6 giao d6ch ch ng

khoán niêm y#t trên toàn th6 trư-ng năm 2007

Se HIVU TÊN BI)U ðg Trang 2.1 Tình hình huy ñMng v n c a các NHTM tT năm 2004g2009 77 2.2 Tăng trưGng tín d+ng c a các NHTM tT năm 2004g2009 78 2.3 Tăng trưGng c a doanh s giao d6ch ngo@i t trên TTLNH 81 2.4 Bi#n ñMng c a tc giá USD/USD trong 2 năm 2008g2009 82 2.5 T\ng hhp k#t qu trúng thFu tín phi#u Kho b@c tT 2001 g 2009 85 2.6 Dijn bi#n chX s VNgIndex tT ngày 03/01/2006 ñ#n 6/8/2008 91

2.7 Dijn bi#n lãi su`t c a NHNN Vi t Nam th-i gian qua (2002g

Se HIVU TÊN SƠ ðg Trang

L I M ð U

1 Tính chp thiQt c?a ñ3 tài

TT sau ð@i hMi ð ng toàn qu c lFn th VI ñ#n nay, Vi t Nam ñưhc xem là mMt trong nh0ng qu c gia chuy2n ñ\i thành công và sau hơn 2 th p kc ñ\i mJi ñã ñ@t ñưhc nhiEu thành t%u quan trRng trong phát tri2n nEn kinh t# th6 trư-ng ñ6nh hưJng

xã hMi ch nghĩa, trong ñó có th6 trư-ng tài chính (TTTC) ð#n nay TTTC Vi t Nam ñã ñưhc hình thành vE cơ b n và có th2 khpng ñ6nh s% phát tri2n c a TTTC là ñMng l%c quan trRng góp phFn phát tri2n các lo@i th6 trư-ng khác trong nEn kinh t# như th6 trư-ng hàng hoá, d6ch v+; th6 trư-ng s c lao ñMng; th6 trư-ng b`t ñMng s n; th6 trư-ng khoa hRc, công ngh ,…Th%c tijn quá trình hình thành các th6 trư-ng trên th# giJi và G nưJc ta cho th`y TTTC là mMt trong nh0ng y#u t c`u thành không th2 thi#u ñưhc trong nEn kinh t# th6 trư-ng, có vai trò ñsc bi t quan trRng ñ i vJi vi c huy ñMng ti#t ki m và phân b\ các ngu(n v n TTTC phát tri2n lành m@nh là nhân t thi#t y#u ñ m b o \n ñ6nh kinh t# vĩ mô, nâng cao kh năng c@nh tranh c a nEn kinh t# và thúc ñty kinh t# phát tri2n bEn v0ng

Tuy nhiên, nhìn mMt cách t\ng th2 và nghiêm túc vE quá trình hình thành và s% phát tri2n nhanh chóng vTa qua c a TTTC Vi t Nam, chúng tôi cho rVng còn có nhiEu v`n ñE t(n t@i, h@n ch# TTTC Vi t Nam ñst trong t\ng th2 phát tri2n các lo@i th6 trư-ng trong nEn kinh t#, vnn chưa ñáp ng ñưhc yêu cFu phát tri2n nhanh và bEn v0ng c a nEn kinh t# Vi t Nam, ñsc bi t là trong b i c nh hMi nh p kinh t# qu c t# Trong các th6 trư-ng bM ph n c a TTTC, ñsc bi t là TTCK, các y#u t c`u thành th6 trư-ng (cung, cFu, hàng hoá, giá c , cơ ch# thanh toán g giao d6ch, môi trư-ng th# ch# ) cũng chưa ñưhc hình thành và v n hành mMt cách ñ(ng bM Vì v y, s% phát tri2n nhanh chóng vE quy mô c a TTCK Vi t Nam trong vài năm trG l@i ñây ñã và ñang có nhiEu mâu thunn vJi cơ ch# ñiEu hành còn nhiEu b`t c p, nsng vE hành chính

c a các cơ quan qu n lý nhà nưJc trong lĩnh v%c này Có th2 khpng ñ6nh, s% hình thành và phát tri2n c a TTTC cFn có s% tác ñMng c a nhiEu nhân t , nh`t là vai trò ñsc bi t quan trRng c a Nhà nưJc ñ2 tTng bưJc thi#t l p và v n hành th6 trư-ng theo ñúng nghĩa c a nó, nhVm khai thác tính ưu vi t c a TTTC ph+c v+ s% nghi p công nghi p hoá, hi n ñ@i hoá ñ`t nưJc

Lý thuy#t kinh t# và kinh nghi m c a các nưJc, nh`t là các nưJc có nEn kinh t# chuy2n ự\i, cho th`y phát tri2n TTTC là mMt công vi c r`t ph c t@p và tn ch a nhiEu r i ro Vì v y, nhà nưJc ph i nv l%c ự2 thư-ng xuyên hoàn chXnh khuôn kh\ pháp lý và cơ ch# qu n lý; t\ ch c bM máy ựiEu hành ho@t ựMng, qu n lý th6 trư-ng ự2 ựiEu chXnh và t@o ựiEu ki n thúc ựty s% v n hành thông thoáng c a th6 trư-ng, ựáp

ng yêu cFu phát tri2n kinh t# ự`t nưJc trong tTng th-i kỳ theo m+c tiêu ựã ựE ra Xu`t phát tT nh0ng lý do trên tác gi ựã chRn v`n ựE: "Vai trò c?a nhà nư@c trong viFc phát triDn th6 trư8ng tài chắnh j ViFt Nam" làm ựE tài nghiên c u lu n

án ti#n sĩ

2 Mkc ựắch nghiên clu

Lu n án t p trung nghiên c u nh0ng v`n ựE sau :

g Nghiên c u nh0ng v`n ựE lý lu n cơ b n vE TTTC và vai trò c a nhà nưJc

ự i vJi s% phát tri2n c a TTTC

g đánh giá ựúng nh0ng k#t qu ự@t ựưhc, phân tắch và làm rõ nh0ng h@n ch#, b`t c p c a các cơ quan nhà nưJc trong vi c th%c hi n ch c năng qu n lý nhà nưJc

ự i vJi TTTC G nưJc ta

g đE xu`t, ki#n ngh6 các chắnh sách, gi i pháp ự2 xây d%ng cơ ch# qu n lý thông thoáng, lu t pháp ự(ng bM, liên k#t chst chz b o ự m nhà nưJc th%c hi n t t vai trò c a mình t@o ựiEu ki n cho TTTC nưJc ta phát tri2n ngày càng hoàn thi n

3 đLi tưmng và phnm vi nghiên clu

Lu n án t p trung nghiên c u vai trò c a nhà nư c ự i v i th trư ng tài chắnh Vi t Nam nói chung và các th6 trư-ng bM ph n bao g(m: th trư ng ti n t (TTTT) và th trư ng ch ng khoán (TTCK) nói riêng trong giai ựo@n tT năm 2000 (th-i ựi2m TTCK Vi t Nam chắnh th c ựi vào ho@t ựMng) ự#n năm 2009

Lu n án chX bàn vE nh0ng v`n ựE chung, mang tắnh vĩ mô mà không ựi sâu vào các v`n ựE có tắnh ch`t kY thu t

4 Phương pháp nghiên clu

đ2 nghiên c u vai trò c a nhà nưJc trong vi c phát tri2n TTTC G Vi t Nam, tác gi s{ d+ng nh0ng phương pháp nghiên c u sau:

Phương pháp k" th#a: trong quá trình nghiên c u, tác gi sz khai thác s

li u tT nhiEu ngu(n như: các Báo cáo thư-ng niên c a NHNN, UBCKNN; các k# ho@ch phát tri2n kinh t# g xã hMi c a Chính ph và Niên giám th ng kê hàng năm

c a T\ng c+c Th ng kê Ngoài ra, tác gi cũng khai thác và s{ d+ng thêm các k#t

qu nghiên c u, ñánh giá trong và ngoài nưJc vE phát tri2n th6 trư-ng tài chính c a

Vi t Nam trong th-i gian qua ñ2 ñ i chi#u, so sánh ph+c v+ cho m+c tiêu nghiên

c u c a lu n án

Phương pháp nghiên c u ñ nh lư'ng: ñưhc s{ d+ng ñ2 ñánh giá quy mô c a TTTT và TTCK Cơ sG d0 li u ch y#u thu th p tT k#t qu ho@t ñMng giao d6ch c a các th6 trư-ng tT năm 2000 ñ#n năm 2009

Phương pháp phân tích, t*ng h'p: s{ d+ng trong quá trình nghiên c u lý thuy#t và hoàn thi n lu n án K#t qu tT vi c thu th p thông tin, tT các mô hình x{

lý s li u sz ñưhc dijn gi i và phân tích th%c tr@ng TTTT và TTCK; ñánh giá vai trò nhà nưJc trong phát tri2n TTTC nói chung TTTT và TTCK nói riêng D%a trên nh0ng k#t qu phân tích, t\ng hhp ñ2 ñE xu`t phương hưJng, m+c tiêu, cơ ch#, gi i pháp nhVm b o ñ m nhà nưJc th%c hi n t t vai trò c a mình trong phát tri2n TTTC

G Vi t nam trong th-i gian tJi

5 Tình hình nghiên clu

Phát tri2n TTTC là v`n ñE s ng còn ñ i vJi s% phát tri2n kinh t#, xã hMi mvi

qu c gia, nhưng ñây là v`n ñE h#t s c nh@y c m, ph c t@p, do ñó ñã thu hút ñưhc s% quan tâm nghiên c u c a nhiEu nhà qu n lý, nhà khoa hRc trong và ngoài nưJc 5.1 Tình hình nghiên c u ngoài nư c

Trong tác phtm Financial markets and institutions, tác gi Anthony Saunders ñã phân tích nh0ng bM ph n c`u thành c a TTTC và m i quan h gi0a các bM ph n Anthony cho rVng các trung gian tài chính (g(m ngân hàng và các ñ6nh ch# tài chính khác) có vai trò r`t quan trRng ñ i vJi s% phát tri2n c a TTTC Tuy v y TTTC cũng không th2 thi#u s% tham gia c a các ch th2 khác như nhà ñFu tư, ngư-i ti#t ki m ðsc bi t, ông nh`n m@nh vai trò quan trRng c a Nhà nưJc ñ i vJi s% phát tri2n c a th6 trư-ng, nh`t là trong giai ño@n ñFu Tuy nhiên, Anthony l@i không ñE c p ñ#n mMt cách c+ th2 các phương th c ñiEu chXnh và tác ñMng th6 trư-ng c a Nhà nưJc

Tác gi c a lu n án ti#n sY Engstrom, Eric Capen vJi ựE tài ỘEssays on financial market risk premiumsỢ t@i ự@i hRc COLUMBIA, MY l@i ựE c p ự#n vai trò

c a nhà nưJc trong vi c ựiEu ti#t và h@n ch# nh0ng r i ro chắnh tr6, r i ro ự@o ự c và

r i ro thông tin có nguy cơ làm s+p ự\ TTTC, ựsc bi t là G các qu c gia có nEn kinh t# chuy2n ự\i như Mexico, Brazil, HungaryẦvv Tác gi Terada, Akiko trong lu n

án ti#n sY b o v t@i đ@i hRc GEORGE WASHINGTON vJi tiêu ựE Imperfect financial market, macroeconomic volatility, and 'sudden stop' of capitalinflows l@i cho rVng s% thi#u hoàn thi n c a TTTC là nguyên nhân ch y#u dnn ự#n s% d6ch chuy2n ựMt ngMt c a các dòng v n luân chuy2n ragvào nEn kinh t#, tT ựó gây nên nh0ng kh ng hoàng nghiêm trRng vE s n xu`t, ựFu tư và xu`t nh p khtu Trong phFn khuy#n ngh6, tác gi cũng cho rVng n#u Chắnh ph các nưJc đông Nam Á có mMt h

th ng Ộc nh báo sJmỢ thì cuMc kh ng hoàng tài chắnh g tiEn t năm 1997 ựã không ự2 l@i nh0ng di ch ng nsng nE ự i vJi nEn kinh t#

Nikiforos T Laopodis trong bài báo Financial market liberalization and stock market efficiency: the case of Greece ựăng trên t@p chắ Managerial Finance (s 29 g kỳ 4 năm 2003) l@i cho rVng, s% cam k#t c a Chắnh ph vE m c ựM t% do hoá c a TTTC là nhân t quan trRng quy#t ự6nh hi u qu c a th6 trư-ng c\ phi#u

Nó không nh0ng làm tăng tắnh thanh kho n cho các c\ phi#u giao d6ch trên th6 trư-ng mà còn giúp cho các dòng v n qu c t# luân chuy2n, kắch thắch s% phát tri2n

c a các nEn kinh t#

Nhìn chung, các công trình nghiên c u G nưJc ngoài, dưJi nhiEu giác ựM khác nhau ựEu nh`n m@nh vai trò quan trRng c a Nhà nưJc ự i vJi s% phát tri2n c a TTTC Tuy nhiên, ựa phFn các nghiên c u k2 trên là nghiên c u ự6nh lưhng nên các khuy#n ngh6 và ựE xu`t chắnh sách không nhiEu Trong b i c nh Vi t Nam, TTTC ựang trong giai ựo@n ựFu hình thành và phát tri2n, cơ sG d0 li u chưa ự m b o ựM tin

c y ự2 có th2 ựưa ra nh0ng bVng ch ng ự6nh lưhng thì vi c áp d+ng nh0ng k#t qu nghiên c u trên tẦ ra không phù hhp

5.2 V tình hình nghiên c u trong nư c

TTTC ựã thu hút ựưhc s% quan tâm c a không chX các nhà qu n lý, nhà ựFu tư

mà k2 c các nhà nghiên c u trong nưJc Không k2 nh0ng bài vi#t t n m@n trên các báo và t@p chắ, ựã có khá nhiEu công trình nghiên c u công phu v`n ựE này vắ d+:

đE tài khoa hRc c`p nhà nưJc KX01.07 thuMc chương trình khoa hRc c`p nhà nưJc giai ựo@n 2001g2005 KX.01 ỘPhát tri,n ự.ng b0 các lo i th1 trư3ng trong n4n kinh t5 th1 trư3ng ự1nh hư6ng xã h0i ch9 nghĩaỢ do GS.TS Nguyjn đình Hương ch nhi m ựã nghiên c u khá sâu vE TTTC như là mMt bM phFn c`u thành h th ng các lo@i th6 trư-ng G Vi t Nam TTTC G Vi t Nam ựưhc ựánh giá là còn khá sơ khai và nhiEu khi#m khuy#t Các tác gi cho rVng s% can thi p c a Nhà nưJc là nhân t quy#t ự6nh s% ra ự-i c a TTCK Vi t Nam năm 2000 Tuy nhiên s% can thi p c a Nhà nưJc trong th-i gian qua l@i tẦ ra không hi u qu ự i vJi s% phát tri2n c a th6 trư-ng

đE tài khoa hRc c`p BM năm 2001, mã s B2001.38.17 do PGS.TS Lê đ c L0 ch nhi m ỘGi;i pháp phát tri,n ự.ng b0 th1 trư3ng tài chắnh > Vi?t Nam hi?n nayỢ l@i cho rVng vi c ra ự-i c a TTCK năm 2000 là quá sJm Các ựiEu ki n cFn thi#t cho th6 trư-ng ho@t ựMng là chưa ự , trong khi ựó các cơ quan qu n lý th6 trư-ng l@i thi#u kinh nghi m và y#u trong công tác ựiEu hành, s{ d+ng quá nhiEu các bi n pháp hành chắnh ự2 can thi p và th6 trư-ng Chắnh vì v y, TTCK G Vi t Nam có d`u hi u không \n ự6nh và thi#u minh b@ch

Trong cu n sách ỘTh1 trư3ng tài chắnh Vi?t Nam A ThBc tr ng, vCn ự4 và gi;i pháp chắnh sáchỢ xu`t b n năm 2004 do TS Võ Trắ Thành ch biên ựã khái quát nh0ng v`n ựE lý lu n cơ b n vE TTTC; trình bày nh0ng mnu hình c`u trúc tài chắnh trên th# giJi, kinh nghi m phát tri2n TTTC c a mMt s nưJc ựang phát tri2n và chuy2n ự\i Các tác gi ựã mô t b c tranh t\ng th2 vE TTTC Vi t Nam, ựsc trưng

c a s% phát tri2n các th6 trư-ng c`u thành c a TTTC g(m: th6 trư-ng tiEn t , th6 trư-ng c\ phi#u, th6 trư-ng trái phi#u, th6 trư-ng tắn d+ng ngân hàng, tT ựó chX ra nh0ng b`t c p, y#u kém c a TTTC Vi t Nam đ(ng th-i, ựưa ra mMt s quan ựi2m

và gi i pháp chắnh sách nhVm phát tri2n và hoàn thi n TTTC Vi t Nam

đE tài Khoa hRc C`p bM "ThBc tr ng và gi;i pháp hoàn thi?n h? thDng pháp luEt cho sB phát tri,n c9a th1 trư3ng tài chắnh và d1ch vF tài chắnh" do tác gi Nguyjn TrRng Nghĩa làm ch nhi m ựã ựE c p mMt s gi i pháp xây d%ng h th ng pháp lu t ự2 thúc ựty s% phát tri2n c a TTTC G Vi t Nam Tuy nhiên chưa ựE c p nhiEu vE vai trò c a Nhà nưJc ự i vJi s% phát tri2n c a TTTC Can thi p ự#n m c ựM nào và như th# nào vnn ựang là mMt câu hẦi chưa có l-i gi i ựáp

ðE tài Khoa hRc C`p bM "Gi;i pháp phát tri,n d1ch vF tài chính A k5 toán trong ñi4u ki?n h0i nhEp kinh t5 quDc t5" c a tác gi TS ðsng Thái Hùng và Nguyjn Th6 Mùi làm ch nhi m ñã nghiên c u ñưhc mMt khía c@nh c a phát tri2n TTTC, ñó là phát tri2n s n phtm d6ch v+ tài chính

Các công trình nghiên c u trên, hosc nghiên c u mMt cách toàn di n vE chi#n lưhc phát tri2n TTTC c a Vi t Nam, hosc nghiên c u sâu vE các thành t khác nhau

c a TTTC như: TTTT và ngân hàng, TTCK Tuy nhiên, chưa th`y ñE tài nào nghiên

c u chuyên sâu vE vai trò c a Nhà nưJc trong vi c phát tri2n TTTC, v`n ñE này chX ñưhc ñE c p như là mMt phFn không th2 thi#u ñưhc c a các ñE tài nghiên c u

6 Ý nghĩa c?a viFc nghiên clu

g Thông qua vi c nghiên c u, Lu n án góp phFn làm sáng t… mMt s v`n ñE

cơ b n vE TTTC và nh`t là vai trò c a nhà nưJc trong phát tri2n TTTC

g TT s% phân tích có h th ng th%c tr@ng vai trò c a nhà nưJc trong phát tri2n TTTC Vi t Nam th-i gian qua, Lu n án sz ñưa ra nh0ng ñánh giá khách quan vE nh0ng k#t qu ñã ñ@t ñưhc cũng như nh0ng h@n ch#, t(n t@i và nguyên nhân c a nh0ng h@n ch#, t(n t@i cFn kh1c ph+c ñ2 phát huy vai trò c a nhà nưJc trong phát tri2n TTTC Vi t Nam th-i gian tJi

g Xu`t phát tT th%c tijn vai trò c a nhà nưJc trong phát tri2n TTTC Vi t Nam trong th-i gian qua, Lu n án ñã ñE xu`t các gi i pháp g1n vJi quan ñi2m, ñ6nh hưJng và chi#n lưhc phát tri2n TTTC Vi t Nam ñ#n năm 2015, tFm nhìn 2020, nhVm góp phFn nâng cao vai trò và hoàn thi n cơ ch# qu n lý, ñiEu hành c a nhà nưJc trong phát tri2n TTTC Vi t Nam th-i gian tJi

7 KQt chu c?a Luqn án

Ngoài phFn m+c l+c, danh m+c ch0 vi#t t1t, l-i nói ñFu, nMi dung c a Lu n

án ñưhc chia thành 3 chương C+ th2 là :

Chương 1: Nhrng vhn ñ3 cơ bHn v3 th6 trư8ng tài chính và vai trò c?a nhà nư@c trong phát triDn th6 trư8ng tài chính trong n3n kinh tQ th6 trư8ng

Chương 2: ThNc trnng vai trò c?a nhà nư@c trong phát triDn th6 trư8ng tài chính j ViFt Nam

Chương 3: GiHi pháp nâng cao vai trò c?a nhà nư@c trong phát triDn th6 trư8ng tài chính ViFt Nam trong th8i gian t@i

Chương 1

NH NG V N ð CƠ B N V TH! TRƯ NG TÀI CHÍNH

VÀ VAI TRÒ C&A NHÀ NƯ'C TRONG PHÁT TRI)N TH! TRƯ NG TÀI

CHÍNH TRONG N N KINH T+ TH! TRƯ NG

1.1 TuNG QUAN V TH! TRƯ NG TÀI CHÍNH

1.1.1 Khái niFm th6 trư8ng tài chính

Kinh t# hàng hoá ngày càng phát tri2n, s% phân công lao ñMng xã hMi ngày càng sâu s1c, trong xã hMi xu`t hi n hai nhóm ngư-i: nhóm nh0ng ngư-i thi#u v n, cFn tìm ngu(n tài trh cho ho@t ñMng s n xu`t kinh doanh hosc tiêu dùng và nhóm ngư-i ti#t ki m có v n dư thTa mu n tìm cách sinh lhi Như v y, trong nEn kinh t# lúc này ñã xu`t hi n cung và cFu vE v n NEn kinh t# nói chung và các ch th2 k2 trên nói riêng sz không có cơ hMi phát tri2n n#u cung và cFu vE v n chưa gsp ñưhc nhau Lúc ñFu ngư-i thTa v n và ngư-i thi#u v n sz tìm cách gsp nhau mMt cách tr%c ti#p và t% phát HR tho thu n vJi nhau, qua ñó mMt ngư-i sz s{ d+ng v n c a ngư-i kia trong mMt th-i gian nh`t ñ6nh vJi ñiEu ki n hoàn tr ñúng th-i h@n kho n

v n ban ñFu và mMt kho n “hoa h(ng” tương x ng, ñưhc gRi là lãi VJi phương

th c này, nhu cFu c a hai bên sz ñưhc tho mãn Tuy nhiên, theo cách này chi phí giao d6ch (exchange cost) sz r`t cao bGi c ngư-i cFn v n và ngư-i có v n ñEu có th2 m`t r`t nhiEu chi phí như: chi phí th-i gian, chi phí ñhi ch- và tìm ki#m ñ i tác,

th m chí m`t ñi c nh0ng cơ hMi trong kinh doanh ñ2 gsp ñưhc nhau [31]

Nhưhc ñi2m trên ñưhc kh1c ph+c vJi s% xu`t hi n c a mMt nhóm ngư-i ñ ng

ra làm trung gian gi0a ngư-i cFn v n và ngư-i có v n HR giúp cho ngư-i cFn v n

và ngư-i có v n gsp nhau dj dàng hơn lúc ñó xu`t hi n các trung gian tài chính (ngân hàng thương m@i, quY tín d+ng…) Tuy nhiên, nhu cFu v n c a nEn kinh t# ngày càng cao, nh`t là ngu(n v n trung và dài h@n Trong khi ñó, các trung gian tài chính không th2 ch ñMng ñáp ng ñFy ñ nhu cFu này Mst khác vì ph@m vi l%a chRn phương án cho vay c a ch th2 cung ng v n còn h@n h‹p Lãi su`t ngân hàng không ph i lúc nào cũng h`p dnn ngư-i có tiEn g{i tiEn vào ngân hàng VE phía ngư-i cFn v n cũng không ph i luôn luôn dj dàng vay v n c a ngân hàng, nh`t là khi th%c hi n các phương án ñFu tư có s% r i ro và m@o hi2m cao

Trong hoàn c nh ựó, bVng cách t@o ra nh0ng công c+ tài chắnh, ngư-i cFn v n

ựã tìm cách gsp tr%c ti#p nh0ng ngư-i thTa v n đó có th2 là gi`y nh hosc gi`y

ch ng nh n quyEn sG h0u mà sau này ựưhc gRi là ch ng khoán B n thân nh0ng ngư-i n1m gi0 ch ng khoán ựFu tiên chưa nghĩ ự#n chuy n mua ựi bán l@i chúng Nhưng sau này, cùng vJi s% phát tri2n c a nEn kinh t#, mMt th6 trư-ng dijn ra các ho@t ựMng mua ựi bán l@i nh0ng gi`y t- có giá ựã ựưhc hình thành Th6 trư-ng tài chắnh theo ựúng nghĩa c a nó xu`t hi n tT ựó [31] V y th6 trư-ng tài chắnh (TTTC)

là gì?

Hi n nay có nhiEu khái ni m khác nhau vE TTTC:

TTTC cũng ựưhc hi2u theo nghĩa chung nh`t là: t`t c nh0ng nơi mà t@i ựó dijn ra các ho@t ựMng trao ự\i liên quan tJi ngu(n l%c tài chắnh (financial resources) TTTC là th6 trư-ng trong ựó ngu(n tài chắnh ựưhc chuy2n tT ngư-i có

v n dư thTa sang ngư-i thi#u v n thông qua mMt phương th c th6 trư-ng nào ựó TTTC là t\ng hoà các m i quan h cung cFu vE v n, là môi trư-ng trong ựó h

th ng tài chắnh v n ựMng [31]

Nhà kinh t# hRc FREDERIC S.MISHKIN cho rVng: "TTTC là th6 trư-ng trong ựó v n ựưhc chuy2n tT nh0ng ngư-i hi n có dư thTa v n sang nh0ng ngư-i thi#u v nỢ [20, tr.35] Theo nghĩa ựó, TTTC t(n t@i G t`t c các nEn kinh t# mà G

ựó t(n t@i các quan h tiEn t đ i tưhng mua bán trên TTTC là mMt lo@i hàng hoá ựsc bi t g ựó là v n

TT nh0ng cách hi2u khác nhau vE TTTC, chúng ta có th2 th`y rVng khi ựE

c p ự#n TTTC không chX ựE c p tJi phương th c giao d6ch, công c+ tài chắnh ựưhc trao ự\i mà còn ựE c p tJi các ch th2 tham gia th6 trư-ng và cơ ch# giám sát Vi c chuy2n ự\i quyEn sG h0u và s{ d+ng các ngu(n tài chắnh trên TTTC ựưhc th%c hi n thông qua các phương th c giao d6ch và các công c+ tài chắnh nh`t ự6nh TTTC là nơi phát hành, mua bán, trao ự\i và chuy2n nhưhng các công c+ tài chắnh theo các quy t1c, lu t l ựã ựưhc quy ự6nh Vì v y, có th2 hi2u:

Th1 trư3ng tài chắnh là nơi diIn ra vi?c chuy,n giao các ngu.n tài chắnh m0t cách trBc ti5p hoJc gián ti5p giKa các ch9 th, kinh t5 v6i nhau thông qua nhKng phương thMc giao d1ch và công cF tài chắnh nhCt ự1nh nhNm tho; mãn quan h? cung cOu v4 vDn và mFc ựắch ki5m l3i

Như v y, ñ i tưhng mua bán trên TTTC là các ngu(n tài chính ng1n h@n hay dài h@n, chúng ñưhc chuy2n tT ch th2 thTa v n sang ch th2 thi#u v n thông qua các công c+ tài chính, ñó là các ch ng khoán TrưJc ñây, ch ng khoán ñưhc hi2u là lo@i gi`y t- có giá, t c là mMt gi`y ch ng nh n kho n tiEn mà ngư-i ta ñã ng ra và

có quyEn ñưhc hưGng nh0ng kho n lhi t c nh`t ñ6nh theo kỳ h@n Ví d+: công trái

do Nhà nưJc phát hành; các lo@i c\ phi#u, trái phi#u do các doanh nghi p hay t\

ch c tài chính phát hành và các d@ng kỳ phi#u, ch ng chX tiEn g{i, Tuy nhiên, vJi s% phát tri2n c a TTCK, ch ng khoán không chX th2 hi n dưJi d@ng các gi`y t- có giá

mà còn có th2 ghi l@i trên h th ng thi#t b6 ñi n t{, các quyEn ñưhc mua c\ phi#u, trái phi#u theo nh0ng ñiEu ki n nh`t ñ6nh ñã ñưhc th…a thu n trưJc (ch ng khoán phái sinh) Do v y, ch ng khoán ñưhc hi2u rMng hơn, ñó là các ch ng tT dưJi d@ng gi`y t- hosc ghi trên h th ng ñi n t{ xác nh n các quyEn và lhi ích hhp pháp c a ngư-i sG h0u ch ng tT ñó vJi ngư-i phát hành [10]

Ch ng khoán là phương ti n huy ñMng, t p trung ngu(n tài chính ñ i vJi nh0ng ch th2 cFn ngu(n tài chính, là phương ti n ñFu tư ñ2 thu l-i ñ i vJi nh0ng

ch th2 có thTa ngu(n tài chính Thu nh p mà nhà ñFu tư ch ng khoán thu ñưhc bao g(m c lhi t c thu ñưhc do bán quyEn s{ d+ng ngu(n tài chính và kho n lãi do bán l@i ch ng khoán cao hơn giá mua

Ch th2 tham gia TTTC là nh0ng pháp nhân hay th2 nhân ñ@i di n cho nh0ng ngu(n cung và cFu vE v n nhàn rvi tham gia trên TTTC, ch y#u là ngư-i ti#t ki m, các NHTM, công ty tài chính, công ty b o hi2m, quY ñFu tư, công ty môi giJi, các doanh nghi p, chính ph , hM gia ñình.v.v

1.1.2 Chlc năng c?a th6 trư8ng tài chính

Trong nEn kinh t# th6 trư-ng, TTTC có các ch c năng cơ b n sau ñây:

1.1.2.1 D3n ngu4n tài chính t# nh5ng ch th6 có kh8 năng cung ng ngu4n tài

chính ñ"n nh5ng ch th6 c:n ngu4n tài chính

TTTC ñóng vai trò là kênh dnn chuy2n v n tT nhà ñFu tư ñ#n nhà s n xu`t;

tT ngư-i cho vay g ngư-i ti#t ki m tJi ngư-i vay g ngư-i chi tiêu Vì v y, TTTC là nơi gsp g• gi0a cung và cFu ngu(n tài chính, là nơi thu hút m@nh mz mRi ngu(n tài chính nhàn rvi, chuy2n giao nh0ng ngu(n này cho các nhu cFu ñFu tư phát tri2n nhVm mG rMng s n xu`t kinh doanh, hosc th…a mãn nhu cFu khác nhau c a ch th2

cFn ngu(n tài chính TTTC ñưhc xem như cFu n i gi0a tích lũy và ñFu tư, gi0a ngư-i cung ngu(n tài chính và ngư-i cFn ngu(n tài chính Nó giúp hR gsp nhau cung ng ngu(n tài chính cho nhau dưJi hình th c mua bán các ch ng khoán, thông qua hai kênh tài trh, ñó là: tài chính tr%c ti#p và tài chính gián ti#p [20]

Sơ ñ4 1.1 Ch c năng d3n chuy6n v n c a TTTC

Ngu(n: [20] FREDERIC S.MISHKIN (2001), Ti4n t?, ngân hàng và th1 trư3ng tài chính A NXB Khoa hRc và KY thu t, Hà NMi

R kênh tài chính trBc ti5p: ngư-i ñi vay, vay v n tr%c ti#p tT ngư-i cho vay bVng cách bán ch ng khoán (còn gRi là công c+ tài chính gfinancial instruments)

Ch ng khoán là nh0ng trái quyEn (quyEn ñưhc hưGng) ñ i vJi thu nh p hosc tài s n tương lai c a ngư-i vay Ch ng khoán là tài s n có ñ i vJi ngư-i mua chúng, chúng l@i là tài s n nh ñ i vJi ngư-i hay doanh nghi p phát hành

R kênh tài chính gián ti5p: v n ñưhc chuy2n tT ngư-i cho vay tJi ngư-i vay thông qua trung gian tài chính Trung gian tài chính chuy2n v n tT ngư-i cho vay g ngư-i ti#t ki m sang ngư-i vay g ngư-i s{ d+ng và hR ki#m l-i bVng cách ñưa ra m c lãi su`t cao hơn m c lãi su`t mà hR ph i tr cho ngư-i g{i tiEn

TÀI CHÍNH GIÁN TI+P

CÁC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH

TÀI CHÍNH TRTC TI+P

1.1.2.2 Cung c?p kh8 năng thanh kho8n cho các ch ng khoán

TTTC là nơi các ch ng khoán ñưhc mua bán, trao ñ\i BGi v y, nh- có TTTC (c+ th2 là th6 trư-ng th c`p), các nhà ñFu tư có th2 dj dàng chuy2n ñ\i các ch ng khoán hR sG h0u thành tiEn hosc thành các ch ng khoán khác khi hR mu n Kh năng thanh kho n (kh năng chuy2n ñ\i thành tiEn) là mMt trong nh0ng y#u t quy#t ñ6nh tính h`p dnn c a ch ng khoán ñ i vJi các nhà ñFu tư Ch c năng cung c`p kh năng thanh kho n cho các ch ng khoán ñ m b o cho TTTC ho@t ñMng năng ñMng, hi u qu 1.1.2.3 Cung c?p thông tin kinh t" và ñánh giá giá tr doanh nghi p

BVng nh0ng phương ti n kY thu t và thông tin hi n ñ@i, TTTC là nơi cung c`p k6p th-i, chính xác nh0ng ngu(n thông tin cFn thi#t có liên quan ñ#n vi c mua bán các

ch ng khoán cho mRi thành viên c a th6 trư-ng (thông tin vE tình hình cung cFu tTng lo@i ch ng khoán trong nh0ng th-i ñi2m nh`t ñ6nh, vE tình hình phát tri2n kinh t#, vE s% thay ñ\i chính sách tài chínhgtiEn t …) Mst khác, TTTC (c+ th2 là trên th6 trư-ng chính th c) b1t buMc các doanh nghi p ph i công b các báo cáo tài chính, nh0ng thông tin vE doanh nghi p và ph i ñ m b o tính chính xác c a các thông tin ñó

TTTC ph n ánh “s c kh…e” c a nEn kinh t# qu c dân, ph n ánh các xu hưJng phát tri2n kinh t# ðiEu này có th2 th`y ñưhc thông qua s% bi#n ñMng c a chT sD giá chMng khoán Do ñó, chX s giá ch ng khoán ñưhc coi là "hàn th{ bi2u”

c a mMt nEn kinh t# VJi xu hưJng qu c t# hóa, TTTC còn ph n ánh xu hưJng phát tri2n c a kinh t# th# giJi

Mst khác, do giá tr6 c a công ty c\ phFn ph+ thuMc vào t\ng giá tr6 th6 trư-ng

c a các c\ phi#u ñang lưu hành Vì v y, thông qua giá c\ phi#u c a mMt công ty ngư-i ta có th2 ñánh giá ñưhc tình hình ho@t ñMng, k#t qu kinh doanh và giá tr6 c a doanh nghi p ñó

1.1.2.4 Là môi trư ng ñ6 nhà nư c thDc hi n chính sách ti n t và tài khóa

TTTC là nơi cung c`p các d0 li u, giúp cho nhà nưJc có bi n pháp ñiEu hoà, lưu thông tiEn t thông qua cơ ch# th6 trư-ng mG

Ch c năng này ñưhc th2 hi n thông qua vi c mua bán các trái phi#u, tín phi#u và các gi`y t- có giá khác c a NHTƯ trên TTTT Vi c nhà nưJc mua ch ng khoán vào có tác d+ng “bơm” thêm tiEn vào chu chuy2n kinh t# và ngưhc l@i, vi c bán ch ng khoán sz rút bJt lưhng tiEn kh…i chu chuy2n kinh t# Nhà nưJc cũng có

th2 thay đ\i lãi su`t tiEn g{i, tc l d% tr0 b1t buMc hosc lãi su`t tái chi#t kh`u đ2 th%c hi n điEu hồ lưu thơng tiEn t Ngồi ra, NHTƯ cũng cĩ th2 mua bán ngo@i t trên th6 trư-ng ngo@i h i đ2 điEu chXnh lưhng cung và cFu ngo@i t nhVm giúp chính

ph \n đ6nh tc giá h i đối

Mst khác, trong điEu ki n cĩ bMi chi NSNN, thì TTTC là nơi mà nhà nưJc ti#n hành vay nh dân chúng trong nưJc và vay các t\ ch c và cá nhân nưJc ngồi mMt cách dj dàng nh`t đ2 gi i quy#t thâm h+t ngân sách BVng cách phát hành các trái phi#u chính ph bVng đ(ng nMi t hosc ngo@i t , chính ph sz thu hút đưhc ngu(n tài chính to lJn đ2 bù đ1p bMi chi NSNN ðây cũng là gi i pháp tích c%c đ2 cân đ i ngân sách, bGi vì Nhà nưJc khơng ph i phát hành tiEn đ2 bù đ1p bMi chi ngân sách ðiEu này sz gĩp phFn gi m bJt nguy cơ l@m phát

1.1.3 Phân loni th6 trư8ng tài chính

TTTC r`t đa d@ng và phong phú vE cơng c+, th-i gian cung ng s{ d+ng ngu(n tài chính, cơ ch# ho@t đMng ð2 nghiên c u c`u trúc c+ th2 c a TTTC, chúng

ta cFn nghiên c u mMt vài cách phân lo@i TTTC theo các gĩc đM khác nhau

1.1.3.1 Phân loFi theo th i hFn c a các cơng cH tài chính

D%a vào th-i h@n s{ d+ng ngu(n tài chính, TTTC bao g(m: th1 trư3ng ti4n t? (th6 trư-ng ng1n h@n) và th1 trư3ng vDn (th6 trư-ng dài h@n)

(i) Th1 trư3ng ti4n t? (TTTT), là th6 trư-ng phát hành và mua bán các cơng c+ tài chính ng1n h@n, thơng thư-ng dưJi 1 năm như tín phi#u kho b@c, các kho n vay ng1n h@n gi0a các ngân hàng, hhp đ(ng mua l@i, ch ng chX tiEn g{i, thương phi#u

Theo nghĩa c\ đi2n, TTTT là th6 trư-ng liên ngân hàng thuFn túy Tuy nhiên,

tT th p kc 70 trG đi, TTTT đã mG rMng vJi s% tham gia c a nhiEu tác nhân kinh t# [34] Do v y, TTTT ngày nay đưhc hi2u như là nơi th%c hi n tồn bM nh0ng kho n vay gi0a các ch th2, trên cơ sG mMt hhp đ(ng hay gi`y t- cĩ giá nh`t đ6nh nhVm t@o ra s% cân bVng cung cFu tiEn t theo mMt giá nh`t đ6nh và theo mMt th-i h@n c+ th2 (thư-ng là dưJi 1 năm) Do tính ch`t ng1n h@n đĩ nên TTTT cung ng ngu(n tài chính cĩ kh năng thanh tốn cao và ngư-i tham d% ít b6 r i ro Lãi su`t trên TTTT đưhc hình thành tT cung và cFu v n trên th6 trư-ng và lãi su`t này b6 nh hưGng bGi s% can thi p c a NHTƯ

TTTT đưhc c`u thành bGi các th6 trư-ng bM ph n sau đây:

A Th1 trư3ng tín dFng ngUn h n, là th6 trư-ng truyEn th ng ñóng vai trò quan trRng trong TTTT, là ngu(n cung ng v n ng1n h@n ch y#u cho nEn kinh t# Ho@t ñMng trên th6 trư-ng ch y#u là ñi vay g huy ñMng v n và cho vay g s{ d+ng v n c a các NHTM Vì v y chính sách và cơ ch# ñiEu hành lãi su`t c a NHNN có vai trò ñsc bi t quan trRng trong vi c mG rMng hay thu h‹p ñ i vJi th6 trư-ng này

A Th1 trư3ng ti4n t? liên ngân hàng (n0i t? và ngo i t?), là th6 trư-ng v n ng1n h@n do NHTƯ t\ ch c ñ2 gi i quy#t nhu cFu c a các NHTM mu n trao ñ\i vJi nhau các kho n v n t@m th-i thTa G mMt s ngân hàng này vJi các kho n v n t@m th-i thi#u G mMt s ngân hàng khác thông qua các tài kho n c a hR G NHTƯ nhVm bù ñ1p s thi#u h+t quY d% tr0 b1t buMc, ñáp ng nhu cFu thanh toán c a khách hàng, bù ñ1p thi#u h+t trong thanh toán bù trT gi0a các ngân hàng Do ñó,

vi c tham gia th6 trư-ng này chX h@n ch# dành cho các ngân hàng và các t\ ch c tài chính tín d+ng ho@t ñMng theo quy ch# c a th6 trư-ng

Trong TTTT, th6 trư-ng liên ngân hàng ñưhc coi là h@t nhân c a TTTT Trên th6 trư-ng này, lãi su`t th6 trư-ng ñưhc hình thành trên cơ sG cung g cFu v n, vJi tính ch`t bán buôn Các m c lãi su`t trên th6 trư-ng liên ngân hàng ñưhc coi là các

m c lãi su`t tham chi#u cho vi c ñ6nh giá các công c+ nh khác

A Th1 trư3ng ti4n t? m> r0ng (th1 trư3ng m>), là th6 trư-ng mà các ch th2 tham gia ñưhc mG rMng hơn so vJi th6 trư-ng tiEn t liên ngân hàng, bao g(m các NHTM, các t\ ch c tài chính phi ngân hàng, các doanh nghi p, ngư-i môi giJi và công chúng… ðsc trưng c a th6 trư-ng là mua bán qua trung gian môi giJi tiEn t Giá c có th2 là giá ñ`u thFu hosc giá tho thu n Th6 trư-ng này là th6 trư-ng c a nh0ng nhà kinh doanh, nghĩa là hR bán ra ch ng khoán theo tTng lô nh…, l• vJi giá ñ6nh trưJc hosc bán ra nh0ng lo@i ch ng khoán lJn bVng cách ñ`u giá So vJi th6 trư-ng liên ngân hàng thì th6 trư-ng này có ch th2 tham gia mua bán rMng hơn còn cách th c mua bán cũng tương t% Do có các ch th2 ñưhc mG rMng và nghi p v+ trên th6 trư-ng mG ñã tr%c ti#p tác ñMng ñ#n kh năng cung ng tiEn cho nEn kinh t# nên ñây là môi trư-ng thu n lhi cho NHTƯ can thi p ñ2 ñiEu ti#t lưhng cung ng tiEn t thông qua vi c mua, bán các gi`y t- có giá ng1n h@n trên th6 trư-ng này

(ii) Th1 trư3ng vDn, là th6 trư-ng phát hành và mua bán các công c+ tài chính

có kỳ h@n trên mMt năm, hay chính là nơi gi i quy#t quan h cung cFu vE v n dài

h@n Trong nEn kinh t# th6 trư-ng phát tri2n, th6 trư-ng v n ñưhc c`u thành bGi các

bM ph n ch y#u sau ñây:

A Th1 trư3ng cho vay dài h n, là bM ph n th6 trư-ng v n dijn ra ho@t ñMng cho vay các ngu(n tài chính dài h@n gi0a ch th2 cung ng ngu(n tài chính dài h@n

và ch th2 cFn ngu(n tài chính dài h@n mà không cFn phát hành các ch ng khoán

A Th1 trư3ng tín dFng thuê mua hay cho thuê tài chính, là mMt bM ph n c a th6 trư-ng v n, trong ñó: Ngư-i cung ngu(n tài chính ñóng vai trò là ngư-i cho thuê cam k#t mua tài s n thi#t b6 theo yêu cFu c a ngư-i thuê (ngư-i s{ d+ng ngu(n tài chính) và n1m gi0 quyEn sG h0u ñ i vJi tài s n cho thuê Ngư-i cFn ngu(n tài chính s{ d+ng tài s n thuê và thanh toán tiEn thuê trong su t th-i h@n ñã ñưhc th…a thu n trong hhp ñ(ng Th-i h@n này ph i chi#m phFn lJn th-i gian h0u d+ng c a tài s n (th`p nh`t là 60% hosc 75% vòng ñ-i c a tài s n tùy theo quy ñ6nh c a mvi nưJc) T\ng s tiEn ngư-i thuê ph i tr cho ngư-i cho thuê ph i bVng hosc lJn hơn giá th6 trư-ng c a tài s n cho thuê vào th-i ñi2m ký hhp ñ(ng Khi k#t thúc th-i h@n thuê, bên thuê có quyEn chRn mua tài s n thuê vJi giá th`p hơn giá tr6 tài s n thuê t@i th-i ñi2m mua l@i

A Th1 trư3ng chMng khoán, là bM ph n ch y#u c a th6 trư-ng v n, là nơi dijn

ra ho@t ñMng mua bán các lo@i ch ng khoán trung và dài h@n

g Xét vE mst hình th c, các ho@t ñMng trao ñ\i mua bán, chuy2n nhưhng các

ch ng khoán chX là vi c thay ñ\i các ch th2 sG h0u ch ng khoán

g Xét vE mMt b n ch`t, ñây chính là quá trình chuy2n giao ngu(n tài chính tT

ch th2 này sang ch th2 khác Các ch th2 kinh t# huy ñMng ngu(n tài chính bVng cách phát hành các ch ng khoán là c\ phi#u, trái phi#u trên TTCK

CFn ph i lưu ý rVng, trong các bM ph n nói trên c a th6 trư-ng v n, TTCK là hình th c v n ñMng ñi2n hình vJi kh i lưhng giao d6ch và s c thu hút m@nh mz ñ i vJi các nhà ñFu tư • hFu h#t các nưJc có nEn kinh t# th6 trư-ng phát tri2n, TTCK luôn gi0 v6 trí ch y#u trong k#t c`u c a th6 trư-ng v n các nưJc Mst khác, n#u nhìn trên góc ñM bao quát thì th6 trư-ng v n và TTCK chX là hai tên gRi khác nhau

c a cùng mMt ñ6nh nghĩa vE th6 trư-ng tư b n (capital), trong ñó th6 trư-ng v n bi2u

hi n b n ch`t bên trong c a quá trình mua bán các ngu(n tài chính dài h@n, còn tên gRi TTCK là bi2u hi n bên ngoài, là hình th c c a các giao d6ch v n c+ th2 thông

qua các công c+ là các ch ng khoán dài h@n Vì nh0ng lý do nói trên, khi nói ñ#n th6 trư-ng v n dài h@n ngư-i ta thư-ng t p trung ch y#u vào th1 trư3ng chMng khoán 1.1.3.2 DDa theo phương th c huy ñIng ngu4n tài chính

D%a trên tiêu th c này, TTTC ñưhc chia thành: th1 trư3ng nV và th1 trư3ng vDn cW phOn

(i) Th1 trư3ng nV, là th6 trư-ng trong ñó ngư-i cFn v n huy ñMng d%a trên

vi c phát hành các công c+ nh như trái phi#u, tín phi#u, kỳ phi#u Th%c ch`t c a

vi c phát hành các công c+ nh này là nhà phát hành ñ ng ra ñi vay theo phương

th c có hoàn tr c g c và lãi Ngư-i cho vay không ch6u b`t c trách nhi m nào vE k#t qu ho@t ñMng s{ d+ng v n c a ngư-i vay và trong mRi trư-ng hhp, nhà phát hành ph i có trách nhi m hoàn tr theo các cam k#t ñã ñưhc xác ñ6nh trong hhp ñ(ng vay Các công c+ nh có th-i h@n xác ñ6nh, có th2 là ng1n h@n, trung h@n hay dài h@n ðsc ñi2m c a công c+ nh là d%a trên quan h vay mưhn; có th-i h@n, lãi su`t ñưhc `n ñ6nh trưJc, ngư-i sG h0u công c+ nh không có vai trò qu n lý trong công ty

(ii) Th1 trư3ng vDn cW phOn, là th6 trư-ng trong ñó ngư-i cFn v n huy ñMng

v n bVng cách phát hành các c\ phi#u bán cho nh0ng ngư-i có v n Ngư-i n1m gi0 c\ phi#u gRi là các c\ ñông, hR chính là các ch sG h0u công ty phát hành, vì v y hR

có quyEn ñưhc chia phFn lãi ròng và tài s n ròng c a công ty Khác vJi công c+ nh, c\ phi#u không có lãi c ñ6nh, mà c\ t c ph+ thuMc vào k#t qu kinh doanh c a các công ty phát hành Các c\ phi#u này ñưhc coi là nh0ng ch ng khoán dài h@n, vì chúng không quy ñ6nh th-i gian mãn h@n Ngư-i n1m gi0 c\ phi#u chX có th2 l`y l@i tiEn bVng cách bán l@i c\ phi#u ñó trên th6 trư-ng th c`p

1.1.3.3 Căn c vào sD luân chuy6n các ngu4n tài chính

D%a vào tiêu th c này, TTTC ñưhc chia thành: th1 trư3ng sơ cCp và th1 trư3ng thM cCp

(i) Th1 trư3ng sơ cCp, là nơi các nh0ng ch ng khoán mJi phát hành và ñưhc mua bán lFn ñFu tiên Do v y, th6 trư-ng này còn ñưhc gRi là th1 trư3ng cCp m0t

Trên th6 trư-ng sơ c`p, v n tT nhà ñFu tư ñưhc chuy2n sang nhà phát hành thông qua vi c nhà ñFu tư mua các ch ng khoán (g(m c\ phi#u, trái phi#u) mJi phát hành Do v y, thông qua th6 trư-ng này ngu(n v n v n ñMng mMt cách tr%c ti#p

tT ngư-i ñFu tư sang ch th2 phát hành ch ng khoán Th6 trư-ng sơ c`p ít quen thuMc

vJi cơng chúng đFu tư vì vi c bán ch ng khốn tJi nh0ng ngư-i mua đFu tiên đưhc ti#n hành theo nh0ng phương th c và đsc thù riêng, thơng thư-ng chX giJi h@n G mMt

s thành viên nh`t đ6nh, thư-ng là: Kho b@c Nhà nưJc, NHTƯ, các cơng ty phát hành, t p đồn b o lãnh phát hành Giá c ban đFu c a ch ng khốn mang tính quy đ6nh nhiEu hơn là do th6 trư-ng xác đ6nh, thư-ng là do t\ ch c phát hành quy#t đ6nh

Nh- cĩ th6 trư-ng sơ c`p mà ngu(n v n cFn huy đMng c a các cơng ty đưhc

ch ng khốn hố, v n c a cơng ty đưhc huy đMng thơng qua vi c phát hành ch ng khốn S% ho@t đMng c a th6 trư-ng sơ c`p chính là huy đMng ngu(n tài chính trong xã hMi chuy2n thành v n đFu tư cho nEn kinh t#

(ii) Th1 trư3ng thM cCp, là th6 trư-ng giao d6ch các ch ng khốn sau khi chúng đã đưhc phát hành trên th6 trư-ng sơ c`p Th6 trư-ng th c`p cịn đưhc gRi là th1 trư3ng cCp hai

Ho@t đMng trên th6 trư-ng th c`p dijn ra trong ph@m vi rMng hơn vJi t\ng

m c lưu chuy2n v n lJn hơn nhiEu so vJi th6 trư-ng sơ c`p Tuy nhiên, vi c mua bán ch ng khốn trên th6 trư-ng này khơng làm thay đ\i ngu(n v n c a t\ ch c phát hành mà th%c ch`t chX là quá trình luân chuy2n v n tT nhà đFu tư này sang nhà đFu tư khác trên th6 trư-ng Giao d6ch trên th6 trư-ng th c`p ph n ánh nguyên t1c c@nh tranh t% do, giá ch ng khốn trên th6 trư-ng th c`p do cung và cFu quy#t đ6nh Th6 trư-ng th c`p là th6 trư-ng ho@t đMng liên t+c, các nhà đFu tư cĩ th2 mua

và bán các ch ng khốn nhiEu lFn trên th6 trư-ng này Th6 trư-ng th c`p cĩ th2 đưhc t\ ch c theo hai hình th c cơ b n là sG giao d6ch t p trung (các sG giao d6ch

ch ng khốn) và th6 trư-ng phi t p trung (OTC)

Gi0a th6 trư-ng sơ c`p và th6 trư-ng th c`p cĩ m i quan h chst chz vJi nhau Trong đĩ, th6 trư-ng sơ c`p đĩng vai trị là th6 trư-ng cơ sG, t@o ra hàng hĩa cho th6 trư-ng th c`p và ngưhc l@i th6 trư-ng th c`p làm tăng tính thanh kho n

c a các ch ng khốn đã đưhc phát hành trên th6 trư-ng sơ c`p, do đĩ t@o điEu ki n thu n lhi cho vi c phát hành trên th6 trư-ng sơ c`p Do v y, th6 trư-ng th c`p đĩng vai trị là đMng l%c, thúc đty th6 trư-ng sơ c`p phát tri2n

1.1.3.4 Căn c vào tính ch?t pháp lý

Căn c vào tính ch`t pháp lý, TTTC đưhc chia thành hai bM ph n: th1 trư3ng tài chính chính thMc và th1 trư3ng tài chính khơng chính thMc

(i) Th1 trư3ng chính thMc, là th6 trư-ng trong ñó các ch th2 chính th c ho@t ñMng và ñưhc ñiEu chXnh theo lu t vE TTTC, và thư-ng ñưhc cơ quan ch qu n (như Uc ban ch ng khoán) giám sát Ví d+, sG giao d6ch ch ng khoán, th6 trư-ng tiEn t liên ngân hàng Th6 trư-ng chính th c là bi2u nhi t ñM ñ2 ño lư-ng "s c kho•" c a nEn kinh t#, vì hFu h#t các công c+ tài chính ñưhc trao ñ\i trên th6 trư-ng chính th c ñEu là các công c+ "m@nh" Th6 trư-ng này còn là cơ sG ñ2 th6 trư-ng phi chính th c xác ñ6nh phương hưJng và giá c c a mình

(ii)Th1 trư3ng phi chính thMc, là th6 trư-ng trong ñó các ch th2 không ch6u s% ñiEu chXnh c a b`t kỳ lu t chính th c nào, chX ho@t ñMng theo s% th…a thu n gi0a ngư-i mua và ngư-i bán theo quy lu t cung cFu trên th6 trư-ng Th6 trư-ng này msc

dù không ñưhc công nh n chính th c, nhưng vnn luôn luôn t(n t@i và ho@t ñMng cùng vJi th6 trư-ng chính th c ðây là th6 trư-ng r`t linh ho@t và mang tính thích nghi cao Th6 trư-ng phi chính th c là nơi ñáp ng nh0ng nhu cFu mà th6 trư-ng chính th c không ñáp ng ñưhc

1.1.4 Các công ck c?a th6 trư8ng tài chính

Các tín phi#u kho b@c thư-ng có m c ñM r i ro th`p ñ i vJi ngư-i ñFu tư, nó

là lo@i công c+ an toàn nh`t trong toàn bM các công c+ c a TTTT vì Chính ph có

kh năng th%c hi n nghĩa v+ tr nh Do ñó lãi su`t áp d+ng cũng thư-ng th`p hơn so vJi các công c+ TTTT khác

(ii) ChMng chT ti4n gXi ngân hàng có th, chuy,n nhưVng ñưVc (Negotiablebank certificates of deposit), là công c+ vay nh do NHTM bán cho ngư-i g{i tiEn vJi lãi su`t ñưhc quy ñ6nh cho tTng kỳ h@n nh`t ñ6nh, phFn lJn là tT

30 ngày ñ#n 12 tháng Các ch ng chX tiEn g{i cũng tương t% như các lo@i tiEn g{i có

kỳ h@n khác, ñi2m khác bi t cơ b n là G chv ch ng chX tiEn g{i thư-ng là vô danh

và có th2 ñưhc chuy2n nhưhng cho mMt bên th ba mà không b6 ph@t bGi các ngân hàng phát hành Ch ng chX tiEn g{i thư-ng ñưhc s{ d+ng ñ2 huy ñMng các ngu(n

v n lJn, vì v y các ngân hàng thư-ng ñưhc ñst m c t i thi2u ñ i vJi m nh giá

ch ng chX tiEn g{i nhưng không có h@n ch# t i ña các m nh giá ch ng chX tiEn g{i

Ch ng chX tiEn g{i thư-ng có lãi su`t cao hơn lãi su`t c a các tín phi#u kho b@c ng1n h@n, trong khi có kh năng thanh kho n khá cao, do v y chúng r`t h`p dnn

ñ i vJi các nhà ñFu tư Lãi su`t c a ch ng chX tiEn g{i do ngân hàng phát hành quy ñ6nh, ch y#u là ch6u s% nh hưGng c a th6 trư-ng, có tính ñ#n m c lãi su`t ng1n h@n cũng như uy tín tín d+ng c a ngân hàng phát hành ra chúng

Ch ng chX tiEn g{i có th2 ñưhc phát hành theo hai phương th c: (1)Phát hành theo m nh giá, là hình th c ngư-i mua tr tiEn theo m nh giá ñã ñưhc ghi trên phi#u Khi ñ#n h@n ngân hàng sz hoàn tr v n g c và thanh toán lãi cho ngư-i mua; (2) Phát hành dưJi hình th c chi#t kh`u, nghĩa là ngư-i mua sz tr s tiEn mua bVng

m nh giá trT ñi kho n lãi mà hR ñưhc hưGng Khi ñ#n h@n, ngân hàng sz hoàn tr cho khách hàng theo m nh giá

(iii) Thương phi5u (commercial paper), là ch ng chX có giá ghi nh n l nh yêu cFu thanh toán hosc cam k#t thanh toán không ñiEu ki n mMt s tiEn nh`t ñ6nh trong mMt th-i gian xác ñ6nh Thương phi#u có th2 ñưhc chi#t kh`u G NHTM ñ2 thu

v n vE cho ngư-i sG h0u thương phi#u trưJc kỳ h@n thanh toán Các thương phi#u ñưhc phát hành không chX trong quan h mua bán ch6u hàng hoá mà còn ñưhc phát hành ñ2 vay v n bVng tiEn trên TTTT

Th-i h@n c a thương phi#u t i ña có th2 là 270 ngày Nhưng phFn lJn thương phi#u ñưhc bán có th-i h@n 30 ngày hay nh… hơn Lãi su`t c a thương phi#u ph+ thuMc vào th-i h@n thanh toán, kh i lưhng vay, vào m c lãi su`t chung c a TTTT và vào s% x#p lo@i tín nhi m c a ngư-i phát hành Thông thư-ng lãi su`t chi#t kh`u

c a thương phi#u cao hơn lãi su`t tín phi#u kho b@c do m c ñM r i ro c a nó cao hơn tín phi#u kho b@c

Thương phi#u bao g(m hai lo@i ch y#u sau: H i Phi#u (Bill of exchange) là mMt phi#u ghi nh do ngư-i bán hàng tr ch m (ch nh) ký phát trao cho ngư-i mua

hàng tr ch m (ngư-i thi#u nh), trong ñó yêu cFu ngư-i này ph i tr mMt s tiEn nh`t ñ6nh khi ñ#n h@n t@i mMt ñ6a ñi2m nh`t ñ6nh cho ngư-i hưGng lhi trong h i phi#u hosc theo l nh c a ngư-i này tr cho mMt ngư-i khác L?nh phi5u (Promissory Note) ngưhc l@i vJi h i phi#u, l nh phi#u là phi#u nh n nh do ngư-i thi#u nh (thư-ng là ngư-i mua hàng tr ch m) ký phát trao cho ngư-i ch nh (ngư-i bán hàng tr ch m), trong ñó ngư-i thi#u nh cam k#t tr mMt s tiEn nh`t ñ6nh khi ñ#n h@n cho ngư-i ch nh hosc mMt ngư-i nào ñó do ngư-i ch nh chX ñ6nh

(iv) Các phi5u chCp nhEn thanh toán c9a ngân hàng A chCp phi5u c9a ngân hàng (Banker's acceptance), là mMt h i phi#u do công ty kinh doanh (thư-ng trong lĩnh v%c xu`t nh p khtu) ký phát, trong ñó ghi rõ thanh toán vào mMt ngày nh`t ñ6nh trong tương lai, thư-ng phát hành trong 90 ngày và ñưhc mMt ngân hàng ñ m

b o thanh toán bVng cách ñóng d`u "ch`p nh n" lên h i phi#u ñó

Mu n ñưhc ngân hàng ch`p nh n, bên ký phát h i phi#u ph i g{i tiEn vào tài kho n G ngân hàng hosc ngân hàng ñ(ng ý cho hR vay khi thanh toán và ngân hàng

sz ñưhc hưGng l phí b o ñ m Trong trư-ng hhp công ty nh b6 phá s n, h i phi#u vnn ñưhc ngân hàng ch`p nh n thanh toán khi ñ#n h@n Do ñưhc ngân hàng ñ m

b o thanh toán nên uy tín c a nó tương ñ i cao và ñưhc chuy2n nhưhng dj dàng trên TTTT

(v) HVp ñ.ng mua l i (Repurchase agreementA ReP), là nh0ng món vay ng1n h@n (kỳ h@n thanh toán ng1n hơn 2 tuFn), trong ñó có mMt lưhng trái phi#u chính

ph g thư-ng là tín phi#u kho b@c, ñưhc dùng làm v t ñ m b o cho kho n vay ñó Tuy nhiên ngư-i ñi vay cam k#t sz mua l@i trái phi#u này theo giá cũ, cMng thêm mMt kho n lãi quy ñ6nh Kỳ h@n c a hhp ñ(ng mua l@i có th2 ñưhc `n ñ6nh hosc tho thu n t% do, trong c hai trư-ng hhp c ngư-i ñi vay và cho vay ñEu có th2 k#t thúc tho thu n này b`t kỳ lúc nào

(vi) Các kho;n vay liên ngân hàng, là các kho n vay ng1n h@n gi0a các ngân hàng hay còn gRi là tín d+ng ng1n h@n liên ngân hàng Nó g(m các kho n vay không kỳ h@n và có kỳ h@n tT 1 ngày cho ñ#n 1 năm gi0a các ngân hàng vJi nhau, không có th# ch`p hosc th# ch`p bVng các lo@i trái phi#u ng1n h@n Các kho n vay này có th2 là vay mưhn gi0a các NHTM vJi nhau như vay ñ2 bù ñ1p nhu cFu v n thi#u h+t, ñáp ng nhu cFu thanh toán c a khách hàng, bù ñ1p thi#u h+t d% tr0 b1t

buMc t@i NHTƯẦ, hosc có th2 là vay c a NHTƯ trong trư-ng hhp các NHTM thi#u h+t d% tr0 b1t buMc hosc quá thi#u tiEn mst hosc ự2 bù ự1p thi#u h+t trong thanh toán bù trT liên ngân hàng Các kho n vay này mMt mst vTa ựáp ng nhu cFu thanh kho n c a các NHTM, mst khác t@o ựiEu ki n ự2 các NHTM dư thTa v n ng1n h@n có ựiEu ki n ki#m l-i mMt cách ự m b o, an toàn

(vii) Tắn phi5u Ngân hàng trung ương hay tắn phi5u Wn ự1nh ti4n t?, là tắn phi#u có th2 giao d6ch mua bán, do NHTƯ phát hành nhVm ựiEu hoà lưhng tiEn cung ng vào lưu thông

Các tắn phi#u này chX áp d+ng G mMt s nưJc mà NSNN bMi chi r`t ắt hosc dư thTa nên Chắnh ph không phát hành hosc phát hành r`t ắt tắn phi#u kho b@c, khi ựó NHTƯ sz phát hành ự2 th%c hi n th1t chst tiEn t , ch ng l@m phát Còn l@i ựa s các nưJc có bMi chi ngân sách lJn và nhu cFu vay nh cao thì chX cFn phát hành tắn phi#u kho b@c sz t i ưu và ti#t ki m hơn N#u phát hành tắn phi#u NHTƯ song song vJi tắn phi#u kho b@c thì không nh0ng gây thêm t n kém cho NSNN, mà còn t@o ra s% c@nh tranh v n không cFn thi#t

Ngoài các công c+ trên, tuỳ tTng nưJc mà còn có thêm mMt s công c+ khác ựưhc giao d6ch trên TTTT như: QuY liên bang, đô la Châu âu, Trái phi#u ựô th6 chắnh quyEn ự6a phương, QuY tương trh th6 trư-ng tiEn t , th6 trư-ng tiEn t càng phát tri2n thì càng có nhiEu lo@i công c+ mJi ựưhc ra ự-i

1.1.4.2 Công cH c a th trư ng v n

Công c+ c a th6 trư-ng v n là các ch ng khoán dài h@n Các lo@i ch ng khoán trên th6 trư-ng v n r`t phong phú và ựa d@ng như: c\ phi#u, trái phi#u dài h@n, ch ng chX ựFu tư, ch ng khoán phái sinh , trong ựó ch y#u là trái phi#u và c\ phi#u

(i) CW phiêú (Stock), là ch ng khoán ch ng nh n s v n ựã góp vào công ty c\ phFn và quyEn lhi c a ngư-i sG h0u ch ng khoán ựó ự i vJi công ty c\ phFn

Ngư-i sG h0u c\ phi#u gRi là c\ ựông Các c\ ựông không ph i là ch nh

c a công ty mà là ngư-i sG h0u mMt phFn v n (tài s n) c a công ty M nh giá c\ phi#u là s tiEn in trên t- c\ phi#u Nó ựưhc tắnh bVng t\ng s v n góp bVng c\ phi#u chia cho lưhng c\ phi#u phát hành Th6 giá c\ phi#u là giá c a c\ phi#u trên th6 trư-ng, ựưhc xác ự6nh theo quan h cung cFu trên th6 trư-ng và thư-ng cao hơn hay th`p hơn m nh giá c a c\ phi#u Th6 giá c\ phi#u l@i r`t nh@y c m trên th6

trư-ng, không chX ph+ thuMc vào lhi nhu n công ty mà còn r`t nhiEu nhân t khác như: môi trư-ng kinh t#, thay ñ\i lãi su`t, hay nói cách khác tuân theo quy lu t cung cFu Lhi t c mà công ty c\ phFn tr cho c\ ñông gRi là lhi t c c\ phFn hay còn gRi

là c\ t c Các c\ ñông có th2 thu lhi tT các c\ phi#u mà hR n1m gi0 tT hai ngu(n: giá c\ phi#u tăng lên và c\ t c mà công ty chia cho c\ ñông

C\ phi#u có 2 lo@i là c\ phi#u thư-ng và c\ phi#u ưu ñãi Trong ñó:

A CW phi5u thư3ng (Common Stock), là lo@i c\ phi#u mang l@i cho ngư-i sG h0u nó nh0ng quyEn lhi thông thư-ng, ñó là quyEn ñưhc nh n c\ t c theo k#t qu ho@t ñMng c a công ty và theo tc l phFn v n góp QuyEn b… phi#u bFu ra hMi ñ(ng

qu n tr6 QuyEn b… phi#u cho nh0ng v`n ñE nh hưGng ñ#n toàn bM ho@t ñMng c a công ty như sát nh p công ty, gi i th2 QuyEn ki2m tra s\ sách c a công ty QuyEn ñưhc chia tài s n khi công ty gi i th2, sau khi ñã thanh toán h#t các kho n nh và các kho n ưu ñãi khác

A CW phi5u ưu ñãi (Preferred Stock), là c\ phi#u mang l@i cho ngư-i sG h0u

nó ñưhc hưGng nh0ng kho n ưu ñãi nh`t ñ6nh so vJi c\ phi#u thư-ng, ñó là: QuyEn

nh n lhi t c trưJc các c\ ñông có c\ phi#u thư-ng QuyEn ñưhc chia tài s n ròng c a công ty trưJc các c\ ñông có c\ phi#u thư-ng C\ t c c a c\ phi#u ưu ñãi ñưhc xác ñ6nh trưJc mà không ph+ thuMc vào k#t qu ho@t ñMng c a công ty

(ii) Trái phi5u (Bond), là mMt lo@i ch ng khoán nh, ch ng nh n kho n vay do ngư-i ñi vay phát hành cam k#t tr lhi t c và hoàn tr v n vay theo mMt th-i h@n nh`t ñ6nh cho ngư-i sG h0u ch ng khoán

Trái phi#u buMc ngư-i phát hành ph i tr mMt kho n tiEn nh`t ñ6nh vào mMt ngày ñã ñ6nh trưJc và thư-ng tr lãi theo th-i h@n Giá tr6 danh nghĩa, m nh giá hay giá tr6 ngày ñ#n h@n c a trái phi#u là s tiEn mà ngư-i phát hành ph i tr khi ñ#n h@n Tc l lãi su`t mà ngư-i phát hành ph i tr thư-ng ñưhc `n ñ6nh trong su t th-i h@n th-i h@n c a trái phi#u và không bi#n ñMng theo lãi su`t trên th6 trư-ng N#u các kho n thanh toán c a mMt trái phi#u không ñưhc ñáp ng thì ngư-i n1m gi0 trái phi#u có quyEn t6ch thu tài s n c a ngư-i phát hành Trái phi#u dài h@n có nhiEu lo@i khác nhau

Thông thư-ng các lo@i trái phi#u s{ d+ng trên th6 trư-ng v n g(m:

A Trái phi5u Chính ph9: lo@i trái phi#u này do Chính ph , các chính quyEn ñ6a phương và các t\ ch c c a Chính ph phát hành ñ2 có ngu(n tài chính tài trh cho vi c phát tri2n kinh t# g xã hMi, xây d%ng các công trình công cMng

A Trái phi5u công ty: là lo@i trái phi#u do các công ty phát hành ñ2 vay v n trong nEn kinh t# ñ2 tài trh cho các nhu cFu kinh doanh lJn, có tính ch`t dài h@n

A Trái phi5u c9a ngân hàng và các tW chMc tài chính phát hành: là lo@i trái phi#u ñưhc các NHTM hay các t\ ch c trung gian tài chính phát hành nhVm huy ñMng ngu(n tài chính dài h@n ñ2 mG rMng quy mô kinh doanh c a mình

(iii) Các chMng khoán phái sinh (Derivative documents)

Trên TTCK, bên c@nh các giao d6ch mua bán c\ phi#u, trái phi#u còn có các giao d6ch mua bán các ch ng tT có giá có ngu(n g c tT các ch ng khoán ñang lưu hành như: ch ng quyEn, b o ch ng phi#u, hhp ñ(ng quyEn l%a chRn, hhp ñ(ng tương lai, hhp ñ(ng kỳ h@n Các ch ng tT có giá này, ngày nay còn ñưhc gRi là các chMng khoán phái sinh (Derivative documents)

g ChMng quy4n (Right certificate), là mMt ch ng thư do công ty phát hành cho các c\ ñông, trong ñó quy ñ6nh quyEn c a c\ ñông ñưhc mua mMt s lưhng c\ phi#u mJi do công ty phát hành theo mMt giá quy ñ6nh trong mMt th-i h@n nh`t ñ6nh Quá th-i h@n ñó, n#u ngư-i có quyEn không th%c hi n thì công ty sz phát hành c\ phi#u

A HVp ñ.ng quy4n ch`n (option contract), là mMt s% tho thu n mua bán ch ng khoán vJi mMt giá quy ñ6nh trong tương lai Hhp ñ(ng quyEn l%a chRn có hai lo@i:

+ Hhp ñ(ng quyEn l%a chRn mua (call option contract) là hhp ñ(ng cho phép ngư-i mua ñưhc quyEn mua mMt lo@i ch ng khoán nh`t ñ6nh vJi s lưhng và giá c

ñã ñưhc `n ñ6nh trong mMt th-i h@n xác ñ6nh

+ Hhp ñ(ng quyEn chRn bán (put option contract) là hhp ñ(ng cho phép ngư-i mua hhp ñ(ng ñưhc quyEn bán mMt lo@i ch ng khoán vJi s lưhng và giá c ñưhc `n ñ6nh trong mMt th-i h@n xác ñ6nh

A HVp ñ.ng kỳ h n (Forward contract), là mMt tho thu n trong ñó mMt ngư-i mua và mMt ngư-i bán ch`p thu n th%c hi n mMt giao d6ch ch ng khoán vJi kh i lưhng xác ñ6nh, t@i mMt th-i ñi2m xác ñ6nh trong tương lai vJi mMt m c giá ñưhc `n ñ6nh vào ngày ký hhp ñ(ng

A HVp ñ.ng tương lai (Futures contract), là hhp ñ(ng ñưhc ký k#t gi0a ngư-i mua và ngư-i bán các ch ng khoán có giá theo mMt giá nh`t ñ6nh và vi c th%c hi n hhp ñ(ng sz xty ra trong mMt tương lai ñưhc th…a thu n trưJc Ngư-i ta mua bán hhp ñ(ng ch không mua bán ch ng khoán Giá c mua bán hhp ñ(ng này ñưhc th%c hi n theo nguyên t1c ñ`u giá công khai

1.1.5 Các ch? thD tham gia th6 trư8ng tài chính

1.1.5.1 Các ch th6 tham gia th trư ng ti n t

Có nhiEu ch th2 tham gia TTTT vJi nh0ng m+c ñích khác nhau, bao g(m: (i) Ngân hàng trung ương, (NHTƯ) là ch th2 quan trRng và ñsc bi t trên TTTT Trên th# giJi, mvi th6 trư-ng có tTng lo@i công c+ ñsc trưng và m c ñM tham gia c a NHTƯ cũng có khác nhau, song nhìn chung TTTT ñEu ñưhc ñst dưJi s% ki2m tra giám sát c a NHTƯ NHTƯ thư-ng là ngư-i ñưa ra các chính sách tiEn t , các thi#t ch# nhVm \n ñ6nh giá tr6 ñ(ng tiEn và b o ñ m mMt TTTT ho@t ñMng năng ñMng, có hi u qu và có t\ ch c NHTƯ can thi p vào ho@t ñMng c a th6 trư-ng bVng cách tác ñMng ñ#n lưhng cung, cFu tiEn t và làm thay ñ\i lãi su`t th6 trư-ng, thông qua các công c+ qu n lý qu n lý tr%c ti#p và gián ti#p như: h@n m c tín d+ng, ki2m soát tín d+ng chRn lRc, cung ng tiEn mst pháp ñ6nh, m c d% tr0 b1t buMc, nghi p v+ th6 trư-ng mG Ngoài ra, NHTƯ còn ñóng vai trò là ngư-i môi giJi trung gian G TTTT, giúp các NHTM trong vi c thanh toán bù trT nh0ng món nh vJi nhau mà không ph i di chuy2n tiEn b@c bVng cách thi#t l p phòng giao hoán t@i tr+

sG c a NHTƯ, do ñó ti#t ki m nhiEu chi phí cho các NHTM

NHTƯ còn th%c hi n c`p tín d+ng cho các NHTM dưJi các hình th c như cho vay theo h( sơ tín d+ng; chi#t kh`u, tái chi#t kh`u ñ i vJi các gi`y t- có giá ng1n h@n; cho vay có ñ m b o bVng cFm c thương phi#u và các gi`y t- có giá ng1n

h@n khác Trong trư-ng hhp các NHTM đ ng trưJc nguy cơ kh ng ho ng thanh kho n thì NHTƯ sz đĩng vai trị là "ngư-i c u cánh cho vay cu i cùng”

(ii) Ngân hàng thương m i, (NHTM) là nh0ng trung gian ho@t đMng chính trên TTTT NHTM tham gia th6 trư-ng này nhVm duy trì kh năng thanh tốn hay

kh năng chi tr c a ngân hàng, t n d+ng v n t@m th-i nhàn rvi đ2 ki#m l-i G m c

t i đa cũng như vay v n cFn thi#t vJi m c phí th`p nh`t ph+c v+ m+c tiêu trên Trên TTTT, NHTM thư-ng s{ d+ng các cơng c+ như ch ng chX tiEn g{i cĩ th2 chuy2n nhưhng, ch`p phi#u, kho n vay ng1n h@n gi0a các ngân hàng nhVm ph+c v+ cho các ho@t đMng tín d+ng c a mình Các NHTM là y#u t quan trRng đ2 lu(ng v n luân chuy2n cĩ hi u qu trên TTTT, vì đĩ là trung gian tài chính lJn nh`t, nh n mMt

s lưhng kh\ng l( tiEn g{i và dùng tiEn g{i này đ2 cho khách hàng vay Hơn n0a, các NHTM cịn cĩ kh năng "t@o tiEn”, t c là t@o ra tiEn g{i thanh tốn Vì vJi ch c năng trung gian thanh tốn và trung gian tín d+ng, NHTM cĩ kh năng t@o ra tiEn ghi s\ th2 hi n trên tài kho n tiEn g{i thanh tốn c a khách hàng t@i NHTM ðây chính là mMt bM ph n quan trRng c a lưhng tiEn giao d6ch

NHTM là thành viên đsc bi t c a TTTT, vTa là ngư-i cho vay, vTa là ngư-i

đi vay đ2 c i thi n tình hình d% tr0 tiEn mst hosc đ2 t@m th-i đFu tư s v n nhàn rvi hosc tăng v n khi hR d% đốn đưhc nhu cFu vE v n sz tăng lên HR là ch th2 quan trRng nh`t, thu hút tiEn g{i khơng kỳ h@n và cĩ kỳ h@n S% cĩ mst c a các NHTM vJi các tính năng ho@t đMng riêng c a nĩ là đMng l%c chính đ2 thúc đty s% ho@t đMng

c a TTTT

(iii) Kho b c Nhà nư6c, tham gia TTTT ch y#u đ2 vay nh, đ2 bù đ1p thi#u h+t t@m th-i c a ngân sách bVng cách phát hành tín phi#u kho b@c ð i tưhng thư-ng xuyên mua tín phi#u kho b@c là các NHTM, các t\ ch c tài chính phi ngân hàng, các doanh nghi p, các tFng lJp dân cư Qua vi c vay nh và tr nh dFn, Kho b@c nhà nưJc cĩ tác đMng tích c%c đ#n quá trình hình thành và phát tri2n TTTT, vì th6 trư-ng tín phi#u kho b@c là th6 trư-ng lJn trong các bM ph n TTTT, hơn n0a, tín phi#u kho b@c là mMt trong nh0ng cơng c+ quan trRng đ2 NHNN điEu hành chính sách tiEn t

(iv) Ngư3i đOu tư, g(m các nhà đFu tư t\ ch c và các nhà đFu tư tư nhân Trong đĩ ch y#u là các t\ ch c tài chính phi ngân hàng như: Hi p hMi ti#t ki m và

cho vay, quY ñFu tư, công ty b o hi2m, quY tương trh TTTT , hR tham gia th6 trư-ng vJi m+c ñích: Duy trì và kh năng thanh toán Cho vay kho n v n dư thTa ñ2 ki#m lãi ði vay ngu(n v n cFn thi#t HR không tham gia vào quá trình t@o tiEn

(v) Ngư i môi gi i và ngư i kinh doanh (Brokers và Dealers)

A Ngư3i kinh doanh ti4n t? (Dealers), hR mua và bán cho nh0ng tài kho n thuMc sG h0u c a hR, ngoài ra, hR còn ti#n hành nh0ng ho@t ñMng ña d@ng khác như ho@t ñMng môi giJi Vai trò c a ngư-i kinh doanh trên TTTT là t@o th6 trư-ng, ñiEu này th2 hi n: hR mua ch ng khoán ng1n h@n ñưhc phát hành vJi s lưhng lJn G phiên ñ`u giá và sau ñó bán l• l@i cho các nhà ñFu tư; G th6 trư-ng th c`p, hR thông báo thư-ng xuyên giá chào mua và giá chào bán cho nh0ng ngư-i kinh doanh khác Ngu(n lhi nhu n c a nh0ng ngư-i kinh doanh tiEn t có th2 tT vài ngu(n như: chênh l ch giá mua vJi giá bán hosc chênh l ch môi giJi hoa h(ng

A Ngư3i môi gi6i ti4n t? (Brokers), là ngư-i th%c hi n vi c ñưa ngư-i mua và ngư-i bán gsp nhau ñ2 hưGng “hoa h(ng” Ch c năng c a hR là cung c`p thông tin mua, bán cho nh0ng ngư-i tham gia th6 trư-ng PhFn lJn ngư-i môi giJi ph+c v+ cho khách hàng c a hR vE d6ch v+ thông tin nhanh, hR báo vJi ngư-i kinh doanh bi#t th6 trư-ng G ñâu, l-i chào mua và chào bán như th# nào và hR có bao nhiêu hàng hóa

1.1.5.2 Các ch th6 tham gia trên th trư ng v n

N#u nhìn t\ng quát, tham gia trên th6 trư-ng v n bao g(m các ch th2 sau: (i) Ngư3i phát hành chMng khoán, ñây là nh0ng ch th2 có nhu cFu vE v n ñFu tư và ñưhc Nhà nưJc cho phép phát hành ch ng khoán ñ2 huy ñMng v n HR ñ@i

di n cho ngu(n cung ng ch ng khoán vào lưu thông và ñó là các công ty, các t\

pháp nhân (công ty môi giJi) đ2 hành nghE, ngư-i môi giJi ph i hMi ự các ựiEu

ki n vE nghE môi giJi theo lu t ch ng khoán và giao d6ch ch ng khoán quy ự6nh và

ph i ựưhc nhà nưJc c`p gi`y phép hành nghE

(iv) Ngư3i kinh doanh chMng khoán, không gi ng như ngư-i môi giJi, ngư-i kinh doanh ch ng khoán chX mua bán ch ng khoán cho b n thân nhVm ki#m lhi nhu n Tuy nhiên ho@t ựMng c a hR cũng có ý nghĩa nh`t ự6nh khi lu t ch ng khoán

c a mMt s nưJc qui ự6nh ngư-i kinh doanh ch ng khoán ph i giành mMt tc l phFn trăm trong giao d6ch c a mình vào m+c ựắch ựiEu ti#t giá ch ng khoán trên th6 trư-ng

(v) Ngư3i tW chMc th1 trư3ng, là Ban ựiEu hành c a các sG giao d6ch gi0 nhi m v+ t\ ch c các khâu ho@t ựMng trên th6 trư-ng, là ngư-i t@o ra ự6a ựi2m và phương ti n ự2 ph+c v+ cho vi c mua, bán ch ng khoán đó là các sG giao d6ch

Ngoài các ự i tưhng trên, trong ho@t ựMng c a th6 trư-ng v n còn có các t\

ch c hv trh khác tham gia như: T\ ch c lưu ký và thanh toán bù trT ch ng khoán, t\ ch c làm d6ch v+ chuy2n tên và ựăng ký l@i quyEn sG h0u ch ng khoán, trung tâm ựào t@o, hi p hMi các nhà ựFu tư, hi p hMi các nhà kinh doanh ch ng khoán, 1.1.6 Nhrng ựi3u kiFn cyn thiQt ựD phát triDn th6 trư8ng tài chắnh

đ2 TTTC phát tri2n ựưhc ựFy ự các y#u t c a th6 trư-ng và phát huy ựFy

ự các ch c năng v n có c a nó thì cFn có các ựi4u ki?n cOn thi5t sau ựây:

1.1.6.1 N n kinh t" hàng hoá phát tri6n, ti n t *n ự nh v i m c ựI lFm phát có

th6 ki6m soát ựư'c

Khi nEn kinh t# hàng hoá ngày càng phát tri2n, s% phân công lao ựMng xã hMi ngày càng sâu s1c ựã làm n y sinh nhu cFu và kh năng cung ng ngu(n tài chắnh trong nEn kinh t# S% hình thành TTTC liên quan chst chz vJi s% phát tri2n c a kinh t# hàng hoá tiEn t đó là tiEn ựE cFn thi#t cho s% hình thành TTTC, nơi mà cung cFu ngu(n tài chắnh có th2 gsp nhau dj dàng MMt TTTC cũng không th2 hình thành, phát tri2n khi mà tiEn t m`t \n ự6nh vJi l@m phát không th2 ki2m soát ựưhc

BGi vì, ngư-i có ngu(n tài chính chX trao quyEn s{ d+ng ngu(n ñó cho ngư-i khác khi có niEm tin là ngu(n tài chính ñó sz ñưhc b o toàn vE giá tr6 th%c t# và thu ñưhc mMt kho n lãi th%c s% ch không ph i là kho n lãi danh nghĩa

N#u nEn kinh t# rơi vào l@m phát ngày càng cao, s c mua ñ(ng tiEn gi m sút nhanh chóng, giá c các lo@i hàng hóa, d6ch v+ tăng lên, tiEn lãi c a ngư-i cung ngu(n tài chính sz không ñ bù ñ1p trưht giá do l@m phát gây ra Do v y, hR sz không trao quyEn s{ d+ng ngu(n tài chính c a mình cho ngư-i khác mà sz mua vàng, ngo@i t , b`t ñMng s n ñ2 d% tr0 Như v y, không có hosc r`t ít ngư-i cung c`p ngu(n tài chính, TTTC sz không th2 ho@t ñMng bình thư-ng ñưhc

1.1.6.2 Xây dDng, hoàn thi n h th ng pháp luPt và t* ch c qu8n lý nhà nư c ñ6

làm cơ s hoFt ñIng và ki6m soát TTTC

TTTC ho@t ñMng sz làm n y sinh hàng lo@t các quan h và lhi ích kinh t# gi0a các ch th2 tham gia vào th6 trư-ng, ñó là: lhi ích c a ngư-i bán quyEn s{ d+ng ngu(n tài chính, lhi ích c a ngư-i mua quyEn s{ d+ng ngu(n tài chính và lhi ích c a các trung gian tài chính Không nh0ng th#, ho@t ñMng c a TTTC còn tác ñMng ñ#n nh0ng v`n ñE kinh t# vĩ mô, v`n ñE tài chính tiEn t nh hưGng r`t lJn ñ#n s% phát tri2n kinh t# g xã hMi Ngoài nh0ng tác ñMng tích c%c, TTTC còn có nh0ng tác ñMng tiêu c%c ñ#n nEn kinh t# Do v y, cFn ph i có h th ng các quy ñ6nh pháp lu t ñ2 xác l p v6 trí pháp lý c a các ch th2 khác nhau tham gia TTTC và cơ ch# pháp lý

b o v quyEn và lhi ích hhp pháp cũng như xác ñ6nh nghĩa v+ và trách nhi m c a các ch th2 tham gia trên th6 trư-ng, ñ(ng th-i ñiEu chXnh các quan h trong TTTC

và ñ m b o s% qu n lý c a Nhà nưJc ñ i vJi ho@t ñMng c a th6 trư-ng

• t`t c các nưJc có TTTC ñEu có h th ng pháp lu t r`t chst chz ñ2 ñiEu chXnh lo@i th6 trư-ng này Có th2 khái quát h th ng pháp lu t này thành ba nhóm:

g Nhóm các văn b n pháp lu t ñiEu chXnh hành vi c a ngư-i ñFu tư ThuMc nhóm này có: lu t ñFu tư, lu t tín thác, lu t hhp ñ(ng, lu t dân s%, lu t hình s%

g Nhóm các văn b n pháp lu t ñiEu chXnh hành vi c a ngư-i phát hành ThuMc nhóm này có: lu t công ty, lu t phá s n, lu t ñFu tư, lu t hhp ñ(ng.v.v

g Nhóm các văn b n pháp lu t ñiEu chXnh hành vi c a ngư-i trung gian ThuMc nhóm này có: lu t ch ng khoán và giao d6ch ch ng khoán, lu t ngân hàng, lu t b o hi2m.v.v

Vi c t@o ra h th ng pháp lu t ñ2 ñiEu chXnh TTTC là cFn thi#t, tuy nhiên ñ2

h th ng lu t pháp ñó ñi vào cuMc s ng, ñưhc các ch th2 tham gia TTTC tuân th nghiêm túc thì ph i có t\ ch c qu n lý c a nhà nưJc th%c hi n ch c năng qu n lý, ñiEu khi2n, giám sát mRi ho@t ñMng c a TTTC Các cơ quan qu n lý nhà nưJc vE TTTC tuỳ theo mvi nưJc mà t\ ch c này có tên gRi khác nhau, thông thư-ng t\

ch c này ñưhc bi#t ñ#n dưJi các tên gRi như: NHNN, NHTƯ, C+c d% tr0 liên bang, UBCKQG, UBCKNN, C+c ch ng khoán, Uc ban các nghi p v+ TTCK.v.v 1.1.6.3 Các công cH c a TTTC ph8i ña dFng, tFo ra các phương ti n chuy6n giao

quy n sR dHng các ngu4n tài chính

ð2 thu hút, chuy2n giao quyEn s{ d+ng các ngu(n tài chính cFn ph i có các công c+ phong phú và ña d@ng như: c\ phi#u, trái phi#u doanh nghi p, công trái, tín phi#u kho b@c, ch ng chX tiEn g{i, ch ng chX ñFu tư Các công c+ tài chính có th2 ñưhc phân lo@i thành các công c+ c a tTng th6 trư-ng, g(m nh0ng công c+ lưu hành trên TTTT và các công c+ c a th6 trư-ng v n

Các công c+ này cFn ph i ñưhc phát hành và t% do mua bán chuy2n nhưhng trên TTTC Các công c+ càng ña d@ng vE hình th c, th-i gian s{ d+ng và m nh giá bao nhiêu thì càng phù hhp vJi nhu cFu c a ch th2 s{ d+ng ngu(n tài chính, phù hhp vJi kh năng c a ch th2 cung c`p ngu(n tài chính b`y nhiêu TT ñó t@o ñiEu

ki n cho nhiEu ch th2 có th2 tham gia trao ñ\i quyEn s{ d+ng ngu(n tài chính Ph@m vi giao d6ch và quy mô giao d6ch c a TTTC ph+ thuMc r`t nhiEu vào các lo@i

và s lưhng các ch ng khoán ñưhc phát hành và lưu thông trên th6 trư-ng S% phát hành và lưu thông rMng rãi các ch ng khoán là cơ sG hình thành SG giao d6ch ch ng khoán g mMt th6 trư-ng giao d6ch t p trung, mMt bM ph n quan trRng c a TTCK, khpng ñ6nh s% hi n di n th%c s% c a TTTC

1.1.6.4 Hình thành và phát tri6n h th ng các trung gian tài chính

N#u ngư-i cFn ngu(n tài chính ph i ñi tìm ngư-i cung ngu(n tài chính và ngưhc l@i thì chi phí cho vi c tìm ki#m, chi phí cho vi c nghiên c u phân tích thông tin cho c ngư-i cung và ngư-i cFu ngu(n tài chính sz tăng lên Các r i ro do s% b`t tr1c liên quan ñ#n tình tr@ng ñáng tin vE tín d+ng, r i ro vE y#u t không th2 thanh kho n ñưhc c a ch ng khoán sz tăng lên làm gi m kh năng cung ng ngu(n tài chính S% t(n t@i và ho@t ñMng c a h th ng trung gian tài chính vJi tư

cách là ngư-i kinh doanh trong lĩnh v%c tài chính g tiEn t , nh- vào chuyên môn hoá và lhi th# vE quy mô ho@t ñMng, n1m b1t nhanh chóng, chính xác các thông tin liên quan ñ#n TTTC sz t@o ñưhc s% tin c y, s% tín nhi m ñ i vJi công chúng

H th ng trung gian cFn hình thành và phát tri2n trên TTTC bao g(m: các NHTM, các công ty tài chính, các liên hi p tín d+ng, công ty b o hi2m, các quY ti#t ki m, các quY tương trh, các quY ñFu tư, các công ty ch ng khoán ði2m chung nh`t c a các trung gian tài chính là G chv chúng t p trung ngu(n tài chính bVng cách phát hành các ch ng khoán th c`p ñ2 thu hút ngu(n tài chính r(i s{ d+ng ngu(n tài chính huy ñMng ñưhc mua các ch ng khoán khGi th y Riêng các công ty ch ng khoán th%c hi n các nghi p v+: môi giJi, b o lãnh phát hành, t% doanh, qu n lý danh m+c ñFu tư và tư v`n ñFu tư

Nh- vào s% ho@t ñMng c a các trung gian trên TTTC, ngư-i có ngu(n tài chính sz tin tưGng hơn vào s% an toàn c a ngu(n tài chính mà hR b… ra, s% ch1c ch1n

c a phFn lhi t c thu ñưhc nên sz có nhiEu ngu(n tài chính nhàn rvi trong xã hMi ñưhc huy ñMng ñ2 cung ng cho s% phát tri2n kinh t# g xã hMi

Các t\ ch c trung gian cùng ho@t ñMng trên TTTC và c@nh tranh lnn nhau sz thúc ñty tăng nhanh s% luân chuy2n các ngu(n tài chính và h@ th`p các chi phí cho các trung gian làm cho lhi ích c a ngư-i cung, cFu các ngu(n tài chính tăng lên 1.1.6.5 Ph8i tFo ñư'c cơ s vPt ch?t kT thuPt và có ñư'c h th ng thông tin kinh

t" phHc vH cho hoFt ñIng c a TTTC

Không gi ng như th6 trư-ng hàng hoá thông thư-ng, TTTC mu n ho@t ñMng ñưhc và ho@t ñMng t t cFn có nh0ng cơ sG v t ch`t kY thu t nh`t ñ6nh, bao g(m: h

th ng thi#t b6 kY thu t in ch ng khoán, h th ng chuy2n l nh, khJp l nh, h th ng

ký g{i và thanh toán bù trT ñ m b o cho ho@t ñMng giao d6ch và ki2m soát ch ng khoán, phát hành ch ng khoán ñưhc nhanh chóng, an toàn và có hi u qu

Mst khác, ñ2 tham gia TTTC mMt cách hi u qu các ch th2 tham gia th6 trư-ng ñEu cFn có thông tin Ngư-i cung c`p ngu(n tài chính cFn n1m thông tin ñ2 l%a chRn và ñi ñ#n quy#t ñ6nh có b… v n ñFu tư vào TTTC hay không? N#u có thì nên ñFu tư vào lo@i ch ng khoán nào? Do ch th2 nào phát hành? Ngư-i cFn ngu(n tài chính cFn n1m v0ng thông tin ñ2 bi#t kh năng cung ng ngu(n tài chính c a th6 trư-ng, tT ñó quy#t ñ6nh hình th c và th-i gian huy ñMng ngu(n tài chính Nhà nưJc

cFn n1m nh0ng thông tin liên quan ñ#n ho@t ñMng c a TTTC ñ2 ki2m soát, qu n lý

ñ i vJi th6 trư-ng Như v y h th ng thông tin là ñiEu ki n không th2 thi#u ñưhc ñ2 hình thành phát tri2n TTTC

ð2 có ñưhc h th ng thông tin cung c`p k6p th-i công khai nh0ng thông tin chính xác, ñáng tin c y vE ch th2 phát hành cho công chúng., ngay tT khi chutn b6 phát hành ch ng khoán ra công chúng, trong h( sơ xin c`p gi`y phép phát hành c a các công ty ph i có b n cáo b@ch và báo cáo tài chính trong hai năm liên t+c gFn nh`t? có xác nh n c a t\ ch c ki2m toán Trong quá trình các ch ng khoán lưu thông trên th6 trư-ng, các t\ ch c phát hành ph i k6p th-i báo cáo ñ6nh kỳ và báo cáo ñMt xu`t vE tình hình tài chính và ho@t ñMng kinh doanh cho UBCKNN Các báo cáo này ñEu ph i ñưhc cơ quan ki2m toán xác nh n Các thông tin do t\ ch c phát hành báo cáo sz ñưhc công khai G SG giao d6ch hosc Trung tâm giao d6ch ch ng khoán Vi c công khai thông tin c a các t\ ch c phát hành là v`n ñE cFn thi#t ñ2

ñ m b o tính công bVng trong mua bán và hình thành giá ch ng khoán hhp lý 1.1.6.6 C:n có ñIi ngũ chuyên gia, các nhà qu8n lý giVi trong lĩnh vDc tài chínhX

ti n t và lDc lư'ng ñông ñ8o các nhà ñ:u tư có ki"n th c, dám ñương ñ:u

v i r i ro

Cơ ch# ho@t ñMng c a TTTC là cơ ch# h#t s c ph c t@p ñòi h…i ph i có ñMi ngũ chuyên gia thông th@o vE lý thuy#t và nghi p v+ c a th6 trư-ng mJi có th2 ñ m

b o ñiEu khi2n và v n hành th6 trư-ng ñ@t k#t qu

L%c lưhng ph+c v+ cho khâu g1n n i gi0a ngư-i mua và ngư-i bán trên th6 trư-ng, ñ m b o s% v n hành c a th6 trư-ng là các môi giJi viên, các nhà tư v`n ñFu

tư, ngư-i b o lãnh phát hành, ki2m toán viên N#u nh0ng l%c lưhng này không ñ trình ñM sz gây tr+c trsc cho ho@t ñMng c a th6 trư-ng

ðMi ngũ qu n lý nhà nưJc vE ho@t ñMng c a th6 trư-ng có nhi m v+ ñ6nh ra

lu t chơi và t\ ch c giám sát, ki2m soát các ho@t ñMng c a th6 trư-ng, phát hi n và x{ lý các v+ vi ph@m, tranh ch`p nhVm duy trì s% ho@t ñMng có tr t t% c a TTTC ðMi ngũ này ph i có các ki#n th c chuyên sâu vE lĩnh v%c tài chính, tiEn t , ch ng khoán mJi có th2 ñ6nh ra các quy ñ6nh phù hhp vJi tình hình c a th6 trư-ng, ñiEu khi2n ñưhc s% ho@t ñMng c a th6 trư-ng

TTTC không th2 v n hành t t n#u thi#u mMt l%c lưhng ñông ñ o các nhà ñFu

tư có ki#n th c, có kh năng phân tích tình hình và ñương ñFu vJi r i ro có th2 x y

ra trên th6 trư-ng ðMi ngũ các nhà ñFu tư càng ñông ñ o, càng chuyên nghi p bao nhiêu thì ho@t ñMng c a th6 trư-ng càng sôi ñMng và hoàn thi n b`y nhiêu; vì lúc `y quy#t ñ6nh mua bán, giao d6ch c a các nhà ñFu tư ñEu có cơ sG v0ng ch1c tT s% phân tích th%c tr@ng và hi u qu ho@t ñMng c a các doanh nghi p tham gia th6 trư-ng; h@n ch# t i ña v`n ñE r i ro ñ@o ñ c và hành vi “bFy ñàn”

1.2 VAI TRÒ C&A NHÀ NƯ'C TRONG PHÁT TRI)N TH! TRƯ NG TÀI CHÍNH

1.2.1 Cơ sj lý luqn v3 vai trò c?a Nhà nư@c trong n3n kinh tQ th6 trư8ng

Khi xã hMi loài ngư-i xu`t hi n thì nhu cFu qu n lý xã hMi cũng hình thành Trình ñM qu n lý phát tri2n theo s% phát tri2n c a xã hMi qua các phương th c s n xu`t khác nhau Qu n lý là s n phtm c a ti#n trình phân công lao ñMng và chuyên môn hoá, là mMt hình th c ñsc bi t c a ho@t ñMng ñiEu hành xã hMi

Qu n lý là s% tác ñMng c a ch th2 qu n lý lên các khách th2 ch6u s% qu n

lý làm cho các khách th2 v n ñMng theo hưJng mà ch th2 mong mu n B n ch`t

c a ho@t ñMng qu n lý là quá trình ñE ra các lu t l , quy t1c, quy ñ6nh và th%c hi n

vi c giám sát, cư•ng ch# th%c thi các lu t l , quy t1c, quy ñ6nh ñó nhVm kích thích

và phát tri2n các y#u t tích c%c, ñ(ng th-i lo@i b… nh0ng y#u t tiêu c%c không mong mu n Ho@t ñMng có s% qu n lý là ho@t ñMng ph i tuân th các lu t l , quy t1c do ch th2 qu n lý ñst ra

Quy mô c a qu n lý có th2 khác nhau: toàn cFu, khu v%c, qu c gia, ngành, ñơn v6 Qu n lý G ph@m vi qu c gia ñưhc coi là qu n lý Nhà nưJc, qu n lý G mMt ñơn v6 kinh doanh ñưhc coi là qu n lý kinh doanh (qu n tr6 kinh doanh)

Nhà nưJc vJi tư cách là bM máy quyEn l%c cao nh`t qu n lý xã hMi Vì v y vai trò c a nhà nưJc trong nEn kinh t# th6 trư-ng cũng là mMt trong nh0ng v`n ñE trRng tâm và cũng ph c t@p nh`t Có nhiEu quan ñi2m và cách ti#p c n khác nhau vE vai trò c a nhà nưJc trong nEn kinh t# th6 trư-ng Trong hRc thuy#t “Bàn tay vô hình” c a mình, Adam Smith chX giJi h@n vai trò c a nhà nưJc trong mMt nEn kinh t# th6 trư-ng vJi ch c năng: Xây d%ng và b o ñ m môi trư-ng hoà bình, không ñ2

x y ra nMi chi#n, ngo@i xâm Th%c hi n ñưhc vai trò là trRng tài, ñem l@i quyEn t%

do, bình ñpng cho mRi thành viên Cung c`p, duy trì và phát tri2n hàng hoá công cMng Ngoài ch c năng cơ b n ñó, theo A Smith, t`t c các v`n ñE còn l@i ñEu có th2 ñưhc gi i quy#t mMt cách \n tho và nh6p nhàng bGi bàn tay vô hình Do quá ñE cao vai trò c a bàn tay vô hình ñã có mMt th-i gian dài quan ñi2m nhà nư6c tDi thi,u, th1 trư3ng tDi ña ñưhc coi là tiêu chutn và mô hình c a mMt nEn kinh t# th6 trư-ng thuFn túy ChX sau khi xu`t hi n các cuMc kh ng ho ng kinh t# triEn miên mang tính ch`t chu kỳ trong th# kc 19 và ñXnh cao c a nó là cuMc ð@i suy thoái vào nh0ng năm 1929g1930, gây nên nh0ng th`t b@i và h u qu lJn lao cho nEn kinh t# th# giJi và các qu c gia thì các nhà kinh t# mJi nghiêm túc xem xét l@i s% thFn kỳ

c a bàn tay vô hình

Câu h…i ñst ra là n#u th6 trư-ng t% do cho phép phân b\ các ngu(n l%c mMt cách hi u qu nh`t thì t@i sao l@i xu`t hi n nh0ng th`t b@i c a th6 trư-ng Tr l-i câu h…i này, các nhà kinh t# mà ñ@i di n là J M Keynes ñã khpng ñ6nh, tuy bàn tay vô hình c a th6 trư-ng t% do thư-ng t… ra có ưu th# vưht trMi so vJi bàn tay h0u hình

c a nhà nưJc trong vi c phân b\ các ngu(n l%c khan hi#m c a xã hMi Nhưng trong mMt s trư-ng hhp, bàn tay vô hình không v n hành t t nên ñã t@o ra môi trư-ng c@nh tranh không hoàn h o do xu`t hi n ñMc quyEn; do trong xã hMi xu`t hi n s% phân hóa giFu nghèo ngày càng sâu s1c ñty mâu thunn xã hMi lên cao vì mRi ho@t ñMng kinh t# ñEu xu`t phát tT lhi ích riêng…làm cho nEn kinh t# rơi vào tr@ng thái l@m phát cao thì b n thân giá c ñóng vai trò là công c+ phát tín hi u th6 trư-ng cũng b6 sai l ch, dnn tJi vi c phân b\ ngu(n l%c thi#u hi u qu và làm cho c h

th ng ăn khJp vJi nhau gây b`t \n ñ6nh kinh t# vĩ mô…

Nh0ng v`n ñE trên các nhà kinh t# gRi là thCt b i th1 trư3ng Khi ñó, cFn có s% can thi p c a nhà nưJc vào th6 trư-ng ñ2 nâng cao ñưhc hi u qu ho@t ñMng chung c a nEn kinh t# Th%c tijn cho th`y, ngay c các nEn kinh t# th6 trư-ng phát tri2n nh`t, khi sG h0u tư nhân chi#m ưu th# tuy t ñ i thì nhà nưJc cũng vnn có mMt vai trò r`t quan trRng; msc dù không th2 thay th# th6 trư-ng, nhưng trong nhiEu trư-ng hhp, s% can thi p tr%c ti#p c a nhà nưJc vào th6 trư-ng là cFn thi#t và hi u

qu , th m chí là gi i pháp duy nh`t có tính kh thi Nh0ng trư-ng hhp ch y#u vE th`t b@i th6 trư-ng cFn có s% can thi p c a nhà nưJc là: