luận án tiến sĩ mô hình tổ chức và khâu truyền tải điện ở việt nam

luận án tiến sĩ mô hình tổ chức và khâu truyền tải điện ở việt nam

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan Lu n án này là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, n!i dung trong

Lu n án là trung th#c và có ngu&n g c trích d(n rõ ràng./

Nghiên c u sinh

Cao ð t Khoa

i

ii

M C L C

L I CAM ðOAN I

M C L C II DANH M C CÁC CH VI T T"T III DANH M C CÁC B$NG VI DANH M C CÁC HÌNH V' VII

PH)N M* ð)U 1

CHƯƠNG I NH NG V/N ð0 CƠ B$N V0 MÔ HÌNH T2 CH3C VÀ CƠ CH QU$N LÝ TRUY0N T$I ðI9N 11

1.1 TRUY/N T1I ðI4N TRONG H4 TH8NG ðI4N 11

1.2 MÔ HÌNH T= CH>C VÀ CƠ CHB QU1N LÝ TRUY/N T1I ðI4N 19

1.3 KINH NGHI4M QU8C TB V/ MÔ HÌNH T= CH>C VÀ CƠ CHB QU1N LÝ TRUY/N T1I ðI4N 37

KBT LUIN CHƯƠNG I 51

CHƯƠNG II TH:C TR;NG MÔ HÌNH T2 CH3C VÀ CƠ CH QU$N LÝ TRUY0N T$I ðI9N * VI9T NAM 53

2.1 QUÁ TRÌNH PHÁT TRINN NGÀNH ðI4N VI4T NAM 53

2.2 MÔ HÌNH T= CH>C VÀ CƠ CHB QU1N LÝ TRUY/N T1I ðI4N TRƯPC NĂM 1995 58

2.3 MÔ HÌNH T= CH>C VÀ CƠ CHB QU1N LÝ TRUY/N T1I ðI4N TS NĂM 1995 ðBN NAY 64

2.4 QUAN H4 GIVA NPT VPI CÁC ðƠN VW THAM GIA THW TRƯXNG PHÁT ðI4N CYNH TRANH 98

2.5 ðÁNH GIÁ MÔ HÌNH T= CH>C VÀ CƠ CHB QU1N LÝ TRUY/N T1I ðI4N 100

2.6 S\ C]N THIBT PH1I HOÀN THI4N MÔ HÌNH T= CH>C VÀ CƠ CHB QU1N LÝ TRUY/N T1I ðI4N ^ VI4T NAM 109

KBT LUIN CHƯƠNG II 114

CHƯƠNG III QUAN ðI>M VÀ GI$I PHÁP HOÀN THI9N MÔ HÌNH T2 CH3C VÀ CƠ CH QU$N LÝ TRUY0N T$I ðI9N * VI9T NAM 115

3.1 ðWNH HƯPNG PHÁT TRINN NGÀNH ðI4N VI4T NAM 115

3.2 QUAN ðINM HOÀN THI4N MÔ HÌNH T= CH>C VÀ CƠ CHB QU1N LÝ TRUY/N T1I ðI4N 123

3.3 GI1I PHÁP HOÀN THI4N MÔ HÌNH T= CH>C VÀ CƠ CHB QU1N LÝ TRUY/N T1I ðI4N 132

KBT LUIN CHƯƠNG III 145

K T LU?N 147

DANH M C CÔNG TRÌNH CÔNG BB CCA TÁC GI$ 150

iii

DANH M C CÁC CH VI T T"T

A0 Trung tâm đi`u ự! H th ng ựi n qu c

gia A1 Trung tâm đi`u ự! H th ng ựi n mi`n

Bcc A2 Trung tâm đi`u ự! H th ng ựi n mi`n

Nam A3 Trung tâm đi`u ự! H th ng ựi n mi`n

Trung

AC Dòng ựi n xoay chi`u Altenative Current

ADB Ngân hàng Phát trign châu Á Asian Development Bank ASEAN Hi p h!i các qu c gia đông Nam Á Association of SouthlEast

Asian Nations QLDA Qumn lý d# án

BETTA Thoa thu n v` truy`n tmi và mua bán ựi n

Anh qu c

British Electricity Trading and Transmission Arrangements BOT Xây d#nglSr hsulChuygn giao Buildl OwnlTransfer

CNH Công nghi p hóa

DNNN Doanh nghi p nhà nư|c

EGAT Công ty phát ựi n Thái Lan Electric Generation Authority

of Thailand ERAV Czc đi`u ti}t đi n l#c c a Vi t Nam Electricity Regulatory

Authority of Vietnam EVN Tung công ty đi n l#c Vi t Nam t~ Vietnam Electricity

iv

27/01/1995 đ}n 22/6/2006 và nay là T p đồn ði n l#c Vi t Nam

FERC €y ban ði`u ti}t Năng lư‚ng Liên bang Federal Energy Regulatory

Commission HðH Hi n đƒi hĩa

HðTV H!i đ&ng thành viên

IPP ðơn vw phát đi n đ!c l p Independent Power Producer ISO Cơ quan v n hành h th ng đ!c l p Independent System Operator ISOlNE Cơ quan v n hành h th ng đ!c l p bang

Arrangements NGET Cơng ty Truy`n tmi đi n qu c gia National Grid Electricity

Transmission OATT Qui đwnh phí đxu n i lư|i truy`n tmi mr Open Access Transmission

Tariff ODA H† tr‚ phát trign chính th c Official Development

Assistance Ofgem Văn phịng qumn lý thw trư‡ng đi n và dvu

SO Cơ quan v n hành h th ng System Operator

SP Cơng ty đi n l#c Scotland Scotland Power

SSE Cơng ty năng lư‚ng Scotland và khu v#c

mi`n Nam

Scottish and Southern Energy

STC Quy tcc ch sr hsu lư|i truy`n tmi l Cơ System Operator –

v

quan v n hành h th ng Transmission Owner Code TðKT T p đồn kinh t}

TNHH

MTV

Trách nhi m hsu hƒn m!t thành viên

TO V n hành lư|i truy`n tmi Transmission Operator TVXDð Tư vxn xây d#ng đi n

VNL Vi n Năng lư‚ng

WTO Tu ch c Thương mƒi Th} gi|i World Trade Organization

vi

DANH M C CÁC B$NG

Bmng 2.1 Tun thxt ñi n năng c a lư|i ñi n 34

Bmng 2.2 Chi`u dài ñư‡ng dây truy`n tmi ñi n giai ñoƒn 1996l2009 65

Bmng 2.3 Dung lư‚ng trƒm bi}n áp truy`n tmi giai ñoƒn 1996l2009 66

Bmng 2.4 ðwa bàn qumn lý c a 4 công ty truy`n tmi ñi n 73

Bmng 2.5 Tung h‚p chi phí truy`n tmi ñi n năm 2007l2008 75

Bmng 2.6 Mô hình tu ch c c a các công ty truy`n tmi ñi n năm 2008 76

Bmng 2.7 S lư‚ng ñơn vw tr#c thu!c các công ty truy`n tmi ñi n năm 2009 77

Bmng 2.8 Mô hình tu ch c Ban Qumn lý d# án năm 2008 79

Bmng 3.1 Phương án 3 công ty truy`n tmi ñi n 88

Bmng 3.2 Phương án 8 công ty truy`n tmi ñi n 89

Bmng 3.3 Cơ cxu ngu&n ñi n Vi t Nam tính ñ}n năm 2015 119

Bmng 3.4 Cơ cxu ngu&n ñi n Vi t Nam năm 2009 có tính ñ}n 2015 120

vii

DANH M C CÁC HÌNH V'

Hình 1.1 Mơ tm h th ng đi n 13

Hình 1.2 Vw trí truy`n tmi đi n trong h th ng đi n 15

Hình 1.3 Mơ hình tu ch c ngành đi n Thái Lan 39

Hình 1.4 Mơ hình tu ch c truy`n tmi đi n c a Anh 41

Hình 1.5 Ba h th ng lư|i đi n truy`n tmi c a M… 44

Hình 1.6 Các truy`n tmi khu v#c và cơ quan v n hành h th ng đ!c l p 46

Hình 2.1 Tương quan gisa tăng trưrng ngu&n và phz tmi c#c đƒi h th ng đi n 57

Hình 2.2 Smn lư‚ng đi n phát đi n và nh p kh‹u c a Vi t Nam (1995l2009) 58

Hình 2.3 Mơ hình tu ch c ngành đi n trư|c năm 1995 59

Hình 2.4 Mơ hình tu ch c c a Sr truy`n tmi đi n 60

Hình 2.5 Mơ hình tu ch c c a Tung cơng ty ði n l#c Vi t Nam (năm 1995) 68

Hình 2.6 Mơ hình tu ch c tung quát c a cơng ty truy`n tmi đi n 69

Hình 2.7 Mơ hình ph i h‚p hoƒt đ!ng trong lĩnh v#c truy`n tmi đi n 72

Hình 2.8 Mơ hình tu ch c c a T p đồn ði n l#c Vi t Nam 82

Hình 2.9 Mơ hình tu ch c c a Tung cơng ty Truy`n tmi đi n qu c gia 83

Hình 2.10 Cơ quan qumn lý nhà nư|c v` truy`n tmi đi n 93

Hình 2.11 Quan h gisa NPT v|i các đơn vw tham gia thw trư‡ng phát đi n 99

Hình 3.1 Mzc tiêu c a cmi cách ngành đi n Vi t Nam 116

Hình 3.2 Mơ hình tu ch c ngành đi n Vi t Nam năm 2010 128

1

PH)N M* ð)U

1 TÍNH C/P THI T CCA ð0 TÀI

Ngành ñi n ñư‚c coi là ngành công nghi p hƒ tvng cho s# phát trign kinh t} xã h!i

Dù cho ngành ñi n trong n`n kinh t} phát trign hay ñang phát trign thì nhà nư|c ñ`u quan tâm ñvu tư phát trign và th#c hi n qumn lý nhà nư|c, tác ñ!ng ñ}n hoƒt ñ!ng smn xuxt kinh doanh thông qua ban hành các hành lang pháp lý và chính sách phát trign ngành ñi n Smn ph‹m c a ngành ñi n, ñi n năng, là m!t loƒi hàng hóa ñ‘c thù, là ñvu vào quan tr’ng c a txt cm các ngành công nghi p và là nhu cvu tiêu dùng thi}t y}u trong ñ‡i s ng xã h!i hàng ngày Tùy theo trình ñ! phát trign kinh t} xã h!i, ngành ñi n ñư‚c Chính ph các nư|c ti}n hành cmi cách, ñui m|i v` qumn lý nhà nư|c và thay ñui mô hình tu ch c cho phù h‚p Xét theo khía cƒnh công ngh , smn xuxt kinh doanh ñi n năng ñư‚c chia làm b n khâu: smn xuxt ñi n, truy`n tmi ñi n, phân ph i ñi n và bán l• ñi n Các quá trình này ñư‚c th#c hi n ñ&ng th‡i do ñi n không thg tích trs, ñi`u này cũng ñ&ng nghĩa cung và cvu luôn g‘p nhau tƒi m’i th‡i ñigm n}u nghiên c u trong m!t h th ng ñi n khép kín

Trong nghiên c u phân tích kinh t}, smn xuxt và phân ph i bán l• ñi n năng có thg

do nhi`u doanh nghi p khác nhau cùng tham gia trong m!t thw trư‡ng cƒnh tranh Cƒnh tranh trong phát ñi n nh—m ñmm bmo cho cung cxp ñi n năng v|i giá cm h‚p lý, phmn ánh ñư‚c chi phí smn xuxt và tuân th các qui lu t kinh t} thw trư‡ng ñ i v|i m!t loƒi hình hàng hoá nhxt ñwnh Cƒnh tranh trong khâu phân ph i bán l• ñi n năng cũng ñmm bmo cho khách hàng có thg ñư‚c sy dzng ñi n v|i giá cm h‚p lý, chxt lư‚ng ñi n ñmm bmo theo yêu cvu c a các mzc ñích sy dzng khác nhau t~ dùng ñi n ñg smn xuxt, dùng ñi n cho nhu cvu thương mƒi, ñ}n dùng ñi n cho mzc ñích sinh hoƒt và sy dzng ñi n cu i cùng Tuy nhiên, truy`n tmi ñi n trong m!t quá trình smn xuxt khép kín lƒi mang y}u t ñ!c quy`n t# nhiên và mô hình tu ch c cũng ñư‚c th#c hi n theo các mô hình khác nhau

Kinh nghi m c a các nư|c v` phát trign ngành ñi n cho thxy mô hình tu ch c thư‡ng phát trign t~ tích h‚p d’c sang liên k}t ngang và có s# ñan xen c a cm hai mô hình

^ giai ñoƒn ñvu, khi cơ sr v t chxt ngành ñi n ch˜ phát trign tƒi các vùng ho‘c khu v#c riêng bi t, thông thư‡ng các doanh nghi p hoƒt ñ!ng ñi n l#c sy dzng mô hình tu ch c tích h‚p d’c, nghĩa là các doanh nghi p ñ&ng th‡i qumn lý cm các nhà máy ñi n gis vai trò phát

ñi n, qumn lý lư|i truy`n tmi ñi n và lư|i ñi n phân ph i ñg tr#c ti}p phân ph i và bán l•

ñi n ñ}n khách hàng tiêu thz ñi n cu i cùng Mô hình qumn lý kigu này ñmm bmo tính th ng

2

nhxt, liên tzc, tin c y và un đwnh trong smn xuxt và kinh doanh đi n năng như là loƒi hàng hố đ‘c thù khơng thg cxt gis đư‚c Mơ hình tu ch c này đư‚c txt cm các nư|c áp dzng trong giai đoƒn đvu c a quá trình cơng nghi p hố, khi mà n`n kinh t} cvn cĩ nhi`u đi n năng và ưu tiên phzc vz cho smn xuxt cơng nghi p hơn là nhu cvu sy dzng đi n dân sinh

Vì v y, nghiên c u truy`n tmi đi n m!t cách đ!c l p trong giai đoƒn này khơng mang lƒi nhsng k}t qum mong đ‚i v` tính hi u qum kinh t} do chưa tính tốn đư‚c thu nh p, chi phí

và l‚i nhu n c a truy`n tmi đi n trong mơ hình tích h‚p d’c

Th#c hi n Nghw quy}t H!i nghw lvn th III Ban Chxp hành Trung ương ðmng v` ti}p tzc scp x}p, đui m|i, phát trign và nâng cao hi u qum doanh nghi p nhà nư|c (DNNN)

và Nghw quy}t H!i nghw lvn th IX Khố IX Ban Chxp hành Trung ương ðmng v` m!t s

ch trương, chính sách, gimi pháp l|n nh—m th#c hi n thcng l‚i Nghw quy}t ðƒi h!i tồn

qu c lvn th IX c a ðmng, ðmng và Chính ph đã ch˜ đƒo các ngành các cxp thúc đ‹y scp x}p đui m|i DNNN theo mzc tiêu phát trign b`n vsng Ngành đi n cũng khơng n—m ngồi quá trình scp x}p đui m|i đĩ xét trên cm khía cƒnh vĩ mơ v|i vi c hồn thi n khuơn khu pháp lý và khía cƒnh vi mơ v|i vi c tái cơ cxu bmn thân Tung cơng ty ði n l#c Vi t Nam (EVN) nay là T p đồn ði n l#c Vi t Nam, đ!c quy`n trong khâu truy`n tmi đi n và chi

ph i gvn như tồn b! khâu phân ph i bán l• đi n Lu t ði n l#c đã đư‚c thơng qua tƒo cơ

sr pháp lý cho hoƒt đ!ng đi n l#c và scp x}p đui m|i các doanh nghi p trong EVN theo hư|ng xố bo đ!c quy`n nhà nư|c trong phát đi n và phân ph i đi n năng, phù h‚p v|i n`n kinh t} thw trư‡ng đwnh hư|ng xã h!i ch nghĩa [15]

ði n năng, như bxt c loƒi hàng hĩa nào, dvn hoƒt đ!ng theo qui lu t cung cvu c a n`n kinh t} thw trư‡ng nhưng cvn s# đi`u ti}t c a nhà nư|c thơng qua Czc ði`u ti}t đi n l#c (ERAV) tr#c thu!c B! Cơng Thương [38] V|i m†i cxp đ! phát trign thw trư‡ng, vai trị

và vw trí c a truy`n tmi đi n cũng khác nhau do v y mơ hình tu ch c cũng tương ng khác nhau [34] Theo Quy}t đwnh s 26/2006/QðlTTg ngày 26/01/2006 c a Th tư|ng Chính

ph v` phê duy t l! trình, các đi`u ki n hình thành và phát trign các cxp đ! thw trư‡ng đi n l#c tƒi Vi t Nam, truy`n tmi đi n đư‚c tu ch c th#c hi n theo t~ng cxp đ! như sau:

C p đ 1, bư c 1: thw trư‡ng phát đi n cƒnh tranh thí đigm (t~ năm 2005 đ}n năm 2008) Các cơng ty truy`n tmi đi n (CT TTð) thu!c EVN sœ đư‚c tu ch c lƒi dư|i dƒng các cơng ty đ!c l p v` hƒch tốn kinh doanh Bư c 2: thw trư‡ng phát

C p đ 3, bư c 1: thw trư‡ng bán l• đi n cƒnh tranh thí đigm (t~ năm 2022 đ}n 2024) Bư c 2: thw trư‡ng bán l• đi n cƒnh tranh hồn ch˜nh (t~ năm 2024)

Trong b i cmnh đĩ, truy`n tmi đi n cũng chuygn dvn t~ mơ hình phân tán sang

t p trung, t~ hƒch tốn phz thu!c sang hƒch tốn đ!c l p v|i s# hình thành Tung cơng ty Truy`n tmi đi n qu c gia Mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý cũng cvn đư‚c nghiên c u và hồn thi n phù h‚p v|i quá trình xây d#ng T p đồn ði n l#c Vi t Nam và phù h‚p v|i thw trư‡ng đi n l#c cƒnh tranh trong khâu phát đi n hi n nay

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN C3U

Truy`n tmi đi n luơn giành đư‚c s# quan tâm v` đvu tư, phát trign k… thu t cũng như các gimi pháp đg đmm bmo m!t h th ng đi n un đwnh, tin c y và v n hành kinh t} Nghiên c u v` cmi cách ngành đi n các nư|c trên th} gi|i đã đư‚c nhi`u tu

ch c nghiên c u và nhi`u nhà nghiên c u đ!c l p th#c hi n trong các giai đoƒn chuygn mình, cmi tu và cmi cách ngành đi n trên th} gi|i Trong th‡i gian gvn đây, khi ngành đi n đang th#c hi n tái cơ cxu đg chuygn t~ đ!c quy`n c a m!t DNNN sang cƒnh tranh trong khâu phát đi n, đã cĩ m!t s nghiên c u tồn di n v` ngành

đi n, đ‘c bi t là nghiên c u v` chuygn Tung cơng ty ði n l#c Vi t Nam sang t p đồn kinh t} (TðKT)

Lu n án ti}n s… c a Trvn Th} Hùng (2008) v` “Hồn thi n cơng tác qu n lý ti!n lương trong ngành đi n Vi t Nam” cũng là đ` tài truy`n th ng, luơn đư‚c cmi ti}n cho phù h‚p v|i t~ng giai đoƒn phát trign c a ngành đi n [43] Nghiên c u đã đánh giá đư‚c nhsng bxt c p trong qumn lý ti`n lương c a ngành đi n, phát hi n và

ty ði n l:c Vi t Nam” cũng đã nghiên c u, l p lu n và đ` xuxt tung quan v` nguyên

lý, xu hư|ng v n đ!ng c a phân ph i thu nh p trong EVN, trong đĩ cĩ cơ ch} phân

ph i thu nh p c a truy`n tmi đi n [10] Nghiên c u đã đĩng gĩp x ng đáng vào cơng tác ch˜ đƒo đi`u hành hoƒt đ!ng smn suxt kinh doanh c a EVN thơng qua cmi ti}n cơng tác phân ph i thu nh p

“Nghiên c<u v! truy!n t i đi n th:c hi n cho EVN” c a Economic Consulting Associates th#c hi n năm 2005 [10] Nghiên c u này đã đánh giá lƒi các đ` xuxt trư|c đây v` tu ch c kh i truy`n tmi đi n, đánh giá hi n trƒng tu ch c và hoƒt đ!ng c a khâu truy`n tmi đi n, đi`u đ! h th ng đi n tƒi th‡i đigm nghiên c u K}t qum nghiên c u cũng đã đư‚c EVN xem xét m!t cách k… lưŸng đg ti}p thu trong ð` án thành l p Tung cơng ty Truy`n tmi đi n qu c gia sau này Tuy nhiên, các đ` xuxt c a Tư vxn ch˜ mang tính th‡i đigm và m!t s n!i dung khơng cịn phù h‚p ho‘c phmi ti}p tzc nghiên c u đg theo đúng đwnh hư|ng phát trign ngành đi n

c a Chính ph

Nghiên c u v` “L! trình Cmi cách ngành đi n Vi t Nam” H† tr‚ k… thu t TA 3763lVIE c a Ngân hàng Phát trign châu Á th#c hi n năm 2004 [16] ðây là m!t nghiên c u tồn di n, đánh giá m!t cách sâu scc v` hi n trƒng phát trign ngành đi n Vi t Nam khi Chính ph Vi t Nam đang cho nghiên c u và hình thành các T p đồn kinh t} nhà nư|c, trong đĩ cĩ T p đồn ði n l#c Vi t Nam Trong nghiên c u này, Tư vxn đã đwnh hư|ng phát trign ngành đi n Vi t Nam sœ trmi qua các giai đoƒn phát trign thw trư‡ng đi n khác nhau t~ thxp đ}n cao K}t qum c a nghiên c u này là s# tham khmo cvn thi}t đg B! Cơng Thương trình Th tư|ng Chính ph cĩ Quy.t đ/nh s, 26/2006/QðCTTg ngày 26/01/2006 v! phê duy t l trình, các đi!u ki n hình thành và phát triEn các c p đ th/ trư0ng đi n l:c tFi

Vi t Nam [34] Tuy nhiên, nghiên c u này cũng chưa đ` c p sâu đ}n mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý khâu truy`n tmi m!t cách riêng bi t, chưa đưa ra đư‚c các khuy}n nghw chính sách cvn thi}t v` minh bƒch hố chi phí truy`n tmi đi n và đwnh hư|ng phát trign lâu dài c a

5

truy`n tmi đi n

Lu n án Ti}n s… Kinh t} c a Nguy n Anh Tuxn (2003) v` “Hồn thi n mơ hình t7 ch<c s n xu t kinh doanh c3a T7ng cơng ty ði n l:c Vi t Nam” đã nghiên c u đ` xuxt mơ hình tu ch c smn xuxt c a EVN [19] Nghiên c u đư‚c th#c hi n trong b i cmnh h th ng văn bmn pháp lý chưa hồn thi n, đwnh hình đui m|i qumn lý DNNN chưa rõ ràng theo qui đwnh c a Lu t ði n l#c, Lu t Cƒnh tranh, Lu t Doanh nghi p, s# hình thành T p đồn ði n l#c Vi t Nam và quá trình xây d#ng thw trư‡ng đi n cƒnh tranh Do v y, các n!i dung trên cvn đư‚c ti}p tzc nghiên c u bu sung, hồn thi n cho phù h‚p v|i đi`u ki n phát trign c a ngành đi n và n`n kinh t} hi n nay Do Lu n án cĩ phƒm vi nghiên c u r!ng v` hoƒt đ!ng

c a tồn b! ngành đi n, nên cũng chưa cĩ đi`u ki n đi sâu phân tích, đ` xuxt hình th c và

cơ ch} hoƒt đ!ng c a truy`n tmi đi n trong các giai đoƒn phát trign c a thw trư‡ng đi n l#c

Lu n án Ti}n s… Kinh t} c a ð‘ng Phan Tư‡ng (2003) v` “Gi i pháp nâng cao

hi u qu kinh t trong truy!n t i và phân ph,i đi n c3a T7ng cơng ty ði n l:c Vi t Nam”

đã đánh giá v` hi u qum kinh t} trong truy`n tmi và phân ph i đi n d#a trên các nhĩm ch˜ tiêu v` smn lư‚ng, doanh thu, l‚i nhu n và th#c hi n nhi m vz kinh t} xã h!i v|i m!t gim đwnh là hai khâu này hoƒt đ!ng đ!c l p v|i khâu phát đi n [8] Tác gim đã h th ng hố, làm rõ cơ sr lý lu n và th#c ti n v` hi u qum kinh t} c a hoƒt đ!ng truy`n tmi và phân ph i

đi n và vai trị c a truy`n tmi và phân ph i đi n đ i v|i n`n kinh t} qu c dân Các khái

ni m, h th ng ch˜ tiêu đánh giá hi u qum kinh t} và các nhân t mnh hưrng đ}n hi u qum kinh t} trong truy`n tmi và phân ph i đi n cũng đư‚c Lu n án xem xét Trên cơ sr đĩ, Lu n

án đã phân tích, đánh giá th#c trƒng và các nhân t mnh hưrng đ}n hi u qum kinh t} trong truy`n tmi và phân ph i đi n c a EVN, tìm ra nhsng nguyên nhân làm cho m!t s hoƒt đ!ng trong lĩnh v#c truy`n tmi và phân ph i đi n c a EVN cịn kém hi u qum và đ` xuxt các gimi pháp ch y}u nh—m nâng cao hi u qum kinh t} trong truy`n tmi và phân ph i đi n c a EVN Nghiên c u đư‚c th#c hi n v|i gim đwnh ngành đi n đư‚c chia làm hai quá trình phát

đi n và truy`n tmi phân ph i đi n, nên Lu n án cĩ ý nghĩa th#c ti n hơn n}u đư‚c th#c hi n trong giai đoƒn truy`n tmi th#c s# đ!c l p v|i khâu phát đi n và phân ph i đi n Quá trình tách ra gisa các khâu và đ!c l p gisa các khâu là xu hư|ng ch đƒo trong ti}n trình scp x}p, đui m|i và phát trign DNNN thu!c EVN

Nghiên c u “T7ng cơng ty ði n l:c Vi t Nam: Nghiên c<u v! truy!n t i đi n và phân ph,i đi n” (Electricity of Vietnam: Transmission and Distribution Study) do các Tư

6

vxn International Resources Group (M…), Duke Engineering and Services (M…) và Thiên Ngân (Vi t Nam) th#c hi n năm 1998 [62] Nghiên c u này ñư‚c bct ñvu v|i trào lưu scp x}p ñui m|i doanh nghi p c a Chính ph , v|i mzc ñích qumn lý t t nhxt truy`n tmi và phân

ph i ñi n trong mô hình ñ!c quy`n nhà nư|c liên k}t d’c ðg ñáp ng mzc tiêu cung cxp

ñi n ñ}n ngư‡i tiêu dùng v|i chxt lư‚ng cao và tăng cư‡ng hi u qum v n hành kinh t} k… thu t ngành ñi n, nghiên c u ñã phân tích và khuy}n cáo các bi n pháp cmi thi n v n hành, qumn lý và hi u suxt công tác truy`n tmi Nghiên c u cũng ch˜ ra r—ng mô hình tích h‚p d’c tƒi th‡i ñigm ñó là thích h‚p v|i t p trung cao ñ! m’i ngu&n l#c cho ñvu tư phát trign ngành ñi n Các k}t qum nghiên c u ñã ñư‚c áp dzng m!t phvn trong qumn lý ngành ñi n

và phù h‚p v|i giai ñoƒn quá ñ! trư|c ñui m|i c a ngành ñi n Tuy nhiên, quá trình cmi cách ñui m|i ngành ñi n, trong ñó có truy`n tmi ñi n ñã di n ra nhanh hơn ñòi hoi phmi có nghiên c u chuyên sâu cho t~ng khâu c a quá trình kinh doanh ñi n năng

Nghiên c u “C i cách th/ trư0ng ñi n: ViIn c nh qu,c t.” (Electricity market reform: an international perspective) c a Giáo sư Stephen Littlechild v` tư nhân hoá, ñi`u ti}t và cƒnh tranh trong ngành ñi n ñư‚c cho là s# khri ñvu trong cmi cách ngành ñi n nư|c Anh trong nhsng năm 1990 c a th} k¡ XX, khi ngành ñi n nư|c này chuygn t~ liên k}t d’c sang liên k}t ngang Ông ñư‚c coi là nhà nghiên c u và th#c hi n cmi cách ngành ñi n tiên phong c a Anh v|i nhsng ñóng góp ñáng kg trong lý lu n cũng như th#c hi n cmi cách ngành ñi n c a Anh cũng như m!t s nư|c trên th} gi|i Nghiên c u thw trư‡ng v|i ñi`u ti}t và cmi cách thw trư‡ng ñi n: vi n cmnh qu c t} ñã kh¢ng ñwnh tính txt y}u cvn có các h

th ng truy`n tmi mƒnh, liên k}t không ch˜ trong phƒm vi m!t qu c gia mà còn liên k}t lư|i liên qu c gia [64] Tuy nhiên, mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n c a các nư|c phz thu!c vào các qui ñwnh pháp lý và quy`n r hsu tài smn khác nhau

Qua tung h‚p, phân tích, tham khmo các nghiên c u hi n nay cho thxy chưa

có m!t ñ` tài nào nghiên c u toàn di n v` cm lý lu n cũng như tung k}t th#c ti n v` hoƒt ñ!ng c a truy`n tmi ñi n m!t cách riêng rœ do lâu nay truy`n tmi ñi n ch˜ là m!t phvn c a ñ!c quy`n nhà nư|c trong smn xuxt kinh doanh ñi n năng tƒi Vi t Nam Trong b i cmnh thay ñui môi trư‡ng pháp lý v` hoƒt ñ!ng doanh nghi p theo Lu t Doanh nghi p nói chung và hoƒt ñ!ng ñi n l#c nói riêng phù h‚p v|i ti}n trình h!i

nh p kinh t} khu v#c và qu c t}, các nghiên c u nói trên cvn phmi bu sung thêm cm v` lý lu n và th#c ti n hình thành cƒnh tranh trong smn xuxt kinh doanh ñi n năng

Lu n án nghiên c u nhsng vxn đ` lý lu n và th#c ti n trong qumn lý khâu truy`n tmi

đi n Nghiên c u các mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý khâu truy`n tmi đi n c a ngành

đi n và kinh nghi m qu c t} trong các giai đoƒn phát trign khác nhau đg rút ra bài h’c kinh nghi m cho ngành đi n Vi t Nam

Trên cơ sr phân tích lu n c khoa h’c, Lu n án v n dzng lý lu n và bài h’c kinh nghi m đg nghiên c u trong qumn lý truy`n tmi đi n c a Vi t Nam, xem xét, đánh giá hoƒt đ!ng qumn lý thơng qua mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi đi n; phân tích các y}u t mnh hưrng, tìm ra các nguyên nhân chính làm cho qumn lý truy`n tmi đi n c a EVN cịn kém hi u qum, chưa theo kwp v|i yêu cvu đui m|i c a ngành đi n Vi t Nam

Sau khi t p h‚p, h th ng hố nhsng vxn đ` lý lu n cơ bmn v` mơ hình tu ch c và

cơ ch} qumn lý truy`n tmi đi n, kinh nghi m qu c t} v` s# hình thành và phát trign truy`n tmi đi n, Lu n án đ` xuxt các gimi pháp nh—m nâng cao khm năng qumn lý truy`n tmi đi n c a ngành đi n Vi t Nam thơng qua l#a ch’n mơ hình tu ch c h‚p lý và cơ ch} qumn lý hi u qum

4 ðBI TƯ_NG VÀ PH;M VI NGHIÊN C3U

l ð,i tưJng nghiên c<u c3a Lu(n án: hi n nay, truy`n tmi đi n r Vi t Nam do T p đồn ði n l#c Vi t Nam (EVN) giao Tung cơng ty Truy`n tmi đi n qu c gia (NPT) qumn lý

v n hành Do v y, đ i tư‚ng nghiên c u c a Lu n án là mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi đi n c a NPT Các n!i dung nghiên c u, phân tích và đánh giá th#c trƒng mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý, phân tích các nhân t mnh hưrng đ}n hi u l#c qumn lý truy`n tmi đi n trên phƒm vi tồn b! ngành đi n

l PhFm vi nghiên c<u: Lu n án nghiên c u mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi đi n r Vi t Nam trong giai đoƒn t~ năm 1995 đ}n năm 2009

Các qu c gia đ‘t vxn đ` phát trign và qumn lý ngành đi n theo nhsng cách ti}p c n phz thu!c vào trình đ! phát trign kinh t}, quan đigm và khm năng qumn lý các doanh nghi p

8

ngành ñi n ð i v|i truy`n tmi ñi n, hi n nay còn nhi`u tranh lu n xem li u r—ng vi c tách khoi h th ng m!t cách ñ!c l p v` hƒch toán, v` sr hsu hay pháp lý có mnh hưrng như th} nào ñ}n tính h th ng và hi u qum chung c a ngành ñi n Các hình th c sr hsu mnh hưrng như th} nào ñ}n cung cxp un ñwnh, liên tzc ñi n năng cho nhu cvu phát trign kinh t} xã h!i

và sinh hoƒt dân sinh

Mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n ñư‚c nghiên c u trên quan ñigm

c a Tung công ty Truy`n tmi ñi n qu c gia, Lu n án nghiên c u và trm l‡i các câu hoi sau ñây:

l Nhsng yêu cvu và nhân t nào mnh hưrng ñ}n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n r Vi t Nam?

l Vi t Nam h’c hoi ñư‚c nhsng bài h’c kinh nghi m qu c t} gì ñg hoàn thi n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n?

l Nhsng ưu ñigm và hƒn ch} c a mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n

r Vi t Nam? Tƒi sao phmi ti}p tzc hoàn thi n?

l Nhsng gimi pháp gì cvn th#c hi n ñg hoàn thi n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn

lý truy`n tmi ñi n r Vi t Nam?

5 CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C3U

Trên cơ sr phương pháp c a ch nghĩa duy v t bi n ch ng, duy v t lwch sy ñg nhìn

nh n th#c ti n khách quan quá trình phát trign c a ngành ñi n nói chung, mô hình tu ch c

và cơ ch} qumn lý khâu truy`n tmi nói riêng, tác gim ñã sy dzng k}t h‚p các phương pháp nghiên c u sau ñây:

l T7ng hJp, phân tích: quá trình phát trign truy`n tmi ñi n là lâu dài qua nhi`u giai ñoƒn phát trign, thay ñui v` cơ ch} chính sách c a ñxt nư|c Do v y, Lu n án th#c hi n tung h‚p quá trình này có tính h th ng và phân tích ñg có nhsng k}t lu n, ki}n nghw và ñ` xuxt cho phù h‚p v|i giai ñoƒn phát trign hi n nay

l Th,ng kê so sánh: trên cơ sr kinh nghi m qu c t} v` hình thành và phát trign mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n có xem xét ñ}n khía cƒnh v` trình ñ! phát trign ngành ñi n, trình ñ! phát trign c a n`n kinh t} ñg rút ra bài h’c kinh nghi m cho Vi t Nam

9

l Kh o sát th:c t.: khâu truy`n tmi đi n n—m trong m!t ngành kinh t} k… thu t, nên

vi c thi}t l p m!t mơ hình tu ch c cvn phmi phù th‚p v|i th#c t} sy dzng thi}t bw cơng ngh

và phù h‚p v|i khu v#c qumn lý

l Nghiên c<u điEn hình và l y ý ki.n chuyên gia: cùng v|i khmo sát th#c t}, phương pháp nghiên c u đign hình cũng đư‚c sy dzng đg đmm bmo h’c mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi đi n cĩ ch’n l’c ð&ng th‡i, ý ki}n chuyên gia cung cxp thêm thơng tin v` kinh nghi m th#c ti n trong xy lý vxn đ` nghiên c u đmm bmo các yêu cvu kinh t} k… thu t c a truy`n tmi đi n

6 NH NG ðĨNG GĨP MbI CCA LU?N ÁN

6.1 Nhcng đĩng gĩp mfi v\ mgt hhc thuit, lý luin

Trên cơ sr nghiên c u nhsng yêu cvu và nhân t mnh hưrng đ}n mơ hình tu ch c

và cơ ch} qumn lý khâu truy`n tmi đi n, so sánh mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý khâu truy`n tmi đi n gisa các nư|c phát trign và các nư|c đang phát trign, Lu n án ch˜ rõ m i liên h gisa vi c l#a ch’n mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý đg phát trign truy`n tmi đi n v|i các mzc tiêu kinh t} (như hi u qum hoƒt đ!ng) và các mzc tiêu ngồi kinh t} r tvm vĩ

mơ (như xĩa đĩi gimm nghèo, bmo v mơi trư‡ng…)

Áp dzng các mơ hình tu ch c và qumn lý trên vào phân tích khâu truy`n tmi đi n c a ngành đi n Vi t Nam, Lu n án đã ch˜ ra s# chưa h‚p lý c a mơ hình tu ch c và cơ ch} qumn lý khâu truy`n tmi đi n mnh hưrng khơng t t đ}n đ}n hi u qum hoƒt đ!ng, tính đ!c l p

và minh bƒch c a h th ng, cũng như khm năng thu hút đvu tư phát trign vào ngành đi n tƒi

l Tách bƒch quy`n qumn lý truy`n tmi đi n gisa T p đồn ði n l#c Vi t Nam (EVN)

và H!i đ&ng thành viên Tung cơng ty Truy`n tmi đi n Qu c gia (NPT); quy`n qumn lý c a

10

EVN, H!i ñ&ng thành viên NPT v|i quy`n ñi`u hành c a Tung giám ñ c NPT ñg gimm b|t các tvng nxc qumn lý trung gian ñ i v|i hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n mang tính kinh t}lk… thu t cao

l Bu sung qui ñwnh c a pháp lu t cho hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n như là m!t doanh nghi p ñ!c quy`n duy nhxt hoƒt ñ!ng trong thw trư‡ng ñi n và ngành ñi n Vi t Nam, bao g&m nghĩa vz và trách nhi m bct bu!c phmi th#c hi n các ñxu n i v|i các ngu&n ñi n và không phân bi t ñ i xy v` hình th c sr hsu, các ch} tài hƒn ch} hành vi làm hƒn ch} năng l#c truy`n tmi ñi n phi k… thu t

l Qui hoƒch truy`n tmi ñi n phù h‚p v|i chi}n lư‚c phát trign ñi n l#c và chi}n lư‚c phát trign c a ñwa phương ñmm bmo các yêu cvu và ñi`u ki n v` công suxt ngu&n ñi n và vw trí c a phz tmi, qu… ñxt và th tzc cxp ñxt c a ñwa phương, ti}n ñ! ñưa lư|i ñi n vào v n hành

l Tách ch c năng qumn lý hành chính nhà nư|c c a B! Công Thương và ch c năng ñƒi di n ch sr hsu phvn v n nhà nư|c c a EVN ñ i v|i NPT, ñmm bmo B! Công Thương không can thi p vào hoƒt ñ!ng kinh t} c a NPT mà ch˜ th#c hi n ch c năng qumn lý nhà nư|c ñ i v|i NPT

7 BB C C CCA LU?N ÁN

Ngoài phvn mr ñvu, k}t lu n, phz lzc, bmng bigu, các hình vœ minh hoƒ và các tài

li u tham khmo, Lu n án chia làm 3 chương như sau:

Chương I Nhsng vxn ñ` cơ bmn v` mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi

11

CHƯƠNG I NH NG V/N ð0 CƠ B$N V0 MÔ HÌNH T2 CH3C VÀ CƠ

CH QU$N LÝ TRUY0N T$I ðI9N

1.1 TRUY0N T$I ðI9N TRONG H9 THBNG ðI9N

1.1.1 Vai trò cpa ngành ñiKn trong n\n kinh tG qurc dân

Ngành ñi n ñư‚c coi là m!t ngành công nghi p hƒ tvng, luôn ñư‚c chú tr’ng ñg ñvu tư phát trign trư|c khi phát trign các ngành kinh t} k… thu t khác ði n năng có thg coi

là m!t dƒng năng lư‚ng th cxp vì ñư‚c smn xuxt ra t~ các dƒng năng lư‚ng sơ cxp như than, nư|c, năng lư‚ng nguyên ty, dvu mo, khí ñ t, năng lư‚ng m‘t tr‡i, gió, ñwa nhi t, sóng bign Khi tiêu dùng, ñi n năng ñư‚c chuygn hoá thành các dƒng năng lư‚ng khác như nhi t năng, cơ năng, quang năng ñg thom mãn nhu cvu smn xuxt kinh doanh c a các ngành công nghi p, dwch vz và nhu cvu sinh hoƒt c a con ngư‡i

ði n năng là m!t loƒi hàng hoá ñ‘c bi t, ñư‚c smn xuxt ra cũng thông qua các ñvu vào cơ bmn c a smn xuxt như v n, lao ñ!ng, công ngh thi}t bw nhưng ñi n năng không nhìn thxy ñư‚c b—ng mct thư‡ng mà phmi nh n dƒng qua các thi}t bw ño ñ}m, không có hình dƒng cz thg, không có smn ph‹m dr dang và không thg d# trs như các loƒi hàng hoá khác Chu†i cung c a ngành ñi n là liên tzc “smn xuxt ñi n, truy`n tmi ñi n, phân ph i ñi n, bán l• ñi n và sy dzng ñi n” là m!t quá trình ñ&ng th‡i, cùng m!t th‡i ñigm ði n năng là loƒi hàng hóa ñư‚c tiêu dùng r!ng rãi, mang tính thông dzng, có tvm mnh hưrng rxt l|n ñ}n toàn b! n`n kinh t} qu c dân thông qua cung cxp ñi n cho các quá trình smn xuxt liên tzc

c a các ngành công nghi p, nông nghi p, giao thông v n tmi, dwch vz và ñ‡i s ng sinh hoƒt

c a m’i ngư‡i, m’i gia ñình và toàn xã h!i

Khm năng smn xuxt ñi n thay ñui theo mùa trong năm, các nhà máy th y ñi n ch˜ có thg phát ñi n nhi`u trong mùa mưa và phát ñi n hƒn ch} trong mùa khô và phz thu!c vào dung tích các h& ch a Còn nhu cvu sy dzng ñi n thay ñui ñáng kg gisa các gi‡ trong ngày

mà ngư‡i ta phân loƒi ra là gi‡ thxp ñigm, gi‡ bình thư‡ng và gi‡ cao ñigm, gisa các ngày trong tuvn, gisa các tháng và các mùa trong năm

M!t n`n kinh t} không thg ñư‚c coi là phát trign n}u ngành ñi n không phát trign N}u ñi n năng mà không ñ thì không thg ti}n hành quá trình công nghi p hoá (CNH),

hi n ñƒi hoá (HðH) ñxt nư|c N`n kinh t} phát trign d#a trên n`n tmng hi n ñƒi hoá ch˜ có thg ti}n hành ñư‚c trên cơ sr công nghi p hoá, mà ñi n năng là m!t loƒi năng lư‚ng ñ‘c

12

bi t không thg thi}u ñ i v|i s# phát trign c a m’i ngành công nghi p ði n năng v~a là ñvu vào, là smn ph‹m trung gian trong smn xuxt ra nhi`u loƒi smn ph‹m khác, nhưng cũng ñ&ng th‡i là smn ph‹m cu i cùng cho sinh hoƒt công c!ng và sinh hoƒt c a dân cư ði n khí hóa nông nghi p và nông thôn ñóng vai trò to l|n trong phát trign kinh t}lxã h!i, ñ‡i s ng

c a con ngư‡i trong m!t xã h!i hi n ñƒi, thu h¨p khomng cách giàu nghèo gisa thành thw và nông thôn, mang lƒi nhsng ti n ích chung c a cu!c s ng hi n ñƒi

1.1.2 Vai trò cpa truy\n tUi ñiKn trong hK thrng ñiKn

ðg chu†i cung c a ngành ñi n ñư‚c liên tzc, không gián ñoƒn, các hoƒt ñ!ng ñi n l#c luôn ñư‚c ph i h‚p nhwp nhàng, ñmm bmo tính h th ng và ñ&ng b! cao, bao g&m: phát

ñi n, truy`n tmi ñi n, phân ph i ñi n, ñi`u ñ! v n hành h th ng ñi n, bán buôn ñi n, bán l•

ñi n, ñvu tư phát trign ñi n l#c, tư vxn chuyên ngành ñi n và nhsng hoƒt ñ!ng khác có liên quan

Hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n gcn v|i m!t h th ng lư|i ñi n ph c tƒp có cxu trúc lư|i ch‘t chœ, mang tính ñ!c quy`n tương ñ i trong m!t phƒm vi và trên m!t ñwa bàn nhxt ñwnh

do nhà nư|c thư‡ng không cxp ñxt và cxp gixy phép ñvu tư ñg th#c hi n xây d#ng nhi`u ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp tƒi cùng m!t vw trí do không mang lƒi hi u qum kinh t} H

th ng lư|i ñi n bao g&m các ñư‡ng dây truy`n tmi, các trƒm bi}n áp và h th ng trang thi}t

bw chuyên dùng ñg sy dzng cho mzc ñích ti}p nh n, xy lý thông tin trong quá trình v n hành lư|i ñi n và ph i h‚p v n hành v|i nhà máy ñi n và lư|i phân ph i ñi n Qui mô các d# án ñvu tư truy`n tmi ñi n ñòi hoi nhi`u v n, k… thu t và công ngh hi n ñƒi, tính ñ&ng b! cao, th‡i gian ñvu tư và thu h&i v n lâu Có nhsng d# án ñvu tư có hi u qum khi ñư‚c xây d#ng ñg cxp ñi n cho các khu công nghi p, thương mƒi, dwch vz do có nhi`u khách hàng sy dzng ñi n sœ mang lƒi doanh thu ñi n l|n, nhưng cũng có nhsng d# án truy`n tmi

ñi n càng ñvu tư vào thì kinh doanh càng l† như d# án ñưa ñi n v` nông thôn, mi`n núi và hmi ñmo do khách hàng sy dzng ñi n tƒi khu v#c này có nhu cvu v` ñi n là rxt ít

13

Máy phát

ñi n

Máy bi n áp tăng áp Khách hàng 220kV

Truy n t i ñi n 500, 220kV

Khách hàng 22kV

Khách hàng h th 220V, 380V

110/22 kV

Máy biGn

áp giUm áp

Khách hàng 110kV

Phân phri

Hình 1.1 Mô tm h th ng ñi n

Lu t ði n l#c c a Vi t Nam qui ñwnh như sau:

“H th,ng ñi n qu,c gia là h th,ng các trang thi.t b/ phát ñi n, lư i ñi n và các trang thi.t b/ ph* trJ ñưJc liên k.t v i nhau và ñưJc chO huy th,ng nh t trong phFm vi c

nư c

Lư i ñi n là h th,ng ñư0ng dây t i ñi n, máy bi.n áp và trang thi.t b/ ph* trJ ñE truy!n dPn ñi n Lư i ñi n, theo m*c ñích sR d*ng và qu n lý v(n hành, ñưJc phân bi t thành lư i ñi n truy!n t i và lư i ñi n phân ph,i ” [15]

Truy`n tmi ñi n là vi c truy`n ñi n tƒi ñi n áp cao th} qua m!t khomng cách dài H

th ng truy`n tmi ñưa ñi n t~ nhà máy phát ñi n qua các trƒm bi}n áp khác nhau ñg truy`n tmi ñi n ñ}n h th ng phân ph i ñi n ho‘c cung cxp ñi n cho các khách hàng sy dzng ñi n l|n có ñxu n i vào lư|i ñi n truy`n tmi qu c gia

Ch c năng c a hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n là nh n ñi n năng smn xuxt ñư‚c t~ các nhà máy ñi n và ñưa ñ}n h th ng phân ph i ho‘c khách hàng sy dzng ñi n l|n Trong quá trình truy`n tmi ñi n, luôn luôn có m!t lư‚ng ñi n năng bw tiêu hao do năng lư‚ng ñi n truy`n trong dây d(n làm dây d(n nóng lên và ngư‡i ta g’i là tun thxt v t lý, k… thu t, nói cách khác ngư‡i ta g’i là ñi n dùng ñg truy`n tmi ñi n V` m‘t khoa h’c, ñây chính là

14

lư‚ng ñi n cvn thi}t ñg v n chuygn hàng hoá ñi n năng t~ các nhà máy ñi n ñ}n khách hàng sy dzng ñi n Tun thxt ñi n năng k… thu t tuân theo các quy lu t v t lý khách quan và tương t# như tiêu hao t# nhiên c a các hàng hoá khác trong quá trình smn xuxt kinh doanh Không gi ng như khâu phân ph i ñi n năng, trong truy`n tmi ñi n hvu như không có tun thxt ñi n năng phi k… thu t hay còn g’i là tun thxt thương mƒi do hành vi lxy ccp ñi n ho‘c gian l n thương mƒi trong sy dzng ñi n ð ng r vw trí trung gian c a chu†i cung ñi n năng, ngoài lư|i ñi n phân ph i ch˜ có khách hàng công nghi p có thg ñxu n i v|i lư|i truy`n tmi

ñi n Khi khách hàng ñxu n i lư|i truy`n tmi ñi n luôn ñòi hoi các yêu cvu k… thu t rxt cao

ñg ñmm bmo không mnh hưrng t|i h th ng ñi n khi có bxt kỳ s# c nào xmy ra, do v y kigm soát ñxu n i và h th ng ño ñ}m là rxt ch‘t chœ nên hvu như không xmy ra tun thxt thương mƒi

H th ng truy`n tmi là m!t h th ng ñ!ng, ñòi hoi ñ! an toàn và tin c y cao Nhsng bi}n ñ!ng trong truy`n tmi ñi n có thg gây ra s# c ng~ng cung cxp ñi n toàn h th ng, mnh hưrng rxt l|n ñ}n tình hình kinh t}, chính trw, xã h!i c a ñxt nư|c Tình trƒng thi}u ñi n, chxt lư‚ng ñi n và giá ñi n mnh hưrng rxt l|n t|i tình hình smn xuxt kinh doanh c a các ñơn vw smn xuxt kinh doanh và sinh hoƒt c a nhân dân Giá ñi n r nhi`u nư|c, ñ‘c bi t là

qu c gia chưa có thw trư‡ng ñi n phát trign, trong ñó có Vi t Nam, do nhà nư|c quy}t ñwnh,

ñó là giá mà các công ty phân ph i ñi n ñư‚c phép bán cho khách hàng ch không phmi do thw trư‡ng ñi n quy}t ñwnh

Ngành ñi n là m!t trong nhsng ngành công nghi p hƒ tvng ñư‚c ưu tiên phát trign

ñi trư|c m!t bư|c so v|i các ngành công nghi p khác, ñ‘c bi t trong giai ñoƒn th#c hi n công nghi p hóa, hi n ñƒi hóa ñxt nư|c Ngành ñi n là ngành kinh t} hƒ tvng cơ sr trong n`n kinh t} qu c dân, smn ph‹m ñi n là ñvu vào quan tr’ng c a hvu h}t các hoƒt ñ!ng smn xuxt kinh doanh và nhu cvu sinh hoƒt c a xã h!i Trong ngành ñi n, truy`n tmi có nhi m vz ñưa ñi n t~ nơi smn xuxt ñ}n khâu phân ph i ho‘c khách hàng sy dzng ñi n l|n, ñóng vai trò quan tr’ng trong cung cxp ñi n năng cho smn xuxt và ñmm bmo an ninh h th ng ñi n Truy`n tmi ñi n ñi xa có ý nghĩa rxt quan tr’ng ñ i v|i n`n kinh t}, cung cxp ñi n cho các nhà máy, xí nghi p và dân cư r các vùng, khu v#c trong cm nư|c, cách xa các nhà máy phát ñi n hàng trăm, hàng nghìn ki lô mét Nh‡ h th ng ñư‡ng dây tmi ñi n 500 kV Bcc Nam ñư‚c xây d#ng và ñưa vào v n hành t~ năm 1992, chúng ta ñã th#c hi n th ng nhxt

h th ng ñi n toàn qu c, truy`n tmi ñi n t~ Bcc vào Nam ho‘c ngư‚c lƒi, ñã góp phvn ñáng

và cơ ch} qumn lý, phát huy n!i l#c và t n dzng s# tr‚ giúp mƒnh mœ t~ bên ngoài v` v n ñvu tư, công ngh hi n ñƒi ñg ñáp ng nhu cvu ñi n cho mzc tiêu phát trign kinh t}lxã h!i

Truy`n tmi ñi n là hoƒt ñ!ng truy`n tmi năng lư‚ng ñi n ñư‚c smn xuxt ra t~ các nhà máy ñi n ñ}n lư|i ñi n phân ph i và các phz tmi l|n, hay còn g’i là nơi tiêu thz ñi n Hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n là m!t khâu không thg thi}u trong h th ng ñi n th ng nhxt, bao g&m các trang thi}t bw phát ñi n, lư|i ñi n, các trang thi}t bw phz tr‚ ñư‚c liên k}t v|i nhau và ñư‚c ch˜ huy th ng nhxt trong phƒm vi ñwa lý nhxt ñwnh trong qui trình smn xuxt và kinh doanh ñi n khép kín smn xuxt ñi n, truy`n tmi ñi n, phân ph i và bán l• ñi n c a bxt kỳ ngành ñi n nư|c nào trên th} gi|i Công tác qumn lý v n hành và khai thác có hi u qum h

th ng truy`n tmi ñi n luôn ñư‚c các qu c gia ñ‘t m i quan tâm hàng ñvu trong phát trign ngành ñi n

Hình 1.2 Vw trí truy`n tmi ñi n trong h th ng ñi n

16

Vw trí c a truy`n tmi ñi n cho phép truy`n tmi ñi n ñóng vai trò trung gian, cvu n i gisa khâu phát ñi n v|i khâu phân ph i bán l• ñi n trong h th ng ñi n, tƒo giá trw gia tăng cho năng lư‚ng ñi n và còn thay th} các ngu&n phát ñi n thông qua truy`n tmi ñi n t~ nơi th~a sang nơi thi}u mà không nhxt thi}t phmi ñvu tư bu sung thêm ngu&n phát ñi n Hoƒt ñ!ng hi u qum c a truy`n tmi ñi n là y}u t quy}t ñwnh ñ}n ñmm bmo cung cxp ñi n ñvy ñ

và tin c y cho phát trign kinh t} xã h!i, ñ&ng th‡i góp phvn có d# phòng h th ng ñ l|n ñg duy trì s# un ñwnh v` cung cxp ñi n và ñ i phó v|i tình trƒng xxu nhxt v` m‘t k… thu t mà

h th ng ñi n có thg ñmm ñương ñư‚c nh—m duy trì hoƒt ñ!ng un ñwnh c a xã h!i

H th ng ñi n tin c y là h th ng cho phép cung cxp ñi n liên tzc, un ñwnh cho các phz tmi thông qua duy trì h th ng lư|i ñi n truy`n tmi tin c y và có hi u qum Chính vì lý

do ñó, tu ch c qumn lý truy`n tmi ñi n hi u qum thông qua thi}t k} mô hình tu ch c h‚p lý

và cơ ch} qumn lý hsu hi u là hai y}u t c#c kỳ quan tr’ng

1.1.3 ðgc ñikm cpa truy\n tUi ñiKn

1.1.3.1 Truy n t i ñi n có tính ñ c quy n t nhiên

Các nhà kinh t} h’c và qumn lý truy`n th ng cho r—ng mƒng lư|i truy`n tmi ñi n, phân ph i ñi n năng cùng v|i kinh doanh ñi n thoƒi, nư|c, dwch vz khí ñ t có tính ñ!c quy`n t# nhiên ð!c quy`n t# nhiên c a lư|i ñi n truy`n tmi xuxt phát t~ tính không hi u qum khi ñvu tư nhi`u lư|i ñi n song song, s# hƒn ch} nh p ngành c a Chính ph thông qua qui ñwnh không cxp gixy phép hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n cho nhi`u doanh nghi p Nhu cvu

sy dzng ñi n c a m!t s khách hàng thông thư‡ng t p trung r m!t khu v#c ñwa lý nhxt ñwnh

và ñòi hoi m!t lư‚ng ñi n năng xác ñwnh, n}u chúng ta ñvu tư nhi`u ñư‡ng dây cho m!t s khách hàng ñòi hoi lư‚ng v n ñvu tư l|n, di n tích chi}m ñxt nhi`u ñg xây d#ng các ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp v|i mzc ñích ch˜ ñg truy`n tmi lư‚ng ñi n năng hƒn ch} là m!t s# phí phƒm Tính hi u qum và công b—ng ñòi hoi ngành công nghi p ñó phmi do Chính ph sr hsu ho‘c bw Chính ph ñi`u ti}t các hoƒt ñ!ng smn xuxt kinh doanh Lý thuy}t kinh t} theo qui mô cho r—ng m!t doanh nghi p duy nhxt có thg cung cxp cho thw trư‡ng hàng hoá dwch

vz v|i giá cm thxp nhxt hơn là cvn s# tham gia c a nhi`u doanh nghi p khác ð i v|i ngành

ñi n và smn ph‹m ñi n, nhu cvu ñi n sœ v(n ti}p tzc tăng ngay cm khi n`n kinh t} ñƒt ñ}n trình ñ! phát trign cao ñg cung cxp các ti n ích ngày càng hoàn hmo ñáp ng nhu cvu c a con ngư‡i trong khi khm năng cung cxp ñi n ngày càng khan hi}m, giá thành ngày càng cao

do các ngu&n năng lư‚ng sơ cxp như than, dvu mo ngày càng cƒn ki t Trong th#c t}, smn

17

xuxt ñi n bw mnh hưrng theo mùa ñ i v|i các ngu&n phát thu¡ ñi n, nhu cvu ñi n c a các vùng mi`n là khác nhau và có nguy cơ ti`m ‹n gián ñoƒn cung cxp ñi n vì nhsng lý do k… thu t ðvu tư xây d#ng ñ&ng th‡i hai h th ng lư|i ñi n là không hi u qum, do v y phvn lư|i ñi n cvn thi}t gis ñ!c quy`n và thg hi n vw th} ñ!c quy`n t# nhiên

1.1.3.2 Truy n t i ñi n là khâu trung gian trong h th ng ñi n

Trong h th ng ñi n, các nhà máy ñi n g&m m!t hay nhi`u máy phát ñi n là khâu quy}t ñwnh s# hoƒt ñ!ng c a toàn h th ng ñi n [44] Hoƒt ñ!ng c a h th ng ñi n liên hoàn và khép kín gisa các khâu trong quá trình smn xuxtltruy`n tmilphân ph i và bán l•

ñi n cho thxy, truy`n tmi ñi n là khâu trung gian gisa smn xuxt ñi n và phân ph i bán l•

ñi n Khâu phân ph i có ch c năng cung cxp ñi n t|i ngư‡i tiêu thz m!t cách kinh t}, tin

c y và an toàn H th ng phân ph i ñi n nh n ñi n t~ các h th ng truy`n tmi ñi n cao áp

và chuygn ñi n t|i các thi}t bw phân ph i phzc vz ngư‡i tiêu dùng [6]

ðg qumn lý h th ng truy`n tmi bao g&m các trƒm bi}n áp và ñư‡ng dây truy`n tmi

ñi n, ngư‡i ta thư‡ng thành l p m!t ho‘c nhi`u ñơn vw truy`n tmi ñi n Các ñơn vw này có

ch c năng qumn lý v n hành tài smn truy`n tmi hi n có, bmo dưŸng, sya chsa và duy trì s# hoƒt ñ!ng bình thư‡ng c a h th ng lư|i ñi n, ñ&ng th‡i nghiên c u xây d#ng thêm lư|i

ñi n truy`n tmi nh—m truy`n tmi ñi n năng c a các nhà máy ñi n m|i ñg ñáp ng nhu cvu phát trign c a phz tmi tăng thêm Nói chung, các ñơn vw này hoƒt ñ!ng theo các gixy phép hoƒt ñ!ng ñi n l#c do cơ quan nhà nư|c có th‹m quy`n quy}t ñwnh Kinh phí hoƒt ñ!ng và

tu ch c ñvu tư tài smn truy`n tmi ñi n m|i c a các ñơn vw truy`n tmi ñi n ñư‚c thu t~ giá truy`n tmi ñi n Các ñơn vw truy`n tmi ñi n có nghĩa vz bmo ñmm lư|i ñi n và các trang thi}t

bw truy`n tmi ñi n v n hành an toàn, un ñwnh, tin c y, bmo ñmm cung cxp dwch vz truy`n tmi

ñi n liên tzc ñáp ng nhu cvu sy dzng ñi n cho n`n kinh t} qu c dân Ngoài ra, các ñơn vw truy`n tmi ñi n cũng có trách nhi m xây d#ng k} hoƒch ñvu tư phát trign lư|i ñi n truy`n tmi ñáp ng nhu cvu truy`n tmi ñi n ho‘c ñvu tư thi}t bw ño ñ}m ñi n và các thi}t bw phz tr‚ theo thom thu n v|i ñơn vw phát ñi n, ñơn vw phân ph i ñi n ho‘c khách hàng sy dzng ñi n

Hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n ñư‚c higu theo nhi`u cách ti}p c n, có thg ñư‚c higu theo nghĩa r!ng và nghĩa h¨p, phân loƒi theo cxp ñi n áp, theo vùng ñwa lý Hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n và liên quan ñ}n truy`n tmi ñi n bao g&m các n!i dung công vi c như sau:

l Qui hoƒch lư|i ñi n truy`n tmi ñg ñáp ng nhu cvu phz tmi, phù h‚p v|i ñvu tư xây d#ng m|i c a các ngu&n phát ñi n trong cm h th ng ñi n;

18

l Tư vxn xây d#ng công trình ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp truy`n tmi ñi n: ðây là công vi c th#c hi n cz thg cho t~ng d# án tính t~ khâu khmo sát ñwa chxt, n`n móng, ñwnh tuy}n ñư‡ng dây ñi qua, thi}t k} ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp;

l ðvu tư, xây d#ng lư|i ñi n truy`n tmi trên cơ sr các qui hoƒch, k} hoƒch phát trign ñi n qu c gia và ñwa phương;

l V n hành các ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp c a h th ng truy`n tmi ñi n;

l Bmo dưŸng, sya chsa ñwnh kỳ và sya chsa l|n tài smn lư|i ñi n;

l ði`u ñ! h th ng truy`n tmi ñi n: ði`u ñ! h th ng truy`n tmi ñi n là vi c ch˜ huy, ñi`u khign các thi}t bw truy`n tmi ñi n th#c hi n phương th c v n hành h th ng ñi n qu c gia phù h‚p v|i khm năng c a ngu&n phát và nhu cvu c a phz tmi, ch˜ huy vi c thao tác lư|i

ñi n truy`n tmi, ng~ng ho‘c gimm m c cung cxp ñi n trong trư‡ng h‚p có nguy cơ ñe doƒ ñ}n s# v n hành an toàn, tin c y c a h th ng ñi n qu c gia ði`u ñ! phmi bmo ñmm v n hành h th ng ñi n qu c gia an toàn, un ñwnh, kinh t}, bmo ñmm các tiêu chu‹n tvn s h

th ng ñi n qu c gia và ñi n áp trên lư|i ñi n truy`n tmi qu c gia

Trong th#c t}, hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n thư‡ng nói ñ}n là công tác qumn lý v n hành, bmo dưŸng và sya chsa các ñư‡ng dây, trƒm bi}n áp c a h th ng truy`n tmi ñi n Các n!i dung công vi c còn lƒi có thg do các ñơn vw khác th#c hi n ho‘c ñơn vw truy`n tmi

ñi n ký h‚p ñ&ng thuê các doanh nghi p ngoài th#c hi n

1.1.3.3 Truy n t i ñi n có ph"m vi ho"t ñ ng r ng

M!t h th ng ñi n ñư‚c coi là hoàn ch˜nh khi toàn b! các phvn ty tham gia h

th ng ñi n là các nhà máy ñi n, các ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp truy`n tmi, phân ph i và bán l• ñi n ñư‚c liên k}t ch‘t chœ v|i nhau thông qua s# ñi`u hành c a ñơn vw ñi`u ñ! h

th ng ñi n qu c gia

Truy`n tmi ñi n ñóng vai trò trung gian gisa nhà máy phát ñi n và h th ng phân

ph i bán l• nên phƒm vi hoƒt ñ!ng r!ng khcp, thông thư‡ng là toàn qu c

Chính vì ñ‘c ñigm này, mô hình tu ch c có thg phân theo vùng ñwa lý, các ñơn vw truy`n tmi ñi n qumn lý v n hành txt cm lư|i truy`n tmi ñi n trên ñwa bàn qumn lý, không phân

bi t cxp ñi n áp Phân chia theo vùng ñwa lý thư‡ng d#a trên các tiêu chí v` di n tích ho‘c ñ! dài qumn lý, kh i lư‚ng tài smn qumn lý và ñ! ph c tƒp c a qumn lý ñg ñmm bmo cho v n hành, sya chsa và bmo dưŸng luôn ñƒt ñư‚c hi u qum và ñ! tin c y cao nhxt

19

1.1.3.4 Truy n t i ựi n có tắnh th ng nh&t và liên k't cao

đỔc ựigm hàng hóa ựi n không tắch trs ựưẰc và quá trình smn xuxtlphân ph iltiêu thz di n ra ự&ng thẬi chắnh là do ựỔc ựigm c a h th ng lư|i ựi n truy`n tmi và phân ph i mang lẶi Các s# c kẦ thu t l|n c a ựưẬng dây truy`n tmi ựi n hay trẶm bi}n áp truy`n tmi

ựi n thưẬng mnh hưrng ự}n tắnh un ựwnh và liên tzc c a h th ng ựi n Chắnh vì v y, các trang bi}t bw trên lư|i ựi n truy`n tmi phmi có tắnh liên k}t kẦ thu t rxt cao

Ngoài ra, hoẶt ự!ng truy`n tmi ựi n không chỊ ựmm bmo cho nhu cvu truy`n tmi ựi n t~ các nhà máy và nhu cvu sy dzng ựi n c a các khách hàng mà còn cvn phmi có khm năng sến sàng truy`n tmi, ự! d# phòng c a trang thi}t bw truy`n tmi ựi n theo yêu cvu h th ng

ựi n

1.2 MÔ HÌNH T2 CH3C VÀ CƠ CH QU$N LÝ TRUY0N T$I đI9N 1.2.1 Nhcng yêu cwu và nhân tr Unh hư^ng ựGn mô hình tQ ch c và cơ chG quUn lý truy\n tUi ựiKn

1.2.1.1 Nh)ng yêu c*u

Mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ựi n ựưẰc xây d#ng xuxt phát t~ yêu cvu c a giai ựoẶn phát trign cz thg c a ngành ựi n Không có m!t mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ựi n c ựwnh cho txt cm các giai ựoẶn phát trign, cũng như không có

mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ựi n chung cho txt cm các qu c gia Cho nên, mẨi giai ựoẶn phát trign sỦ có m!t mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ựi n cz thg S# thay ựui ựg phù hẰp v|i yêu cvu khách quan là txt y}u Tuy nhiên, s# thay ựui c a mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ựi n d#a trên n`n tmng un ựwnh, phát trign b`n vsng bmo ựmm s# thay ựui ựó có s# n i ti}p, k} th~a và ựúng ựwnh hư|ng V|i quan ựigm

v n ự!ng này, sỦ có nhsng ựui m|i v` mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ựi n trong t~ng giai ựoẶn, trong ựó các b! ph n ựưẰc tắnh toán, scp x}p lẶi ựg hoẶt ự!ng hi u qum hơn, các cơ ch} chắnh sách ựưẰc thi}t l p ựg ựi`u chỊnh, kigm soát các mzc tiêu cz thg Thay ựui mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý nhỞm mzc ựắch ựg b! máy hoẶt ự!ng có hi u qum hơn trong giai ựoẶn phát trign ti}p theo đó không chỊ là suy nghĩ, quy}t ựwnh ch quan

c a các cơ quan qumn lý nhà nư|c, các nhà qumn lý ngành ựi n, mà còn là vì ựui m|i mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý là ựòi hoi khách quan

Sau m!t giai ựoẶn phát trign c a ngành ựi n t~ ự!c quy`n nhà nư|c sang cẶnh tranh, t~ cẶnh tranh trong phát ựi n sang cẶnh tranh bán buôn và bán lỚ ựi n, các nhà qumn

20

lý truy`n tmi ñi n luôn nhìn nh n và ñánh giá tính hi u qum c a mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý ñg ñi`u ch˜nh và hoàn thi n phù h‚p v|i chi}n lư‚c và ñwnh hư|ng phát trign trong giai ñoƒn m|i Xây d#ng và hoàn thi n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n phmi bmo ñmm b n yêu cvu sau:

a) Tính t,i ưu

Gisa các b! ph n tu ch c và các cxp qumn lý phmi thi}t l p nhsng m i liên h h‚p

lý v|i s lư‚ng cxp qumn lý ít nhxt trong doanh nghi p cho nên tính t i ưu c a mô hình phmi ñmm bmo các b! ph n tu ch c th#c hi n h}t ch c năng c a doanh nghi p và các cxp qumn lý không ch&ng chéo l(n nhau, ñmm bmo các mzc tiêu ñ` ra c a doanh nghi p ñáp ng tính năng ñ!ng cao, luôn luôn ñi sát và phzc vz smn xuxt Hình th c thg hi n r tính t i ưu

là các b! ph n ñvu tư, qumn lý d# án phmi ñmm bmo ñưa các ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp vào

v n hành ñ&ng th‡i v|i ñưa các nhà máy ñi n m|i vào v n hành ho‘c ñáp ng nhu cvu sy dzng ñi n c a m!t khách hàng m|i Cũng như v y, công tác sya chsa, bmo dưŸng thi}t bw truy`n tmi luôn ñáp ng ñư‚c yêu cvu ñưa lư|i ñi n trr lƒi v n hành m!t cách nhanh nhxt

b) Tính linh hoFt

Mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý không phmi là bxt bi}n, cvn ñư‚c thi}t k} và hoàn thi n ñg có khm năng thích ng linh hoƒt v|i bxt kỳ tình hu ng nào xmy ra trong truy`n tmi ñi n ði`u này ñòi hoi các nhà qumn lý v~a phmi hoàn thi n các b! ph n tu ch c theo yêu cvu smn xuxt kinh doanh hi n tƒi, v~a b trí các cxp qumn lý nghiên c u và chu‹n

bw s# thay ñui c a tu ch c phù h‚p v|i môi trư‡ng kinh doanh Nghĩa là, mô hình tu ch c truy`n tmi ñi n và cơ ch} qumn lý v~a phmi tuân th các ràng bu!c k… thu t và pháp lý m!t cách ch‘t chœ, v~a phmi có tính mr, th#c hi n các ch c năng qumn lý ñvu tư, v n hành, sya chsa thư‡ng xuyên, hi n tƒi, v~a ñáp ng ñư‚c ñwnh hư|ng tuân th các qui ñwnh, ñwnh hư|ng c a cơ ch} qumn lý m|i do nhà nư|c ho‘c ch sr hsu ñ‘t ra

ñ i Mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý ñáp ng ñư‚c tính tin c y nghĩa là h th ng thông

21

tin luôn ñ&ng nhxt và thông su t, s# trao ñui thông tin gisa các b! ph n tu ch c phmi thư‡ng xuyên liên tzc ñg ñáp ng các mzc tiêu v n hành h th ng ñi n un ñwnh, liên tzc và không bw gián ñoƒn ngay cm trong tình trƒng s# c

d) Tính kinh t

Mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý phmi ñư‚c xây d#ng sao cho chi phí kinh doanh

và giao dwch ñƒt hi u qum cao nhxt thông qua ñánh giá m i tương quan gisa chi phí d# ñwnh

bo ra và k}t qum d# ki}n thu v` Yêu cvu này ñòi hoi thi}t k} mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý không ch˜ ñáp ng ñư‚c công tác tham mưu, qumn lý toàn di n ñg th#c hi n ch c năng c a qumn lý truy`n tmi ñi n mà còn phmi ñmm bmo thi}t k} mô hình tu ch c không ch&ng chéo gisa các ch c năng, ra các quy}t ñwnh qumn lý kwp th‡i và hi u qum Tính kinh t} c a mô hình phmi ñmm bmo các chi phí giao dwch kinh doanh ñư‚c t i thigu hoá, không phát sinh thêm chi phí ho‘c không kéo dài thêm th‡i gian ra các quy}t ñwnh v` ñvu tư, sya chsa

1.2.1.2 Nh)ng nhân t nh hư,ng

Khi hoàn thi n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n, nhà qumn lý phmi thi}t k} cho không nhsng ñáp ng các yêu cvu trên, mà còn ñánh giá phân tích nhsng yêu cvu ñó ñ i v|i mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý trong nhsng ñi`u ki n, hoàn cmnh nhxt ñwnh Nghĩa là, nhà qumn lý cvn tính ñ}n nhsng nhân t mnh hưrng tr#c ti}p, gián ti}p t|i

vi c hình thành, phát trign, hoàn thi n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý Theo tác gim, có thg phân loƒi thành hai nhóm nhân t mnh hưrng ñ}n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n:

a) Nhóm các nhân t, thu c ñ,i tưJng qu n lý

* Nhân t, th< 1: PhFm vi và quy mô truy!n t i ñi n

Phƒm vi và quy mô truy`n tmi ñi n là nhsng nhân t ñvu tiên xác ñwnh mô hình tu

ch c và cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n Smn ph‹m ñi n năng là smn ph‹m ñ‘c thù v` khía cƒnh không có smn ph‹m dr dang, hvu như không có tích trs và quá trình smn xuxt tiêu dùng xmy ra ñ&ng th‡i ð‘c tính k… thu t công ngh c a truy`n tmi ñi n có khm năng áp dzng ti}n b! khoa h’c công ngh cao, cho phép nhà qumn lý tuygn dzng và sy dzng ít lao ñ!ng, ñvu m i qumn lý ít hơn cho phép thi}t k} m!t mô hình tu ch c g’n nh¨

22

Phƒm vi và qui mô truy`n tmi ñi n thg hi n r smn lư‚ng ñi n truy`n tmi, ñwa bàn truy`n tmi r!ng hay h¨p và s lư‚ng ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp nhi`u hay ít Qui mô truy`n tmi ñi n l|n ñòi hoi nhà qumn lý phmi có thi}t k} mô hình tu ch c tương x ng, b trí và tuygn dzng lao ñ!ng ñ ñg th#c hi n nhi m vz truy`n tmi ñi n v|i smn lư‚ng l|n và chxt lư‚ng cao ð&ng th‡i, cơ ch} qumn lý cũng phmi linh hoƒt ñg xy lý các vxn ñ` khó khăn,

ph c tƒp nhanh ñg ñáp ng qui mô truy`n tmi r!ng l|n Trư‡ng h‚p này, nhà qumn lý thi}t k} mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý riêng cho t~ng khâu thi}t k}, ñvu tư, v n hành ñư‡ng dây truy`n tmi ñi n và v n hành trƒm bi}n áp, sya chsa

Qui mô nho, phƒm vi h¨p ch˜ ñòi hoi nhà qumn lý thi}t k} mô hình tu ch c g’n nh¨

và b trí m i quan h gisa các b! ph n tu ch c ñơn gimn, cơ ch} qumn lý ñơn gimn, d th#c

hi n Trư‡ng h‚p này, nhà qumn lý có thg quy}t ñwnh tung h‚p chung cm v n hành ñư‡ng dây và v n hành trƒm bi}n áp trong m!t ñơn vw tu ch c

* Nhân t, th< 2: Trình ñ phát triEn c3a công ngh s n xu t

S# phát trign c a khoa h’c công ngh và k… thu t cho phép doanh nghi p phát trign nhsng bư|c vư‚t b c v` nâng cao năng suxt lao ñ!ng, tăng cư‡ng chxt lư‚ng ñi n năng truy`n tmi, chuygn t~ qumn lý smn xuxt kinh doanh ña s là th công, ñ}n bán t# ñ!ng, cu i cùng phxn ñxu ñ}n t# ñ!ng hoá m!t phvn và t# ñ!ng hoá toàn b! quá trình smn xuxt kinh doanh Trư|c kia, truy`n tmi ñi n v|i công ngh thi}t bw thô sơ ñòi hoi m!t mô hình tu ch c c&ng k`nh, b! máy qumn lý ph c tƒp và nhi`u tvng qumn lý d(n ñ}n hi u qum hoƒt ñ!ng doanh nghi p không cao

Ti}n b! khoa h’c k… thu t ngày nay cho phép nhà qumn lý có nhsng thay ñui cơ bmn trong mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý, tu ch c b! máy g’n nh¨, ch y}u thông qua ñi`u khign trung tâm Tuy nhiên, sy dzng trang thi}t bw r trình ñ! nào cũng phz thu!c vào m c ñ! phát trign c a n`n kinh t}, s# phân tích k… lưŸng gisa sy dzng công ngh cvn nhi`u lao ñ!ng hay cvn nhi`u v n ð i v|i truy`n tmi ñi n, ti}n b! khoa h’c k… thu t ghi dxu xn rõ nét trong t# ñ!ng hoá các khâu v n hành trƒm bi}n áp, t~ ch† phmi b trí ngư‡i tr#c v n hành ñ}n v n hành t# ñ!ng hoá hoàn toàn các trƒm bi}n áp cao th} ði`u này sœ tác ñ!ng tr#c ti}p ñ}n gimm biên ch} lao ñ!ng, thu g’n ñvu m i qumn lý và áp dzng mô hình tu ch c

và cơ ch} qumn lý g’n nh¨ ñ i v|i v n hành trƒm bi}n áp

* Nhân t, th< 3: NguVn nhân l:c

hi n ý tưrng, tr#c ti}p thao tác và v n hành h th ng thi}t bw, công ngh Ngày nay, chxt lư‚ng ngu&n nhân l#c ñóng vai trò s ng còn cho s# t&n tƒi và phát trign c a doanh nghi p Truy`n tmi ñi n có phát trign ñư‚c hay không ho‘c có cƒnh tranh ñư‚c v|i ñ i th hay không là do doanh nghi p có sr hsu ñư‚c ngu&n nhân l#c chxt lư‚ng cao và chuyên nghi p hay không

Truy`n tmi ñi n nói riêng và ngành ñi n nói chung là ngành công nghi p sy dzng công ngh dùng nhi`u v n, d dàng áp dzng k… thu t cao, tiên ti}n trong qumn lý v n hành

Do v y, ngu&n nhân l#c càng ñóng vai trò quan tr’ng khi các nhà qumn lý ra các quy}t ñwnh v` m c ñ! hi n ñƒi c a công ngh sy dzng, công ngh sy dzng nhi`u v n hay sy dzng nhi`u lao ñ!ng Trong khi ñó, nhsng cán b! công nhân viên tr#c ti}p quy}t ñwnh chxt lư‚ng

ñi n năng truy`n tmi thông qua ñmm bmo cung cxp ñi n liên tzc, un ñwnh M c ñ! thành thƒo ngh` nghi p, khm năng chuyên môn cao c a ngu&n nhân l#c là y}u t quan tr’ng nhưng

m c ñ! trung thành và t n tâm v|i công vi c cũng là y}u t l|n mnh hưrng ñ}n tính un ñwnh và h‚p tác nhuvn nhuy n gisa các b! ph n tu ch c trong truy`n tmi ñi n

b) Nhóm nhWng nhân t, thu c lĩnh v:c qu n lý

* Nhân t, th< 4: Quan h sY hWu

ð&ng th‡i v|i hành lang pháp lý do nhà nư|c qui ñwnh, ngư‡i sr hsu tài smn qui ñwnh mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý trong doanh nghi p truy`n tmi ñi n, qui ñwnh các thành phvn qumn lý trong H!i ñ&ng qumn trw ho‘c H!i ñ&ng thành viên và thành phvn ñi`u hành c a Tung giám ñ c và b! máy tham mưu giúp vi c Thông qua quy`n xn ñwnh các

ch c danh qumn lý và ñi`u hành ch y}u r doanh nghi p, các quy}t ñwnh v` chi}n lư‚c phát trign, hình th c qumn lý, công ngh , nhân s# ñư‚c ch sr hsu th#c hi n Cũng tương t# như v y, doanh nghi p truy`n tmi ñi n có mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý phù h‚p v|i mzc tiêu t i ña hoá l‚i nhu n n}u là ch sr hsu tư nhân và ña sr hsu ho‘c mzc tiêu phúc l‚i xã h!i gcn v|i hi u qum kinh t} n}u là sr hsu nhà nư|c Quy`n sr hsu v` tài smn lư|i truy`n tmi ñi n là nhân t quan tr’ng quy}t ñwnh ñ}n tu ch c hoƒt ñ!ng, qui hoƒch, ñvu tư

24

xây d#ng, qumn lý v n hành và sya chsa bmo dưŸng… truy`n tmi ñi n Vxn ñ` sr hsu lư|i

ñi n truy`n tmi c a các qu c gia là khác nhau, trong ñó tài smn lư|i ñi n có thg thu!c sr hsu

c a nhà nư|c, c a tư nhân ho‘c thu!c sr hsu c a cm nhà nư|c và tư nhân

Quy`n sr hsu tài smn truy`n tmi ñi n quy}t ñwnh qui hoƒch xây d#ng các h th ng truy`n tmi ñi n t~ các ngu&n phát ñi n ñ}n các khu t p trung phz tmi l|n như các khu công nghi p, khu dân cư Các quy}t ñwnh xây d#ng lư|i ñi n truy`n tmi r cxp ñi n áp nào sœ quy}t ñwnh mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý ñ i v|i cxp ñi n áp ñó Cxp ñi n áp càng l|n

và thi}t bw càng ñ&ng b! thì m c ñ! tin c y v n hành càng cao, ñ!i ngũ nhân l#c v n hành g’n nh¨ Tuy nhiên, lư|i ñi n truy`n tmi ñi n cũng ñòi hoi m c ñvu tư cho tài smn lư|i ñi n càng l|n ñg ñmm bmo s# v n hành, bmo dưŸng và sya chsa kwp th‡i, ñáp ng ñ! un ñwnh c a

h th ng ñi n

* Nhân t, th< 5: M<c ñ t(p trung hoá qu n lý ñi!u hành

Hoƒt ñ!ng qumn lý và ñi`u hành doanh nghi p ngày càng có nhi`u hình thái ph c tƒp, phmn ánh quan ñigm qumn trw c a các nhà lãnh ñƒo và qua ñó sœ mnh hưrng l|n ñ}n công tác hoàn thi n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý M c ñ! chuyên môn hoá qumn lý ñi`u hành ñi`u ch˜nh cách tƒo l p và cơ ch} hoƒt ñ!ng trong mô hình tu ch c N}u m c ñ! chuyên môn hoá sâu, các nhà qumn lý sœ l#a ch’n mô hình tu ch c ch c năng và cơ ch} qumn lý ch‘t chœ Nghĩa là, các b! ph n tu ch c sœ hình thành theo dƒng tham mưu chuyên sâu v` t~ng lĩnh v#c, phù h‚p v|i các doanh nghi p qui mô l|n, thư‡ng th#c hi n nghiên

c u các chi}n lư‚c, ñ` án l|n và áp dzng tƒi cơ quan ñvu não c a doanh nghi p

M c ñ! t p trung hoá các hoƒt ñ!ng qumn lý ñi`u hành còn có s# khác nhau gisa hai quan ñigm t p trung v|i phi t p trung, gisa t p trung quy`n l#c v|i phân cxp qumn lý phân tán quy`n l#c, gisa ñi`u ti}t v|i phi ñi`u ti}t N}u doanh nghi p nào t p trung các quy}t ñwnh qumn lý tƒi cơ quan ñvu não thì mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý thư‡ng có xu hư|ng b! ph n gián ti}p có nhi`u ngư‡i hơn, các b! ph n tu ch c tương ng v|i các ch c năng ph c tƒp hơn Nói cách khác, mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý này sœ t p trung m’i quy`n l#c v` cơ quan ñvu não, cơ quan ñvu não làm thay m!t s ch c năng, công vi c c a các ñơn vw tr#c ti}p smn xuxt Ngư‚c lƒi, n}u nhà qumn lý mu n minh bƒch hóa qui trình qumn lý, phân cxp phân quy`n mƒnh cho các ñơn vw cơ sr, t p trung m’i ngu&n l#c ñg nghiên c u chi}n lư‚c, ra các quy}t sách v` qumn lý ñg toàn h th ng th#c hi n thì cơ quan ñvu não sœ có qui mô v~a phmi

25

* Nhân t, th< 6: Môi trư0ng chính sách và lu(t pháp

Doanh nghi p nào cũng hoƒt ñ!ng trong m!t môi trư‡ng pháp lý nhxt ñwnh Chính sách nhà nư|c ñi`u ch˜nh hoƒt ñ!ng smn xuxt kinh doanh c a các doanh nghi p trong các txt cm các ngành ngh`, trong ñó qui ñwnh rõ ngành ngh`, loƒi hàng hoá smn ph‹m chwu s# ñi`u ti}t c a nhà nư|c, loƒi smn ph‹m không chwu s# ñi`u ti}t c a nhà nư|c và ñư‚c coi là hàng hoá thông thư‡ng hay hàng hoá công c!ng, hoƒt ñ!ng cƒnh tranh theo s# ñi`u ch˜nh

c a thw trư‡ng

ðg gimi quy}t m i quan h gisa nhà nư|c, các ch sr hsu, doanh nghi p và ngư‡i tiêu dùng, nhà nư|c qui ñwnh các hình th c ñi`u ti}t và qumn lý thông qua qui ñwnh v` hàng hoá công c!ng và hàng hoá thông thư‡ng, v` m c giá ñ i v|i các hàng hoá thi}t y}u mnh hưrng ñ}n ñ‡i s ng c a ña s các tvng l|p dân cư trong xã h!i, m c tr‚ cxp ho‘c bù giá cho m!t ñ i tư‚ng khách hàng nhxt ñwnh trong xã h!i

Truy`n tmi ñi n có m c ñ! mnh hưrng r!ng khcp không ch˜ ñ i v|i các ngành công nghi p, dwch vz mà còn mnh hưrng tr#c ti}p ñ}n ñ‡i s ng nhân dân Do v y, các quy ñwnh

c a nhà nư|c ñ i v|i truy`n tmi ñi n thư‡ng cz thg và chi ti}t ñg tránh các xung ñ!t v` l‚i ích Nhsng qui ñwnh v` ñi`u ñ! h th ng ñi n qu c gia, qui ñwnh v` ñxu n i lư|i không phân bi t ñ i xy gisa các nhà máy ñi n, các khách hàng có ngu&n g c sr hsu khác nhau là rxt quan tr’ng và mnh hưrng tr#c ti}p ñ}n thi}t k} và hoàn thi n mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý, ñ‘c bi t là b trí tu ch c trong quá trình ñàm phán ñxu n i v|i các nhà máy ñi n

* Nhân t, th< 7: Th/ trư0ng ñi n

Thw trư‡ng ñi n là h qum txt y}u c a quá trình cmi cách ngành ñi n và phát trign thw trư‡ng ñi n thư‡ng hư|ng t|i mzc ñích : (i) Minh bƒch hoá hoƒt ñ!ng ñi n l#c, ñi`u ch˜nh chi phí phát ñi n, truy`n tmi và phân ph i ñi n năng ñg ñmm bmo giá ñi n h‚p lý ñ}n ngư‡i tiêu thz cu i cùng; (ii) Thu hút ñvu tư tư nhân ñg gimm gánh n‘ng tài chính nhà nư|c ñvu

tư vào ngành ñi n; t i ña hóa thu h&i v n nhà nư|c ñã ñvu tư thông qua bán tài smn trong ngành ñi n; và (iii) Tƒo ra môi trư‡ng pháp lý thúc ñ‹y phát trign ngành ñi n b`n vsng

Xây d#ng và phát trign thw trư‡ng ñi n tuân th nguyên tcc công khai, bình ñ¢ng, cƒnh tranh lành mƒnh và có s# ñi`u ti}t c a nhà nư|c ñg nâng cao hi u qum trong hoƒt ñ!ng

ñi n l#c S# ñi`u ti}t c a nhà nư|c cvn bmo ñmm quy`n và l‚i ích h‚p pháp c a các ñơn vw tham gia thw trư‡ng ñi n và khách hàng sy dzng ñi n Ti}n trình cmi cách ngành ñi n mang

C C p ñ 2 C thw trư‡ng bán buôn ñi n cƒnh tranh: cho phép các ñơn vw phân ph i

ñi n cƒnh tranh v|i nhau ñg cung cxp ñi n và bán ñi n cho các ñơn vw bán l• ho‘c bán ñi n t|i khách hàng tiêu thz cu i cùng Giai ñoƒn này c a thw trư‡ng ñi n v~a có cƒnh tranh trong khâu phát ñi n nhưng cũng có cƒnh tranh trong khâu phân ph i ñòi hoi s# tách bƒch truy`n tmi ñi n ra khoi khâu phát ñi n và khâu phân ph i ñi n Doanh thu c a truy`n tmi

ñi n ñã tách khoi khâu phân ph i và bán l• ñi n ñg ñmm bmo cƒnh tranh lành mƒnh và không phân bi t ñ i xy trong khâu phát ñi n và khâu phân ph i ñi n

C C p ñ 3 C thw trư‡ng bán l• ñi n cƒnh tranh: s# phát trign c a thw trư‡ng cho phép tách ch c năng sr hsu, qumn lý v n hành lư|i phân ph i và ch c năng bán l• ñi n Các ñơn

vw bán l• ñi n cƒnh tranh v|i nhau ñg bán ñi n cho khách hàng sy dzng ñi n ðây là giai ñoƒn phát trign cao nhxt c a thw trư‡ng ñi n, các khách hàng sy dzng ñi n có quy`n l#a ch’n ngư‡i cung cxp ñi n cho mình Trong giai ñoƒn này c a thw trư‡ng, hoƒt ñ!ng c a truy`n tmi ñi n không bw mnh hưrng c a khâu phân ph i và bán l• ñi n nsa, vai trò c a truy`n tmi ñi n gi ng như trong thw trư‡ng bán buôn cƒnh tranh

Ngoài các nhân t chính kg trên, quá trình h!i nh p kinh t} qu c t} cũng bct ñvu là nhân t mnh hưrng ñ}n trao ñui và mua bán ñi n năng gisa các qu c gia gvn nhau thông qua hình thành s# ñxu n i lư|i ñi n truy`n tmi Mua bán ñi n năng gisa các qu c gia sœ cho phép t i ưu hoá sy dzng các ngu&n ñi n do l‚i dzng chênh l ch múi gi‡, chênh l ch v` gi‡ cao thxp ñigm Tuy nhiên, nhân t này cũng chưa mnh hưrng nhi`u ñ}n mô hình tu ch c và

cơ ch} qumn lý truy`n tmi ñi n c a các nư|c có tham gia liên k}t lư|i ñi n v|i nhau mà ch˜ mnh hưrng ñ}n phương th c ñi`u ñ! và v n hành c a khu v#c có ñxu n i lư|i và trao ñui

ñi n năng

1.2.2 Mô hình tQ ch c truy\n tUi ñiKn

27

Lý thuy}t v` doanh nghi p là m!t phvn c a lý thuy}t kinh t} thw trư‡ng, mô tm doanh nghi p như là m!t hàm smn xuxt trong ñó xác ñwnh cvn ñvu vào như th} nào t~ thw trư‡ng ñg chuygn hoá thành các ñvu ra bán tƒi thw trư‡ng [59] Doanh nghi p ñư‚c xác ñwnh là m!t th#c thg kinh doanh nh—m t i ña hoá l‚i nhu n và t i ña hoá giá trw thw trư‡ng thông qua vi c phmn ng ngay l p t c và theo m!t cách th c t i ưu ñ i v|i các thay ñui c a giá thw trư‡ng ñvu vào và ñvu ra ð‘c ñigm cơ bmn c a các doanh nghi p trong m’i h

th ng kinh t} là smn xuxt, bán và phân ph i m!t s loƒi smn ph‹m, dwch vz Doanh nghi p là m!t h th ng các nhân t con ngư‡i và phi con ngư‡i ñg smn xuxt ra hàng hoá, dwch vz và sªn sàng cung cxp cho khách hàng Quá trình smn xuxt, bán và phân ph i ñư‚c th#c hi n do k}t h‚p các y}u t smn xuxt dư|i m!t h th ng qumn lý và ñi`u hành [59]

Các nhà kinh t} h’c ñã có nhi`u nghiên c u lý thuy}t và cách ti}p c n ñ i v|i thi}t k} mô hình tu ch c doanh nghi p v|i câu hoi trung tâm là mô hình tu ch c doanh nghi p cvn ñư‚c tu ch c như th} nào ñg ñáp ng ñư‚c các yêu cvu phát trign c a doanh nghi p và

ñ i di n v|i môi trư‡ng kinh doanh thư‡ng xuyên thay ñui Trong th#c t}, mô hình tu ch c doanh nghi p ñư‚c thi}t k} và th#c hi n m!t cách linh hoƒt, không hoàn toàn d#a vào m!t

lý thuy}t duy nhxt nào ñg ñmm bmo tính thích ng trong t~ng giai ñoƒn phát trign c a doanh nghi p

Trong quá trình cmi cách và tái cơ cxu ngành ñi n c a nhi`u nư|c trên th} gi|i, truy`n tmi ñi n bao g&m m!t ho‘c nhi`u ñơn vw truy`n tmi ñi n cũng ñư‚c xem xét ñg tu

ch c theo hình th c phù h‚p v|i quy`n sr hsu v` tài smn, qumn lý v n hành, s# phát trign thw trư‡ng ñi n, quan ñigm v` tính h th ng c a ngành ñi n gisa tích h‚p d’c và liên k}t ngang ð}n nay, có nhi`u quan ñigm tu ch c truy`n tmi ñi n nhưng dù có th#c hi n tu ch c như th} nào thì tính un ñwnh và liên tzc trong truy`n tmi ñi n cũng ñ`u ñư‚c cho là rxt quan tr’ng Do v y, các ñơn vw truy`n tmi ñi n có thg ñư‚c hình thành và hoƒt ñ!ng dư|i nhi`u

mô hình tu ch c và cơ ch} qumn lý khác nhau

1.2.2.1 Mô hình t0 ch1c tích h2p d4c

Trong mô hình tu ch c tích h‚p d’c gisa các khâu smn xuxt ñi n, truy`n tmi ñi n, phân ph i và bán l• ñi n, ñơn vw truy`n tmi ñi n ñóng vai trò như là m!t b! ph n cxu thành trong ñơn vw kinh doanh ñi n Vai trò c a các ñơn vw truy`n tmi ñi n v` k… thu t không thay ñui, nhưng v` kinh t} và thương mƒi thì phmi chia s• chung v|i các b! ph n phát ñi n, phân

28

ph i và bán l• ñi n Và như v y, các ñơn vw truy`n tmi ñi n ch˜ ñóng vai trò phz thu!c ho‘c ñ!c l p tương ñ i trong tung thg các ñơn vw phát ñi n và phân ph i ñi n

Mô hình tu ch c này có nhsng ưu ñigm như sau:

C Th< nh t, có m!t b! máy qumn lý ñi`u hành th ng nhxt tƒi trung ương ñg gimi quy}t ñ&ng b! các vxn ñ` v` qui hoƒch, ñvu tư, qumn lý v n hành Công tác xây d#ng, hoƒch ñwnh chi}n lư‚c ñư‚c t p trung cao ñ! tƒi văn phòng trung ương

C Th< hai, công tác qui hoƒch lư|i ñi n truy`n tmi ñ&ng b! v|i qui hoƒch ngu&n phát

ñi n và s# phát trign c a lư|i ñi n phân ph i, ñáp ng nhu cvu tiêu dùng ñi n cho smn xuxt

và nhu cvu dân sinh

C Th< ba, công tác ñvu tư và xây d#ng gcn ch‘t v|i qui hoƒch, ñmm bmo ñư‚c ti}n ñ! gisa 3 khâu phát ñi n, truy`n tmi và phân ph i ñi n Ti}n ñ! ñvu tư và xây d#ng ñáp ng v|i th‡i gian hòa lư|i ñi n c a các ngu&n ñi n m|i, hƒn ch} t|i m c t i ña ngu&n phát phmi ch‡ ñ‚i ñxu n i lư|i ho‘c lãng phí v n ñvu tư khi ñã xây d#ng xong lư|i ñi n nhưng ngu&n ñi n chưa có ho‘c không kwp ñưa vào v n hành

C Th< tư, công tác ng dzng công ngh và k… thu t m|i ñư‚c thy nghi m, th ng nhxt cao, tƒo ñi`u ki n thu n l‚i cho qumn lý v n hành và ñi`u ñ! thông su t, tránh tình trƒng nghiên c u ng dzng tràn lan và không ñƒt hi u qum cao

C Th< năm, công tác ñi`u ñ! và cân ñ i ngu&n l#c ñư‚c xy lý linh hoƒt trong toàn

h th ng, ñi`u ph i theo khu v#c ho‘c lĩnh v#c ñư‚c xy lý nhanh, ñmm bmo hƒn ch} các s#

c ho‘c mnh hưrng l|n c a h th ng ñi n

Bên cƒnh nhsng ưu ñigm, mô hình còn có nhsng như‚c ñigm sau:

C Th< nh t, qumn lý ñi`u hành t p trung th ng nhxt thông qua các b! máy tham mưu khác nhau t~ k… thu t ñ}n kinh t}, t~ môi trư‡ng ñ}n xã h!i trong ñvu tư phát trign các d#

án ñi n m|i Do v y, các quy}t ñwnh thư‡ng th#c hi n ch m hơn so v|i yêu cvu th#c t} Công tác chi}n lư‚c quá chú tr’ng có khm năng d(n ñ}n xa r‡i th#c t}, làm cho vi c th#c

hi n r cxp dư|i không theo kwp ho‘c không th#c hi n ñư‚c ð&ng th‡i, k}t qum và chu trình

xy lý tác nghi p ñư‚c phmn ánh lên cxp trên ch m không ñáp ng ñư‚c tính linh hoƒt c a yêu cvu th#c t}

29

C Th< hai, ch˜ huy ñi`u hành t p trung thông qua các m nh l nh hành chính là ch y}u, hƒn ch} s# ch ñ!ng sáng tƒo c a ñơn vw cxp dư|i, không khuy}n khích cxp dư|i tri t

ñg th#c hành ti}t ki m và hoƒt ñ!ng chưa hư|ng t|i các tiêu chí hi u qum và kinh t}

C Th< ba, phân ñwnh ch c năng hoƒch ñwnh chi}n lư‚c và tác nghi p ñi`u hành bw ch&ng chéo, d(n ñ}n cxp trên can thi p quá sâu vào công vi c ñi`u hành hàng ngày c a cxp dư|i

1.2.2.2 Mô hình t0 ch1c liên k't ngang

Trong mô hình tu ch c liên k}t ngang, ngành ñi n ñư‚c phân tách thành các khâu phát ñi n, truy`n tmi ñi n, phân ph i ñi n và bán l• ñi n riêng Vai trò c a các ñơn vw truy`n tmi ñi n là ñ!c l p v` pháp lý ho‘c ñ!c l p v` hƒch toán so v|i khâu phát ñi n, phân

ph i và bán l• ñi n Mô hình tu ch c này thư‡ng ñư‚c sy dzng trong giai ñoƒn phát trign cao c a thw trư‡ng ñi n, trong ñó các ñơn vw tham gia thw trư‡ng và ngư‡i tiêu dùng ñi n ñòi hoi tính minh bƒch và rõ ràng c a t~ng khâu trong quá trình smn xuxt kinh doanh ñi n ð‘c ñigm và cxu trúc c a mô hình tu ch c này là không có s# kigm soát t p trung toàn ngành, các ñơn vw trong các khâu có s# ñ!c l p v` pháp nhân ngang nhau trư|c pháp lu t

Mô hình tu ch c có nhsng ưu ñigm như sau:

Th< nh t, ñơn vw truy`n tmi ñi n là m!t pháp nhân ñ!c l p, qumn trw ñi`u hành và xây d#ng chi}n lư‚c chuyên sâu cho truy`n tmi ñi n, ñmm bmo s# ñ&ng nhxt t i ña v` qumn

lý, k… thu t và công ngh truy`n tmi ñi n

Th< hai, ñmm bmo lòng tin cho các nhà ñvu tư khi h’ có thg tính toán chi phí trong t~ng khâu, cân ñ i vi c tham gia có hi u qum và ñmm bmo khm năng cƒnh tranh ñ i v|i các

ñ i th phát ñi n cũng như phân ph i và bán l• ñi n

Th< ba, thu n ti n trong tính giá truy`n tmi ñi n, góp phvn minh bƒch hóa hoƒt ñ!ng

c a thw trư‡ng ñi n

Bên cƒnh các ưu ñigm, mô hình còn có m!t s như‚c ñigm sau:

Th< nh t, qui hoƒch, ñvu tư và phát trign lư|i truy`n tmi ñi n không phù h‚p v|i ngu&n phát ho‘c lư|i ñi n phân ph i do các hƒn ch} v` tài chính, do không nhxt quán trong qui hoƒch tung thg ngành ñi n ho‘c ti}n ñ! th#c hi n ngu&n ñi n và lư|i ñi n c a nhi`u nhà ñvu tư là khác nhau

30

Th< hai, có thg xmy ra trư‡ng h‚p ñơn vw truy`n tmi ñi n gây khó khăn trong công tác ñxu n i v|i các nhà máy ñi n m|i ho‘c truy`n tmi ñi n năng c a các ñơn vw phát ñi n do các ñơn vw này không cùng l‚i ích kinh t}

1.2.2.3 Mô hình t0 ch1c theo vùng lãnh th0

Hoƒt ñ!ng truy`n tmi ñi n bw mnh hưrng nhi`u bri s# chia tách c a vùng lãnh thu ho‘c do nhsng y}u t lwch sy Chia tách là s# tách bi t toàn di n gisa các lư|i ñi n và ch˜ ñư‚c liên k}t v|i nhau qua các ñư‡ng dây truy`n tmi ñi n có cxp ñi n áp cao Mô hình tu

ch c này khá phu bi}n do ngay trong giai ñoƒn phát trign ñvu tiên c a ngành ñi n, lư|i

ñi n truy`n tmi thư‡ng gcn v|i xây d#ng m!t nhà máy ñi n tƒi m!t khu v#c ñwa lý, do v y lư|i ñi n truy`n tmi và phân ph i có ch c năng duy nhxt là truy`n tmi ñi n năng ñư‚c smn xuxt ra cho khu v#c khách hàng nhxt ñwnh, không th#c hi n ch c năng ñi`u hoà ñi n năng

c a nhi`u nhà máy ñi n do chưa có m!t h th ng ñi n th ng nhxt

Khi qui mô h th ng ñi n l|n lên, tu ch c kigu này cho phép qui hoƒch ñ&ng b! lư|i ñi n truy`n tmi trong cân ñ i phát trign chung c a ngành ñi n do phƒm vi hoƒt ñ!ng hƒn ch} tương ñ i so v|i phƒm vi cm qu c gia ð&ng b! v|i mô hình tu ch c theo khu v#c

là th#c hi n cơ ch} qumn lý t p trung cao, ñmm bmo s# ñi`u ph i hoƒt ñ!ng chung c a ngành

ñi n

1.2.2.4 Mô hình t0 ch1c theo c&p ñi n áp

Mô hình tu ch c theo cxp ñi n áp thư‡ng ñư‚c áp dzng khi qui mô ngành ñi n ñ l|n, h th ng ñi n ñã có liên k}t cao Kigu tu ch c này v` cơ bmn ñáp ng ñư‚c txt cm các yêu cvu ñ i v|i m!t ñơn vw truy`n tmi ñi n t~ công tác qui hoƒch, ñvu tư, xây d#ng công trình, v n hành và sya chsa bmo dưŸng Mô hình này cho phép áp dzng các công ngh tiên ti}n và ñ&ng nhxt trong cùng m!t cxp ñi n áp, ñmm bmo v n hành và bmo dưŸng thi}t bw chuyên nghi p ñáp ng yêu cvu cung cxp ñi n un ñwnh và liên tzc

Tuy nhiên, mô hình này còn có hƒn ch} v` m‘t b trí nhi`u doanh nghi p ñg qumn

lý các tài smn truy`n tmi ñi n r các cxp ñi n áp khác nhau trong m!t khu v#c, có thg d(n ñ}n chi phí qumn lý, chi phí v n hành trong m!t ñwa bàn cao hơn

Tùy theo quan ñigm qumn lý khác nhau mà ngành ñi n th#c hi n qumn lý tài smn và qumn lý v n hành khác nhau Trong m!t s trư‡ng h‚p, ngành ñi n duy trì ch˜ m!t CT TTð trong ñó h’ v~a là ngư‡i sr hsu và v~a là ngư‡i v n hành ð‘c ñigm c a mô hình này gvn

31

gi ng mô hình tắch hẰp dỖc v|i tắnh t p trung cao gisa công tác qui hoẶch phát trign, ựvu

tư xây d#ng lư|i ựi n luôn gcn chỔt v|i công tác v n hành Nói cách khác, các thông s

v n hành lư|i ựi n, kwp thẬi ựáp ng nhu cvu phz tmi luôn ựưẰc ựáp ng m!t cách cao nhxt

và ự&ng b! nhxt

Truy`n tmi ựi n là ựơn vw smn xuxt kinh doanh nỞm r vw trắ trung gian trong chuẨi cung ngành ựi n, nên mô hình tu ch c ựưẰc thi}t k} ựg ựáp ng các mzc tiêu là truy`n tmi

ựi n liên tzc, ựvy ự và an toàn ựi n năng t~ các nhà máy ựi n ự}n các khách hàng tiêu thz

ựi n năng thông qua h th ng phân ph i, bán lỚ ựi n năng Mô hình tu ch c truy`n tmi ựi n

có thg ựưẰc higu là tung hẰp các b! ph n tu ch c khác nhau, có m i liên h và quan h phz thu!c l(n nhau, ựưẰc chuyên môn hoá và có nhsng trách nhi m, quy`n hẶn và nghĩa vz nhxt ựwnh, ựưẰc b trắ theo nhsng cxp, nhsng khâu khác nhau nhỞm bmo ựmm th#c hi n các

ch c năng, mzc ựắch chung ựã xác ựwnh nói trên

Mô hình tu ch c truy`n tmi ựi n là k}t qum c a hoẶt ự!ng qumn lý doanh nghi p, phmn ánh hình th c phân công lao ự!ng trong doanh nghi p, có tác ự!ng ự}n quá trình hoẶt ự!ng c a h th ng truy`n tmi ựi n năng M!t mỔt, phmn ánh cơ cxu smn xuxt, mỔt khác, có tác ự!ng tắch c#c trr lẶi ự i v|i phát trign smn xuxt Thi}t k} mô hình tu ch c truy`n tmi

ựi n là xác ựwnh nhi m vz, k}t hẰp nhi`u nhi m vz v|i nhau ựg tẶo thành công vi c, và giao nhsng nhóm nhi m vz hoỔc công vi c cho m!t hoỔc m!t s ựơn vw tu ch c khác nhau

Theo tác gim, mô hình tu ch c truy`n tmi ựi n ựưẰc higu như sau:

ỘMô hình t7 ch<c truy!n t i ựi n là hình th<c biEu hi n s: tVn tFi c3a hoFt ự ng truy!n t i ựi n, biEu th/ vi c s_p x.p các b ph(n c3a doanh nghi p truy!n t i ựi n cùng các m,i quan h giWa các b ph(n y Mô hình t7 ch<c truy!n t i ựi n không ph i là cái gì

b t bi.n, mà là k.t qu c3a hoFt ự ng qu n lý không chO ph n ánh trình ự s n xu t c3a truy!n t i ựi n mà còn ph n ánh vai trò và nh hưYng r t quan trbng c3a nhà nư c ự,i v i ngành ựi nỢ

1.2.3 Cơ chG quUn lý truy\n tUi ựiKn

M!t tu ch c v|i m!t chi}n lưẰc t t, m!t mô hình tu ch c hi u qum cũng chưa ự ựg ựem lẶi m!t k}t qum phát trign như mong mu n đó m|i chỊ ựưẰc coi là hình mnh bên ngoài

c a tu ch c, chưa thg nói ựưẰc ựó là tu ch c t t hay không t t Linh h&n c a tu ch c chắnh

là các cơ ch} qumn lý và qui trình hoẶt ự!ng c a tu ch c đ i v|i m!t doanh nghi p, ựó là

“Cơ ch qu n lý truy!n t i đi n là m t h th,ng nhWng khuơn kh7 pháp lý, nguyên t_c, hình th<c, phương pháp qu n lý truy!n t i đi n trong nhWng giai đoFn phát triEn khác nhau c3a ngành đi n, bao gVm các n i dung v! đdu tư, tài chính, s n xu t kinh doanh, hFch tốn k tốn, đE th:c hi n yêu cdu c3a nhà nư c, cơ quan cĩ them quy!n hofc ch3

sY hWu.”

Như v y, cơ ch} qumn lý truy`n tmi đi n khơng ch˜ bao g&m các n!i dung qui đwnh

đ i v|i các doanh nghi p hoƒt đ!ng trong các lĩnh v#c smn xuxt hàng hố dwch vz thơng thư‡ng, mà cịn bao g&m các y}u t mang tính đ‘c thù c a hàng hố đi n năng, tính chxt h

th ng cao c a ngành đi n và cm cơ ch} hoƒt đ!ng, thi}t k} thw trư‡ng đi n nsa Nĩi như v y

cĩ nghĩa là cơ ch} qumn lý truy`n tmi đi n sœ bao g&m các nguyên tcc, hình th c, phương pháp xác đwnh hoƒt đ!ng c a doanh nghi p t~ khâu chi}n lư‚c cho đ}n khâu tu ch c th#c

hi n, t~ khâu xác l p tu ch c cho đ}n b trí cán b!, các nguyên tcc xác đwnh thu nh p, lao đ!ng, ti`n lương, tài chính, k… thu t…Tuy nhiên, trong n!i dung nghiên c u này tác gim ch˜

t p trung nghiên c u, lu n gimi và phân tích các n!i dung cơ bmn c a cơ ch} qumn lý truy`n tmi đi n, bao g&m cơ ch} qumn lý c a nhà nư|c đ i v|i truy`n tmi đi n và cơ ch} qumn lý

c a T p đồn ði n l#c Vi t Nam đ i v|i truy`n tmi đi n

1.2.3.1 Cơ ch' qu n lý c<a nhà nư=c v=i truy n t i đi n

a) H th,ng văn b n qui phFm pháp lu(t

ðơn vw truy`n tmi đi n, là m!t doanh nghi p, sœ chwu s# đi`u ch˜nh bri Lu t Doanh nghi p, trong đĩ qui đwnh các ch} tài, phƒm vi hoƒt đ!ng và các hành vi c a doanh nghi p

33

v` sr hsu, tu ch c, qumn lý và nghĩa vz c a doanh nghi p ñ i v|i nhà nư|c và xã h!i N}u nhà nư|c nào ñánh giá cao vai trò c a các DNNN thì thông thư‡ng nhà nư|c ñó sœ tƒo l p ch} tài riêng thông qua ban hành lu t DNNN ho‘c công ty nhà nư|c Hoƒt ñ!ng trong ngành ñi n, truy`n tmi ñi n chwu s# ñi`u ch˜nh bri Lu t chuyên ngành là Lu t ði n l#c ð i v|i hoƒt ñ!ng c a ngành ñi n, do tính chxt ñ‘c thù v` k… thu t, tính h th ng và liên k}t rxt cao gisa các phvn ty tham gia h th ng ñi n, bao g&m các nhà máy ñi n, các ñư‡ng dây và trƒm bi}n áp truy`n tmi và phân ph i, thi}t bw sy dzng ñi n c a khách hàng, nên thư‡ng có m!t ñƒo lu t riêng v` ñi n ñg ñi`u ch˜nh hoƒt ñ!ng c a các phvn ty tham gia hoƒt ñ!ng trong ngành ñi n Doanh nghi p truy`n tmi ñi n v~a chwu s# ñi`u ch˜nh bri các lu t liên quan ñ}n hoƒt ñ!ng c a các doanh nghi p, ñ&ng th‡i cũng chwu s# ñi`u ch˜nh c a lu t ñi n l#c, các ch} tài qui ñwnh v` ch} ñ! v n hành c a h th ng, ch} ñ! ñóng cct, truy`n tmi ñi n, qui ñwnh v` ñxu n i gisa các nhà máy ñi n, thi}t bw sy dzng ñi n c a khách hàng v|i lư|i truy`n tmi ñi n qu c gia

b) Xác ñ/nh chi.n lưJc, m*c tiêu phát triEn

Chi}n lư‚c và mzc tiêu phát trign c a doanh nghi p sœ ñư‚c ch sr hsu doanh nghi p quy}t ñwnh và ñwnh hư|ng ñg b! máy qumn lý ñi`u hành doanh nghi p th#c hi n

ð i v|i các qu c gia ñang phát trign, khi ngành ñi n hoƒt ñ!ng theo mô hình liên k}t d’c truy`n th ng và nhà nư|c là ch sr hsu thì nhà nư|c sœ quy}t ñwnh mzc tiêu phát trign c a truy`n tmi ñi n Xác ñwnh chi}n lư‚c phát trign doanh nghi p ñóng vai trò rxt quan tr’ng, thông thư‡ng bao g&m các n!i dung xác ñwnh rõ ràng các quan ñigm phát trign c a doanh nghi p v` qui mô, v` chxt lư‚ng, v` khm năng cƒnh tranh và phát trign trong m!t giai ñoƒn

ñ dài Trong khi ñó, các mzc tiêu phát trign là s# cz thg hoá các quan ñigm, lư‚ng hoá ñwnh hư|ng phát trign lâu dài c a doanh nghi p, các mzc tiêu luôn gcn ch‘t v|i qui mô, trình ñ! qumn lý smn xuxt kinh doanh, m†i thay ñui v` chxt c a tu ch c sœ d(n ñ}n nhsng ñi`u ch˜nh tương x ng v` mzc tiêu phát trign Chi}n lư‚c ñưa ra các gimi pháp th#c hi n ñ&ng b! ñg ñáp ng các mzc tiêu, bao g&m h th ng các gimi pháp v` cơ ch}, v` ñvu tư, v` tài chính giá cm, v` qumn trw công ty, v` nhân l#c và khoa h’c công ngh

Chi}n lư‚c, mzc tiêu phát trign truy`n tmi ñi n luôn luôn gcn ch‘t v|i chi}n lư‚c và mzc tiêu phát trign c a ngành ñi n ñư‚c Chính ph các qu c gia quy}t ñwnh Chi}n lư‚c truy`n tmi ñi n thư‡ng ñư‚c thg hi n r phát trign lư|i truy`n tmi ñ&ng b! v|i ngu&n ñi n, lư|i ñi n phân ph i ñg ñáp ng cao nhxt nhu cvu sy dzng ñi n c a khách hàng Chi}n lư‚c