luận án tiến sĩ kiểm toán xác định giá doanh nghiệp ở việt nam

luận án tiến sĩ kiểm toán xác định giá doanh nghiệp ở việt nam

L I C M ƠN

Tác gi# xin bày t0 s& bi!t ơn sâu s2c t3i PGS.TS Ngô Trí Tu , PGS.TS ðinh Tr:ng Hanh – ngư=i hư3ng d?n khoa h:c, ñã nhi t tình hư3ng d?n Tác gi# hoàn thành lu%n án

Tác gi# xin trân tr:ng c#m ơn s& hA tr- quý báu trong quá trình thu th%p tài li u, thu th%p b#ng câu h0i ph0ng v/n c a các kiDm toán viên, các công ty kiDm toán ñEc l%p như: Công ty TNHH dGch vH tư v/n tài chính k! toán kiDm toán, Công ty TNHH UYH Vi t Nam, … Tác gi# cũng xin c#m ơn các ñ(ng nghi p trong Khoa K! toán và trong trư=ng ñã hA tr- tìm ki!m tài

li u cũng như góp ý cho Tác gi# sOa chPa Lu%n án

Cu i cùng, Tác gi# mu n bày t0 s& c#m ơn t3i gia ñình ñã ñEng viên, giúp ñS Tác gi# trong su t quá trình nghiên c u và hoàn thành Lu%n án này

CHƯƠNG 1 NH NG V"N ð# LÝ LU%N CƠ B N V#

1.1 LÝ LU%N CƠ B N V# KI(M TOÁN XÁC ð,NH GIÁ TR,

1.1.1 B2n ch4t và s9 c:n thi;t c<a ki>m toán 11

1.1.1.2 S c n thi t c a ki m toán trong n n kinh t th trư ng 15

1.1.2.1 Phân lo!i theo lĩnh v c ki m toán 17

1.1.2.2 Phân lo!i theo ñ&i tư'ng ki m toán 18

1.1.2.3 Phân lo!i theo t) ch*c b, máy ki m toán 21

1.2 ðEC ðI(M CFA HOGT ðHNG XÁC ð,NH GIÁ TR, DOANH NGHI/P NH HƯ NG ðIN KI(M TOÁN XÁC ð,NH

GIÁ TR, DOANH NGHI/P

25

1.2.1 Giá trK doanh nghiMp và s9 c:n thi;t c<a xác ñKnh giá trK

1.2.1.1 Khái ni/m v giá tr doanh nghi/p 25

1.2.1.2 Khái ni/m v xác ñ nh giá tr doanh nghi/p 26

1.2.1.3 S c n thi t c a ho!t ñ,ng xác ñ nh giá tr doanh

nghi/p trong kinh t th trư ng hi/n nay 28

1.2.4 ðUc ñi>m c<a Báo cáo xác ñKnh giá trK doanh nghiMp 38 1.2.5 Các phương pháp xác ñKnh giá trK doanh nghiMp 40

1.2.5.2 Phương pháp dòng ti n chi t kh u 42

1.2.5.3 Phương pháp ñ nh lư'ng l'i th thương m!i 42

1.2.5.4 Phương pháp ñ nh giá d a vào t: s& giá bán/ thu nh<p 43

1.3.ðEC ðI(M, PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH KI(M TOÁN

1.3.1 ðUc ñi>m ki>m toán xác ñKnh giá trK doanh nghiMp 44

1.3.2 Các phương pháp k] thu^t trong ki>m toán xác ñKnh giá

1.3.2.1 ð>c ñi m v<n d?ng phương pháp, kA thu<t trong

ki m toán xác ñ nh giá tr doanh nghi/p 50

1.3.2.2 Các kA thu<t ki m toán áp d?ng trong ki m toán

1.3.3.1 Giai ño!n l<p k ho!ch ki m toán 60

1.3.3.2 Giai ño!n th c hi/n ki m toán 63

1.3.3.3 Giai ño!n k t thúc ki m toán 64

CHƯƠNG 2 TH_C TRGNG KI(M TOÁN XÁC ð,NH GIÁ TR,

2.1 TH_C TRGNG XÁC ð,NH GIÁ TR, DOANH NGHI/P TGI 69

VI/T NAM HI/N NAY

2.1.1 Nh`ng căn cb ự> ti;n hành xác ựKnh giá trK doanh nghiMp 69

2.1.1.1 đ&i vEi các doanh nghi/p ti n hành c) ph n hóa 69

2.1.1.2 đ&i vEi các doanh nghi/p ti n hành xác ự nh giá tr

2.1.2.1 đ&i vEi các doanh nghi/p ti n hành xác ự nh giá tr

2.1.2.2 đ&i vEi các doanh nghi/p ti n hành xác ự nh giá tr

2.1.3 NPi dung và phương pháp xác ựKnh giá trK doanh nghiMp 75

2.1.3.1 N,i dung xác ự nh giá tr doanh nghi/p 75

2.1.3.2 Phương pháp xác ự nh giá tr doanh nghi/p 77 2.1.4 đánh giá v th c tr ng xác ự nh giá tr doanh nghi$p hi$n nay và s c)n thi t ph*i ki,m toán xác ự nh giá tr doanh nghi$p 79

2.1.4.1 M,t s& ựánh giá v th c tr!ng xác ự nh giá tr doanh

2.1.4.2 S c n thi t ph i có ki m toán xác ự nh giá tr doanh

2.2 TH_C TRGNG KI(M TOÁN XÁC đ,NH GIÁ TR, DOANH

2.2.1 NPi dung và phương pháp ki>m toán xác ựKnh giá trK

2.2.2 Quy trình ki>m toán xác ựKnh giá trK doanh nghiMp 101

2.2.2.1 Giai ựo!n l<p k ho!ch ki m toán 101

2.2.2.2 Giai ựo!n th c hi/n ki m toán 104

2.2.2.3 Giai ựo!n k t thúc ki m toán 107

2.3 ðÁNH GIÁ V# TH_C TRGNG KI(M TOÁN XÁC ð,NH

2.3.3 Nguyên nhân c<a nh`ng tcn tDi trong ki>m toán xác

2.4 KINH NGHI/M KI(M TOÁN XÁC ð,NH GIÁ TR, DOANH

CHƯƠNG 3 MHT Si GI I PHÁP HOÀN THI/N KI(M TOÁN

3.1 S_ C N THIIT VÀ QUAN ðI(M ð,NH HƯjNG ð( HOÀN

3.1.1 S9 c:n thi;t hoàn thiMn ki>m toán xác ñKnh giá trK doanh

3.1.2 Quan ñi>m ñKnh hưlng và nguyên tmc hoàn thiMn ki>m

3.2 MHT Si GI I PHÁP HOÀN THI/N KI(M TOÁN XÁC

3.2.1 Hoàn thiMn mnc tiêu c<a ki>m toán xác ñKnh giá trK

3.2.2.2 Ki m toán báo cáo k t qu xác ñ nh giá tr doanh nghi/p 138

3.2.3 Hoàn thiMn trình t9 ki>m toán xác ñKnh giá trK doanh

3.2.3.2 Giai ño!n th c hi/n ki m toán 148

3.2.3.3 Giai ño!n k t thúc ki m toán 152

3.2.4 Hoàn thiMn phương pháp ki>m toán xác ñKnh giá trK

3.2.4.1 Hoàn thi/n vi/c ñánh giá tính h'p lý c a phương pháp

3.2.4.2 Hoàn thi/n vi/c ñánh giá h/ th&ng ki m soát n,i b, trong giai ño!n l<p k ho!ch ki m toán 158 3.2.4.3 Hoàn thi/n vi/c th c hi/n th t?c phân tích trong ki m

3.3 ðI#U KI/N TH_C HI/N CÁC GI I PHÁP HOÀN THI/N

DANH M C SƠ ðt B NG BI(U

Trang

Sơ ñc 3.1: Trình t9 ki>m toán xác ñKnh giá trK doanh nghiMp 156

B2ng 3.1: B2ng câu hvi vO hM thong ki>m soát nPi bP ñoi vli

xác ñKnh giá trK doanh nghiMp

160

M ð U

Trong nan kinh t! thG trư=ng, vi c mua bán, chia tách, gi#i thD, phá s#n hobc sáp nh%p các doanh nghi p là mEt ho`t ñEng dicn ra thư=ng xuyên v3i nhiau v/n ña ph c t`p Theo s li u nghiên c u m3i nh/t va ho`t ñEng mua

bán và sáp nh%p t`i Vi t Nam c a Pricewaterhouse Coopers va “Ho!t ñ,ng mua bán và sáp nh<p (M&A) t!i Vi/t nam trong năm 2009” thì s lư-ng giao

dGch va mua bán và sáp nh%p thành công trong năm 2009 là 295 giao dGch ñ`t

m c 1,138 tri u ñô la Mi và tăng so v3i 128 giao dGch c a năm 2008 tăng tương ñương 77% Quá trình mua bán, chia tách, sáp nh%p, gi#i thD, phá s#n ñòi h0i ph#i có các thông tin ñáng tin c%y va giá trG doanh nghi p ñD gi#i quy!t các m i quan h kinh t! c a giPa nhPng ngư=i góp v n cũng như các nhà ñmu tư Thêm vào ñó, trong nhPng năm gmn ñây, ho`t ñEng cn phmn hoá doanh nghi p nhà nư3c là mEt v/n ña ñã và ñang ñư-c ð#ng và Nhà nư3c ñbc

bi t quan tâm vì cn phmn hóa không cho giúp gi#m b3t gánh nbng cho ngân sách nhà nư3c khi ph#i n2m giP các doanh nghi p kinh doanh không hi u qu#

mà còn giúp nâng cao hi u qu# kinh doanh, t`o thu nh%p cho Nhà nư3c Trong quá trình ti!n hành cn phmn hóa thì mEt v/n ña quan tr:ng ñư-c ñbt ra

là cmn ph#i xác ñGnh ñư-c giá trG c a doanh nghi p ñD chuyDn ñni hình th c doanh nghi p Tuy nhiên, ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p trong nan kinh t! thG trư=ng là công vi c r/t ph c t`p, khó khăn Nó càng ph c t`p và khó khăn hơn nPa trong ñiau ki n p Vi t Nam vì ñây là mEt lĩnh v&c m3i mr, chưa có nhiau kinh nghi m c# va lý lu%n cũng như ho`t ñEng th&c ticn

Hi n nay, Vi t Nam ñã hình thành nhiau ñơn vG, tn ch c ñEc l%p th&c

hi n công vi c xác ñGnh giá trG doanh nghi p cũng như BE Tài chính ñã ban hành H th ng tiêu chusn va thsm ñGnh giá ñD làm căn c th&c hi n công vi c xác ñGnh giá trG Nhưng, trong th=i gian qua ho`t ñEng này còn nhiau h`n ch!

do các văn b#n pháp lu%t liên quan v?n còn chưa ñmy ñ , các ñơn vG, tn ch c ti!n hành xác ñGnh giá trG doanh nghi p theo các phương pháp, thông tin khác nhau, thi!u s& th ng nh/t trong quy trình xác ñGnh giá trG doanh nghi p ðiau này d?n ñ!n mEt s h`n ch! như: mEt s doanh nghi p ñư-c ñánh giá giá trG quá cao gây ra khó bán cn phmn, b/t l-i trong vi c chia cn phmn ưu ñãi trong nEi bE, trong khi ñó mEt s doanh nghi p l`i bG ñánh giá giá trG quá th/p d?n t3i Nhà nư3c bG th/t thoát tài s#n, ngân sách, các ch sp hPu bG m/t v n khi chia tách, gi#i thD, phá s#n Chính ñiau này ñã d?n t3i ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p còn chưa sát v3i th&c t!, các k!t qu# không th ng nh/t và làm ti!n trình cn phmn hóa các doanh nghi p nhà nư3c hi n nay bG ch%m trc cũng như gây khó khăn cho vi c chia tách, sáp nh%p, gi#i thD và phá s#n doanh nghi p Thêm vào ñó, các h`n ch! này làm cho các cơ quan qu#n lý, các nhà ñmu tư, nhPng ngư=i mua cn phi!u, nhPng ngư=i ñóng góp v n thi!u các thông tin tin c%y va giá trG c a doanh nghi p ñD làm căn c ra quy!t ñGnh Chính vì v%y, mEt yêu cmu ñbt ra là cmn ph#i có ho`t ñEng kiDm toán làm trung gian ñD xác nh%n tính trung th&c c a vi c xác ñGnh giá trG doanh nghi p Tuy nhiên, ho`t ñEng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p còn r/t m3i mr

và còn nhiau v/n ña cmn ph#i nghiên c u như va quy trình, nEi dung và h

th ng phương pháp kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p T, ñó, Tác gi#

ñã l&a ch:n ña tài “Ki,m toán xác ñ nh giá tr doanh nghi$p t i Vi$t Nam”

làm ña tài nghiên c u lu%n án ti!n sĩ

M C ðÍCH NGHIÊN CqU

♦ Nghiên c u và làm sáng t0 nhPng v/n ña lý lu%n cơ b#n va kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p như mHc tiêu, phương pháp, quy trình kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p NhPng nghiên c u va lý lu%n này là cơ sp ñD ñGnh hư3ng ti!p c%n trong phân tích th&c tr`ng và ña xu/t nhPng gi#i pháp p các chương sau

♦ đánh giá th&c tr`ng công tác kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p t`i các công ty kiDm toán ựEc l%p t`i Vi t Nam và phân tắch nhPng t(n t`i trong công tác kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p và các nguyên nhân c a t(n t`i

♦ Xây d&ng h th ng nhPng quan ựiDm cơ b#n và ựa xu/t nhPng gi#i pháp ch y!u nhtm hoàn thi n công tác nEi dung, quy trình và phương pháp kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p góp phmn nâng cao ch/t lư-ng ho`t ựEng kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p t`i Vi t Nam hi n nay

điI TƯyNG VÀ PHGM VI NGHIÊN CqU

W đ&i tư'ng nghiên c*u

Công tác kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p t`i các công ty kiDm toán ựEc l%p t`i Vi t Nam

W Ph!m vi nghiên c*u

Ho`t ựEng kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p nhtm phHc vH cho nhiau mHc tiêu khác nhau c a nhPng ngư=i sO dHng thông tin như ựD mua bán, sáp nh%p, gi#i thD, phá s#n, chia tách hobc là ựD cn phmn hóa Do ựó, trong Lu%n án, Tác gi# nghiên c u va công tác kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p t`i các công ty kiDm toán ựEc l%p t`i Vi t Nam trong nhPng năm t,

2006 ự!n nay Lu%n án t%p trung nghiên c u vào vi c kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p ự i v3i các doanh nghi p nhà nư3c khi cn phmn hóa và các doanh nghi p khi ti!n hành mua bán, sáp nh%p, phá s#n

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CqU

Lu%n án ựư-c nghiên c u trên cơ sp ti!p c%n các v/n ựa lý lu%n va kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p và bn sung cho phù h-p v3i nghiên c u va lĩnh v&c kiDm toán xác ựGnh giá trG doanh nghi p t`i Vi t Nam hi n nay Lu%n

án sO dHng các phương pháp nghiên c u ch y!u sau ựây:

Ớ Phương pháp duy v%t bi n ch ng và duy v%t lGch sO c a ch nghĩa Mác

V Lênin Trong Lu%n án, khi ti!n hành nghiên c u, phân tắch ựánh giá va ho`t

ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p cũng như kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p, Tác gi# xem xét các ho`t ñEng này trong m i quan h bi n ch ng v3i các ho`t ñEng khác ñD th/y rõ nhưng tác ñEng qua l`i giPa chúng T, ñó, Tác gi# rút ra ñư-c các k!t lu%n quan tr:ng làm cơ sp ñưa ra các ý ki!n c a b#n thân va v/n ña kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p

• Lu%n án sO dHng ch y!u va phương pháp ñiau tra, th ng kê, tnng h-p, phân tích ñD ñánh giá th&c tr`ng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p t`i

Vi t Nam Sau ñó, phương pháp kh#o sát th&c t! sw ñư-c sO dHng ñD làm rõ nét th&c tr`ng ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p và s& cmn thi!t ph#i ti!n hành kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p phHc vH cho các mHc ñích khác nhau trong kinh t! thG trư=ng hi n nay Tác gi# ñã gOi các b#ng ph0ng v/n t3i các công ty kiDm toán ñEc l%p và tr&c ti!p ph0ng v/n mEt s giám ñ c

và kiDm toán viên c a mEt s công ty kiDm toán va ho`t ñEng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p hi n nay K!t qu# là tác gi# gOi ñi 20 B#ng ph0ng v/n t3i các công ty kiDm toán ñEc l%p và ñã nh%n l`i ñư-c 14 b#ng tr# l=i chi!m 70% s B#ng ph0ng v/n ñư-c gOi ñi, còn l`i có 6 công ty không tr# l=i Thông qua k!t qu# c a b#ng ñiau tra, tác gi# ñã phân tích ñánh giá ñD làm rõ th&c tr`ng ho`t ñEng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p t`i Vi t Nam

hi n nay

• Ngoài các phương pháp trên, trong Lu%n án còn sO dHng các phương pháp khác như tnng h-p, phân tích, so sánh D&a vào k!t qu# c a các phương pháp trên, Tác gi# ñã sO dHng phương pháp tnng h-p, phân tích và so sánh ñD cho ra nhPng ưu ñiDm và các h`n ch! c a ho`t ñEng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p T, ñó, Lu%n án ñưa ra các gi#i pháp ñD hoàn thi n ho`t ñEng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p t`i các công ty kiDm toán ñEc l%p t`i

Vi t Nam hi n nay

TzNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CqU

Xác ñGnh giá trG doanh nghi p là mEt công cH ñD các bên có thD xác ñGnh ñư-c giá trG giao dGch, căn c vào giá trG doanh nghi p ñư-c ñGnh giá và các ñiau ki n cH thD khác mà các bên tham gia giao dGch có thD ñàm phán và thương lư-ng các m c giá giao dGch trong chia tách, gi#i thD, phá s#n hobc sáp nh%p các doanh nghi p khác nhau Nhiau quan ñiDm cho coi tr:ng vi c ñGnh giá doanh nghi p c a bên mua, tuy nhiên khi xem xét rEng hơn p khái ni m xác ñGnh giá trG giao dGch thì bên bán cũng chính là bên có nhu cmu cmn ph#i xác ñGnh giá trG doanh nghi p không kém bên mua N!u bên bán không ñGnh giá doanh nghi p và không có cơ sp ñD tính toán giá trG c a mình là bao nhiêu thì sw r/t b/t l-i trong ñàm phán giao dGch va chia tách, gi#i thD, phá s#n hobc sáp nh%p các doanh nghi p Hobc ngư-c l`i, có thD gây ra nhPng khó khăn không cmn thi!t, th%m chí là b0 lS cơ hEi giao dGch va chia tách, gi#i thD, phá s#n hobc sáp nh%p các doanh nghi p khi ñưa ra nhPng m c giá quá cao, không có cơ sp Hi n nay, kiDm toán là mEt lĩnh v&c phát triDn chưa lâu t`i

Vi t Nam nhưng ñã góp phmn làm lành m`nh nan tài chính trong nư3c Ho`t ñEng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p là mEt lĩnh v&c m3i, mEt nhu cmu m3i n#y sinh trong quá trình phát triDn kinh t! thG trư=ng t`i nư3c ta do ñó các nghiên c u va v/n ña này chưa nhiau và cmn ñư-c hình thành, hoàn thi n trong quá trình ho`t ñEng

Trên th! gi3i, có nhiau công trình nghiên c u liên quan ñ!n phương pháp ñGnh giá doanh nghi p Năm 1994, tác gi#i Robert Bergeth ñã ña c%p ñ!n

phương pháp so sánh giá trG thG trư=ng qua /n phsm How to sell your company for the most profit xu/t b#n bpi Prentice Hall Năm 1997, các tác gi#

Palepu, Bernard và Healy thuEc ð`i h:c Ohio ñã gi3i thi u các nghiên c u

c a mình va phân tích kinh doanh và giá trG doanh nghi p (Introduction to Business Analysis & Valuation) Năm 1998, hai tác gi# G.Baker and G.Smith

thuEc ð`i h:c Cambridge ñã trình bày các nghiên c u c a mình qua bài vi!t

“T!o d ng giá tr doanh nghi/p thông qua vi/c ñ nh giá các tài s n vô hình”

Năm 2000, Nhà xu/t b#n McKinsey & Company Inc ñã xu/t b#n các cu n

sách va ñGnh giá giá doanh nghi p như Valuation Measuring and Managing the Value of companies c a các tác gi# Tom Copeland, Tim Koller, Jack Murring, cu n Investment Valuation c a tác gi# Aswath Darmoleran và cu n Value Investing: A Balanced Approach c a tác gi# Martin J.Whitman Hmu

h!t các công trình nghiên c u trên ch y!u ña c%p ñ!n phương pháp ñGnh giá doanh nghi p mHc ñích mua bán, sáp nh%p (Merger and Acquisition) Gmn ñây nh/t, tháng 8 năm 2006, tác gi# Fredrick Sjoholm thuEc The European Institute of Japanese Studies, Stockholm School of Economic ñã có các nghiên c u c a mình va doanh nghi p nhà nư3c và cn phmn hóa p Vi t Nam Tuy nhiên, nghiên c u này cho công b mEt s thông tin liên quan ñ!n doanh nghi p nhà nư3c và cn phmn hóa p Vi t Nam Va kiDm toán, trong cu n

Auditing W an integrated approach do nhà xu/t b#n PrenticeVHall International,

Inc phát hành năm 1990, hai tác gi# Alvin A.Arens, James K.Loebbecke ñã trình bày nhPng v/n ña cơ b#n liên quan ñ!n ho`t ñEng kiDm toán nói chung

Tác gi# Jack C.Robertson v3i cu n Auditing và hai tác gi# O.Ray Whittington

và Kurt Pany v3i cu n Principles of Auditing ñã trình bày va các công vi c

trong mEt cuEc kiDm toán báo cáo tài chính (BCTC) cơ b#n trong ñó có ña c%p t3i vi c kiDm toán xác ñGnh giá trG tài s#n, và giá trG c a doanh nghi p

† Vi t Nam, b2t ñmu t, năm 1990 ñ!n nay ñã có mEt s nghiên c u va lĩnh v&c ñGnh giá doanh nghi p nhưng t%p chung nhiau vào phương pháp ñGnh giá mà chưa nghiên c u và ña c%p t3i quy trình, cách th c ti!n hành ñGnh giá cũng như va kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p Các nghiên c u cũng m3i cho d,ng l`i p vi c ña c%p ñ!n vi c ñGnh giá doanh nghi p khi ti!n hành

cn phmn hóa mà chưa ña c%p ñ!n vi c kiDm toán l`i k!t qu# xác ñGnh giá trG

doanh nghi p cũng như vi c ñGnh giá doanh nghi p khi ti!n hành chia tách, gi#i thD, phá s#n và sáp nh%p các doanh nghi p Như tác gi# Nghiêm Sĩ

Thương năm 2000, ñã nghiên c u lu%n án ti!n si v3i ña tài Xác ñ nh mô hình

ñ nh giá Doanh nghi/p nhà nưEc trong quá trình c) ph n hoá t!i Vi/t Nam Lu%n án c a tác gi# Nguycn Minh Hoàng năm 2001 va Phương pháp xác ñ nh giá tr doanh nghi/p b Vi/t Nam, trong ñó tác gi# m3i cho nghiên c u va hoàn thi n phương pháp ñGnh giá doanh nghi p V3i lu%n án Lu<n c* khoa hdc v phương pháp ñ nh giá c) phi u trên th trư ng ch*ng khoán Vi/t Nam, tác gi#

Vũ ThG Kim Liên năm 2003 ñã ñưa ra các lu%n c ñD ti!n hành ñGnh giá cn

phi!u Tác gi# Nguycn Th! LEc năm 2006 v3i lu%n án ð nh giá tài s n và xác

ñ nh l'i nhu<n trên báo cáo tài chính m3i cho ña c%p va ñGnh giá tài s#n là ch y!u Gmn ñây nh/t năm 2007, tác gi# Trmn Văn Dũng v3i lu%n án Hoàn thi/n công tác ñ nh giá doanh nghi/p b Vi/t Nam ñã có các ñánh giá va công tác

ñGnh giá và ñưa ra các gi#i pháp ñD hoàn thi n công tác ñGnh giá t`i Vi t Nam Còn trong lĩnh v&c kiDm toán cũng ñã có các nghiên c u khác nhau nhưng chưa có nghiên c u cH thD va kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p

như lu%n án c a tác gi# Mai Vinh năm 2000 va Hoàn thi/n t) ch*c ki m toán báo cáo quy t toán ngân sách c p b, Tác gi# ThGnh Văn Vinh năm 2001 ñã nghiên c u lu%n án v3i ña tài Phương pháp ki m toán báo cáo quy t toán công trình xây d ng cơ b n hoàn thành Năm 2003, tác gi# ðoàn ThG Ng:c Trai ñã nghiên c u lu%n án v3i ña tài Hoàn thi/n t) ch*c ki m toán báo cáo tài chính doanh nghi/p t!i Vi/t Nam Năm 2007, tác gi# Ph`m Văn Nhiên ñã nghiên c u lu%n án v3i ña tài Hoàn thi/n h/ th&ng ki m tra W ki m soát c p tenh trong lĩnh v c kinh t W tài chính b Vi/t Nam Các nghiên c u này m3i cho

nghiên c u va mEt s lĩnh v&c cH thD trong ho`t ñEng kiDm toán t`i Vi t Nam

mà chưa ña c%p t3i kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p

Ngoài ra còn nhiau bài vi!t, lu%n văn th`c si có ña c%p ñ!n phương pháp ñGnh giá doanh nghi p, va kiDm toán, tuy nhiên các bài vi!t này cho ña c%p ñ!n mEt phmn khía c`nh liên quan ñ!n công tác xác ñGnh giá trG doanh nghi p, va kiDm toán trong các lĩnh v&c khác mà chưa ña c%p t3i kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p Chính vì v%y, Tác gi# ñã l&a ch:n ña tài này ñD ñưa ra quy trình kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p

NH NG ðI‡M MjI CFA LU%N ÁN

Nh`ng ñóng góp mli vO mUt h|c thu^t, lý lu^n

T, lý lu%n va vai trò và s& cmn thi!t c a kiDm toán trong nan kinh t! thG trư=ng, Lu%n án ñã trình bày cơ sp lý lu%n va nEi dung, quy trình kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p và cho ra ñư-c các ñbc trưng, phương pháp ñbc thù ñư-c áp dHng trong kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p CH thD:

V NEi dung kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p có nhPng ñiDm khác v3i nEi dung kiDm toán tài chính ñó là nEi dung c a kiDm toán tài chính t%p trung ch y!u vào các kho#n mHc hobc các chu trình tài chính trong doanh nghi p Trong khi ñó, nEi dung kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p l`i t%p trung vào vi c xác ñGnh tính trung th&c h-p lý c a thông tin va giá trG doanh nghi p ñư-c xác ñGnh phù h-p v3i Pháp l nh va giá và ñánh giá vi c tuân th các tiêu chusn va thsm ñGnh giá ñã ñư-c ban hành trong quá trình xác ñGnh giá trG doanh nghi p;

V KiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p có mEt ñbc trưng riêng là không có khái ni m “cuEc kiDm toán năm sau” và “ho`t ñEng liên tHc” là do ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p cho ti!n hành mEt lmn ñ i v3i mEt doanh nghi p và g2n v3i t,ng th=i ñiDm ho`t ñEng c a doanh nghi p Chính

vì v%y, chu kỳ th&c hi n không lbp l`i như ñ i v3i ho`t ñEng s#n xu/t kinh doanh (SXKD) và kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p cũng cho dicn ra trong mEt năm tài chính duy nh/t;

V Vi c áp dHng các ki thu%t kiDm toán có nhPng ñbc ñiDm khác bi t trong kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p Khi th&c hi n kiDm toán, kiDm toán viên (KTV) sO dHng thO nghi m kiDm soát là ch y!u trong t/t c# các giai ño`n c a cuEc kiDm toán và thO nghi m cơ b#n ch y!u ñư-c sO dHng là ki thu%t kiDm tra tài li u, phân tích, ñánh giá, tính toán, ph0ng v/n, xác nh%n còn các ki thu%t kiDm kê, quan sát ít ñư-c áp dHng ñD thu th%p btng ch ng

Nh`ng ñO xu4t mli rút ra t• k;t qu2 nghiên cbu

Lu%n án sO dHng phương pháp ñiau tra kh#o sát ñ i v3i th&c tr`ng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p t`i mEt s công ty kiDm toán ñEc l%p hi n nay và cho th/y kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p là mEt yêu cmu t/t y!u trong nan kinh t! thG trư=ng nhtm ñáp ng nhu cmu thông tin va giá trG doanh nghi p c a nhPng ngư=i quan tâm K!t qu# nghiên c u cho th/y công tác kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p t`i các công ty kiDm toán ñEc l%p

hi n nay chưa có mEt chương trình kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p cH thD và vi c v%n dHng các phương pháp kiDm toán còn nhiau h`n ch!

Vì v%y, ñD ho`t ñEng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p phát triDn ñáp ng ñư-c nhu cmu c a ngư=i sO dHng thông tin, lu%n án ña xu/t các gi#i pháp v3i các nEi dung sau:

1 Xây d&ng h th ng mHc tiêu và nEi dung cH thD ñD ti!n hành kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p

2 Xây d&ng mEt quy trình kiDm toán và các phương pháp ki thu%t ng dHng trong kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p

3 Nhà nư3c cmn s3m hư3ng d?n th&c hi n Lu%t kiDm toán ñEc l%p ñD t`o ra cơ ch! qu#n lý t t ho`t ñEng kiDm toán

NHI DUNG CFA LU%N ÁN

Ngoài phmn mp ñmu, k!t lu%n, danh mHc tài li u tham kh#o, lu%n án ñư-c k!t c/u thành 3 chương:

Chương 1: NhPng v/n ña lý lu%n cơ b#n va kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p

Chương 2: Th&c tr`ng kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p t`i Vi t Nam hi n nay

Chương 3: MEt s gi#i pháp hoàn thi n kiDm toán xác ñGnh giá trG doanh nghi p t`i Vi t Nam

CHƯƠNG 1

NH NG V"N ð# LÝ LU%N CƠ B N V#

KI(M TOÁN XÁC ð,NH GIÁ TR, DOANH NGHI/P

1.1 LÝ LU%N CƠ B N V# KI(M TOÁN XÁC ð,NH GIÁ TR, DOANH NGHI/P

1.1.1 B*n ch3t và s c)n thi t c4a ki,m toán

1.1.1.1 B n ch t c a ki m toán

Ho`t ñEng kiDm toán ñã phát triDn t, r/t lâu trên gi3i g2n lian v3i quá trình phát triDn kinh t! V xã hEi loài ngư=i và ñã trp thành mEt ho`t ñEng cmn thi!t trong nan kinh t! thG trư=ng Trên th! gi3i hi n nay có nhiau khái ni m, quan ñiDm khác nhau va kiDm toán thD hi n s& ti!p c%n và nh%n th c khác nhau va kiDm toán T, quan ñiDm cho rtng kiDm toán chính là kiDm tra k! toán t(n t`i trong ñiau ki n kiDm tra chưa phát triDn ñ!n quan ñiDm va kiDm toán là kiDm toán b#ng khai tài chính t`i mEt s nư3c trên th! gi3i CH thD:

Trong cu n Ki m toán W m,t liên k t tác gi# Alvin A Aren có ñưa ra khái

ni m va kiDm toán như sau:

KiDm toán là mEt quá trình mà qua ñó mEt ngư=i ñEc l%p, có nghi p

vH t%p h-p và ñánh giá rõ ràng va thông tin có thD lư-ng hoá có liên quan ñ!n mEt th&c thD kinh t! riêng bi t nhtm mHc ñích xác ñGnh và báo cáo m c ñE phù h-p giPa thông tin có thD lư-ng hoá v3i nhPng tiêu chusn ñã ñư-c thi!t l%p.[1]

Hobc như trong L=i mp ñmu "Gi i thích v các chugn m c ki m toán"

c a Vương qu c Anh có ñưa ra quan ñiDm va kiDm toán như sau: "Ki m toán

là s ki m tra ñ,c l<p và là s bày th ý ki n v nhing b n khai tài chính c a

m,t xí nghi/p do m,t ki m toán viên ñư'c b) nhi/m ñ th c hi/n nhing công vi/c ñó theo ñúng vEi b t c* nghĩa v? pháp ñ nh có liên quan." [32, tr 30]

Tương t& như v%y là quan ni m trong giáo dHc và ñào t`o kiDm toán p CEng hoà Pháp:

KiDm toán là vi c nghiên c u và kiDm tra các tài kho#n niên ñE c a mEt tn ch c do mEt ngư=i ñEc l%p, ñ danh nghĩa g:i là mEt kiDm toán viên ti!n hành ñD khŽng ñGnh rtng nhPng tài kho#n ñó ph#n ánh ñúng ñ2n tính hình tài chính th&c t!, không che d/u s& gian l%n

và chúng ñư-c trình bày theo m?u chính th c c a lu%t ñGnh.[32,tr31]

T`i Vi t Nam, theo cu n ð`i t, ñiDn Ti!ng Vi t: “Ki m toán là xem xét, thgm tra toàn b, ho!t ñ,ng tài chính, k toán c a m,t ñơn v kinh t ñ xác nh<n m*c ñ, phù h'p giia các thông tin có th ñ nh lư'ng ñư'c vEi các chugn m c ñã xác l<p.” [43, tr 843]

Theo T, ñiDn Bách khoa Vi t Nam 2 thì:

KiDm toán là quá trình xem xét và thsm tra các b#ng k! toán c a nhPng tn ch c s#n xu/t kinh doanh và qu#n lý nhà nư3c va kinh t!,

do các nhân viên g:i là kiDm toán viên có ñ trình ñE, có ngha nghi p chuyên môn gi0i th&c hi n Các báo cáo quy!t toán tài chính

c a doanh nghi p, tn ch c xã hEi… ñư-c kiDm toán ki lưSng ñD xét xem báo cáo quy!t toán ñó ñư-c l%p ra có ñúng v3i các chusn m&c nguyên lý k! toán và quy t2c thông dHng ñã ñư-c quy ñGnh không,

s li u có ph#n ánh trung th&c và chính xác tình hình tài chính c a

doanh nghi p [41, tr 564]

Theo cu n giáo trình Lý thuy!t kiDm toán c a trư=ng ð`i h:c Kinh t!

Qu c dân, Giáo sư, Ti!n sĩ Nguycn Quang Quynh ñã ñưa ra khái ni m sau:

KiDm toán là ho`t ñEng ñEc l%p nhtm kiDm tra, ñánh giá và ñưa ra ý ki!n va th&c tr`ng ho`t ñEng cmn ñư-c kiDm toán trư3c h!t là th&c

tr`ng ho`t ựEng tài chắnh btng h th ng phương pháp ki thu%t c a kiDm toán do các kiDm toán viên có trình ựE nghi p vH tương x ng th&c hi n trên cơ sp h th ng pháp lý có hi u l&c [32, tr 40]

Như v%y có thD th/y, các quan ựiDm trên va kiDm toán có nhiau ựiDm khác nhau, mAi quan ựiDm ựư-c hình thành t, vi c ti!p c%n khác nhau ự i v3i ho`t ựEng kiDm toán Tuy nhiên, trong các quan ựiDm này có nhPng ựiDm chung như sau:

Th nh/t, kiDm toán có hai ch c năng cơ b#n là xác minh, ựánh giá và thuy!t phHc nhPng ngư=i quan tâm tin tưpng vào k!t lu%n c a kiDm toán va v/n ựa mà h: quan tâm Trong ựó, các ch c năng ựư-c thD hi n như sau:

5 Ch7c năng xác minh: (hay còn g:i là ch c năng kiDm tra, xác nh%n) ựây

là ch c năng ựư-c hình thành ựmu tiên g2n lian v3i s& ra ự=i và t(n t`i c a ho`t ựEng kiDm toán

Ch c năng xác minh là nhtm khỆng ựGnh m c ựE trung th&c c a các con s , các thông tin, các tài li u và tắnh pháp lý c a vi c th&c hi n các nghi p vH hay

vi c l%p các b#ng khai tài chắnh t`i ựơn vG, bE ph%n ựư-c kiDm toán B#n thân

ch c năng này có s& phát triDn m`nh mw cùng v3i s& phát triDn c a xã hEi lo`i ngư=i nói chung và c a kiDm toán nói riêng

Ch c năng xác minh ựư-c thD hi n khác nhau ự i v3i t,ng ự i tư-ng và

ch y!u hư3ng t3i các mbt:

+ Xác minh va ựE tin c%y, tắnh trung th&c c a các con s

+ Xác ựGnh tắnh h-p pháp c a các biDu m?u k! toán và c a trình t& ti!n hành các ho`t ựEng

+ đánh giá tắnh hi u l&c, hi u qu# và hi u năng c a các ho`t ựEng dicn

ra trong ựơn vG

5 Ch7c năng bày t; ý ki n: (hay là ch c năng tư v/n) ựư-c KTV ựưa ra

trên cơ sp các btng ch ng ựã thu th%p ựư-c thông qua ch c năng xác minh

Tuy nhiên, cách th c th&c hi n ch c năng bày t0 ý ki!n cũng r/t khác bi t tuỳ theo m c đE c a yêu cmu đbt ra

Ch c năng bày t0 ý ki!n đư-c thD hi n thơng qua nhiau hình th c khác nhau như: bày t0 ý ki!n dư3i hình th c phán quy!t c a các quan tồ hobc bày t0 ý ki!n dư3i hình th c đưa ra các l=i khuyên va ho`t đEng thu chi ngân sách nhà nư3c (do kiDm tốn nhà nư3c th&c hi n) hobc cho bày t0 ý ki!n dư3i hình

th c tư v/n (do kiDm tốn đEc l%p, kiDm tốn nEi bE th&c hi n) Tuy nhiên, do khách thD ch y!u là các doanh nghi p nên ch c năng tư v/n ch y!u đư-c biDu hi n dư3i hình th c các l=i khuyên hobc các đa xu/t, phương án nmn cao ch/t lư-ng ho`t đEng c a đơn vG đư-c kiDm tốn Do đĩ, trong trư=ng h-p này, n!u s#n phsm c a bày t0 ý ki!n k!t qu# xác minh va đE tin c%y c a thơng

tin là "Báo cáo ki m tốn" thì s#n phsm c a bày t0 ý ki!n d`ng tư v/n là "Thư

qu n lý" Trên th&c t!, ch c năng này cho phát triDn m`nh mw vào giPa th! k•

XX, nhưng l`i giP mEt vG trí quan tr:ng trong nan kinh t! thG trư=ng phát triDn cao như hi n nay

Qua hai ch c năng c a kiDm tốn cĩ thD nh%n th/y hai ch c năng cĩ m i quan h chbt chw v3i nhau, khơng thD b0 đi mEt ch c năng nào đư-c Vì n!u xác minh mà khơng đưa ra ý ki!n thì m3i cho đư-c g:i là kiDm tra k! tốn mà khơng ph#i là kiDm tốn, cịn n!u cho bày t0 ý ki!n mà khơng đ&a vào k!t qu# xác minh th&c t! thì k!t lu%n đĩ, ý ki!n đĩ cho mang tính ch/t xét đốn khơng

cĩ cơ sp và khơng đáng tin c%y Hai ch c năng là mEt y!u t cơ b#n đD phân

bi t ho`t đEng kiDm tốn v3i ho`t đEng thanh tra, ho`t đEng kiDm tra tài chính, ho`t đEng kiDm sốt…

Th hai, ho`t đEng kiDm tốn ti!n hành kiDm tra, kiDm sốt đ i v3i các

ho`t đEng cmn kiDm tốn trư3c h!t là liên quan đ!n th&c tr`ng ho`t đEng tài chính dicn ra trong mEt đơn vG MEt phmn c a th&c tr`ng này đã đư-c ph#n ánh trên các b#ng khai tài chính và nhPng tài li u k! tốn nĩi chung và mEt

phmn chưa ñư-c ph#n ánh Ngoài ra, trong quá trình sO dHng tài s#n, cũng như th&c hi n các nghi p vH tài chính còn cmn ñánh giá c# va hi u qu# và hi u năng ñ`t ñư-c trong quá trình ho`t ñEng

Th ba, ñD th&c hi n ch c năng xác minh và bày t0 ý ki!n trong ph`m vi ho`t ñEng c a ñơn vG nói chung, c a ho`t ñEng tài chính nói riêng v3i nhiau m i quan h ph c t`p ñòi h0i kiDm toán ph#i hình thành mEt h th ng phương pháp

ki thu%t riêng thích ng v3i ñ i tư-ng c a kiDm toán và phù h-p v3i các quy lu%t

và quan h c a phép bi n ch ng Trong kiDm toán ñã hình thành hai phân h phương pháp kiDm toán là phân h phương pháp kiDm toán ch ng t, bao g(m: kiDm toán cân ñ i, ñ i chi!u tr&c ti!p, ñ i chi!u logic và phân h phương pháp kiDm toán ngoài ch ng t, bao g(m: kiDm kê, th&c nghi m, ñiau tra

Th tư, ñD ñ#m b#o ñE tin c%y c a thông tin và thuy!t phHc ñư-c nhPng ngư=i sO dHng thông tin, kiDm toán ñư-c th&c hi n bpi nhPng ngư=i có trình ñE nghi p vH chuyên sâu va kiDm toán ð(ng th=i nhPng ngư=i làm kiDm toán còn ph#i ñ#m b#o tính ñEc l%p và ñ`o ñ c ngha nghi p trong quá trình ho`t ñEng

Th năm, ñD làm căn c khi th&c hi n và ñưa ra ý ki!n thì ho`t ñEng kiDm toán cmn ph#i d&a trên mEt h th ng pháp lu%t, các quy ñGnh cH thD, các tiêu chusn rõ ràng và có hi u l&c

Tóm l`i, có thD khái quát va kiDm toán như sau: KiDm toán là mEt ho`t ñEng ñEc l%p ti!n hành vi c xác minh và bày t0 ý ki!n va các v/n ña cmn kiDm toán nhưng trư3c h!t là va ho`t ñEng tài chính c a mEt ñơn vG do nhPng ngư=i

có trình ñE chuyên môn tương ng V g:i là kiDm toán viên V th&c hi n trên cơ

sp h th ng pháp lý hi n hành

1.1.1.2 S c n thi t c a ki m toán trong n n kinh t th trư ng

Ho`t ñEng kiDm toán n#y sinh t, yêu cmu c a qu#n lý và phHc vH cho yêu cmu qu#n lý, dó ñó kiDm toán là mEt công cH qu#n lý có s& phát triDn t, th/p ñ!n cao g2n v3i ho`t ñEng kinh t! c a con ngư=i Trong ñiau ki n kinh t! thG trư=ng phát triDn, ho`t ñEng kiDm toán ñem l`i nhiau l-i ích kinh t! xã hEi và

cho hmu h!t các doanh nghi p, các nhà ñmu tư Trong doanh nghi p, h th ng k! toán là h th ng cung c/p thông tin ch y!u phHc vH cho qu#n lý và ra các quy!t ñGnh kinh t! Khi xã hEi càng phát triDn, nan kinh t! thG trư=ng càng

ph c t`p, thông tin kinh t! càng có nguy cơ ch a ñ&ng nhiau r i ro, sai l ch, không ñáng tin c%y do nhiau nguyên nhân khách quan cũng như ch quan trong quá trình xO lý thông tin Ngư=i sO dHng thông tin có nhiau cách khác nhau ñD gi#m thiDu các r i ro nói trên như t& mình ti!n hành kiDm tra các thông tin mà h: sO dHng hobc là sO dHng thông tin ñã ñư-c kiDm tra bpi mEt ngư=i kiDm toán hobc ñơn vG ñEc l%p xác nh%n Theo cách th hai cho th/y,

vi c kiDm tra bpi mEt ngư=i kiDm toán ñEc l%p sw ñem l`i hi u qu# và hi u l&c hơn vì vi c kiDm toán là mEt ho`t ñEng do mEt ngư=i ñEc l%p ti!n hành phát huy ñư-c tính chuyên môn hóa, ti!t ki m chi phí ð(ng th=i, kiDm toán ñem l`i cho ngư=i ñ:c nhPng thông tin va th&c tr`ng tài chính c a mEt doanh nghi p t`i mEt th=i ñiDm nh/t ñGnh và k!t qu# ho`t ñEng trong mEt kho#ng th=i gian xác ñGnh sw gây d&ng ñư-c lòng tin cho ngư=i ñ:c vào nhPng thông tin ñó trong BCTC Vi c t`o ra niam tin cho nhPng ngư=i quan tâm là y!u t quy!t ñGnh s& ra ñ=i và phát triDn c a kiDm toán v3i tư cách là mEt ho`t ñEng ñEc l%p Ngoài ra, do ho`t ñEng tài chính bao g(m nhiau m i quan h va ñmu

tư, va kinh doanh, va phân ph i, va thanh toán và tính ph c t`p c a ho`t ñEng này càng tăng lên bpi m i quan h chbt chw giPa các quan h tài chính v3i l-i ích c a con ngư=i nên nhu cmu hư3ng d?n nghi p vH và c ng c nan n!p trong qu#n lý tài chính càng ñòi h0i thư=ng xuyên và p m c ñE cao hơn Thêm vào

ñó, các ho`t ñEng ñư-c kiDm toán góp phmn nâng cao năng l&c và hi u qu# qu#n lý vì thông qua kiDm toán các doanh nghi p có thD th/y ñư-c các t(n t`i cũng như các tiam năng trong các ho`t ñEng c a ñơn vG t, ñó ho`ch ñGnh ñư-c các chính sách và phương hư3ng, gi#i pháp cho vi c hoàn thi n và c#i tn ho`t ñEng kinh doanh c a ñơn vG ñD sO dHng ngu(n l&c có hi u qu# hơn

Qua ñây có thD th/y, kiDm toán ñã và ñang là mEt ngha không thD thi!u ñư-c c a ho`t ñEng kinh t! trong nan kinh t! thG trư=ng có s& qu#n lý c a nhà nư3c S& phát triDn c a ho`t ñEng kiDm toán sw tăng cư=ng hi u qu# c a công

tác qu#n lý kinh t! và c#i cách nan hành chính qu c gia

1.1.2 Các cách phân loDi ki>m toán

1.1.2.1 Phân lo!i theo lĩnh v c ki m toán

W Ki m toán v thông tin: ñây là lĩnh v&c kiDm toán ch y!u xem xét t3i

ñE tin c%y c a các thông tin ñư-c trình bày trên các tài li u và tính h-p pháp

c a các tài li u, các thông tin ðbc bi t kiDm toán thông tin t%p trung vào ñ i tư-ng là các tài li u k! toán ñD cung c/p cho nhPng ngư=i quan tâm làm cơ sp ñưa ra các quy!t ñGnh trong quá trình ho`t ñEng và làm cơ sp pháp lý cho vi c gi#i quy!t các m i quan h va kinh t! và t`o niam tin cho nhPng ngư=i quan tâm ñ!n tài li u k! toán

W Ki m toán tính quy tmc: lo`i kiDm toán này nhtm xem xét ñ!n s& tuân

th hay s& ch/p hành c a ñơn vG ñư-c kiDm toán ñ i v3i h th ng lu%t pháp, các văn b#n pháp lý do nhà nư3c ban hành và chính b#n thân các chính sách, nEi quy, quy ch! do ñơn vG xây d&ng trong quá trình ho`t ñEng Báo cáo kiDm toán trong kiDm toán quy t2c ch y!u ñánh giá chung va m c ñE tuân th và cho ra các ñ i tư-ng vi ph`m lu%t pháp, các quy ñGnh, các chính sách ð(ng th=i báo cáo cũng nêu nhPng nguyên nhân d?n ñ!n tình tr`ng ñó và ñưa ra nhPng vi c cmn thi!t ph#i ti!n hành ñD sOa chPa, ñiau chonh các vi ph`m KiDm toán quy t2c có quan h v3i qu#n lý nhà nư3c nói chung và vi c ch/p hành lu%t pháp nói riêng c a các ñơn vG tn ch c kinh t! và các cá nhân KiDm toán quy t2c là mEt lo`i hình kiDm toán khá ñbc bi t, ngoài nhPng ñbc ñiDm chung gi ng v3i các lo`i kiDm toán khác, nó có mEt s ñbc ñiDm riêng bi t như không mang tính ch/t thông tin s li u, nhưng l`i mang tính ch/t pháp lý, tính b2t buEc cao

W Ki m toán hi/u qu : có ñ i tư-ng tr&c ti!p là các y!u t , các ngu(n l&c,

các quy trình th&c hi n trong t,ng lo`i ho`t ñEng kinh doanh: mua, bán, s#n xu/t hay cung c/p dGch vH v v KiDm toán hi u qu# ch y!u xem xét ñ!n k!t qu# ñmu ra trong m i quan h v3i các y!u t ñmu vào c a c# ho`t ñEng tài chính và ho`t ñEng phi tài chính KiDm toán lo`i này giúp ích tr&c ti!p cho

vi c ho`ch ñGnh chính sách, phương hư3ng và gi#i pháp cho vi c hoàn thi n hobc c#i tn nhtm nâng cao hi u qu# các ho`t ñEng c a ñơn vG ñư-c kiDm toán

W Ki m toán hi/u năng: lo`i kiDm toán này ch y!u xem xét và ñánh giá

k!t qu# vi c th&c hi n các mHc tiêu, k! ho`ch ñã xây d&ng trong quá trình ho`t ñEng c a ñơn vG Lo`i kiDm toán này ñư-c ñbc bi t quan tâm p khu v&c công bao g(m các xí nghi p công, các ñơn vG hành chính s& nghi p và c# các chương trình ñmu tư t, ngân sách Nhà nư3c Vì trong khu v&c này, l-i ích và

hi u qu# không còn giP nguyên v‘n ý nghĩa c a nó như trong các doanh nghi p, nơi mà năng l&c qu#n lý cmn ñư-c ñánh giá toàn di n và bn sung thư=ng xuyên nhtm không ng,ng nâng cao hi u năng qu#n lý c a ñơn vG kiDm toán T/t nhiên lo`i kiDm toán này cũng cmn và có thD ng dHng ñ i v3i qu#n lý toàn bE doanh nghi p hobc v3i t,ng bE ph%n qu#n lý c a m:i ñơn vG kiDm toán

1.1.2.2 Phân lo!i theo ñ&i tư'ng ki m toán

a Ki m toán tài chính

KiDm toán tài chính là vi c kiDm tra và xác nh%n va tính trung th&c và h-p lý c a các tài li u, s li u k! toán và các b#ng khai tài chính c a ñơn vG k! toán phHc vH ñ i tư-ng có nhu cmu sO dHng thông tin trên b#ng khai tài chính

c a ñơn vG

Như v%y, ñ i tư-ng c a kiDm toán tài chính chính là các b#ng khai tài chính trình bày tình hình tài chính, trình bày thu nh%p, chi phí, trình bày nhPng lu(ng tian c a ñơn vG ñư-c kiDm toán Theo thông l k! toán qu c t!, khi k!t

thúc năm tài chính, các doanh nghi p, ñơn vG ph#i công b các b#ng khai tài chính như b#ng cân ñ i tài s#n, b#ng k!t qu#, b#ng chu chuyDn tian t cùng các gi#i trình khác cho nhPng ngư=i quan tâm Vì các báo cáo này có vG trí quan tr:ng trong h th ng tài li u k! toán và là ñ i tư-ng quan tâm tr&c ti!p c a các

tn ch c, cá nhân Chính vì v%y vi c kiDm toán b#ng khai tài chính dicn ra thư=ng xuyên và là lĩnh v&c ch y!u c a kiDm toán

MHc ñích ch y!u c a kiDm toán tài chính là nhtm kiDm tra và ñánh giá tính trung th&c, h-p lý và h-p pháp c a các thông tin trên các b#ng khai tài chính phHc vH nhu cmu sO dHng thông tin c a nhiau ngư=i quan tâm khác nhau Trong quá trình kiDm toán tài chính có s& k!t h-p chbt chw giPa kiDm toán thông tin v3i kiDm toán tuân th trong ho`t ñEng c a k! toán khi ph#n ánh các thông tin tài chính ñã phát sinh Mbt khác, ñây là lo`i kiDm toán ñòi h0i tính

th ng nh/t cao va phương pháp, tính chbt chw va pháp lý nên kiDm toán tài chính cmn có h th ng chusn m&c th ng nh/t làm cơ sp cho vi c th&c hi n kiDm toán Sau khi ti!n hành kiDm toán, các k!t qu# xác minh ñư-c trình bày thành các lo`i ý ki!n c a KTV trên các báo cáo kiDm toán, ñ(ng th=i, ch thD kiDm toán còn ñưa ra nhPng l=i khuyên cho các nhà qu#n lý btng thư qu#n lý

b Ki m toán ho!t ñ,ng

KiDm toán ho`t ñEng là mEt lo`i hình kiDm toán hư3ng vào vi c ñánh giá

hi u l&c c a h th ng thông tin và qu#n trG nEi bE, hi u qu# c a ho`t ñEng và hi u năng c a qu#n lí các ho`t ñEng ñã và ñang dicn ra trong mEt tn ch c, cơ quan [34,

tr 14]

KiDm toán ho`t ñEng không có b#n ch/t riêng bi t v3i kiDm toán nói chung

mà trong kiDm toán ho`t ñEng có thD có c# các y!u t c a kiDm toán thông tin, c# các y!u t c a kiDm toán tuân th nhưng l`i t%p trung vào kiDm toán hi u qu# và kiDm toán hi u năng c a các ho`t ñEng dicn ra trong ñơn vG ñư-c kiDm toán ð i tư-ng c a kiDm toán ho`t ñEng dicn ra p r/t nhiau lĩnh v&c khác nhau tuỳ theo

yêu cmu c a Ban giám ự c và không cho bó hỔp p các lĩnh v&c ho`t ựEng k! toán và tài chắnh như: đánh giá mEt phương án s#n xu/t kinh doanh, ựánh giá mEt tài s#n c ựGnh (TSCđ) m3i ựưa vào ho`t ựEng mà còn mp rEng ra t/t c# các lĩnh v&c ho`t ựEng khác c a ựơn vG ựư-c kiDm toán như: đánh giá cơ c/u tn ch c, ho`t ựEng c a phòng máy vi tắnh, các phương pháp s#n xu/t, MHc tiêu cơ b#n c a kiDm toán ho`t ựEng là kiDm toán hi u l&c c a h th ng thông tin và qu#n trG nEi bE (g:i t2t là kiDm toán hi u l&c), kiDm toán hi u qu# ho`t ựEng (g:i t2t là kiDm toán hi u qu#) và kiDm toán hi u năng qu#n lắ (g:i t2t là kiDm toán hi u năng) Trong ựánh giá theo các mHc tiêu này, kiDm toán ho`t ựEng chú ý c# trong hi n t`i và trong tương lai Tuy nhiên, khác v3i kiDm toán tài chắnh

là có sỖn các chusn m&c ựD ựánh giá thì ự i v3i kiDm toán ho`t ựEng trư3c khi ti!n hành cmn ph#i xây d&ng tiêu chusn ựánh giá phù h-p v3i t,ng ho`t ựEng, t,ng nghi p vH

Do tắnh ựa d`ng c a ự i tư-ng kiDm toán nên phương pháp và tn ch c kiDm toán ho`t ựEng thư=ng ựòi h0i ph#i ựa d`ng hoá trên cơ sp nhPng phương pháp chung c a kiDm toán Khi ựưa ra các k!t lu%n va kiDm toán, kiDm toán ho`t ựEng thư=ng quan tâm ự!n vi c ựưa ra nhPng g-i ý hơn là nhPng tư=ng trình va hi u qu# ựã ự`t ựư-c V3i ý nghĩa này kiDm toán ho`t ựEng gi ng như là c v/n qu#n lý nhiau hơn là kiDm toán

c Ki m toán liên k t

KiDm toán liên k!t là s& sáp nh%p các lo`i kiDm toán trên và thư=ng ựư-c

ng dHng p các ựơn vG công cEng đây là vi c thsm ựGnh soát công xét vi c qu#n lý các ngu(n tài chắnh, nhân l&c, v%t l&c ựã uỚ quyan cho ngư=i sO dHng theo mHc tiêu ựã ựbt ra V3i ý nghĩa như v%y, trong kiDm toán liên k!t ph#i ự(ng th=i gi#i quy!t hai yêu cmu:

M,t là, xác minh tắnh trung th&c c a các thông tin tài chắnh cùng v3i xác

ựGnh m c an toàn c a các nghi p vH tài chắnh và ch/t lư-ng c a h th ng kiDm soát nEi bE Yêu cmu này tương ng v3i các mHc tiêu c a kiDm toán tài chắnh

Hai là, hư3ng vào nhPng thành tích và hi u qu# trong đĩ cmn xem xét

vi c thi!t l%p h th ng thơng tin và qu#n lý cũng như vi c điau hành hư3ng t3i

t i ưu hố vi c sO dHng các ngu(n l&c NEi dung t i ưu hố các ngu(n l&c đư-c xem xét trên các mbt như tính ti!t ki m các chi phí, tính hi u qu# c a các ho`t đEng và hi u năng c a qu#n lý

Như v%y, th&c ch/t c a vi c kiDm tốn liên k!t là s& k!t h-p kiDm tốn tài chính và kiDm tốn ho`t đEng trong cùng mEt cuEc kiDm tốn đD xác minh

và đưa ra ý ki!n đmy đ và đúng đ2n hơn va các đ i tư-ng đư-c kiDm tốn

1.1.2.3 Phân lo!i theo t) ch*c b, máy ki m tốn

a Ki m tốn Nhà nưEc

KiDm tốn nhà nư3c là h th ng bE máy chuyên mơn c a Nhà nư3c th&c

hi n ch c năng kiDm tốn va ngân sách và tài s#n c a Nhà nư3c

KiDm tốn nhà nư3c đư-c th&c hi n bpi các KTV nhà nư3c, đây là các cơng ch c nhà nư3c đư-c bn nhi m vào ng`ch kiDm tốn đD th&c hi n nhi m

vH kiDm tốn KiDm tốn nhà nư3c th&c hi n ch c năng kiDm tra các đơn vG,

tn ch c, cá nhân cĩ liên quan đ!n vi c huy đEng các ngu(n thu ngân sách và

sO dHng các kho#n ngân sách vào vi c chi tiêu cho đmu tư, kinh doanh và phúc l-i Các đơn vG này bao g(m: các cơng ty c a nhà nư3c, tồ án, vi n kiDm sát, các bE, các ngành, các tn ch c, đồn thD Trong quá trình th&c hi n, kiDm tốn nhà nư3c là cơ quan qu#n lý nhà nư3c do đĩ ti!n hành kiDm tốn khơng thu phí (thư=ng đư-c ngân sách nhà nư3c tr#) và ti!n hành kiDm tốn đGnh kỳ,

mang tính b2t buEc đ i v3i các đơn vG hay tn ch c kinh t! nhà nư3c

KiDm tốn nhà nư3c đã hình thành t, r/t s3m p các nư3c Tây Âu, p th=i

kỳ trung đ`i kiDm tốn nhà nư3c xu/t hi n đD đ i chi!u sốt xét tài s#n c a vua chúa Cho đ!n nay kiDm tốn nhà nư3c p các nư3c phát triDn đau th&c

hi n ch c năng kiDm tốn các đơn vG p khu v&c cơng cEng Cĩ thD đa c%p t3i kiDm tốn nhà nư3c p mEt s nư3c cĩ nan kinh t! phát triDn như Pháp, Mi,

T`i Vi t Nam, KiDm toán nhà nư3c ñư-c thành l%p ngày 11 tháng 7 năm

1994 theo NghG ñGnh S 70/CP c a Chính ph Năm 2005, Qu c hEi ñã ban hành Lu%t KiDm toán nhà nư3c ñã quy ñGnh KiDm toán nhà nư3c Vi t Nam do

Qu c hEi thành l%p và cho ho`t ñEng theo hi!n pháp và pháp lu%t KiDm toán nhà nư3c Vi t Nam ti!n hành kiDm tra va tài chính, ngân sách c a Nhà nư3c

b Ki m toán ñ,c l<p

KiDm toán ñEc l%p là bE máy tn ch c c a các KTV chuyên nghi p hành ngha kiDm toán và th&c hi n cung c/p các dGch vH sau: dGch vH kiDm toán, dGch vH quy!t toán thu!, dGch vH soát xét BCTC, dGch vH k! toán, dGch vH ñGnh giá doanh nghi p, dGch vH tư v/n…

Ch thD ti!n hành kiDm toán là các KTV chuyên nghi p ñã có ch ng cho KTV ñEc l%p, có ñ`o ñ c ngha nghi p, trung th&c, liêm khi!t, có ý th c ch/p hành pháp lu%t và ñăng ký hành ngha v3i các cơ quan ch c năng qu#n lý Khách thD c a kiDm toán ñEc l%p r/t rEng bao g(m các công ty liên doanh, công ty tư nhân, công ty 100% v n c a nư3c ngoài, công ty cn phmn, các h-p tác xã và cũng có thD là các khách thD c a kiDm toán nhà nư3c như các doanh nghi p nhà nư3c khi có nhu cmu cmn t3i kiDm toán ñEc l%p KiDm toán ñEc l%p là doanh nghi p l/y thu bù chi do ñó ti!n hành kiDm toán có thu phí và theo h-p ñ(ng v3i khách hàng

KiDm toán ñEc l%p trên th! gi3i chính th c ñư-c ra ñ=i vào nhPng năm

30 c a th! k• XX sau s& ki n kh ng ho#ng tài chính c a hàng lo`t các công ty tài chính, các tn ch c tín dHng, các công ty b/t ñEng s#n p B2c Mi ðiau này

ñã ñòi h0i kiDm toán ñEc l%p ph#i ra ñ=i nhtm xác minh tính trung th&c và h-p lý c a các BCTC ñD ñáp ng nhu cmu c a nhPng ngư=i quan tâm khác nhau

T`i Vi t Nam, sau khi ñ/t nư3c chuyDn sang nan kinh t! thG trư=ng nhu cmu t/t y!u c a nan kinh t! ñ i v3i dGch vH kiDm toán và ñ!n năm 1991, BE

Tài chính ñã thành l%p hai công ty kiDm toán ñmu tiên ñó là Công ty KiDm toán Vi t Nam (VACO) và Công ty dGch vH tư v/n tài chính, k! toán và kiDm toán (AASC) Hai công ty này thành l%p năm 1991 và cũng là m c lGch sO ñánh d/u s& ra ñ=i c a ho`t ñEng kiDm toán t`i Vi t Nam ð!n nay, theo quy ñGnh c a Nhà nư3c thì các công ty kiDm toán ñEc l%p cho ñư-c thành l%p dư3i các hình th c sau: công ty h-p danh, doanh nghi p tư nhân, doanh nghi p có

v n ñmu tư nư3c ngoài và công ty trách nhi m hPu h`n Tính ñ!n th=i ñiDm h!t năm 2010, ñã có kho#ng 150 công ty kiDm toán ñEc l%p ñăng ký ho`t ñEng

và cung c/p các dGch vH theo yêu cmu c a khách hàng

c Ki m toán n,i b,

Theo Vi n nghiên c u kiDm toán nEi bE: KiDm toán nEi bE là mEt ch c năng ñánh giá ñEc l%p, ñư-c thi!t l%p trong mEt tn ch c nhtm kiDm tra và ñánh giá các ho`t ñEng c a tn ch c như là mEt ho`t ñEng c a tn ch c

Như v%y, có thD th/y các nhân viên th&c hi n kiDm toán nEi bE thư=ng là nhPng KTV không chuyên nghi p nhưng v?n có các KTV chuyên nghi p th&c hi n công vi c này Các nhân viên này có thD g(m các k! toán viên, các

ki thu%t viên hobc là các nhà qu#n lý ðEi ngũ KTV nEi bE sw khác nhau tuỳ thuEc vào b#n ch/t và quy mô c a cuEc kiDm toán Khách thD c a kiDm toán nEi bE chính là b#n thân các doanh nghi p, các ñơn vG, tn ch c hobc các bE ph%n, ñơn vG tr&c thuEc KiDm toán nEi bE ti!n hành các cuEc kiDm toán mang tính b2t buEc và cưSng ch! ñ i v3i các ñơn vG tr&c thuEc Báo cáo c a kiDm toán nEi bE cho có gi3i h`n trong ph`m vi nEi bE doanh nghi p và có ít giá trG pháp lý ñ i v3i bên ngoài và do ñó báo cáo c a kiDm toán nEi bE không ñư-c tiêu chusn hoá

KiDm toán nEi bE chính th c ra ñ=i vào năm 1941 ñư-c ñánh d/u btng bpi s& ki n là: Vi n nghiên c u kiDm toán nEi bE Hoa Kỳ ñư-c thành l%p Lúc ñmu kiDm toán nEi bE ch y!u t%p trung vào vi c phân tích BCTC, các tài li u

k! toán và kiDm tra ch/t lư-ng thông tin k! toán, tài chính cho Ban qu#n lý

Va sau, kiDm toán nEi bE ñã phát triDn sang nhiau lĩnh v&c khác như: ñánh giá

h th ng kiDm soát nEi bE, ñánh giá hi u qu# và hi u năng c a ho`t ñEng Trong nhPng năm gmn ñây kiDm toán nEi bE ch y!u t%p trung vào ñánh giá

hi u l&c c a qu#n trG nEi bE, hi u qu# c a các ho`t ñEng và hi u năng c a qu#n lý

T`i Vi t Nam, kiDm toán nEi bE không ph#i là ho`t ñEng hoàn toàn m3i

mr mà các y!u t , các bE ph%n c a nó ñã ñư-c hình thành t, lâu chŽng h`n như vi c kiDm tra, thanh tra c a các thanh tra chuyên ngành trong các doanh nghi p nhà nư3c ñã ñư-c th&c hi n thư=ng xuyên Tuy nhiên thu%t ngP "kiDm toán nEi bE" chính th c ñư-c sO dHng vào năm 1996 v3i NghG ñGnh S 59/CP

c a Chính ph ngày 3 tháng 10 năm 1996 Va "Quy ch! qu#n lý tài chính và h`ch toán kinh doanh trong các doanh nghi p nhà nư3c" Ngày 28 tháng 10 năm 1997 BE Tài chính ra Quy!t ñGnh S 832/QðVBTC quy ñGnh Va Quy ch! kiDm toán nEi bE áp dHng cho các doanh nghi p nhà nư3c Quy ch! này quy ñGnh va ph`m vi, nhi m vH, nEi dung, trình t&, phương pháp, kiDm toán nEi bE cũng như quyan h`n và nhi m vH c a KTV nEi bE và bE ph%n kiDm toán nEi

bE trong doanh nghi p nhà nư3c Tuy nhiên trong quá trình triDn khai vi c thành l%p bE ph%n kiDm toán nEi bE trong các doanh nghi p nhà nư3c ñã gbp nhiau vư3ng m2c cũng như các ý ki!n ph#n h(i t, các ñơn vG Mbc dù BE Tài chính ñã ra mEt s thông tư hư3ng d?n th&c hi n nhưng ho`t ñEng c a kiDm toán nEi bE trong các doanh nghi p v/n gbp nhiau khó khăn Hi n nay, KiDm toán Nhà nư3c Vi t Nam ñang ti!n hành xây d&ng NghG ñGnh va kiDm toán nEi bE trong các doanh nghi p ñD làm cơ sp pháp lý cho ho`t ñEng kiDm toán nEi bE phát triDn hơn Tuy nhiên, ho`t ñEng kiDm toán nEi bE t`i Vi t Nam

hi n nay còn nhiau h`n ch! và chưa có s& phát triDn m`nh mw như c a kiDm toán nhà nư3c và kiDm toán ñEc l%p trong th=i gian qua

1.2 ðEC ðI(M CFA HOGT ðHNG XÁC ð,NH GIÁ TR, DOANH

DOANH NGHI/P

1.2.1 Giá tr doanh nghi$p và s c)n thi t c4a xác ñ nh giá tr doanh nghi$p trong n n kinh t th trư?ng

1.2.1.1 Khái ni/m v giá tr doanh nghi/p

Doanh nghi p là mEt thu%t ngP ñư-c sO dHng ñD cho các tn ch c kinh t!,

mà theo ñó, ngư=i ta có thD phân bi t ñư-c v3i các lo`i hình kinh doanh có

quy mô quá nh0 Theo ð`i t, ñiDn Ti!ng Vi t: “Doanh nghi/p là t) ch*c ho!t ñ,ng kinh doanh c a nhing ch sb hiu có tư cách pháp nhân, nhnm m?c ñích ki m l i b m,t ho>c nhi u ngành.”[43, tr 424] Như v%y, doanh nghi p là

mEt tn ch c kinh t!, là mEt th&c thD ho`t ñEng th&c hi n mEt hobc nhiau công ño`n c a quá trình ñmu tư, kinh doanh t, s#n xu/t ñ!n tiêu thH s#n phsm hobc cung c/p dGch vH và có s& phát triDn theo th=i gian ho`t ñEng

Còn va giá trG theo ð`i t, ñiDn Ti!ng Vi t thì: “Giá tr là cái ñư'c xác

ñ nh có ích, có hi/u qu trong cu,c s&ng v<t ch t và tính th n; xác ñ nh hi/u

l c c a m,t vi/c làm; k t qu c a mdi ñi u ki/n ñ s n xu t ra hàng hóa”

[43, tr 617] Do ñó, giá trG ñư-c hiDu là mEt cái ñem l`i l-i ích va v%t ch/t và tinh thmn cho mEt cá nhân, mEt tn ch c hobc cho mEt cEng ñ(ng khi ti!n hành mEt ho`t ñEng cH thD

Trong nan kinh t! thG trư=ng, ho`t ñEng c a doanh nghi p r/t phong phú

và ña d`ng nhưng v3i mHc ñích chính là sinh l-i Khi thành l%p doanh nghi p các ch sp hPu ph#i ñóng góp mEt s v n nh/t ñGnh theo quy ñGnh c a lu%t pháp như v%y doanh nghi p ñã có mEt giá trG nh/t ñGnh Mbt khác, doanh nghi p cũng như các lo`i hàng hóa khác là ñ i tư-ng c a các giao dGch như mua bán, h-p nh/t, chia tách, phá s#n, gi#i thD Chính vì v%y, quá trình hình

thành giá trG doanh nghi p cũng không ntm ngoài s& chi ph i c a các quy lu%t giá trG, quy lu%t cung cmu, quy lu%t c`nh tranh

MAi doanh nghi p sw có mEt giá trG khác nhau tùy thuEc vào quy mô ho`t ñEng, cơ c/u tài s#n, kh# năng ho`t ñEng, kh# năng t`o ra l-i nhu%n Các nhà ñmu tư khi ra quy!t ñGnh ñmu tư vào mEt doanh nghi p là ph#i ñánh giá ñư-c giá trG c a doanh nghi p và các kho#n thu nh%p mà doanh nghi p có thD ñem l`i cho nhà ñmu tư trong tương lai Do ñó, có thD hiDu va giá trG doanh nghi p như sau:

Giá trG doanh nghi p là s& biDu hi n btng tian va các kho#n thu nh%p mà doanh nghi p mang l`i cho nhà ñmu tư trong quá trình kinh doanh

1.2.1.2 Khái ni/m v xác ñ nh giá tr doanh nghi/p

Xác ñGnh giá trG doanh nghi p là mEt khâu r/t quan tr:ng trong vi c sáp nh%p, gi#i thD, phá s#n, chia tách hobc doanh nghi p ti!n hành tái tn ch c, cơ c/u l`i ho`t ñEng SXKD hobc cn phmn hóa các doanh nghi p nhà nư3c Quá trình xác ñGnh giá trG doanh nghi p nhtm mHc tiêu tính toán và xác ñGnh ñư-c giá trG c a mEt doanh nghi p t`i mEt th=i ñiDm nh/t ñGnh Do ñó, ñD th/y ñư-c vai trò, s& cmn thi!t c a vi c xác ñGnh giá trG doanh nghi p chúng ta cmn làm rõ b#n ch/t c a ho`t ñEng này

Hi n nay, trên th! gi3i có nhiau quan ni m va xác ñGnh giá trG, mAi quan

ni m ñư-c ti!p c%n p nhPng góc ñE khác nhau Tuy nhiên t&u chung l`i thì có hai khái ni m ñư-c phn bi!n hi n nay ñó là:

Theo giáo sư W.Seabkrooke và N.Walker, Vi n ñ`i h:c Portmouth,

Vương qu c Anh:“Thgm ñ nh giá ñư'c hi u là s ưEc tính v giá tr c a các quy n sb hiu tài s n c? th bnng hình thái ti n t/ cho m,t m?c ñích ñã ñư'c xác ñ nh rõ”[19, tr 27] Còn theo giáo sư Lim Lan Yuan, Trư=ng Xây d&ng

và B/t ñEng s#n, ð`i h:c Qu c gia Singapore thì: “Thgm ñ nh giá ñư'c quan ni/m là m,t ngh/ thu<t hay khoa hdc v ưEc tính giá tr cho m,t m?c ñích c?

th c a m,t tài s n t!i m,t th i ñi m, có cân nhmc ñ n t t c các ñ>c ñi m

c a tài s n và cũng như xem xét ñ n t t c các y u t& kinh t căn b n c a th trư ng bao grm các lo!i ñ u tư l a chdn”.[19, tr 27V28]

Còn t`i Vi t Nam, trong cu n sách “Nguyên lý chung ñ nh giá tài s n và giá tr doanh nghi/p”, Ti!n si Nguycn Minh Hoàng có ñưa ra ñGnh nghĩa như sau: “Xác ñ nh giá tr doanh nghi/p là s ưEc tính vEi ñ, tin c<y cao nh t v các kho n thu nh<p mà doanh nghi/p có th t!o ra trong quá trình s n xu t kinh doanh, làm cơ sb cho các ho!t ñ,ng giao d ch thông thư ng c a th trư ng.”[19, tr 154]

Qua các khái ni m trên ta có thD hiDu xác ñGnh giá trG doanh nghi p như sau:

Th* nh t, xác ñGnh giá trG doanh nghi p là s& ư3c tính va giá trG c a các

quyan sp hPu tài s#n cH thD btng hình thái tian t cho mEt mHc ñích ñã ñư-c xác ñGnh rõ ràng như: mua bán, sáp nh%p, gi#i thD, phá s#n doanh nghi p, hobc

ñD ñmu tư vào doanh nghi p… Như v%y, giá trG c a mEt doanh nghi p ñư-c

“ñGnh” v3i mEt s gi# thuy!t ch quan, khác v3i cái giá là giá trG thu%n mua v,a bán Cái mà ch doanh nghi p quan tâm là cái giá cu i cùng mà ngư=i mua và ngư=i bán có thD gbp nhau

Th* hai, xác ñGnh giá trG doanh nghi p là mEt ngh thu%t va ư3c tính giá

trG cho mEt mHc ñích cH thD c a mEt doanh nghi p t`i mEt th=i ñiDm ñó là th=i ñiDm ñGnh giá, trong ñó có cân nh2c ñ!n t/t c# các ñbc ñiDm c a doanh nghi p

và cũng như xem xét ñ!n t/t c# các y!u t kinh t! căn b#n c a thG trư=ng Trong quá trình xác ñGnh giá trG có r/t nhiau phương pháp khác nhau và mAi phương pháp cho mEt ñáp s khác nhau, con s cao nh/t có thD cách xa con

s th/p nh/t ñ!n vài lmn Do ñó, xác ñGnh giá trG doanh nghi p là mEt ngh thu%t, ch không ph#i là mEt khoa h:c chính xác

Th* ba, mHc ñích xác ñGnh giá trG doanh nghi p c a bên mua và bên bán

hobc ñơn vG phá s#n, gi#i thD là cho ñD gi#i quy!t bài toán giá trG v3i mEt s gi#

thuy!t tương ñ i h-p lý, nhưng r/t ch quan có l-i cho các bên ñD làm giá khpi ñiDm cho các cuEc thương thuy!t mua bán, sáp nh%p hobc gi#i quy!t các v/n ña khi gi#i thD, phá s#n doanh nghi p Chính vì v%y, ñD có mEt giá trG c a doanh nghi p khách quan làm cơ sp ñàm phán thì doanh nghi p nên giao cho các chuyên gia ñGnh giá làm công vi c ñGnh lư-ng này Song, cái giá cu i cùng giPa ngư=i mua và ngư=i bán phmn l3n ñư-c quy!t ñGnh bpi nhPng y!u t ñGnh tính

ch không ph#i ñGnh lư-ng

Như v%y có thD th/y: Th&c ch/t, xác ñGnh giá trG doanh nghi p là mEt công cH ñD các bên có thD xác ñGnh ñư-c giá trG giao dGch, căn c vào giá trG doanh nghi p ñư-c ñGnh giá và các ñiau ki n cH thD khác mà các bên tham gia giao dGch có thD ñàm phán và thương lư-ng các m c giá khi giao dGch mua bán, sáp nh%p, gi#i thD, phá s#n hobc ti!n hành các ho`t ñEng khác

1.2.1.3 S c n thi t c a ho!t ñ,ng xác ñ nh giá tr doanh nghi/p trong kinh t th trư ng hi/n nay

Qua vi c tìm hiDu va b#n ch/t c a ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p p trên, chúng ta có thD th/y ñư-c vai trò, tác dHng c a ho`t ñEng này

ñ i v3i mAi ch thD khác nhau trên thG trư=ng thì vi c ti!p c%n giá trG doanh nghi p cũng v3i nhPng mHc ñích khác nhau

M,t là, ñ&i vEi ch sb hiu doanh nghi/p: Vi c xác ñGnh giá trG doanh

nghi p sw giúp ch sp hPu bi!t rõ ñư-c giá trG th&c t! c a doanh nghi p, t, ñó h: có thD l%p các k! ho`ch, chi!n lư-c phát triDn trong tương lai cho doanh nghi p Các l-i ích mà ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p ñem l`i cho

ch sp hPu bao g(m:

Th* nh t, l-i ích c a qui trình “Xác ñGnh giá trG doanh nghi p” là kh#

năng tnng h-p, ñánh giá, phân tích và liên k!t các dP li u quá kh v3i triDn v:ng phát triDn trong tương lai c a doanh nghi p trong mEt b#n báo cáo chính xác và toàn di n

Th* hai, btng vi c xác ñGnh các ñiDm m`nh, ñiDm y!u và các giá trG c t

lõi c a công ty, “Xác ñGnh giá trG doanh nghi p” trp thành mEt công cH hPu

hi u giúp công ty hi n th&c hoá ñư-c cơ hEi và gia tăng giá trG cho các cn ñông hobc nhà ñmu tư tương lai

Th* ba, trong các trư=ng h-p cmn thi!t, d&a vào k!t qu# xác ñGnh giá trG

doanh nghi p, các doanh nghi p sw v`ch ra các k! ho`ch và các ki!n nghG chusn bG cho các ho`t ñEng trong tương lai c a ñơn vG như các ho`t ñEng tian

và h%u phát hành cn phi!u ra công chúng, các ho`t ñEng khi sáp nh%p, gi#i thD, mua bán…

Th* tư, xác ñGnh giá trG doanh nghi p cho ra nhPng thay ñni cmn thi!t va h

th ng tài chính, cơ c/u thành phmn cn ñông hobc c/u trúc doanh nghi p bpi qui trình này sw t`o ra mEt dicn ñàn mp ñD công ty có thD th#o lu%n mEt cách sâu rEng và xem xét xem nhPng cơ c/u này có ñ(ng nh/t và có l-i cho tương lai

c a công ty hay không?

Th* năm, xác ñGnh giá trG doanh nghi p hA tr- hEi ñ(ng qu#n trG và ban

giám ñ c ñưa ra nhPng quy!t ñGnh khó khăn như các ho`t ñEng bán hàng hobc lo`i b0 các ho`t ñEng làm ăn không có lãi hobc không mang tính m/u ch t, ñD t%p trung vào nhPng ho`t ñEng mang l`i giá trG cao

Th* sáu, ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p ñưa ra nhPng phân tích

va h th ng qu#n trG và ñiau hành công ty, ñ(ng th=i cung c/p nhPng ñánh giá

va năng l&c ñ i v3i mEt s các vG trí nhân l&c ch ch t

Th* b y, mEt ho`t ñEng “Xác ñGnh giá trG doanh nghi p” toàn di n và

thành công sw ñem l`i nhPng hi u qu# tích c&c do ñEi ngũ chuyên gia tư v/n

sw phát hi n ra nhPng khu v&c làm ăn hi u qu# c a công ty T, ñó, doanh nghi p sw ñưa ra ñư-c nhPng gi#i pháp phát huy t i ña hi u qu# ñiDm m`nh

ñó ñD gia tăng giá trG cho các cn ñông và ch doanh nghi p

Như v%y, cĩ thD th/y ho`t đEng xác đGnh giá trG doanh nghi p đư-c coi là cơng cH đbc bi t giúp doanh nghi p làm gi#m thiDu r i ro, lành m`nh tài chính Bên c`nh các mHc đích cơ b#n: phHc vH cho ho`t đEng vay ngân hàng; gĩp

v n liên doanh, thành l%p, gi#i thD, phá s#n doanh nghi p; chia tách, sáp nh%p doanh nghi p; cn phmn hĩa doanh nghi p; quy!t tốn v n đmu tư; mua bán, chuyDn như-ng, h`ch tốn k! tốn, tính thu!; b#o hiDm và b(i thư=ng tài s#n;

xO lý n-, xác đGnh giá trG đmu tư… Xác đGnh giá trG doanh nghi p cịn hA tr- trong các lĩnh v&c: Báo cáo tin t c va thG trư=ng trong mEt lĩnh v&c nh/t đGnh

đD l%p d& án, đưa ra các quy!t đGnh đmu tư phù h-p; tư v/n xây d&ng chi!n lư-c va giá cho doanh nghi p; tư v/n l&a ch:n các đ i tác trong lĩnh v&c đmu

tư tài chính; cung c/p nhPng ki!n th c chuyên mơn sâu đD phân tích đánh giá

va năng l&c tài chính doanh nghi p, tư v/n cho các doanh nghi p tái c/u trúc trong ho`t đEng kinh doanh và nhPng v/n đa liên quan khác…

Hai là, đ&i vEi nhà đ u tư: V3i b/t kỳ mEt nhà đmu tư nào trên thG trư=ng,

h: luơn mong mu n s v n đmu tư c a mình khơng nhPng đư-c b#o tồn mà cịn ph#i cĩ l-i nh%n cao nh/t v3i các m c đE r i ro khác nhau Do đĩ, vi c xác đGnh giá trG doanh nghi p là mEt cơ sp quan tr:ng cho nhà đmu tư ra các quy!t đGnh c a mình Nhà đmu tư sw tr# l=i đư-c các câu h0i: Cĩ nên đmu tư vào doanh nghi p này hay khơng? M c giá là bao nhiêu thì phù h-p? Bên c`nh đĩ nhPng thơng tin nh%n đư-c trong quá trình đGnh giá sw giúp nhà đmu tư d& đốn đư-c mEt phmn tiam năng phát triDn c a cơng ty trong tương lai ð i v3i vi c chuyDn như-ng mua bán, sáp nh%p, thơn tính doanh nghi p, ho`t đEng xác đGnh giá trG doanh nghi p giúp cho ngư=i mua và ngư=i bán đưa ra m c giá h-p lý, t`o cơ

sp cho vi c mua bán mEt cách cơng btng chính xác và nhanh g:n gi#m chi phí giao dGch Quá trình mua bán thư=ng bG kéo dài do m c giá mà hai bên đưa ra thư=ng chênh l ch nhau quá l3n Vi c đGnh giá là cơ sp vPng ch2c thu h‘p

kho#ng cách m c giá giPa bên mua v3i bên bán và kho#ng th=i gian ñàm phán ñư-c rút ng2n, chi phí nh= ñó cũng ñư-c gi#m thiDu

Ba là, ñ&i vEi các t) ch*c tài chính trung gian, ch n' trên th trư ng:

MEt trong nhPng cơ sp quan tr:ng ñD các tn ch c tài chính trung gian trên thG trư=ng hay các ch n-, b`n hàng c a doanh nghi p cho doanh nghi p vay v n hobc h-p tác làm ăn, ñmu tư vào doanh nghi p là: xem xét kh# năng sinh l=i

c a doanh nghi p trong tuơng lai cũng như kh# năng phát triDn ban vPng c a doanh nghi p Quá trình xác ñGnh giá trG doanh nghi p sw cung c/p r/t nhiau thông tin va doanh nghi p và qua ñó h: có thD dc dàng ñưa ra các quy!t ñGnh trong m i quan h v3i doanh nghi p

B&n là, ñ&i vEi nhà nưEc: Vi c xác ñGnh giá trG doanh nghi p là mEt v/n ña

có ý nghĩa trong quá trình cn phmn hóa doanh nghi p nhà nư3c ñó là mEt trong nhPng ñiau ki n ñD ti!n hành thành công c a quá trình cn phmn hóa Ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p có vai trò nni b%t như sau:

Th* nh t, ho`t ñEng này ñ#m b#o l-i ích thi!t th&c c a nhà nư3c và l-i

ích c a ngư=i mua doanh nghi p hay các thành viên trong công ty cn phmn khi ti!n hành cn phmn hóa doanh nghi p nhà nư3c;

Th* hai, xác ñGnh giá trG doanh nghi p còn có y!u t tâm lý cho các

thành viên tham gia mua cn phi!u c a doanh nghi p nhà nư3c Ho`t ñEng này t`o tâm lý nn ñGnh, tin tưpng c a các cá nhân, tn ch c khi tham gia quá trình

cn phmn hóa;

Th* ba, xác ñGnh giá trG doanh nghi p giúp cho vi c xác ñGnh ñư-c phmn

v n c a nhà nư3c trong doanh nghi p và giá c# h-p lý c a cn phi!u bán ra, ñ(ng th=i ñD xác ñGnh xem li u nhà nư3c có nên n2m giP cn phmn c a doanh nghi p nPa hay không và t• l n2m giP là bao nhiêu cho phù h-p;

Th* tư, ho`t ñEng xác ñGnh giá trG doanh nghi p giúp th&c hi n t t các

mHc tiêu, k! ho`ch c a nhà nư3c ña ra và nhanh chóng chuyDn ñni mEt s