luận án tiến sĩ : xã hội hóa ý tế ở việt nam lý luận và giải pháp

luận án tiến sĩ : xã hội hóa ý tế ở việt nam lý luận và giải pháp

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u ñ c l p c a riêng tôi Công trình này chưa t ng ñư c s" d$ng cho vi&c nh n h'c v( nào S* li&u s" d$ng trong lu n án là chính xác, trung th.c và có ngu0n g*c rõ ràng

Lu n án có th a k4 k4t qu6 nghiên c u c a m t s* nghiên c u khác dư7i d8ng trích d9n, ngu0n g*c trích d9n ñư c li&t kê trong m$c tài li&u tham kh6o

TÁC GI LU N ÁN

ð ng Th L Xuân

cu c ñ i ñó có ý nghĩa v!i ngư i khác” Trong quá trình vi t lu*n án c+a mình, tôi

ñã g-p nhi/u ngư i ñang s h u m t cu c ñ i thành công b i h1 th2c s2 có ý nghĩa v!i tôi

Trư!c h t, xin dành l i trân tr1ng c6m ơn t!i hai th8y giáo hư!ng d:n ñáng kính: PGS.TS Lê Huy ðCc và GS.TS Trương ViEt Dũng, các th8y không nh ng ñã dành cho tôi nh ng ý ki n ñóng góp quý báu v/ khoa h1c mà còn dành cho tôi

nh ng ñ ng viên tinh th8n to l!n ñI tôi hoàn thành lu*n án này

Xin chân thành c6m ơn các th8y cô giáo, các bKn ñLng nghiEp trong khoa K hoKch và phát triIn ñã luôn nhiEt tình +ng h và sNn sàng chia sO khó khăn trong công viEc gi6ng dKy v!i tôi ñI tôi có nhi/u th i gian dành cho lu*n án

Xin trân tr1ng c6m ơn các anh chQ làm viEc tKi B y t và B6o hiIm xã h i,

nh ng ngư i ñã cho tôi nhi/u ý ki n quý báu v/ chuyên môn, cung cSp sT liEu ñI tôi hoàn thành lu*n án này

Xin ñư c c6m ơn lãnh ñKo và các anh chQ thu c viEn Sau ñKi h1cUTrư ng ðKi h1c Kinh t quTc dân S2 h t mình và trách nhiEm c+a các anh chQ trong công viEc

ñã tKo ñi/u kiEn thu*n l i cho tôi rSt nhi/u trong quá trình vi t lu*n án

Xin dành l i bi t ơn sâu sVc t!i bT mW và các anh chQ em trong gia ñình ñã luôn dành cho tôi tình c6m yêu thương h t m2c, luôn ñ ng viên và +ng h ñI tôi thSy v ng tin, hoàn thành tTt lu*n án c+a mình

Xin c6m ơn ngư i bKn ñ i chân thành ñã luôn là chY d2a v ng chVc cho tôi, c6m ơn con trai yêu quý ñã luôn ngoan ñI mW ñư c t*p trung vào công viEc

C6m ơn cu c ñ i ñã cho tôi sCc kh[e, cho tôi cơ h i ñI tôi ñư c g-p g\, làm viEc và chia sO v!i nh ng con ngư i tuyEt v i ñó

LU N ÁN NÀY XIN DÀNH T NG CHA M KÍNH YÊU

Ngư&i vi)t

ð ng Th L Xuân

L&i cam ñoan

L&i c6m ơn

Danh m/c các ch9 vi)t t:t

Danh m/c b6ng

Danh m/c các sơ ñ<

Danh m/c các hình v=

PH?N M@ ð?U i

1 LÝ DO CH`N ðb TÀI i

2 MfC TIÊU NGHIÊN CiU iv

3 ðkI TƯmNG VÀ PHnM VI NGHIÊN CiU v

4 CÂU HqI NGHIÊN CiU vi

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CiU vii

6 TvNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CiU xi

7 NHzNG ðÓNG GÓP M|I C}A LU~N ÁN xxii

8 K€T C•U LU~N ÁN xxiii

Chương 1: NHCNG VEN ðF LÝ LU N CƠ B N VF XÃ HJI HOÁ Y TK 1

1.1 TLNG QUAN NGHIÊN CNU VF THU T NGC XÃ HJI HOÁ VÀ XÃ HJI HOÁ Y TK 1

1.1.1 Theo nguLn gTc ngôn ng 1

1.1.2 Cách hiIu dư!i góc ñ xã h i h1c 2

1.1.3 Ý nghĩa c+a c‚m tƒ XHH trong các văn b6n pháp quy 2

1.1.4 Ý nghĩa c+a c‚m tƒ XHH theo cách dùng tƒ c+a Các Mác và LêNin 4

1.1.5 K t lu*n v/ thu*t ng “Xã h i hóa y t ” 5

1.2 MJT SQ VEN ðF CƠ B N VF XÃ HJI HOÁ Y TK 6

1.2.1 Khái niEm xã h i hóa y t 6

1.2.2 N i dung c+a XHH y t 7

1.2.3 ðTi tư ng th2c hiEn XHH y t 8

1.2.4 Cơ s c+a viEc th2c hiEn XHH y t 8

1.2.5 Vai trò c+a XHH y t 11

1.3.1 ð-c thù c+a sCc khoO, dQch v‚ chăm sóc sCc khoO 14

1.3.2 Lu*n cC k… thu*t v/ hoKt ñ ng c+a thQ trư ng chăm sóc sCc khoO 17

1.3.3 Lu*n cC v/ b6n chSt các m‚c tiêu xã h i: công b†ng và hiEu qu6 36

1.3.4 Kh6 năng th[a mãn các nguyên tVc c+a các phương thCc XHH y t hiEn nay 42

1.4 KINH NGHIXM QUQC TK VF CÁC PHƯƠNG THNC XHH Y TK 42

1.4.1 Kinh nghiEm v/ y t tư nhân 42

1.4.2 Kinh nghiEm v/ b6o hiIm y t 45

1.4.3 Kinh nghiEm v/ thu m t ph8n viEn phí .50

1.4.4 Kinh nghiEm v/ cung Cng dQch v‚ theo yêu c8u và LDLK .52

1.4.5 Bài h1c kinh nghiEm rút ra cho ViEt nam 52

CHƯƠNG 2: THUC TRZNG CÔNG TÁC XÃ HJI HOÁ Y TK @ VIXT NAM 56

2.1 KHÁI QUÁT VF NGÀNH Y TK VIXT NAM 56

2.1.1 Gi!i thiEu chung v/ hE thTng y t ViEt Nam 56

2.1.2 M t sT k t qu6 cơ b6n c+a y t ViEt Nam 58

2.1.3 Công cu c c6i cách lĩnh v2c y t : Thành t2u và nh ng tLn tKi, thách thCc c+a y t ViEt Nam .61

2.2 CÁC PHƯƠNG THNC THUC HIXN XHH Y TK @ VIXT NAM HIXN NAY 65

2.2.1 Phương thCc thu m t ph8n viEn phí 65

2.2.2 Phương thCc liên doanh liên k t (LDLK) và cung Cng dQch v‚ theo yêu c8u 66

2.2.3 Phương thCc b6o hiIm y t 68

2.2.4 Phương thCc phát triIn y t tư nhân 71

2.3 THUC TRZNG THUC HIXN CÁC PHƯƠNG THNC XHH Y TK HIXN NAY @ VIXT NAM 72

2.3.1 Th2c trKng v/ phương thCc thu m t ph8n viEn phí các bEnh viEn công 72

2.3.2 Th2c trKng phát triIn hE thTng y t tư nhân 87

2.3.3 Th2c trKng liên doanh liên k t và cung Cng dQch v‚ theo yêu c8u .100

2.3.4 Th2c trKng b6o hiIm y t 111

2.3.5 K t lu*n v/ công tác xã h i hóa y t 130

3.1 MJT SQ QUAN ðI`M C?N QUÁN TRIXT KHI THUC HIXN XHH Y TK 138

3.1.1 Căn cC ñ/ xuSt các quan ñiIm 138

3.1.2 Quan ñiIm c8n quán triEt khi th2c hiEn XHH y t 139

3.2 CĂN CN ðF XUET CÁC GI I PHÁP 143

3.3 CÁC GI I PHÁP THÚC ðcY XHH Y TK @ VIXT NAM 148

3.3.1 Tƒng bư!c triIn khai th2c hiEn BHYT toàn dân m t cách b/n v ng 148

3.3.2 Phát triIn hE thTng y t tư nhân 160

3.3.3 Gi6i pháp v/ viEn phí 167

3.3.4 Qu6n lý ch-t ch• ñTi v!i các bEnh viEn th2c hiEn phương án liên k t và cung Cng dQch v‚ theo yêu c8u 170

3.3.5 ði/u kiEn th2c hiEn các gi6i pháp 171

KKT LU N 175

NHCNG CÔNG TRÌNH ðà CÔNG BQ CeA TÁC GI CÓ LIÊN QUAN ðKN LU N ÁN 177

TÀI LIXU THAM KH O 178

PH+ L+C 188

BH B6o hiIm KCB Khám ch a bEnh

BOT Xây d2ng, v*n hành và chuyIn

giao (Build–Operate–Transfer)

NCðT Nghiên cCu ñQnh tính

(Nuclear magnetic resonance)

(Human development index)

Nam Living Standard Survey) HPI Ch‘ sT nghèo kh“ t“ng h p

(Human Poverty Index)

B6ng 1.1: Các khắa cKnh XHH y t 7

B6ng 1.2: Phân loKi mCc ự cKnh tranh và kh6 năng ựo lư ng, kiIm chCng c+a ự8u vào 32

B6ng 1.3: Phân loKi mCc ự cKnh tranh và kh6 năng ựo lư ng, kiIm chCng c+a ự8u ra 33

B6ng 1.4: Khái quát nh ng lĩnh v2c phù h p v!i khu v2c nhà nư!c và khu v2c tư nhân 35

B6ng 1.5: Công bẨng trong lĩnh v2c y t 36

B6ng 2.1: M t sT chỔ tiêu CSSK cơ b6n 59

B6ng 2.2: ThTng kê kinh t Uy t cơ b6n 60

B6ng 2.3 : Các nguLn thu ch+ y u c+a bEnh viEn 73

B6ng 2.4: So sánh mCc thu viEn phắ quy ựQnh tKi Thông tư liên b sT 14/TTLB 74

B6ng 2.5: ST lư ng bEnh nhân ựư c miỚn gi6m viEn phắ tKi các bEnh viEn 77

B6ng 2.6: Chi tiêu y t bình quân 1 ngư i có khám ch a bEnh trong 12 tháng qua chia theo 5 nhóm thu nh*p 80

B6ng 2.7: ST lư ng cơ s hành ngh/ y tư nhân 87

B6ng 2.8: So sánh nguLn nhân l2c BVTUBVC 89

B6ng 2.9: M t sT chỔ sT ph6n ánh hoKt ự ng chuyên môn c+a các bEnh viEn tư 92

B6ng 2.10: MCc ự sỜ dẰng các xét nghiEm c+a bEnh viEn tư và bEnh viEn công 94

B6ng 2.11: Ư!c tắnh tỊ lE sỜ dẰng m t sT chỎn ựoán hình 6nh tKi m t sT nư!c 103

B6ng 2.12: ST lư t và chi tr6 BHYT c+a bEnh nhân ngoKi trú 118

B6ng 2.13: ST ngày nẨm viEn và chi tr6 BHYT c+a bEnh nhân n i trú .119

B6ng 2.14: Cơ cSu chi BHYT theo tuy n kẦ thu*t 122

B6ng 3.1: đánh giá mCc ự vi phKm Ờth[a mãn các nguyên tVc 144

B6ng 3.2: đánh giá v/ kh6 năng ự6m b6o công bẨng c+a các hình thCc tài chắnh khác nhau 162

Sơ ñ< 0.2: Tóm tVt cSu trúc nghiên cCu xxiii

Sơ ñ< 1.1: Các y u tT tác ñ ng t!i tình trKng sCc khoO ngư i dân 9

Sơ ñ< 2.1: Khung c+a hE thTng y t 57

Sơ ñ< 2.2: MTi quan hE gi a các bên trong chu trình BHYT 70

Sơ ñ< 2.3: Cây vSn ñ/ c+a BHYT toàn dân 131

DANH M+C CÁC HÌNH VÀ HJP Hình 1.1: Thông tin không ñTi xCng trên thQ trư ng b6o hiIm 24

Hình 1.2: NgoKi Cng tích c2c 28

Hình 1.3: MTi quan hE : C8nUc8uUmuTn 29

Hình 2.1: MCc tăng thu nh*p và chi y t 2008 so v!i 2002 (l8n) 75

Hình 2.2: Cơ cSu nguLn ti/n túi h gia ñình trong t“ng nguLn chi y t , năm 2008 76

Hình 2.3: T˜ lE chi y t tƒ nguLn ti/n túi so v!i nguLn khác 76

Hình 2.4: Xu hư!ng c+a sT lư ng và t˜ tr1ng kho6n chi t2 mua thuTc, t2 ñi/u trQ 82

Hình 2.5: DiEn bao ph+ c+a BHYT qua các năm 111

Hình 2.6: T˜ tr1ng ñóng góp vào t“ng nguLn thu phí BHYT năm 2006, tính theo nguLn gTc ti/n ñóng 114

Hình 2.7: Thu chi c+a BHYT ViEt Nam 115

Hình 3.1: Vòng lu™n qu™n: BEnh t*t và ñói nghèo: 141

Hkp 2.1: Tác ñ ng c+a chi ti/n túi cho y t 80

Hkp 2.2: HoKt ñ ng liên doanh, liên k t m t sT bEnh viEn 102

Hkp 2.3: Máy “nhà nư!c“ và máy “liên doanh“ 105

PH?N M@ ð?U

1 LÝ DO CHTN ðF TÀI

Phát tri;n s nghi&p y t4 luôn là ưu tiên hàng ñ<u c a m'i Chính ph Th‚

hư ng ñ8y ñ+ dQch v‚ y t có ý nghĩa quy t ñQnh ñ n chSt lư ng cu c sTng, ph6n ánh k t qu6 c+a quá trình phát triIn Hơn n a, thành qu6 c+a y t cũng là ñi/u kiEn c+a s2 phát triIn, là ñ ng l2c ph‚c v‚ cho s2 phát triIn ñSt nư!c và con ngư i, tham gia tích c2c vào s2 phát triIn kinh t xã h i c+a ñSt nư!c.Y t cũng là m-t tr*n hàng ñ8u trong chi n lư c xoá ñói gi6m nghèo c+a Chính ph+ ViEt nam b i mTi quan hE lu™n qu™n gi a bEnh t*t và ñói nghèo.Trong nh ng năm qua, ngành y t ñã ñKt ñư c

nh ng thành t2u n“i b*t, ñóng góp nhi/u cho s2 phát triIn chung c+a ñSt nư!c: T˜

lE suy dinh dư\ng trO em dư!i năm tu“i gi6m tƒ 33,1% năm 2000 xuTng còn 19,9% năm 2009, sCc khoO nhân dân ñư c chăm sóc tTt hơn nên tu“i th1 bình quân tăng tƒ 67,8 tu“i năm 2000 lên 74,9 tu“i năm 2010[11]

Tuy nhiên, trong ñi=u ki&n n=n kinh t4 ñang phát tri;n v7i các gi7i h8n nh>t ñ(nh v= ngu0n l.c, khu v2c y t nhà nư!c ñang ngày càng tr nên bSt c*p trong viEc

ñáp Cng nhu c8u khám ch a bEnh (KCB) c+a nhân dân c6 v/ sT lư ng và chSt

lư ng Cùng v!i các thành qu6 to l!n c+a quá trình phát triIn kinh t , thu nh*p ngư i dân ñư c c6i thiEn, dân sT cũng không ngƒng tăng d:n ñ n nh ng ñòi h[i tSt

y u v/ chăm sóc sCc khoO (CSSK) c6 v/ sT lư ng và chSt lư ng Bên cKnh ñó, s2 phát triIn nhanh chóng c+a khoa h1c k… thu*t trong lĩnh v2c y h1c cùng v!i cơ cSu bEnh t*t thay ñ“i ñã khi n cho chi phí KCB ngày càng cao.Theo tính toán sơ b , giai ñoKn 2007U2010, ngành y t c8n 39.000 t˜ ñLng ñ8u tư cho cơ s hK t8ng, nhưng nguLn vTn ngân sách và các nguLn vTn khác ch‘ ñáp Cng ñư c 25.000 t˜ ñLng, thi u kho6ng 14.000 t˜ ñLng[35] Trư!c ñòi h[i ngày càng cao v/ nhu c8u

CSSK, ngành y t4 c<n huy ñ ng m'i ti=m năng trí tu& và v t ch>t trong nhân dân,

huy ñ ng toàn xã h i chăm lo s nghi&p y t4 theo ñ(nh hư7ng XHH ho8t ñ ng y t4

ðCng trư!c th2c t s2 hKn ch c+a nguLn l2c không ñáp Cng ñư c nhu c8u to

l!n v/ chăm sóc y t , Ngh( quy4t 4 Ban ch>p hành TW ð6ng khoá VII ban hành

ngày 14/01/1993 ñã l<n ñ<u tiên ñ= c p t7i v>n ñ= xã h i hoá (XHH) công tác y t4

Sau g<n 17 năm tri;n khai, dưTng như công tác này chưa ñ8t ñư c nhUng k4t qu6 như mong ñ i Khu v2c y t nhà nư!c chưa có s2 chuyIn bi n nhi/u, khu v2c tư

nhân v:n còn quá nh[ bé, còn s2 vào cu c c+a các t“ chCc, ban ngành hay các h gia ñình trong chăm sóc y t v:n còn rSt m nhKt

ði=u ki&n kinh t4 xã h i trong b*i c6nh hi&n t8i cũng ñWt ra nhi=u v>n ñ= ñ*i v7i ngành y:

U Kinh t4 tăng trưZng nhanh d9n ñ4n s phân t<ng xã h i v= m c s*ng và kh6

nǎng s" d$ng các d(ch v$ CSSK trong nhân dân, gây b>t bình ñ\ng trong vi&c ti4p

c n d(ch v$ y t4 Theo ñi/u tra mCc sTng dân cư, thu nh*p bình quân c+a các h gia

ñình m t tháng theo giá th2c t sau 10 năm (tƒ 1999 ñ n 2009) ñã tăng gSp 5,7 l8n nhưng kho6ng cách giàu nghèo cũng m r ng (tƒ 5,2 l8n năm 1998 lên ñ n 8,9 l8n năm 2008)[63] Theo các ñi/u tra, ngư i nghèo ch+ y u s– d‚ng trKm xá ñQa phương, còn s– d‚ng các bEnh viEn l!n và hiEn ñKi ph8n l!n lKi là nh ng ngư i giàu Như v*y, ngư i giàu là ngư i ñư c hư ng l i ch+ y u tƒ ngân sách nhà nư!c (NSNN) chi cho y t chC không ph6i ngư i nghèo ði/u ñó ñ-t ra vSn ñ/ Chính ph+ c8n t*p trung nguLn l2c hKn hWp vào viEc cung cSp các dQch v‚ y t cơ b6n nh†m ñ6m b6o công b†ng trong CSSK, ñ-c biEt v!i các ñTi tư ng d• bQ t“n thương M-t khác, chuyIn sang cơ ch thQ trư ng, s2 bao cSp c+a nhà nư!c ñTi v!i bEnh viEn gi6m, mCc thu tƒ viEn phí tăng, là nguy cơ khi n ngư i nghèo g-p khó khăn trong viEc ti p c*n dQch v‚ y t , ñ-c biEt là y t k… thu*t cao Bên cKnh ñó, m t b ph*n không nh[ dân cư có thu nh*p tăng, chi tiêu cho y t nhi/u hơn, yêu c8u chSt lư ng dQch v‚ cao hơn

U S thay ñ]i c a cơ ch4: Ch+ trương n/n kinh t nhi/u thành ph8n theo ñQnh

hư!ng xã h i ch+ nghĩa cho phép khu v2c tư nhân (KVTN) tham gia ngày càng nhi/u trong lĩnh v2c CSSK ðây cũng chính là kênh ñ8y ti/m năng v/ vTn cho y t c8n ñư c khai thác Xu th không ñ6o ngư c c+a quá trình h i nh*p và m c–a ñ-t

ra cho chúng ta nh ng vSn ñ/ m!i v/ qu6n lý cũng như cách t*n d‚ng nguLn l2c ngoài ngân sách, t*n d‚ng ñư c th mKnh c+a khu v2c này ñI ñKt ñư c các m‚c tiêu công b†ng và hiEu qu6

U Di`n bi4n ph c t8p c a đTi s*ng h(ên t8i: Cơ cSu bEnh t*t đang thay đ“i (các

bEnh khơng nhi•m trùng, tai nKn, thương tích tăng nhanh, nhi/u dQch bEnh m!i, bEnh lK xuSt hiEn khĩ lư ng) v!i chi phí y t l!n M-t khác, đI cĩ thI kiIm sốt và khTng ch đư c các bEnh dQch đĩ c8n cĩ s2 vào cu c c+a các t“ chCc, ban ngành đồn thI và các h gia đình

T>t c6 nhUng v>n đ= đĩ c<n ph6i đư c gi6i quy4t trong m t gi6i pháp mang tính t]ng th;, gi6i pháp t]ng th; đĩ là “xã h i hố y t4”

Xét v= mWt lý lu n, trong vài th*p niên tr lKi đây, trên th gi!i đã xuSt hiEn hai luLng trào lưu cơ b6n đQnh hư!ng phát triIn s2 nghiEp y t Trào lưu thC nhSt là trào lưu gi6i quy t tính cơng b†ng trong chǎm sĩc y t Trào lưu này thI hiEn trong Tuyên ngơn Alma Ata v!i l i kêu g1i "sCc khoO cho m1i ngư i nǎm 2000" N i dung c‚ thI đư c Ngân hàng th gi!i khuy n cáo gLm: tr1n gĩi lâm sàng thi t y u

và tr1n gĩi chǎm sĩc y t cơng c ng thi t y u Trào lưu thC hai là trào lưu gi6i quy t tính hiEu qu6 trong chǎm sĩc y t Trào lưu này thI hiEn trong ch+ trương thu phí tKi các bEnh viEn cơng và phát triIn hE thTng y t tư nhân (YTTN)(81) Cũng giTng như s2 phát triIn c+a mYi quTc gia, hE thTng y t đCng trư!c s2 l2a ch1n: phát triIn theo hư!ng cơng b†ng hay hiEu qu6 Ÿ t8m vĩ mơ, m t sT quTc gia đã l2a ch1n con đư ng phát triIn theo hư!ng hiEu qu6 và chSp nh*n hy sinh tính cơng b†ng, m t sT quTc gia thì l2a ch1n ngư c lKi Nhưng th2c t , khơng ít quTc gia đã chCng minh hồn tồn cĩ thI đKt đư c c6 m‚c tiêu cơng b†ng và hiEu qu6 trong phát triIn n u chúng ta cĩ đư c m t k hoKch thơng minh Câu tr6 l i cho đư ng lTi phát triIn c+a hE thTng y t chVc chVn cũng khơng thI khác Chúng ta hồn tồn cĩ thI đKt đư c c6 hai m‚c tiêu l!n c+a ngành y: cơng b†ng và hiEu qu6, n u chúng ta cĩ

đư c m t cơ ch h p lý, m t cách nhìn thơng minh Xã h i hố y t4 là gi6i pháp

t]ng th; cĩ th; đ8t đư c c6 hai m$c tiêu l7n c a ngành y

V!i ý nghĩa to l!n đĩ, s2 nghiEp phát triIn hE thTng y t nĩi chung hay đQnh hư!ng XHH y t nĩi riêng luơn giành đư c s2 quan tâm thích đáng c+a các nhà

nghiên cCu, các nhà hoKch đQnh chính sách ð= tài xã h i hố y t4 đã đư c đ= c p

đ4n Z r>t nhi=u nghiên c u Tuy nhiên các nghiên cCu này cịn tương đTi nh[ lO và

r i rKc và chưa cĩ các cơ s khoa h1c kinh t v ng chVc, cịn cĩ nhi/u điIm mâu thu:n c6 v/ quan niEm v/ XHH y t , n i dung và đTi tư ng c+a chúng Nhi/u nghiên cCu đ/ c*p t!i XHH ch‘ dư!i khía cKnh thu phí dQch v‚ bEnh viEn cơng hay phát triIn hE thTng YTTN vì th , các gi6i pháp r i rKc và thi u tính đLng b V!i lý

do đĩ, tác gi6 đã l2a ch1n vSn đ/ “Xã h i hố y t Vi t nam: Lý lu n, th c ti n

và gi i pháp” là đ/ tài nghiên cCu c+a mình

Cĩ thI tĩm tVt s2 c8n thi t c+a nghiên cCu b†ng sơ đL sau:

Sơ đ< 0.1: Sl cmn thi)t cna nghiên cpu

2 M+C TIÊU NGHIÊN CNU

M$c tiêu t]ng quát:

Xã h i hố y t m t m-t mang lKi nguLn tài chính b“ sung cho ngân sách, huy đ ng đư c s2 tham gia c+a các đồn thI xã h i, các B ngành phTi h p v!i ngành y t trong s2 nghiEp b6o vE và CSSK nhân dân Song m-t trái c+a XHH y t

là tKo thêm gánh n-ng chi tr6 tƒ ngư i bEnh ðI XHH tTt c8n khuy n khích y u tT tích c2c song song v!i viEc kiIm sốt y u tT tiêu c2c

C8n ph6i ti n hành XHH y t

Ch+ trương c+a ð6ng v/ XHH y

t

Các nghiên cCu v/ XHH Y t chưa đ8y đ+, thi u hE thTng

S2 thay đ“i c+a cơ

ch , chính sách (phát triIn hE thTng YTTN…)

NguLn l2c đ8u tư cho

y t khơng đáp Cng đư c nhu c8u

Nhu c8u CSSK c+a ngư i dân ngày

m t tăng

Các vSn đ/

bEnh t*t n6y sinh trong bTi c6nh m!i:

ph6i gi6i quy t b†ng cơ ch đ-c thù

M t cách t“ng quát, ñ/ tài làm rõ m t sT vSn ñ/ v/ cơ s khoa h1c c+a các phương thCc XHH y t ; phân tích, ñánh giá th2c trKng XHH y t nư!c ta th i gian qua và trên cơ s ñó, ñ/ tài ñ/ xuSt, g i ý m t sT gi6i pháp nh†m hoàn thiEn chính sách XHH y t trong th i gian t!i C‚ thI: ñánh giá tính phù h p/ưu như c ñiIm c+a các phương thCc XHH y t cơ b6n hiEn nay, tƒ ñó khuy n nghQ các gi6i pháp nh†m th2c hiEn thành công ch+ trương XHH y t

M$c tiêu c$ th;:

V/ lý lu*n

U Nghiên cCu m t cách có hE thTng lý lu*n v/ y t và xã h i hoá y t

U Làm rõ n i dung c+a các phương thCc xã h i hoá y t hiEn nay ViEt Nam

U Nghiên cCu ñ-c thù kinh t c+a lĩnh v2c y t , ñ-c thù c+a thQ trư ng y t , hình thành khung lý thuy t cho viEc phân tích, ñánh giá các phương thCc XHH y t

V/ phân tích ñánh giá:

U Mô t6 th2c trKng XHH y t ViEt nam trong m t sT năm g8n ñây

U Phát hiEn y u tT tiêu c2c ho-c cơ ch d:n t!i tiêu c2c trong XHH

U Phát hiEn y u tT tích c2c và các cơ ch chính sách phù h p cho viEc phát huy

y u tT tích c2c c+a XHH

U Phân tích và ñánh giá s2 phù h p c+a các phương thCc XHH y t hiEn nay ViEt Nam

U Tham kh6o kinh nghiEm các nư!c khác v/ vSn ñ/ này

V/ ñ/ xuSt, can thiEp

U ð/ xuSt m t hE thTng quan ñiIm, chính sách c8n th2c hiEn nh†m kiIm soát/hKn ch y u tT tiêu c2c và khuy n khích, phát huy y u tT tích c2c c+a các phương thCc XHH y t nh†m th2c hiEn thành công ch+ trương XHH y t

3 ðQI TƯwNG VÀ PHZM VI NGHIÊN CNU

ð$i tư&ng nghiên c(u c+a lu*n án là nh ng vSn ñ/ lý lu*n và th2c ti•n

XHH y t , cũng như th2c trKng và các gi6i pháp th2c hiEn XHH y t Bên cKnh ñó, các nguyên lý kinh t c+a XHH y t ñư c làm rõ góp ph8n ñ/ ra hE thTng quan ñiIm

và gi6i pháp gi6i quy t vSn ñ/

XHH y t gLm hai m6ng chính: XHH viEc huy đ ng nguLn l2c và XHH viEc

tham gia b†ng các hoKt đ ng Luyn án s= ch€ đr cyp t•i m6ng XHH vi c huy đkng ngu<n llc tài chính‚m t n i dung cơ b6n c+a XHH b i vì trong lĩnh v2c y t ,

m1i hoKt đ ng xã h i hĩa t*p trung vào lĩnh v2c xã h i hĩa tài chính y t khi tài chính y t là xương sTng c+a ngành Nĩ quy t đQnh ai là ngư i tr6 ti/n và tr6 như th nào cho viEc chăm sĩc sCc kh[e nên 6nh hư ng l!n t!i tính cơng b†ng và hiEu qu6, t!i viEc đKt m‚c tiêu c+a ngành y

XHH y t bao hàm s2 tham gia c+a các cá nhân, h gia đình và ban ngành đồn thI…nhưng lu*n án khơng đi sâu vào các n i dung này Các gi6i pháp mà lu*n

án đ/ c*p ch+ y u dư!i gĩc đ chính sách vĩ mơ c+a nhà nư!c chC khơng dư!i gĩc

đ các t“ chCc đồn thI hay cá nhân

V/ m-t khơng gian: Lu*n án s• cĩ nh ng nghiên cCu c‚ thI các mơ hình XHH y t trong tồn quTc

V/ m-t th i gian: Lu*n án s• nghiên cCu các phương thCc XHH y t tƒ năm

1993 tr lKi đây, đây là th i gian NghQ quy t TW ð6ng đã l8n đ8u đ/ c*p t!i XHH y

t Tuy nhiên, lu*n án t*p trung vào 8 năm tr lKi đây

4 CÂU H„I NGHIÊN CNU

Xu>t phát t ph8m vi nghiên c u đã đư c gi7i h8n Z trên, lu n án hư7ng t7i vi&c tr6 lTi các câu hfi sau:

Câu h[i t“ng quát:

XHH y t đang di•n ra như th nào và ưu như c điIm c+a chúng? C8n ph6i làm

gì, làm như th nào đI hồn thiEn các phương thCc XHH y t hiEn nay?

Câu h[i c‚ thI:

Câu h[i 1: Xã h i hoá y t là gì? n i dung c+a xã h i hoá y t và n i dung các phương thCc XHH y t ?

Câu h[i 2: C8n ñánh giá các phương thCc XHH y t d2a trên cơ s hE thTng các nguyên tVc hay tiêu chí nào?

Câu h[i 3: Tính xác ñáng c+a các phương thCc XHH y t ViEt Nam hiEn nay? (ñánh giá s2 phù h p c+a các phương thCc XHH y t theo khung lý thuy t) Câu h[i 4: Nh ng bài h1c kinh nghiEm quTc t nào có thI áp d‚ng cho ViEt Nam?

Câu h[i 5: HiEn tKi t“ chCc hoKt ñ ng XHH y t ra sao và nh ng thành qu6

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CNU

Phương pháp nghiên cCu ñư c l2a ch1n trong lu*n án là nghiên cCu ñQnh tính ðây là phương pháp nghiên cCu phù h p v!i ñTi tư ng nghiên cCu và m‚c tiêu nghiên cCu c+a lu*n án

Nghiên cCu ñQnh tính là m t phương pháp nghiên cCu mà vSn ñ/ nghiên cCu

ñư c nhìn nh*n như m t chuYi các s2 kiEn liên k t ch-t ch• v!i nhau mà c8n ñư c

mô t6 m t cách ñ8y ñ+ ñI ph6n ánh vSn ñ/ ñang ñư c quan tâm Nghiên cCu ñQnh tính cho phép cung cSp thông tin toàn diEn v/ vSn ñ/ nghiên cCu và nó phù h p v!i viEc mô t6, ti p c*n và phân tích ñ-c ñiIm văn hóa và hành vi c+a con ngư i và c+a nhóm ngư i tƒ quan ñiIm c+a nhà nghiên cCu[62]

Có thI làm rõ hơn v/ phương pháp nghiên cCu ñQnh tính thông qua viEc so sánh s2 giTng và khác nhau gi a phương pháp phân tích ñQnh tính và ñQnh lư ng trong b6ng sau:

B6ng 0.1: So sánh nghiên cpu ñ nh tính và nghiên cpu ñ nh lư…ng

1 1 Khái

ni m

NCðT là phương pháp thu th*p d liEu b†ng ch và là phương pháp ti p c*n nh†m tìm cách mô t6 và phân tích ñ-c ñiIm c+a nhóm ngư i hay c+a s2 viEc, hiEn tư ng

NCðL là phương pháp thu th*p d liEu b†ng sT và gi6i quy t quan hE trong lý thuy t và nghiên cCu theo quan ñiIm di•n dQch

2 Nki dung

U NCðT theo hình thCc quy nKp, tKo ra

lý thuy t, phương pháp nghiên cCu ñQnh tính còn s– d‚ng quan ñiIm diIn gi6i, không chCng minh ch‘ có gi6i thích và dùng thuy t ki n tKo trong nghiên cCu

NCðL ch+ y u là kiIm dQch lý thuy t, s– d‚ng mô hình khoa h1c t2 nhiên th2c chCng, phương pháp NCðL có thI chCng minh ñư c trong th2c t và theo ch+ nghĩa khách quan

3 B‡i c6nh

thích h…p

UCh+ ñ/ nghiên cCu m!i và chưa ñư c xác ñQnh rõ

UNghiên cCu thăm dò, khi chưa nVm

ñư c nh ng khái niEm và các bi n sT UKhi c8n thăm dò sâu, khi muTn tìm hiIu mTi quan hE gi a nh ng khía cKnh ñ-c biEt c+a hành vi v!i ng c6nh r ng hơn

UKhi c8n tìm hiIu v/ ý nghĩa hơn là t8n

sT UKhi c8n có s2 linh hoKt trong hư!ng nghiên cCu ñI phát hiEn nh ng vSn ñ/

m!i và khám phá sâu m t ch+ ñ/ nào ñó UNghiên cCu sâu và chi ti t nh ng vSn ñ/ ñư c ch1n l2a k… càng, nh ng trư ng h p ho-c các s2 kiEn

UCh+ ñ/ nghiên cCu ñã ñư c xác ñQnh rõ và ñã quen thu c

UKhi nh ng vSn ñ/ c8n ño lư ng khá nh[ hay ñã tƒng ñư c gi6i quy t

UKhi không c8n thi t ph6i liên hE

nh ng phát hiEn v!i các bTi c6nh

xã h i hay văn hóa r ng hơn hay bTi c6nh này ñã ñư c hiIu bi t ñ8y ñ+

UKhi c8n s2 mô t6 chi ti t b†ng các con sT cho m t m:u ñKi diEn UKhi kh6 năng ti n hành s2 ño

lư ng là quan tr1ng

UKhi c8n khái quát hóa và so sánh

k t qu6 trong qu8n thI nghiên cCu

a Nghiên cCu th2c nghiEm thông qua các bi n

b Nghiên cCu ñLng ñKi chéo

c Nghiên cCu trư ng h p

d Nghiên cCu so sánh

b/ Th6o lu*n nhóm:

U Th6o lu*n t*p trung

U Th6o lu*n không chính thCc

U Câu h[i dài

U Câu h[i gây tranh lu*n

Ngu0n: Tác gi6 phát tri;n t : Phương pháp nghiên c u ñ(nh tính [62]

ð/ tài: “Xã h i hóa y t ViEt nam: Lý lu*nUth2c ti•n và gi6i pháp” liên quan t!i c6 ba lĩnh v2c: kinh t Uy t và xã h i ðây là m t ch+ ñ/ không m!i nhưng còn rSt nhi/u khía cKnh c8n tìm hiIu, trong ñó s• có nhi/u khía cKnh m!i phát sinh trong chính quá trình nghiên cCu nên không thI s– d‚ng phương pháp nghiên cCu ñQnh lư ng v!i các thi t k ñi/u tra làm trư!c và cT ñQnh trong m1i tình huTng Ch+ ñ/ này liên quan t!i lĩnh v2c xã h i r ng l!n v!i các vSn ñ/ hành vi nhKy c6m như Cng x– c+a bác s… v!i bEnh nhân (thông tin không ñTi xCng), c+a bEnh nhân v!i bác s… (chi phí không chính thCcUlót tay) hay các con sT thTng kê nhKy c6m như mCc giáUthuUchi…c+a các cơ s y t tư nhân hay hình thCc liên doanh liên k t, KCB theo yêu c8u c+a các bEnh viEn công…nên khó có thI có các con sT thTng kê chính xác

và trung th2c n u áp d‚ng phương pháp thu th*p sT liEu r*p khuôn c+a nghiên cCu ñQnh lư ng Nghiên cCu ñQnh lư ng s– d‚ng m t b6ng h[i ñã chu™n bQ trư!c theo

m t cơ cSu nhSt ñQnh cho m1i ñTi tư ng nghiên cCu nên có thI g-p nh ng sai sT không do ch1n m:u[62], ví d‚ ngư i ñư c h[i tr6 l i không ñúng các câu h[i vì không nh! ho-c do hiIu sai ho-c cT tình nói dTi Nghiên cCu ñQnh tính v!i m t chi n lư c nghiên cCu linh hoKt và có tính biEn chCng, cho phép nghiên cCu viên hKn ch các sai sT ng c6nh b†ng cách s– d‚ng các k… thu*t ph[ng vSn và tKo ra

m t môi trư ng ph[ng vSn mà trong ñó ñTi tư ng c6m thSy tho6i mái nhSt Phương pháp này cũng cho phép phát hiEn nh ng ch+ ñ/ quan tr1ng mà các nhà nghiên cCu

có thI chưa bao quát ñư c trư!c ñó, có thI ñi/u ch‘nh cSu trúc nghiên cCu cho phù

h p khi nh ng thông tin m!i xuSt hiEn trong quá trình thu th*p

Nghiên cCu ñQnh tính ñư c cho là ñ-c biEt có giá trQ trong các lĩnh v2c sCc kh[e [62] vì nó cho phép khám phá, thăm dò nh ng vSn ñ/ khó và còn ít ñư c bi t

ñ n; nh*n bi t nh ng tLn tKi trong nh ng can thiEp ñang triIn khai và ñưa ra nh ng gi6i pháp thích h p ñTi v!i nh ng tLn tKi ñó; thăm dò tính kh6 thi, chSp nh*n và s2 phù h p c+a nh ng chương trình m!i; ñ/ ra nh ng biEn pháp can thiEp phù h p và phát hiEn nh ng qu8n thI c8n ñư c chú tr1ng

M t sT phương pháp nghiên cCu ñQnh tính ch+ y u ñư c s– d‚ng trong lu*n

án bao gLm:

U Ph[ng vSn sâu m t sT lãnh ñKo và chuyên gia c+a các cơ quan thu c B y

t như: V‚ b6o hiIm y t , v‚ ñào tKo, v‚ tài chính, v‚ k hoKch, thanh tra y t , Trư ng ñKi h1c y t công c ng, B6o hiIm xã h i ViEt nam

U Nghiên cCu trư ng h p: Tác gi6 s• tr2c ti p ñi khám ch a bEnh b†ng thO BHYT ñI thSy rõ ưu như c ñiIm c+a thO này ñTi v!i bEnh nhân

U Th6o lu*n nhóm t*p trung: M t nhóm 8 ngư i, có ñ tu“i tƒ 30U40, bao gLm nh ng ngư i có thO b6o hiIm y t (BHYT) và không, ñã tƒng s– d‚ng dQch v‚ c+a 4 phương thCc XHH y t (b6n thân h1 Tm ho-c con cái, ngư i thân khác) Nhóm s• cho ý ki n v/ tác ñ ng c+a các phương thCc này t!i viEc ti p c*n và hư ng th‚ dQch v‚ CSSK

U Ph[ng vSn nhóm không chính thCc: Nhóm các bEnh nhân và ngư i nhà bEnh nhân ñi ch a bEnh bEnh viEn Thanh nhàn, bEnh viEn BKch mai và bEnh viEn

da li•u Trung ương

U Phương pháp quan sát: quan sát hành vi, dSu hiEu hành vi c+a cán b y t

và bEnh nhân m t sT bEnh viEn (Thanh nhàn, BKch mai, ViEt ñCc, bEnh viEn da li•u Trung ương, BEnh viEn ph‚ s6n Trung ương)

Ngoài ra, các phương pháp khác như phương pháp phân tích hLi cCu sT liEu thC cSp, phương pháp mô t6, phương pháp phân tích, t“ng h p, phương pháp hE thTng, thTng kê, kh6o cCu … cũng ñư c s– d‚ng

6 TLNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CNU

6.1 Các n i dung ựã ựư&c ự1 c p

đã có nhi/u công trình nghiên cCu khoa h1c v/ ch+ ự/ XHH y t nói chung hay các phương thCc huy ự ng nguLn l2c tài chắnh cho y t nói riêng Có thI tóm tVt các vSn ự/ nỘi b*t ựã ựư c ự/ c*p trong m t sT nghiên cCu tiêu biIu như sau:

V1 khái ni m, n i hàm c3a XHH và XHH y t :

Thu*t ng XHH nói chung hay XHH y t nói riêng nh*n ựư c s2 quan tâm c+a nhi/u nhà nghiên cCu v!i nh ng ý ki n trái chi/u, mâu thu:n nhau Nói chung, thu*t ng này ựư c nhìn nh*n dư!i nhi/u góc ự : theo nguLn gTc ngôn

ng , theo các văn b6n pháp quy, dư!i góc ự xã h i h1c hay theo cách dùng tẶ c+a Các mác và Lê Nin Nói chung, các ý ki n ự/u khẩng ựQnh rẨng cẰm tẶ XHH hiEn nay ViEt nam ựang ựư c sỜ dẰng v!i nghĩa ngư c lKi v!i nguLn gTc (nghĩa gTc) c+a nó (xin m i xem chi ti t trong mẰc tỘng quan các nghiên cCu v/ thu*t ng XHH và XHH y t )

Không bàn nhi/u t!i XHH là gì, nhi/u nghiên cCu khai thác khắa cKnh XHH làm gì Nghiên cCu c+a tác gi6 NguyỚn Hoài Nam [41] ự/ c*p t!i m t khắa cKnh c+a XHH y t là tư nhân hóa Ông ựã chỔ ra nhi/u bẨng chCng v/ s2 hiEu qu6 c+a y t tư nhân: các nư!c phát triIn, bEnh viEn công chỔ chi m 1/5 trong tỘng sT các bEnh viEn, còn lKi là các bEnh viEn tư Các bEnh viEn này th2c s2 phát triIn và hoKt ự ng hiEu qu6 dư!i s2 giám sát ng-t nghèo c+a chắnh ph+ v!i

ự i ngũ th8y thuTc gi[i, ựư c ựào tKo bài b6n và có m t hành lang pháp lý v ng chVc b6o vE c6 bEnh nhân và ngư i th8y thuTc Khu v2c YTTN phát triIn ựư c d2a trên cơ s phân biEt gi a y t dQch vẰ và y t phẰc vẰ V!i các bEnh viEn công sỜ dẰng nguLn ự8u tư tẶ nhà nư!c, tCc sỜ dẰng ti/n thu c+a nhân dân thì

phát triIn theo hư!ng y t phẰc vẰ tCc miỚn phắ hoàn toàn V!i KVTN, m1i chi

phắ tẶ túi nhà ự8u tư thì ựây thu c kinh t dQch vẰ Xã h i càng ti n b , kinh t càng phát triIn sỚ xuSt hiEn nhi/u ngư i có nhu c8u và có kh6 năng chi tr6 nh ng dQch vẰ v/ y t ựI ựKt ựư c s2 hài lòng khi bEnh t*t

Tác gi6 Huỳnh BỜu Sơn [54] cũng ự/ c*p t!i XHH y t dư!i góc ự tư nhân hóa và cỘ ph8n hóa Ông cho rẨng khi m1i thC là cho không, khTi c8u c+a s6n phỎm

và dQch vẰ không mSt ti/n ựó rSt l!n so v!i kh6 năng cung b i s2 eo hWp c+a ngân sách Khi c8u l!n hơn cung trong m t cơ ch phi thQ trư ng, nh ng hKn ch phi thQ trư ng d8n d8n ựư c thi t l*p ựI làm gi6m sT lư ng ngư i ti p c*n Bên cung sỚ không có ự ng l2c c6i thiEn chSt lư ng dQch vẰ U ự-c biEt là chSt lư ng phẰc vẰU n u như không muTn nói là viEc quá t6i sỚ khi n cho chSt lư ng phẰc vẰ c+a khu v2c công không ự6m b6o K t qu6 là bEnh viEn công sỚ không thI th2c hiEn tTt chCc năng c+a mình Các bEnh viEn công miỚn phắ cho bEnh nhân nghèo trong khi th2c t năng l2c thanh toán c+a bEnh nhân phẰ thu c vào tình trKng bEnh t*t c+a h1 nhi/u hơn là vào tình trKng nghèo hay không BEnh viEn công v:n có tình trKng thu phắ và

có s2 phân biEt ựTi xỜ gi a nh ng ngư i ựóng ti/n và không: ỢbEnh nhân nẨm tràn lan ra hành lang, nhưng bEnh viEn công v:n có khám dQch vẰ hay phòng dQch vẰỢ [13] TẶ các l*p lu*n ựó, ông khẩng ựQnh: C8n xem xét nghiêm túc vSn ự/ XHH y t như cỘ ph8n hóa m t sT bEnh viEn công nhẨm nâng cao chSt lư ng ch a bEnh b i ựi/u này d:n ự n m t s2 c6i thiEn v/ nguLn vTn ự8u tư, v/ hiEu qu6 ự8u tư, v/ hiEn ựKi hóa công nghE, c6i thiEn cung cách qu6n lý, tKo ự ng l2c làm viEc và nâng cao chSt lư ng phẰc vẰ Lúc ựó, c ng ựLng sỚ có nh ng bEnh viEn tTt hơn ựI phẰc vẰ bEnh nhân tTt hơn Nh ng nơi này không cung cSp dQch vẰ miỚn phắ nhưng Chắnh ph+ có thI phát thO b6o hiIm y t miỚn phắ cho ngư i nghèo ựI h1 có quy/n ti p c*n

và ựư c hư ng dQch vẰ khám ch a bEnh tTt hơn Ông cho rẨng các kho6n chi này có lỚ còn ắt hơn các kho6n bù lY tẶ ngân sách dành cho các bEnh viEn công Hơn n a cách thCc ti n hành này sát h p v!i mẰc tiêu công bẨng hơn, vì phù h p v!i nguyên tVc kh6 năng ựài th1 c+a ngư i dân Ai có kh6 năng chi tr6 các chi phắ ch a bEnh thì sỚ ph6i t2 chi tr6, nhà nư!c chỔ giúp ự\ nh ng ựTi tư ng th*t s2 c8n ự n Như v*y, XHH cũng sỚ tác ự ng tắch c2c ự n hiEu qu6 và ự ng l2c, tKo nên khác biEt và ti n

b Con ngư i sỚ làm viEc siêng năng hơn, hiEu qu6 hơn, ựLng vTn ựư c sỜ dẰng hiEu qu6, tKo ra nhi/u c+a c6i dQch vẰ hơn v!i chSt lư ng cao hơn

đ/ tài cũng tán thành quan ựiIm trao cho tư nhân cung cSp m t sT dQch vẰ

mà tẶ trư!c t!i nay v:n thu c khu v2c nhà nư!c đó là m t ựi/u bình thư ng trong

cơ ch thQ trư ng, n u thQ trư ng làm tTt, hãy đI thQ trư ng làm ðI cho thQ trư ng đCng ra cung cSp khơng ph6i nhà nư!c b[ m-c và tƒ chTi trách nhiEm, ngư c lKi, nhà nư!c v:n chQu trách nhiEm cung cSp nhưng v/ cách thCc cung cSp cĩ thI thuê

tư nhân ho-c tKo cơ ch khuy n khích tham gia tư nhân tham gia cịn nhà nư!c đĩng vai trị là ngư i qu6n lý, giám sát Ngân sách c+a m t quTc gia đang phát triIn như ViEt nam là cĩ hKn, khơng thI đ6m đương viEc chăm sĩc sCc khoO cho g8n 90 triEu dân Trong sT g8n 90 triEu dân đĩ, ph8n l!n là ngư i nghèo, m t b ph*n khơng nh[

là các gia đình cĩ cơng v!i đSt nư!c (và h1 cũng khơng gi8u) Ngân sách nhà nư!c dành đI lo cho các đTi tư ng này Vì v*y, viEc m t b ph*n dân cư cĩ đi/u kiEn kinh t ph6i tr6 ti/n cho dQch v‚ y t h1 dùng cũng là đi/u bình thư ng Hơn n a, đi/u đĩ phù h p v!i nguyên tVc cơng b†ng d1c trong chăm sĩc sCc khoO “Cơng b†ng d1c là đTi x– khác nhau v!i nh ng ngư i khác nhau nh†m gi6m b!t s2 khác biEt ban đ8u”, cịn cơng b†ng ngang là đTi x– như nhau v!i nh ng ngư i như nhau, khơng phân biEt gi!i tính, màu da hay tơn giáo ”[70] Hai ngư i cĩ cùng tình trKng bEnh t*t vào viEn Theo nguyên tVc cơng b†ng ngang, h1 đư c đi/u trQ như nhau Tuy nhiên, m t ngư i thì quá nghèo đI tr6 ti/n viEn phí, m t ngư i thì đ+ kh6 năng tài chính cho kho6n chi tr6 đĩ Ngân sách nhà nư!c khơng đ+ cho c6 hai nên đành kêu g1i ngư i giàu đĩng ti/n, cịn ph8n ngân sách ít [i s• đư c dùng mi•n gi6m viEn phí cho ngư i nghèo Chăm sĩc sCc khoO cũng là m t dKng dQch v‚, viEc ngư i

cĩ ti/n tr6 ti/n cho dQch v‚ mình đư c hư ng đI cĩ đư c s2 hài lịng v/ bEnh t*t là

h p lý[41]

Ti n s… Nguy•n Quang A [1] lKi khai thác XHH y t dư!i khía cKnh h p tác cơng tư khi cho r†ng XHH y t ViEt Nam hiEn nay đang đư c ti n hành giTng v!i khái niEm "h p tác cơng tư" [publicUprivate partnership U PPP] ch+ y u liên quan

đ n vSn đ/ phân cơng gi a chính quy/n và xã h i (hay ngư i dân nĩi chung) trong cung Cng dQch v‚ và cSp tài chính cho các dQch v‚ đĩ Tuy nhiên, theo NghQ đQnh 90

CP c+a Chính ph+ thì m6ng mang màu sVc “h p tác cơng tư” ch‘ là m t ph8n c+a

n i dung XHH, ngồi ra, nghQ đQnh cịn nhSn mKnh các n i dung chăm sĩc sCc khoO cho ngư i nghèo, huy đ ng s2 tham gia c+a các ban ngành đồn thI, các t“ chCc xã

h i và các cá nhân

đ/ tài nhà nư!c v/ ỘNghiên cCu th2c trKng và xây d2ng mô hình huy ự ng

xã h i th2c hiEn XHH y t ự6m b6o công bẨng và hiEu qu6 trong chăm sóc sCc kh[e nhân dânỢ c+a ViEn chi n lư c và chắnh sách y t [8] lKi nhSn mKnh góc ự khác c+a XHH y t , ựó là s2 tham gia c+a c ng ựLng trong CSSK nhân dân như h gia ựình trLng cây thuTc nam, các cá nhân t2 chăm sóc sCc kh[e b6n thân, hay công tác KCB cho ngư i nghèo đây cũng chắnh là quan ựiIm ch+ ựKo c+a ThC trư ng b y

t NguyỚn Văn Thư ng [58] khi cho rẨng: ỘQuan ựiIm, n i dung cơ b6n c+a viEc xã

h i hoá công tác chǎm sóc và b6o vE sCc kh[e nhân dân bao gLm: Huy ự ng s2 tham gia ngày càng nhi/u c+a nhân dân và s2 phTi h p liên ngành dư!i s2 lãnh ựKo c+a các cSp uỊ đ6ng, chắnh quy/nỢ

Như v y, n i hàm c a XHH y t4 ựư c các nghiên c u khai thác Z nhi=u khắa c8nh Mki khắa c8nh ựó ự=u có nhUng ý nghĩa nh>t ự(nh nhưng chúng không ph6i là toàn b n i dung XHH MWt khác, thu t ngU XHH l8i ựang gây tranh lu n nhi=u

V1 các nghiên c(u ự5i m6i qu n lý và t5 ch(c cung (ng d8ch v9 y t

đã có khá nhi/u nghiên cCu v/ ựỘi m!i qu6n lý và tỘ chCc cung Cng dQch vẰ công nói chung hay dQch vẰ y t nói riêng Nh ng nghiên cCu này nói chung chỔ ra tắnh tSt y u c+a viEc ựỘi m!i viEc qu6n lý và cung Cng dQch vẰ công, dQch vẰ y t bẨng phương thCc XHH Tác gi6 NguyỚn Trắ Hòa [30] t*p trung vào viEc làm rõ dQch vẰ công nào có thI XHH còn dQch vẰ công nào thì không Theo ông, nhóm dQch vẰ công ự-c biEt thu c ự c quy/n c+a nhà nư!c như an ninh quTc phòng, phòng cháy

ch a cháy hay ngoKi giaoẦ thì tuyEt ựTi không ựư c XHH Còn ựTi v!i nhóm dQch vẰ công khác mà ngư i dân thư ng dùng miỚn phắ hai tr6 m t ph8n chi phắ như y t , giáo dẰcẦthì có thI XHH Hay nói cách khác, dQch vẰ công có tắnh phẰc vẰ như y t thì có thI XHH, còn dQch vẰ công thu c v/ chCc năng cai trQ, có nh ng ự-c ựiIm như ựáp Cng nhu c8u chung c+a xã h i, không thI chTi tẶ, là sC mEnh c+a nhà nư!c, không thI +y quy/n, không vì l i nhu*nẦ thì không ựư c XHH

Nghiên cCu c+a đinh Văn Ân và Hoàng Thu Hòa [3] ựã chỔ ra tắnh tSt y u ph6i ựỘi m!i dQch vẰ công, trong ựó có y t Tác gi6 khẩng ựQnh, nh ng th*p kỊ qua, trong lĩnh v2c cung Cng dQch vẰ công, nhà nư!c ựã tr2c ti p ti n hành quá nhi/u

hoKt ñ ng mà l• ra có thI chuyIn giao m t ph8n cho thQ trư ng hay xã h i dân s2 ViEc nhà nư!c ôm ñLm quá mCc các dQch v‚ công s• không ñưa ñ n m t xã h i phát triIn Tác gi6 ñã ñ/ nghQ c8n ph6i ñ™y mKnh s2 tham gia c+a khu v2c phi nhà nư!c trong cung Cng dQch v‚ công V!i lĩnh v2c y t ñó chính là phát triIn y t tư nhân như

là m t cách thCc tKo ra s2 cKnh tranh ñI nâng cao chSt lư ng y t tKi các cơ c công

và cung Cng thêm dQch v‚ cho ngư i s– d‚ng S2 tham gia c+a các t“ chCc xã h i dân s2 cũng ñư c tác gi6 nhSn mKnh v!i các hoKt ñ ng như tham gia b“ sung hoàn thiEn chính sách c+a nhà nư!c, th2c hiEn vai trò b6o vE l i ích ngư i tiêu dùng…

M t cách c‚ thI hơn v!i lĩnh v2c y t , PGS Ngô Toàn ðQnh [25] ñã kh¦ng ñQnh ph6i ñ“i m!i cơ ch qu6n lý bEnh viEn công b†ng viEc XHH hoKt ñ ng KCB Ông ñã ch‘ ra rSt nhi/u bSt c*p trong qu6n lý kinh t c+a bEnh viEn và g i ý các gi6i pháp XHH ñI khVc ph‚c nh ng hKn ch ñã nêu như: Thành l*p bEnh viEn bán công, khoa bán công và t“ chCc KCB ngoài gi ; Thu ñ+ viEn phí ñTi v!i bEnh nhân vư t tuy n và bEnh nhân KCB theo yêu c8u Tuy nhiên, nh ng hKn ch c+a chính nh ng gi6i pháp này lKi chưa ñư c ñ/ c*p

Nghiên cCu c+a tác gi6 Nguy•n Hoài Nam [41] k t lu*n: XHH y t là yêu c8u cSp bách c+a Nhà nư!c và toàn dân và ch‘ có XHH, n/n y t m!i có ñi/u kiEn

ñI phát triIn Ông ñã g i ý các cơ ch th2c hiEn XHH như phát triIn các bEnh viEn

tư, cung cSp dQch v‚ y t theo yêu c8u (phân biEt y t ph‚c v‚ và y t dQch v‚) và ña dKng hóa b6o hiIm y t

ð]i m7i cung ng d(ch v$ công trong ñó có y t4 ñư c nhi=u nghiên c u ñ= c p ñ4n như m t s t>t y4u Tuy nhiên, phương th c ñ]i m7i ñư c ñ= c p ch y4u gnn v7i vi&c phát tri;n khu v.c y t4 ngoài công l p còn vi&c huy ñ ng ngu0n l.c tài chính t

s ñóng góp c a b6n thân hay gia ñình ngưTi b&nh thì chưa ñư c ñ= c p nhi=u

Các nghiên c(u v1 th c tr*ng và gi i pháp xã h i hóa y t

ð/ tài cSp Nhà nư!c v/ huy ñ ng xã h i th2c hiEn XHH c+a ViEn chi n lư c

và chính sách y t [8] ñã ch‘ ra viEc th2c hiEn XHH y t ñã góp ph8n ñáng kI trong viEc tăng thêm nguLn tài chính cho công tác CSSK T˜ tr1ng nguLn thu tƒ viEn phí

và BHYT trong t“ng thu tài chính ngày càng tăng Qua hơn 10 năm triIn khai ch+

trương XHH y t , nhi/u loKi hình KCB ñã ñư c hình thành và ñáp Cng ngày càng tTt hơn nhu c8u CSSK ngư i dân Tuy nhiên, chính sách tài chính m!i cũng ñã khi n cho nhi/u ngư i ph6i b[ ti/n túi nên ñã gây ra m t sT vSn ñ/ bSt công b†ng trong viEc CSSK Nghiên cCu cũng ñã ch‘ ra hKn ch khác c+a công cu c XHH y t hiEn nay là tình trKng th2c hiEn XHH không ñLng ñ/u theo ñi/u kiEn kinh t U xã

h i, ñQa lý c+a tƒng vùng, ch+ y u phát triIn thành thQ ViEc qu6n lý các loKi hình ngoài công l*p còn nhi/u bSt c*p Ngư i nghèo v:n còn g-p nhi/u khó khăn trong viEc ti p c*n các dQch v‚ khám ch a bEnh

V!i quan ñiIm nhSn mKnh vai trò c+a c ng ñLng trong công tác XHH, ñ/ tài nhánh [56] th2c hiEn nh ng mô hình nghiên cCu rSt c‚ thI (có ñTi chCng) v!i các hoKt ñ ng XHH y t c‚ thI như :Tăng cư ng vai trò c+a Ban CSSKBð, nâng cao hiEu qu6 hoKt ñ ng c+a trKm y t xã, tăng cư ng công tác truy/n thông giáo d‚c sCc khoO, thí ñiIm khám ch a bEnh BHYT tKi xã, xây d2ng t+ thuTc mi•n phí cho ngư i nghèo, xây d2ng vư n cây thuTc nam, hY tr m t sT trang thi t bQ, tài liEu cho trKm y t Nh ng hoKt ñ ng này th2c s2 thu hút ñư c s2 tham gia c+a c ng ñLng và mang lKi l i ích thi t th2c cho c ng ñLng Tƒ ñó ñ/ tài ñã có nhi/u ki n nghQ gi6i pháp cho viEc th2c hiEn XHH y t các ñQa phương như c8n có hư!ng d:n hoKt ñ ng và quy ch làm viEc c‚ thI cho Ban CSSK; ð6ng U˜U UBND cSp cơ s th2c s2 "vào cu c"; nâng cSp cơ s , trang thi t bQ cho trKm y t ; có kinh phí KCB cho ngư i nghèo; ñưa KCB BHYT ñ n TYT các xã mi/n núi; huy ñ ng c ng ñLng trLng và s– d‚ng cây thuTc nam…

V!i quan ñiIm XHH y t là huy ñ ng s2 tham gia ngày càng nhi/u c+a nhân dân và s2 phTi h p liên ngành vào viEc th2c hiEn các m‚c tiêu y t , tác gi6 Nguy•n Văn Thư ng [58] ñã ñ/ c*p t!i nhi/u gi6i pháp th2c hiEn XHH y t như (i) s–a ñ“i

ch ñ thu viEn phí cho phù h p v!i các thay ñ“i v/ kinh t , xã h i hiEn nay; (ii) s–a ñ“i mCc phí BHYT cho phù h p v!i giá viEn phí, ña dKng hoá các mCc ñóng góp, th2c hiEn các cơ ch chi tr6 thích h p; (iii) t“ chCc tTt viEc KCB cho ngư i nghèo;

(iv) triIn khai chương trình "nâng cao ch>t lư ng công trình v& sinh gia ñình,

phòng ch*ng d(ch ch ñ ng" r ng rãi cơ s ; (v) ban hành các chính sách, hành

lang pháp lý ựI thúc ựỎy viEc ựa dKng hoá các loKi hình chǎm sóc sCc kh[e, cho phép các bEnh viEn tư, bEnh viEn liên doanh và 100% vTn nư!c ngoài hoKt ự ng ho-c cho phép liên doanh ho-c cỘ ph8n hóa tẶng ph8n gi a tỘ chCc, cá nhân có vTn v!i bEnh viEn nhẨm ự8u tư nâng cSp kẦ thu*t cao trong chỎn ựoán và ựi/u trQ trong tẶng khoa; cho phép nghiên cCu thành l*p các xắ nghiEp dư c phỎm tư nhân ho-c cỘ ph8n hoá

đánh giá khái quát thành qu6 10 năm th2c hiEn XHH y t , nghiên cCu: Ộ đỘi m!i cung Cng dQch vẰ công ViEt namỢ[3] ựã ự/ c*p nh ng thành qu6 cơ b6n c+a công cu c XHH y t bao gLm: (i) M r ng và ựa dKng hóa các hoKt ự ng b6o vE, CSSK nhân dân, (ii) c+ng cT và phát triIn hE thTng y t công l*p, (iii) phát triIn BHYT và (iv) ựa dKng hóa các loKi hình KCB TẶ ựó, nghiên cCu ự/ xuSt các gi6i pháp tăng cư ng XHH y t như tăng ự8u tư NSNN cho y t ; tăng cư ng chuyIn giao cho các tỘ chCc, cá nhân ngoài công l*p th2c hiEn các nhiEm vẰ ngoài chuyên môn, kẦ thu*t y t ; phát triIn BHYT; xóa b[ ự c quy/n trong xuSt nh*p khỎu, s6n xuSt và cung Cng thuTc ch a bEnh và trang thi t bQ y t Ầ

Nói chung, th.c tr8ng c a vi&c th.c hi&n XHH y t4 thưTng ựư c ự= c p m t cách chung chung còn nhUng gi6i pháp XHH y t4 ch y4u hư7ng t7i vi&c huy ự ng ngu0n l.c tài chắnh cho ngành y, tuy nhiên s tham gia ch ự ng c a ngưTi dân

trong vi&c CSSK nhân dân cũng ựã ựư c ự= c p

V1 các phương th(c huy ự ng ngu>n l c tài chắnh c3a XHH y t

Y t tư nhân

V!i trào lưu gi6i quy t tắnh hiEu qu6 trong chăm sóc y t , YTTN bVt ự8u xuSt hiEn nhi/u các quTc gia và ựư c coi như m t gi6i pháp quan tr1ng huy ự ng nguLn l2c c+a nhân dân phẰc vẰ s2 nghiEp y t thông qua ự8u tư c+a khu v2c này

Nghiên cCu c+a tác gi6 TrQnh Hòa Bình [7] t*p trung vào vSn ự/ tài chắnh cho các bEnh viEn tư ViEt nam hiEn nay cũng như tắnh công bẨng và kh6 năng ti p c*n dQch vẰ CSSK tKi các bEnh viEn này Nghiên cCu này chỔ ra rẨng YTTN có tTc

ự phát triIn mKnh mỚ và ựáp Cng nhu c8u ựa dKng c+a ngư i dân Tuy nhiên nhóm này không ựư c hư ng nh ng ưu ựãi c8n thi t, ự-c biEt là ưu ựãi v/ tài chắnh, ựi/u

này càng làm tăng thêm tính bSt bình ñ¦ng trong CSSK gi a các nhóm thu nh*p

Tƒ ñó, tác giá khuy n cáo các chính sách c8n th2c hiEn nh†m thúc ñ™y s2 phát triIn c+a các bEnh viEn tư như các chính sách khuy n khích v/ tài chính, chính sách giá chính sách ñSt ñai… Cũng v/ ñ/ tài YTTN nhưng tác gi6 Tr8n Quang Trung [66] lKi t*p trung vào YTTN Hà n i, nơi có m*t ñ các cơ s YTTN cao Tác gi6 ñã ch‘ ra

nh ng ưu ñiIm n“i b*t c+a YTTN như ñáp Cng nhu c8u KCB c+a g8n m t n–a sT bEnh nhân trong toàn thành phT, ñáp Cng nhu c8u ña dKng c+a m1i t8ng l!p nhân dân v!i chSt lư ng ph‚c v‚ cao Tuy nhiên, k t qu6 ñi/u tra c‚ thI c+a nghiên cCu cũng ñã ch‘ ra tình hình cơ s v*t chSt nghèo nàn, ch*t ch i c+a các phòng khám (do hKn ch v/ m-t b†ng, suSt ñ8u tư cao…) Nhi/u ñơn vQ còn vi phKm các quy ch chuyên môn, quy ch v/ giá…

S Bennett [91] ñã gi!i thiEu xu hư!ng phát triIn YTTN các nư!c ñang phát triIn cùng nh ng phân tích v/ ñ ng l2c phát triIn cho khu v2c này Ông kh¦ng ñQnh, YTTN là m t tLn tKi tSt y u ñTi v!i các quTc gia ñang phát triIn do hKn ch v/ nguLn l2c nhưng ông cũng ch‘ ra th2c trKng v/ nh ng ñe d1a nghiêm tr1ng c+a phương thCc tài chính y t này t!i tính công b†ng và hiEu qu6 trong CSSK nhân dân Dư!i góc ñ lý thuy t, tác gi6 Alexander S Preker và April Harding [76] ñã phân tích rSt chi ti t nh ng căn cC khoa h1c ñI lý gi6i s2 có m-t c+a nhà nư!c trong nhi/u lĩnh v2c y t nhưng ông cũng ch‘ ra s2 h p lý c+a khu v2c tư nhân trong các hoKt ñ ng như KCB, cung cSp dQch v‚ ph‚ tr hay các hoKt ñ ng CSSK gián ti p B6o hiIm y t

Michel Grignon và PhKm Huy Dũng [40] ñã coi BHYT như m t gi6i pháp cơ b6n nâng cao kh6 năng ti p c*n dQch v‚ y t cho ngư i dân ñLng th i ñ6m b6o tài chính cho mKng lư!i y t ViEt Nam Hai ông ñã ñưa ra khuy n nghQ ph6i th2c hiEn BHYT toàn dân, BHYT d2a vào c ng ñLng và nâng cao kh6 năng thanh toán dQch v‚ cho ngư i nghèo Arhin [78] và Melitta Jakab, Chitra Krishnan [86] cũng hoàn toàn ñLng tình v!i quan ñiIm ph6i phát triIn cơ ch tài chính y t d2a vào c ng ñLng và cho ñây là cách tTt nhSt ñI ngư i nghèo, ngư i dân nông thôn có thI ti p c*n v!i dQch v‚ y t thay vì ch‘ bi t ñ n hiEu thuTc ñI mua thuTc không có ñơn c+a

bác s… khi ñau Tm Claude Evin [17] nhSn mKnh; ch‘ có cơ ch tr6 trư!c chi phí (BHYT) m!i có thI ñ6m b6o tính công b†ng trong ti p c*n dQch v‚ y t Ông cũng ch‘ ra nhi/u r+i ro n u cơ ch BHYT này ñư c trao cho tư nhân ñ6m nhiEm, ñó là ngư i không có ti/n mua BHYT s• bQ b[ rơi, các công ty b6o hiIm vì ñ ng cơ l i nhu*n s• l2a ch1n r+i ro ñI b6o hiIm và thu phí cao và hKn ch s2 l2a ch1n c+a ngư i ñư c b6o hiIm trong viEc l2a ch1n bác s… tư hay bEnh viEn

Nhi/u tác gi6 khác chSp nh*n BHYT như m t gi6i pháp tài chính y t tTt nhSt ñ6m b6o tính công b†ng và hiEu qu6 và ñi tìm hiIm kinh nghiEm quTc t ñI hoàn thiEn cơ ch này v!i các bài h1c b“ ích ñư c rút ra (xin xem c‚ thI tKi m‚c kinh nghiEm quTc t v/ BHYT)

ViEn phí

Dyna ArhinUTenkorang [81] ñã có nhi/u phân tích sâu sVc dư!i góc ñ lý thuy t c+a tác ñ ng chính sách thu (m t ph8n) viEn phí Ông ñã ch‘ ra, do tính không co giãn c+a c8u v/ dQch v‚ CSSK ñTi v!i giá nên chính sách này ñã làm cho chi tiêu y t tƒ ti/n túi ngư i dân tăng, 6nh hư ng t!i viEc tiêu dùng hàng hóa và dQch v‚ khác Bên cKnh ñó, nghiên cCu cũng s– d‚ng các lý thuy t kinh t y t ñI chCng minh k t c‚c c+a chính sách viEn phí là tăng nguLn tài chính cho y t nhưng cũng tăng c6 tính bSt công b†ng và phi hiEu qu6 trong s– d‚ng nguLn l2c

Cùng v!i các c ng s2, GS PhKm Huy Dũng [21] ñã có nghiên cCu phân tích các tác ñ ng c+a viEc th2c hiEn chính thu viEn phí nói chung và ñánh giá 6nh hư ng c+a nó ñTi v!i ngư i nghèo b†ng phương pháp nghiên cCu mô t6 cVt ngang tKi bTn t‘nh Nghiên cCu ñã ch‘ ra r†ng chSt lư ng chăm sóc y t cho ngư i nghèo kém hơn

so v!i chSt lư ng c+a các bEnh nhân tr6 ti/n Vì v*y, nhóm nghiên cCu ñã ñưa ra khuy n nghQ: Chính sách thu viEn phí nên ti p t‚c th2c hiEn nhưng viEc tăng viEn phí c8n ph6i ñư c cân nhVc thêm và ñ-c biEt ph6i quan tâm hơn n a t!i chính sách mi•n gi6m viEn phí Tác gi6 Tr8n Thu Th+y [59] cũng kh¦ng ñQnh, thu viEn phí là

m t trong nh ng gi6i pháp tài chính y t mà nhi/u nư!c trên th gi!i ñã và ñang áp d‚ng nh†m gi6m b!t gánh n-ng v/ tài chính và b“ sung cho nguLn ngân sách còn hKn ch c+a Nhà nư!c cho hoKt ñ ng y t B†ng phương pháp nghiên cCu ñQnh tính,

tác gi6 ñã ñánh giá tình hình thu m t ph8n viEn phí theo NghQ ñQnh 95UCP và ñưa ra

k t lu*n v/ nh ng k t qu6 cùng nh ng tLn tKi và thách thCc c+a viEc th2c hiEn chính sách này như mCc thu viEn phí thSp, t˜ lE trích thư ng tƒ viEn phí chưa h p lý hay bEnh viEn g-p khó khăn trong viEc xác ñQnh ñTi tư ng nghèo ñI mi•n gi6m viEn phí

Các phương thCc huy ñ ng tài chính y t khác

Vr phương án tài chính ckng ñ<ng: Cách này ñư c WHO và UNICEF gi!i

thiEu và khuy n cáo s– d‚ng tƒ năm 1988 [48] HiEn nay nó hay ñư c s– d‚ng các nư!c ñang phát triIn như Thái Lan, Philíppin, Công gô, Nigiêria, Guatemala… Phương thCc này ñư c th2c hiEn g8n giTng như b6o hiIm t2 nguyEn nhưng có m t

sT nét khác cơ b6n: M-c dù cũng là ñóng góp t2 nguyEn nhưng thay vì công ty b6o hiIm ñCng ra t“ chCc, hình thCc này ñư c th2c hiEn dư!i hình thCc c ng ñLng t2 qu6n lý (có thI là chính quy/n s tKi), ho-c ñư c t“ chCc b i các t“ chCc phi l i nhu*n ðI tránh trư ng h p l2a ch1n ngư c, qu… thư ng huy ñ ng s2 tham gia c+a c6 gia ñình MCc phí nhSt ñQnh ñư c áp d‚ng cho các h gia ñình và n u là các h gia ñình nghèo thì thư ng ñư c các t“ chCc tƒ thiEn hY tr phí ñóng góp.Qu… thư ng hư!ng t!i viEc khuy n khích các thành viên CSSKBð và qu… nh*n ñư c s2

hY tr tài chính tƒ chính ph+

Tài kho6n ti)t ki m y t): Hình thCc này ñư c áp d‚ng ph“ bi n m t sT

nư!c như Singapore, M…, HLng Kông và Malaysia [90] Các cá nhân bu c ph6i dành m t kho6n thu nh*p (mi•n thu ) nhSt ñQnh g–i vào m t tài kho6n Tài kho6n này ch‘ ñư c s– d‚ng cho nh ng chi phí y t c+a cá nhân N u mCc ti t kiEm ñó

vư t qua m t ngư\ng nhSt ñQnh thì cá nhân có thI rút sT ti/n dư dành cho các m‚c ñích khác Trong trư ng h p sT ti/n trong tài kho6n không ñ+ chi cho viEc KCB thì công ty ho-c chính ph+ s• tr6 trư!c ph8n thi u h‚t này và cá nhân s• có trách nhiEm

ti t kiEm tr6 sau Trong trư ng h p cá nhân ch t mà v:n còn ti/n trong tài kho6n thì ph8n tài s6n ñó s• thu c v/ ngư i thân trong gia ñình Hình thCc này ñư c khuy n cáo nên dùng cho ñTi tư ng có thu nh*p cao, nh ng ngư i làm viEc trong khu v2c thQ trư ng lao ñ ng chính thCc, ñư c tr6 lương qua tài kho6n Nó s• khó có thI áp d‚ng các nư!c ñang phát triIn hay các khu v2c thQ trư ng lao ñ ng phi chính

thCc Hơn n a, hình thCc này cũng không khuy n khích ñư c ý thCc phòng bEnh ban ñ8u

Nói chung, vi&c huy ñ ng thêm s ñóng góp c a ngưTi dân cho lĩnh v.c CSSK là ñi=u ph] bi4n Z nhi=u qu*c gia Tuy nhiên, Z các nư7c phát tri;n thì thưTng là hình th c huy ñ ng tr6 trư7c (BHYT hay tài kho6n ti4t ki&m y t4) Còn Z các nư7c ñang phát tri;n thì ch y4u là huy ñ ng qua vi&c ngưTi b&nh ñóng m t ph<n vi&n phí nhưng phương th c này cũng ñã ñư c các nghiên c u chr ra rsng chúng có nhi=u như c ñi;m YTTN cũng có mWt Z r>t nhi=u qu*c gia nhưng cũng ñang b( các nghiên c u nghi ngT v= kh6 năng ñ6m b6o tính công bsng và hi&u qu6 c a chúng

6.2 NhBng n i dung chưa ñư&c ñ1 c p hoCc còn mâu thuFn

Cho dù có khá nhi/u nghiên cCu v/ XHH y t v!i nh ng ñóng góp to l!n, và

có ý nghĩa tham kh6o quan tr1ng cho lu*n án trong quá trình th2c hiEn, tuy nhiên,

nh ng nghiên cCu này còn có hKn ch hay kho6ng trTng chưa ñư c ñ/ c*p m t sT khía cKnh sau:

ThC nhSt, v/ thu*t ng XHH y t , mYi nghiên cCu ñ/ c*p, lý gi6i thu*t ng này m t khía cKnh, trong khi th2c t ñang tLn tKi nhi/u ý ki n trái chi/u ði/u ñó d:n t!i h*u qu6 là ngư i ñ1c n u không có s2 am hiIu th2c s2 sâu sVc v/ XHH y t s• d• bQ rơi vào tình trKng phân vân không hiIu ñâu là ñúng ñâu là sai Ho-c n u h1

có bQ thuy t ph‚c b i m t quan ñiIm nào ñó v/ XHH y t thì cũng d• bQ rơi vào trư ng h p “th8y bói xem voi” ð n nay, dư ng như chưa có m t nghiên cCu nào t“ng h p, phân tích ñ8y ñ+ v/ các quan niEm v/ XHH, XHH y t hay v/ nguLn gTc xuSt xC c+a thu*t ng này ñI có thI cho ngư i ñ1c m t cái nhìn ña chi/u và chính xác v/ XHH y t

ThC hai, các nghiên cCu thư ng ch‘ t*p trung vào m t m6ng nào ñó c+a XHH y t trong khi n i hàm c+a thu*t ng này không ñư c làm rõ nên rSt d• gây ra nhi/u hiIu nh8m như XHH y t thư ng bQ ñánh ñLng v!i tư nhân hóa hay c“ ph8n hóa S2 hiIu nh8m này có thI d:n t!i nh ng tác ñ ng tai hKi như th2c hiEn ch+ trương c+a nhà nư!c không ñúng hay s2 chTng ñTi ch+ trương XHH y t c+a nhà nư!c tƒ phía ngư i dân

ThC ba, Nh ng nghiên cCu nh[ và c‚ thI tuy rSt có ý nghĩa trong m t bTi c6nh nào ñó, nhưng XHH y t là m t gi6i pháp t“ng thI nên c8n có s2 nghiên cCu v/ vSn ñ/ này m t cách t“ng quát trong mTi liên hE gi a các phương thCc XHH y t

ThC tư, n i dung cơ b6n c+a XHH y t là huy ñ ng nguLn l2c tài chính cho ngành y, tCc XHH y t mang trong nó các vSn ñ/ kinh t Vì v*y, c8n có các phân tích tích kinh t y t bài b6n ñI các phân tích, ñánh giá hay khuy n nghQ th2c s2 có

cơ s kinh t y t

7 NHCNG ðÓNG GÓP M•I CeA LU N ÁN

Nh9ng ñóng góp m•i vr m t hqc thuyt, lý luyn

V*n d‚ng lý thuy t kinh t y t (Health economics), lu*n án ch‘ ra r†ng thQ trư ng dQch v‚ chăm sóc sCc kh[e ViEt Nam hiEn nay không th[a mãn nh ng tiêu chí c+a thQ trư ng cKnh tranh hoàn h6o XuSt phát tƒ ñ-c thù sCc kh[e, dQch v‚ CSSK và s2 phân tích các thSt bKi c+a thQ trư ng y t , lu*n án xây d2ng hE thTng 16 nguyên tVc

mà cơ ch y t c8n ñ6m b6o ñI ñKt m‚c tiêu CSSK công b†ng và hiEu qu6 HE thTng các nguyên tVc này ñư c lu*n án s– d‚ng ñI phân tích, ñánh giá bTn phương thCc xã

h i hóa y t cơ b6n hiEn nay Tuy nhiên chúng có thI ñư c s– d‚ng trong ñánh giá toàn hE thTng y t hay các b ph*n cSu thành c+a nó (ñ-c biEt là tài chính y t ), theo các m‚c tiêu nghiên cCu khác nhau

V/ khía cKnh lý thuy t, lu*n án ch‘ ra r†ng không có m t phương thCc XHH y

t nào có thI th[a mãn ñLng th i c6 16 nguyên tVc ñó tCc không thI có m t phương thCc XHH y t nào th2c s2 hoàn h6o

Nh9ng phát hi n và ñr xu‘t m•i rút ra ñư…c t“ k)t qu6 nghiên cpu, kh6o sát cna luyn án

Phân tích th2c t v!i các con sT minh h1a c‚ thI ñã chCng minh ñư c lu*n ñiIm lu*n án nêu trong ph8n lý thuy t: c6 bTn phương thCc XHH y t ñ/u không thI th[a mãn tSt c6 các nguyên tVc, trong ñó:

U B6o hiIm y t có sT ñiIm th[a mãn cao nhSt và cũng ít vi phKm nhSt

U Liên doanh liên k t và khám ch a bEnh theo yêu c8u có sT ñiIm th[a mãn thSp trong khi sT ñiIm vi phKm cao nên t“ng ñiIm là thSp nhSt

U Phát triIn hE thTng y t tư nhân có sT ñiIm th[a mãn rSt cao nhưng ñiIm vi

phKm cũng cao

U Thu m t ph8n viEn phắ có sT ựiIm vi phKm thSp và ựiIm th[a mãn cũng thSp

TẶ k t qu6 ựó lu*n án ự/ xuSt: b6o hiIm y t là phương thCc ưu viEt nhSt c8n t*p trung phát triIn C8n thi t ph6i phát triIn hE thTng y t tư nhân nhưng nhà nư!c ph6i có các biEn pháp qu6n lý ch-t chỚ ựI hKn ch các vi phKm c+a khu v2c này Phương thCc liên doanh liên k t và khám ch a bEnh theo yêu c8u c8n ph6i si t ch-t qu6n lý, có thI ti n t!i xóa b[ ViEn phắ là phương án tình th c8n duy trì trong ựi/u kiEn nguLn l2c hiEn nay có hKn nhưng tẶng bư!c thay th bẨng cơ ch b6o hiIm y

t toàn dân Trên cơ s ựó, lu*n án ự/ xuSt hE thTng gi6i pháp nhẨm th2c hiEn thành công ch+ trương xã h i hóa y t

8 KKT CEU LU N ÁN

Ngoài ph8n m ự8u, k t lu*n và 17 phẰ lẰc, lu*n án gLm 174 trang, trong ựó

có 6 sơ ựL, 14 hình, h p và 22 b6ng Lu*n án k t cSu thành 3 chương như sau: Chương 1: Nh ng vSn ự/ cơ b6n v/ xã h i hóa y t

Chương 2: Th2c trKng công tác xã h i hóa y t ViEt Nam

Chương 3: M t sT gi6i pháp nhẨm hoàn thiEn chắnh sách xã h i hóa y t ViEt Nam

Ba chương này có mTi quan hE lôgic ựI th2c hiEn mẰc tiêu nghiên cCu ựã nêu theo sơ ựL tóm tVt cSu trúc nghiên cCu sT 0.2 sau:

Sơ ự< 0.2: Tóm t:t cỔu trúc nghiên cpu

đi/u kiEn th2c hiEn các gi6i pháp

đánh giá thlc trỢng

Kinh

nghiEm

quTc t

Bài h1c kinh nghiEm cho ViEt nam

Xây dlng

h thẬng nguyên t:c

Chương 1 NHCNG VEN ðF LÝ LU N CƠ B N VF XÃ HJI HOÁ Y TK

1.1 TLNG QUAN NGHIÊN CNU VF THU T NGC XÃ HJI HOÁ VÀ XÃ HJI HOÁ Y TK

Xã h i hoá nói chung hay xã h i hoá y t nói riêng là thu*t ng ñư c các nhà nghiên cCu ñ/ c*p t!i v!i nh ng luLng quan ñiIm rSt khác nhau, th*m chí trái chi/u nhau Chính vì v*y, viEc tìm hiIu, phân tích và ñưa ra m t cái nhìn chính xác v/ c‚m tƒ này là m t n i dung quan tr1ng c+a lu*n án

1.1.1 Theo ngu>n g$c ngôn ngB

Trư!c th2c t có nhi/u cách hiIu khác nhau v/ c‚m tƒ xã h i hoá, nhi/u nghiên cCu ñã ñưa ra ý ki n c+a mình v/ c‚m tƒ này xuSt phát tƒ ý nghĩa c+a chúng trong cách s– d‚ng c+a các ngôn ng khác

Trong ti ng Anh, tƒ socialize có h*u tT “Uize” bVt nguLn tƒ h*u tT “Uiser”, “Uizare”, “Uizein” trong ti ng Pháp c“, ti ng Latin và ti ng Hi LKp; dQch ra ti ng ViEt,

nó mang nghĩa “hóa” ”Khi ñ-t m t tính tƒ/danh tƒ trư!c tƒ “hóa”, ta bi n c‚m tƒ

ñó tr nên m t ñ ng tƒ v!i ý nghĩa bi4n ñ]i, khi4n, làm cho cái gì ñó tr nên như/là

cái tính tƒ/danh tƒ ñó [33].Ví d‚: “hiEn ñKi hóa”: làm cho tr nên hiEn ñKi ; “nhân hóa”: làm cho tr nên giTng như con ngư i Như v*y, XHH có nghĩa là làm cho tr nên giTng như xã h i, hòa nh*p vào v!i xã h i [33]

Các quan ñiIm khác xét dư!i góc ñ nghĩa ti ng Anh, Pháp cũng cho r†ng c‚m tƒ “xã h i hóa” (ti ng Pháp là socialisation) tƒ trư!c t!i nay, v:n thư ng ñư c dùng theo nghĩa “t*p thI hóa”, “ñ-t dư!i ch ñ c ng ñLng”, “qu6n lý hay ñi/u khiIn [c+a nhà nư!c] nhân danh xã h i” [36] ho-c ñ-t dư!i s2 kiIm soát c+a chính ph+ hay s h u t*p thI; luyEn cho h p v!i môi trư ng xã h i; làm cho phù h p v!i

tư tư ng và tri t lý xã h i ch+ nghĩa; quTc h u hóa [1] Theo tƒ ñiIn ti ng ViEt, XHH có nghĩa: “làm cho tr thành c+a chung c+a xã h i” v!i ví d‚ “xã h i hóa tư liEu s6n xuSt” tCc là quTc h u hóa tư liEu s6n xuSt

Các quan ựiIm trên ự/u cho rẨng cẰm tẶ XHH ựang ựư c dùng hiEn nay ViEt nam ngư c hẩn v!i nghĩa gTc Tuy nhiên, viEc dùng m t khái niEm theo nghĩa khác hẩn nghĩa thông thư ng là m t hiEn tư ng không xa lK và có tẶ cỘ xưa:

Ợnh ng khái niEm căn b6n như t2 do, dân ch+ cũng ựã tr6i qua sT ph*n như v*yỢ [1]

và cẰm tẶ XHH ViEt nam cũng ựang có sT ph*n ựó

xã h i c+a các cá thI

Cách hiIu trên v/ cẰm tẶ XHH là hoàn toàn chắnh xác n u xét dư!i góc ự

xã h i h1c Tuy nhiên, m t tẶ (cẰm) tẶ thư ng có nhi/u nghĩa tương Cng v!i ch+ thI nghiên cCu hay bTi c6nh nghiên cCu khác nhau Th2c t , tẶ Ộxã h i hoáỢ có rSt nhi/u nghĩa khác nhau trong khoa h1c[43] Giáo sư đY Nguyên Phương, nguyên

B trư ng B y t khi bàn v/ khái niEm này ựã ựưa ra m t cái nhìn khái quát, trong

ựó ý nghĩa dư!i góc ự xã h i h1c ông cho rẨng chỔ là m t cách hiIu

ỘXã h i hoá là m t cẰm tẶ ựư c ựQnh nghĩa trên các tẶ diỚn c+a nhi/u ngôn

ng gLm ba ý chắnh như sau:

U đó là viEc chuyIn s h u tư thành s h u xã h i (s h u công, s h u Nhà nư!c)

U đó là viEc chuyIn tẶ m t ý thCc cá thI thành m t ý thCc xã h i ch+ nghĩa:

U đó là m t quá trình chuyIn bi n tẶ con ngư i t2 nhiên thành con ngư i xã

h iỢ[48]

1.1.3 Ý nghĩa c3a c9m tO XHH trong các văn b n pháp quy

Trong các văn b6n pháp quy c+a ViEt nam không có m t ựQnh nghĩa hay chỔ d:n v/ ý nghĩa cẰm tẶ XHH Vì v*y, m t nghiên cCu [43] ựã ựi tìm hiIu ý nghĩa

c+a cẰm tẶ này trong m t văn b6n quan tr1ng, ựó là d2 th6o Báo cáo Chắnh tr( t8i

ð8i h i X ð6ng C ng s6n ViEt Nam (g1i tVt là D th6o) khi ñ-t trong các ng c6nh

c‚ thI và tìm thSy hai ý nghĩa c+a c‚m tƒ XHH

Tƒ “xã h i hoá” v!i ý nghĩa thC nhSt ñư c ñ-t trong hai bTi c6nh: “xã h i hoá s6n xuSt kinh doanh” và, “xã h i hoá s h u” V!i câu: “Doanh nghiEp c“ ph8n ngày càng phát triIn, tr thành hình thCc t“ chCc kinh t ph“ bi n, thúc ñ™y xã h i hoá s6n xuSt kinh doanh và s h u” XHH ñây ñư c hiIu là c“ ph8n hoá

Tƒ “xã h i hoá” v!i ý nghĩa thC hai: “ð“i m!i cơ cSu t“ chCc, cơ ch qu6n

lý phương pháp giáo d‚c theo hư!ng ‘chu™n hóa, hiEn ñKi hóa, xã h i hóa’, nâng cao chSt lư ng dKy và h1c.” Giáo d‚c là thu c trách nhiEm c+a nhà nư!c, nên

“XHH giáo d‚c v/ cơ cSu t“ chCc, cơ ch qu6n lý và phương pháp giáo d‚c” có nghĩa là bi n ph8n trách nhiEm c+a nhà nư!c thành tư nhân ho-c cùng h p tác v!i

tư nhân, tCc là tư nhân hóa (m t ph8n)

Như v*y, v!i c6 hai ý nghĩa trong doanh nghiEp hay v!i dQch v‚ công thì XHH có nghĩa tương ñương v!i tư nhân hóa Tuy nhiên, theo các văn b6n pháp quy c‚ thI thì tư nhân hóa ch‘ là m t n i dung c+a XHH: NghQ quy t 90 CP c+a Chính ph+ ban hành ngày 21/8/1997 [16] ñ/ c*p rõ:

U XHH các hoKt ñ ng giáo d‚c, y t , văn hoá là v*n ñ ng và t“ chCc s2 tham gia r ng rãi c+a nhân dân, c+a toàn xã h i vào s2 phát triIn các s2 nghiEp ñó

U XHH là xây d2ng c ng ñLng trách nhiEm c+a các t8ng l!p nhân dân ñTi v!i viEc tKo l*p và c6i thiEn môi trư ng kinh t , xã h i lành mKnh và thu*n l i cho các hoKt ñ ng giáo d‚c, y t , văn hoá mYi ñQa phương

U XHH là m r ng các nguLn ñ8u tư, khai thác các ti/m năng v/ nhân l2c, v*t l2c và tài l2c trong xã h i

U XHH không có nghĩa là gi6m nhW trách nhiEm c+a Nhà nư!c, gi6m b!t ph8n ngân sách nhà nư!c mà là ngư c lKi

Cũng trong văn b6n này, XHH ñư c Chính ph+ xác ñQnh như là m t biEn pháp ñ6m b6o công b†ng xã h i:

U Th2c hiEn XHH các hoKt ñ ng giáo d‚c, y t , văn hoá cũng là gi6i pháp quan tr1ng ñI th2c hiEn chính sách công b†ng xã h i …ph6i ưu tiên ñTi v!i ngư i

có công, ph6i tr giúp ngư i nghèo, vùng nghèo; ngư i có công, có cTng hi n nhi/u hơn, ñư c xã h i và Nhà nư!c chăm lo nhi/u hơn… Công b†ng xã h i trong viEc huy ñ ng các nguLn l2c c+a nhân dân vào các hoKt ñ ng văn hoá, xã h i

Như v*y, n i hàm c+a XHH ñư c làm rõ b†ng các văn b6n pháp quy Theo

ñó tư nhân hóa ch‘ là m t ph8n thu c khía cKnh nhà nư!c huy ñ ng thêm s2 tham gia c+a xã h i Cho dù như th , c‚m tƒ XHH các văn b6n trên v:n không ñư c s– d‚ng theo ñúng nghĩa gTc là nhi/u ngư i hay toàn xã h i chăm lo cho m t ngư i (GS.Trương ViEt DũngU trao ñ“i cá nhân) chưa nói ñ n khía cKnh khi th2c thi ngư i

ta thư ng hay t*p trung vào m t khía cKnh c+a XHH: Huy ñ ng s2 ñóng góp c+a xã

h i mà quên mSt trách nhiEm ñi kèm là chăm lo cho ngư i nghèo

1.1.4 Ý nghĩa c3a c9m tO XHH theo cách dùng tO c3a Các Mác và LêNin

Th2c t , cách dùng tƒ XHH ViEt nam ít nhi/u xuSt phát tƒ cách di•n ñKt c+a Các mác và Lê Nin nhưng v!i cách ghép tƒ khá ñ-c biEt

C‚m tƒ XHH theo cách dùng tƒ c+a Các Mác gVn v!i tư liEu s6n xuSt, hay lao ñ ng (XHH lao ñ ng, XHH tư liEu s6n xuSt ) là ñưa m t cách có hE thTng m1i loKi tư liEu s6n xuSt kinh doanh và s h u lên toàn xã h i, thành c+a chung: “S2 ti n

xa hơn n a c+a quá trình xã h i hoá lao ñ ng… thành khai thác xã h i, và do ñó, là

tư liEu s6n xuSt chung” và “S2 ti t kiEm m1i tư liEu s6n xuSt trong s– d‚ng như là

tư liEu s6n xuSt c+a lao ñ ng t*p thI, xã h i hoá”[43] V*y XHH có thI ñư c hiIu v!i ý nghĩa khái quát: XHH cái gì ñó là bi n chúng thành c+a chung, c+a xã h i Theo LêUnin, “Tƒ ‘xã h i hoá’ ch‘ biIu l khuynh hư!ng, ư!c mơ, m t bư!c s–a soKn ti n t!i ch+ nghĩa xã h i” “Xã h i hoá khác v!i tQch thu chính chY ngư i ta có thI tQch thu ch‘ v!i ‘s2 quy t tâm’, không c8n có năng l2c kiIm kê và phân phTi h p lý nh ng cái ñã tQch thu, trong khi ngư i ta không thI xã h i hoá n u thi u năng l2c ñó” T2u chung lKi c‚m tƒ XHH theo cách dùng tƒ c+a Lê U nin có hàm nghĩa: c+a chung, (chính xác hơn là s h u chung) ph‚c v‚ l i ích c ng ñLng Nói chung, m t nhà nư!c xã h i ch+ nghĩa có m‚c tiêu “xã h i hoá” s6n xuSt kinh

doanh và s h u “ñ; ph$c v$ l i ích c a toàn dân” tCc là XHH là dùng c+a c6i t*p

TRUNG c+a NHÀ NƯ|C ñI s6n xuSt kinh doanh ph‚c v‚ l i ích c ng ñLng Như v*y, theo cách hiIu c+a Lê nin, dư!i góc ñ nguLn l2c, thì “xã h i hoá” lKi ph6i

ñư c cung cSp tài chính tƒ NHÀ NƯ|C khác v!i cách hiIu c+a chúng ta là huy

ñ ng nguLn l2c c+a xã h i (c‚ thI là c+a khu v2c tư nhân)

Tóm lKi, c‚m tƒ XHH ñư c s– d‚ng trong các văn b6n pháp lý c+a ViEt nam

ít nhi/u g8n gũi v!i cách dùng tƒ c+a Marx và Lênin nhưng theo cách ghép tƒ hơi

máy móc: XHH v!i ý nghĩa “c+a c6i,nguLn l2c chung cna xã hki ñI ph‚c v‚ l i

ích c ng ñLng ” tr thành XHH y t là trách nhi m chung c+a xã h i ñTi v!i ngành

y trong khi không ph6i tƒ nào ghép v!i tƒ “c+a chung c+a xã h i” cũng có ý nghĩa, ñ-c biEt v!i tƒ “trách nhiEm” Hơn n a, th2c thi chính sách XHH ngư i ta hay nhSn mKnh vào vSn ñ/ tài chính (ñóng góp) hay ñ8u tư c+a tư nhân, ngư c v!i quan ñiIm c+a Lê nin cho r†ng XHH dùng c+a c6i t*p TRUNG c+a NHÀ NƯ|C ñI s6n xuSt kinh doanh ph‚c v‚ l i ích c ng ñLng

1.1.5 K t lu n v1 thu t ngB “Xã h i hóa y t ”

ViEc nhà nư!c huy ñ ng s2 tham gia c+a toàn xã h i vào phát triIn s2 nghiEp

y t là m t ch+ trương l!n và hoàn toàn ñúng ñVn Ch+ trương này không ph6i ch‘

ñI gi6i quy t tình trKng nhSt th i nhà nư!c thi u h‚t ngân sách mà ch+ trương ñó ñúng cho c6 sau này b i nhu c8u c+a con ngư i luôn cao hơn kh6 năng ñáp Cng c+a nguLn l2c Hơn n a, sCc khoO c+a m t cá nhân không thI ñư c ñ6m b6o ch‘ b†ng

hE thTng y t tTt Tuy nhiên, cách chúng ta g1i ch+ trương ñó là “xã h i hoá” có ph8n khiên cư\ng và không th2c s2 phù h p v!i nguLn gTc ngôn ng cũng như cách hiIu thông thư ng v/ xã h i hoá N u nói ngôn ng ch‘ là quy ư!c phát âm c+a m t c ng ñLng dân cư thì chúng ta có quy/n s– d‚ng c‚m tƒ xã h i hoá theo cách hiIu c+a chúng ta Tuy nhiên như th chúng ta ñã t2 gây khó d• cho mình trong giao ti p quTc t và gây ra nh ng ng nh*n mơ hL không ñáng có trong bTi c6nh toàn c8u hoá ñã di•n ra không ch‘ v!i kinh t mà v!i c6 văn hoá và ngôn ng cũng có s2 giao thoa

Xét dư!i khía cKnh nguLn gTc ngôn ng , cách hiIu v/ c‚m tƒ XHH c+a chúng ta không giTng v!i cách hiIu chung M‚c ñích th2c hiEn XHH m t sT dQch v‚ công c+a chúng ta là trong sáng, cách làm cũng không sai nhưng chúng ta dùng

tƒ chưa ñúng nên gây ra nhi/u s2 hiIu l8m và tranh cãi Nguy hiIm hơn, viEc dùng

tƒ sai này có thI d• dàng bQ tr‚c l i cho nh ng mưu ñL, toan tính riêng ñi ngư c lKi v!i ch+ trương tTt ñWp c+a nhà nư!c như chuyIn ñ“i hình thCc công l*p sang bán công: chi m ñoKt, s– d‚ng tài s6n c+a nhà nư!c, cung cSp các dQch v‚ cao có thu phí các bEnh viEn công trong khi các dQch v‚ này lKi ch+ y u s– d‚ng cơ s v*t chSt c+a nhà nư!c KI c6 nhi/u trư ng h p cơ quan chCc năng nói là triIn khai th2c hiEn

n i dung c+a XHH nhưng lKi ch‘ t*p trung vào tư nhân hoá, và ti n hành thu phí ñTi v!i khu v2c công mà quên ñi nh ng nhiEm v‚, chCc năng tTt ñWp c+a XHH Cách hiIu này có thI do b6n thân c‚m tƒ XHH ngay tƒ ban ñ8u khi dùng ñã không có ñQnh nghĩa mà ch‘ có m t vài dòng có thI tKm g1i là n i dung c+a XHH Vì v*y, các

cá nhân, hay kI c6 các cơ quan truy/n thông, các b ngành khi s– d‚ng c‚m tƒ này, mYi ngư i ñã khai thác m t khía cKnh theo m‚c ñích c+a mình ho-c vô tình do s2 hiIu bi t phi n diEn m t chi/u c+a mình mà gây ra nh ng cách hiIu nh8m “Các khái niEm, phKm trù không ch‘ là công c‚ làm viEc c+a các nhà khoa h1c mà nó còn

là cái khung c+a lý lu*n ñI tƒ ñó góp ph8n ñ“i m!i tư duy, nâng cao nh*n thCc N u chưa thông v/ khái niEm, phKm trù thì chưa có s2 thTng nhSt v/ nh*n thCc và chính

nó lKi là nh ng rào c6n ñ8u tiên c+a s2 phát triIn” [32]

1.2 MJT SQ VEN ðF CƠ B N VF XÃ HJI HOÁ Y TK

1.2.1 Khái ni m xã h i hóa y t

Dư!i góc ñ ñánh giá chính sách ñang th2c hiEn, lu*n án ñưa ra khái niEm xã

h i hóa y t như sau:

XHH y t4 là ho8t ñ ng có s tham gia bsng các ho8t ñ ng và s ñóng góp theo kh6 năng c a m'i thành ph<n kinh t4, m'i ngành ngh=, cá nhân và t] ch c xã

h i vào công tác chăm sóc s c khfe nhân dân nhsm ñ8t k4t qu6 cao nh>t, công bsng và hi&u qu6

S2 ñóng góp ñây không ch‘ là ñóng góp v/ tài chính, mà ñóng góp công sCc Tham gia ñây ñư c hiIu c6 hai góc ñ : cung cSp ñ8u vào và cung Cng ñ8u

ra Xét dư!i khía cKnh cung cSp ñ8u vào, không ch‘ ñơn thu8n là cung cSp tài chính như ñóng góp viEn phí, b[ ti/n ñ8u tư vào lĩnh v2c y t mà s2 tham gia cung cSp ñ8u vào còn dư!i c6 các góc ñ các cá nhân, t*p thI (nguLn nhân l2c) tham gia các

hoKt ñ ng rèn luyEn sCc khoO, vE sinh môi trư ng, công tác tuyên truy/n HoKt

ñ ng cung Cng ñ8u ra s• bao gLm huy ñ ng s2 tham gia c+a khu v2c tư nhân, các

h gia ñình vào viEc cung cSp các dQch v‚ chăm sóc sCc khoO, tƒ viEc m bEnh viEn

tư, phòng khám tư ñ n viEc trLng cây thuTc nam các h gia ñình, c‚ thI như sau:

các cá nhân hay t“ chCc NguLn nhân l2c tham gia vào lĩnh v2c y t

ðmu ra ð8u tư tài chính c+a các cá

nhân hay t“ chCc (vào viEc

cung Cng dQch v‚)

Tham gia cung Cng dQch v‚ c+a KVTN; c ng ñLng tham gia vào xây d2ng, giám sát, ph6n biEn ñTi v!i các ch+ trương, chính sách pháp lu*t v/ lĩnh v2c y t ; h gia ñình trLng cây thuTc nam; các gia ñình t2 chăm sóc ngư i bEnh; các cá nhân t2 rèn luyEn, chăm sóc sCc kh[e b6n thân

lư ng có hiIu bi t và kinh nghiEm ngh/ nghiEp tham gia các dQch v‚ CSSK dư!i s2 qu6n lý c+a Nhà nư!c, nh†m cung cSp dQch v‚ y t ngày càng thu*n tiEn cho ngư i dân và gi6m b!t sCc ép v/ ngân sách cho Nhà nư!c

(iii).T“ chCc tTt s2 tham gia tích c2c, ch+ ñ ng c+a ngư i dân trên c6 hai m-t hoKt ñ ng và ñóng góp V*n ñ ng nhân dân t2 giác tham gia các hoKt ñ ng CSSK: các phong trào vE sinh, rèn luyEn thân thI, phòng bEnh, phòng dQch, xây d2ng n p sTng văn minh, lành mKnh…Tăng cư ng s– d‚ng y h1c c“ truy/n dân t c, nuôi, trLng các loKi cây, con làm thuTc Nhân dân tham gia ñóng góp và chi tr6 cho các dQch v‚ CSSK thông qua ch ñ viEn phí

(iv).T“ chCc phTi h p liên ngành vì m‚c tiêu sCc khoO cho m1i ngư i Làm

rõ vai trò, nhiEm vẰ và tỘ chCc tTt viEc phTi h p gi a các ban ngành, ựoàn thI trong viEc chăm sóc sCc khoO ngư i dân

(v).TỘ chCc tTt viEc KCB cho ngư i nghèo Chắnh ph+ tài tr m t ph8n, ựLng

th i khuy n khắch H i ch th*p ự[, các H i tẶ thiEn, tỘ chCc qu8n chúng, tỘ chCc kinh t c+a Nhà nư!c và tư nhân ựóng góp ựI xây d2ng các quẦ tr giúp cho ngư i nghèo ựư c KCB, mua BHYT cho các gia ựình có công v!i nư!c và cho ngư i nghèo

1.2.3 đ$i tư&ng th c hi n XHH y t

ViEc CSSK nhân dân không chỔ là công viEc c+a ngành y mà còn c8n có s2 phTi h p và vào cu c c+a nhi/u ban ngành ựoàn thI khác XHH y t là cơ ch huy

ự ng s2 vào cu c c+a các tỘ chCc ựó v!i các nhiEm vẰ cẰ thI như sau: (i) Các cYp

uZ đ ng, chắnh quy1n v!i vai trò hoàn thiEn hE thTng pháp lý, tKo cơ ch thúc ựỎy

s2 tham gia c+a các ngành các cSp vào viEc th2c hiEn ch+ trương XHH y t như ban hành các văn b6n pháp lý, hY tr ựi ựôi v!i giám sát ngành y t triIn khai các dQch vẰ CSSK c6 v/ phòng bEnh và ch a bEnh; ban hành các văn b6n hư!ng d:n v/ vai trò, nhiEm vẰ c+a các ngành, các cSp, các tỘ chCc, các cá nhân trong viEc th2c thi

ch+ trương XHHẦ (ii) Các ngành khi triIn khai nhiEm vẰ c+a ngành mình ph6i

chú ý các vSn ự/ có liên quan ự n sCc kh[e nhân dân, vắ dẰ ngành Giáo dẰc và đào tKo ựưa chương trình giáo dẰc sCc kh[e vào chương trình gi6ng dKy chắnh khoá

cùng v!i chương trình y t h1c ựư ngẦ.Các cơ quan ựoàn thI khác như (iii) MCt

tr n T5 qu$c Vi t Nam, (iv) H i Liên hi p ph9 nB, (v) H i Nông dân, (vi) đoàn Thanh niên c ng s n H> Chắ Minh, (vii) Liên ựoàn Lao ự ng Vi t Nam, (viii)

H i C u chi n binh, (ix) H i ChB th p ự\, (x) H i Y hKc c5 truy1n v!i các hoKt

ự ng xây d2ng quẦ KCB cho ngư i nghèo, tỘ chCc t*p huSn v/ ki n thCc nâng cao sCc kh[e và phòng chTng bEnh cho h i viên, v*n ự ng h i viên, ựoàn viên tham gia các hoKt ự ng gi gìn, chăm sóc sCc kh[e và phòng chTng bEnh t*tẦ[58]

1.2.4 Cơ s c3a vi c th c hi n XHH y t

Chăm sóc spc khoỜ cmn có sl vào cukc cna toàn xã hki

Tình hình sCc kh[e c+a ngư i dân phẰ thu c vào rSt nhi/u y u tT, chúng ự/u

có ý nghĩa quan tr1ng, v có thI ựưa vào các nhóm như sau: