Phân tích phương thức đấu thầu quốc tế và đánh giá tình hình hoạt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay

Thuật ngữ “ đấu thầu” đã trở nên quen thuộc trong những năm gần đây ở Việt Nam mặc dù nó đã được xuất hiện từ lâu trên thế giới. Trước đây khi nền kinh tế Việt Nam còn ở trong chế độ bao cấp, người bán chỉ sản xuất và bán những gì mình có và không quan tâm đến nhu cầu của người mua, do đó người mua không có quyền lựa chọn cho mình những hàng hoá phù hợp. Chỉ đến khi nền kinh tế Việt Nam chuyển dần sang hướng thị trường thì tính cạnh tranh xuất hiện, khái niệm về đấu thầu cũng dần dần được hình thành và được chấp nhận như một điều tất yếu. Hiện tại, Việt Nam là một nước đang phát triển. Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế là mơ ước của toàn dân. Trong bối cảnh đó thì đấu thầu cạnh tranh càng trở thành một phương pháp quan trọng trong việc tiếp thu nguồn lực bên ngoài phục vụ cho phát triển kinh tế đất nước. Đây vẫn là một lĩnh vực mới mẻ đối với Việt Nam và còn có nhiều điểm cần học hỏi và hoàn thiện để công tác đấu thầu quốc tế thực sự phát huy hết vai trò của mình trong việc lựa chọn nguồn lực bên ngoài phù hợp nhất cho sự phát triển của đất nước. Vì vậy, em chọn đề tài tiểu luận: Phân tích phương thức đấu thầu quốc tế và đánh giá tình hình hoạt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay.

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

PHẦN I PHÂN TÍCH ĐẤU THẦU QUỐC TẾ 3

1 Khái niệm 3

2 Đặc điểm 3

3 Các loại hình đấu thầu quốc tế 5

4 Vai trò của đấu thầu quốc tế 5

5 Nguyên tắc của đấu thầu quốc tế 7

6 Quy trình nghiệp vụ 8

PHẦN II TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 12

1 Điều kiện đấu thầu quốc tế tại Việt Nam 12

2 Tình hình hoạt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay 12

3 Những kết quả đạt được trong đấu thầu quốc tế tại Việt Nam 21

PHẦN III GIẢI PHÁP NÂNG CAO SỨC CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM 25

1 Hoàn chỉnh hệ thống văn bản pháp luật về đấu thầu 25

2 Tổ chức phổ biến quán triệt thực thi pháp luật về đấu thầu và nâng cao chất lượng cán bộ làm công tác đầu thầu 26

3.Tăng cường việc chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền 26

4 Nâng cao năng lực nhà thầu, chủ đầu tư 26

5 Tăng cường phân cấp đi đôi với tiến hành kiểm tra, thanh tra thường xuyên công tác đấu thầu 27

6 Khắc phục tình trạng đề nghị, chỉ định thầu tràn lan, không thực hiện theo tinh thần đã phân cấp 27

7 Xây dựng và hoàn chỉnh các hệ thống đăng tải thông tin 28

8 Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong nước khi tham gia đấu thầu quốc tế 28

KẾT LUẬN 29

BÀI DỊCH TRANG 63,64 30

LỜI MỞ ĐẦU

Thuật ngữ “ đấu thầu” đã trở nên quen thuộc trong những năm gần đây ở ViệtNam mặc dù nó đã được xuất hiện từ lâu trên thế giới Trước đây khi nền kinh tế ViệtNam còn ở trong chế độ bao cấp, người bán chỉ sản xuất và bán những gì mình có vàkhông quan tâm đến nhu cầu của người mua, do đó người mua không có quyền lựa chọncho mình những hàng hoá phù hợp Chỉ đến khi nền kinh tế Việt Nam chuyển dần sanghướng thị trường thì tính cạnh tranh xuất hiện, khái niệm về đấu thầu cũng dần dần đượchình thành và được chấp nhận như một điều tất yếu

Hiện tại, Việt Nam là một nước đang phát triển Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước và hội nhập quốc tế là mơ ước của toàn dân Trong bối cảnh đó thì đấuthầu cạnh tranh càng trở thành một phương pháp quan trọng trong việc tiếp thu nguồnlực bên ngoài phục vụ cho phát triển kinh tế đất nước Đây vẫn là một lĩnh vực mới mẻđối với Việt Nam và còn có nhiều điểm cần học hỏi và hoàn thiện để công tác đấu thầuquốc tế thực sự phát huy hết vai trò của mình trong việc lựa chọn nguồn lực bên ngoài

phù hợp nhất cho sự phát triển của đất nước Vì vậy, em chọn đề tài tiểu luận: Phân tích phương thức đấu thầu quốc tế và đánh giá tình hình hoạt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay

PHẦN I PHÂN TÍCH ĐẤU THẦU QUỐC TẾ

1 Khái niệm

Đấu thầu là một phương thức giao dịch đặc biệt, trong đó người gọi thầu (ngườimua) công bố trước các điều kiện mua hàng để người dự thầu (người bán) báo giá và cácđiều kiện chất lượng của hàng hóa, các điều kiện thương mại khác để người mua chọnđược người bán đáp ứng tốt nhất các yêu cầu của mình

Đấu thầu quốc tế là cuộc đấu thầu có các nhà thầu( cá nhân, tổ chức) trong vàngoài nước tham gia

Những bên liên quan:

 Bên mời thầu: là chủ đầu tư hoặc tổ chức chuyên môn có đủ năng lực và kinh nghiệm

được chủ đầu tư sử dụng để tổ chức đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấuthầu

 Bên nhà thầu: là tổ chức, cá nhân trong nước hoặc nước ngoài có năng lực pháp luật

dân sự, đối với cá nhân còn phải có năng lực hành vi dân sự để kí kết và thực hiệnhợp đồng Nhà thầu phải đảm bảo sự độc lập về tài chính của mình

Nhà thầu có thể phân loại: nhà thầu chính và nhà thầu phụ

+ Nhà thầu chính: là nhà thầu chịu trách nhiệm về việc tham gia đấu thầu, đứng

tên dự thầu, kí kết và thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn Nhà thầu tham gia đấuthầu một cách độc lập gọi là nhà thầu độc lập Nhà thầu cùng với một hoặc nhiều nhàthầu khác tham gia đấu thầu trong một đơn vị dự thầu thì gọi là nhà thầu liên danh(Khoản 12, điều 4, luật đấu thầu 2005)

+ Nhà thầu phụ: là nhà thầu thực hiện một phần công việc của gói thầu trên cơ sở

thảo thuận hoặc hợp đồng được kí với nhà thầu chính Nhà thầu phụ không phải là nhàthầu chịu trách nhiệm về việc tham gia đấu thầu

Các đối tượng tham gia gián tiếp:

+ Cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát;

+ Tổ chức, công ty kiểm toán độc lập;

+ Công luận, các cơ quan báo chí;

+ Sự tham gia của cộng đồng với vai trò giám sát

2 Đặc điểm

-Đấu thầu là một phương thức giao dịch đặc biệt, chỉ diễn ra ở một địa điểm, trong một thời gian xác định trước

Thời gian và địa điểm của mỗi cuộc đấu thầu được nêu rõ trong các thông báomời thầu trên các phương tiện thông tin đại chúng như báo chí, phát thanh, truyềnhình… và trong thư mời thầu

-Đối tượng mua bán không nhất thiết là hàng hoá có sẵn mà mua bán dựa vào tiêu chuẩn kỹ thuật, có thể là hàng hoá hữu hình hay dịch vụ

Nhà thầu có thể biết tiêu chuẩn về kỹ thuật của hàng hoá mà bên mời thầu yêu cầukhi nhận được hồ sơ mời thầu Các yêu cầu về kỹ thuật của hàng hoá trong thư mời thầuthường rất chi tiết thể hiện rõ mặt hàng trong đấu thầu thường có quy cách phẩm chấtphức tạp, giá trị cao

Đấu thầu không chỉ áp dụng trong mua sắm hàng hoá hữu hình mà còn trong lĩnhvực cung ứng dịch vụ Trong ngành dầu khí, do đặc điểm riêng của ngành nên lĩnh vựcnày rất được quan tâm Công ty dịch vụ kỹ thuật dầu khí thuộc Tổng công ty DKVNchuyên cung cấp các dịch vụ khác nhau từ đơn giản đến phức tạp như dịch vụ tàuthuyền, dịch vụ trực thăng, bảo hiểm, dịch vụ chống dầu tràn, cung cấp lao động kỹ thuậtcao, cho thuê văn phòng

-Trong đấu thầu chỉ có một người mua nhưng có nhiều người bán( thị trường của người mua) và giá thành là giá thấp nhất (giá sàn)

Đây là đặc điểm nổi bật nhất của hoạt động đấu thầu Đấu thầu thực sự đem lại lợiích cho người mua vì nó tạo ra sự cạnh tranh quyết liệt, khách quan và công khai giữacác nhà thầu có năng lực Các nhà thầu muốn trúng thầu thì phải tính toán đưa ra giá thấpnhất Tất nhiên giá cả không phải là yếu tố duy nhất quyết định thắng thầu vì còn nhiềuyếu tố khác như tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, quan hệ làm ăn giữa hai bên Thực tế,người thắng thầu không phải là người đưa ra giá thấp nhất mà là người có uy tín trongcác lần quan hệ làm ăn trước đây

-Mọi điều kiện đều được quy định sẵn trừ giá cả

Trong bất cứ thư mời thầu nào, bên mời thầu thường đưa ra các điều kiện về mặthàng, số lượng, quy cách, phẩm chất, thời gian giao hàng và ngay cả Hợp đồng kinh tếcũng được nêu ra trước Tuy nhiên, giá cả là là điều kiện quan trọng nhất để lựa chọnngười thắng thầu nên được quyết định cuối cùng

-Đấu thầu thường bị chi phối từ cơ quan quản lý nguồn vốn đầu tư về một số các điều kiện cũng như các thủ tục pháp lý

Các tổ chức tài chính Quốc tế như WTO, IMF thường có các quy chế đấu thầu hướngdẫn các nước vay khi sử dụng vốn vay Riêng nguồn vốn ODA thì các công ty của nướccấp ODA thường thắng thầu trong các cuộc đấu thầu sử dụng vốn này vì hầu hết cácnước cung cấp ODA đều quy định các nước vay phải sử dụng ODA để mua hàng hoá vàdịch vụ cung cấp bởi nước cấp ODA.

3 Các loại hình đấu thầu quốc tế.

-Căn cứ vào đối tượng đấu thầu:

 Đấu thầu mua sắm hàng hoá (Tender for Procurement goods)

 Đấu thầu xây dựng công trình (Tender for Works)

 Đấu thầu tuyển chọn tư vấn (Tender for Consulting Services)

 Đấu thầu dự án hoặc đấu thầu lựa chọn đối tác thực hiện dự án (Tender forProject)

-Căn cứ vào hình thức lựa chọn nhà thầu:

 Đấu thầu rộng rãi (open bidding hay international competitive)

 Đấu thầu hạn chế (limited bidding)

 Chỉ định thầu (Single bidding)

 Chào hàng cạnh tranh

 Mua sắm trực tiếp

 Tự thực hiện (Tự thầu)

 Mua sắm đặc biệt

- Căn cứ vào hình thức báo thầu:

 Đấu thầu 1 túi hồ sơ (1 phong bì)

 Đấu thầu 2 túi hồ sơ (2 phong bì)

-Căn cứ vào hình thức xét thầu:

 Đấu thầu 1 giai đoạn

 Đấu thầu 2 giai đoạn

4 Vai trò của đấu thầu quốc tế

-Sự cần thiết của đấu thầu quốc tế

Thực tế cho thấy, đấu thầu được thực hiện một cách đúng đắn thì tiết kiệm đượcvốn đầu tư vì khi đó nó có tác dụng làm các chủ đầu tư, các nhà dự thầu phải tính đếnhiệu quả của hoạt động trước khi tiến hành ký kết hợp đồng Công tác đấu thầu là mộtđòi hỏi thiết yếu để đảm bảo thành công cho các nhà đầu tư dù đó là đầu tư trong nước

hay đầu tư nước ngoài Do tính chất công bằng và cạnh tranh công khai nên đấu thầuquốc tế tạo ra một môi trường bình đẳng cho các nhà kinh doanh từ các quốc gia khácnhau trong việc tổ chức, thực hiện hợp đồng Đồng thời, đấu thầu quốc tế cũng giúp chocác nhà đầu tư mua được những thiết bị với giá rẻ, đạt yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật vàcác điều kiện khác Như vậy, đấu thầu quốc tế đem lại lợi ích cho các bên tham gia

- Ý nghĩa của đấu thầu Đấu thầu quốc tế ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia đặc biệt là với các nước đang phát triển như Việt Nam bởi tính hữu ích đối với chủ đầu tư, với các nhà thầu và Chính phủ

Đối với Nhà nước:

Thực hiện đấu thầu quốc tế là biện pháp quản lý tài chính có hiệu quả và tăngcường các lợi ích kinh tế xã hội khác Đấu thầu quốc tế là cơ sở để đánh giá khả năngcủa các đơn vị cơ sở, các đối tác nước ngoài, ngăn chặn được các biểu hiện tiêu cực, sựthiên vị, móc ngoặc riêng làm mất đi tính cạnh tranh trong kinh doanh Đồng thời, thôngqua đấu thầu quốc tế mà đất nước thu được những công nghệ mới, hệ thống trang thiếtbị, máy móc hiện đại, học hỏi kinh nghiệm quản lý tiên tiến, những kiến thức về kỹthuật, tư vấn của các chuyên gia, đội ngũ cán bộ, công nhân lành nghề phục vụ cho sựnghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước

Đối với chủ đầu tư:

Áp dụng đấu thầu quốc tế là phương thức thích hợp để lựa chọn các nhà thầu cónăng lực nhất đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật đặt ra đồng thời cũng có được giá thành

và điều kiện tín dụng hợp lý nhất Đấu thầu chống tình trạng độc quyền của các nhà thầu.Chủ đầu tư giảm được giá vốn đầu tư do có sự cạnh tranh giữa các nhà thầu

Thực tế, giá chào thầu của các nhà thầu chênh nhau từ 30-40% trên cùng một mặtbằng kỹ thuật Do vậy, các đơn vị trúng thầu có giá trúng thầu giảm từ 20-30% so vớicác đơn vị chào thầu cao nhất và giảm từ 10- 15% so với giá chào ban đầu của chính đơnvị trúng thầu Thông qua đấu thầu, chủ đầu tư có thể chọn được thiết bị công nghệ tiêntiến, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật Công nghệ và kỹ thuật là điều kiện tiên quyết đảm bảokhả năng trúng thầu cho các nhà thầu

Ngoài ra, thông qua việc tham khảo ý kiến của các nhà thầu, các chủ đầu tư cònthu được những thông tin hữu ích cho việc đầu tư, xây dựng các tiêu chuẩn tối ưu trong

hồ sơ mời thầu

Đối với nhà thầu:

Đấu thầu quốc tế là hình thức bảo đảm công bằng và cơ hội tương đối cho tất cảcác nhà cung ứng tiềm năng Đấu thầu quốc tế kích thích các nhà thầu nâng cao trình độ

kỹ thuật, công nghệ để đáp ứng các yêu cầu của chủ đầu tư nhằm tăng khả năng cạnhtranh Thông qua đấu thầu quốc tế, các nhà thầu trong nước có thể tiếp cận được những

kỹ thuật công nghệ tiên tiến, học hỏi kinh nghiệm quản lý để nâng cao năng lực cạnhtranh trên trường quốc tế

5 Nguyên tắc của đấu thầu quốc tế

Hiện nay trên thế giới đang tồn tại nhiều quy chế đấu thầu khác nhau như quy chếđấu thầu của FIDIC, WB, ADB Mỗi bản quy chế đấu thầu đều có những nguyên tắcriêng phù hợp với mục đích của mình Nhưng nhìn chung các nguyên tắc đấu thầu quốc

tế chủ yếu như sau:

- Nguyên tắc cạnh tranh công khai với điều kiện ngang nhau

Mỗi cuộc đấu thầu đều phải được thực hiện với sự tham gia của một số nhà thầu

có đủ năng lực để hình thành một cuộc cạnh tranh mạnh mẽ Điều kiện đặt ra với cácđơn vị ứng thầu (dự thầu) và thông tin cung cấp cho họ phải ngang nhau, nhất thiếtkhông có sự phân biệt đối xử

- Nguyên tắc dữ liệu đầy đủ

Các nhà thầu phải nhận được đầy đủ tài liệu đấu thầu với các thông tin chi tiết rõràng và có hệ thống về quy mô, khối lượng, quy cách, yêu cầu chất lượng, tiến độ vàđiều kiện thực hiện công trình Điều này có nghĩa là chủ công trình phải nghiên cứu, tínhtoán và cân nhắc kỹ lưỡng để tiên liệu chính xác về mọi yếu tố có liên quan đến côngtrình, tránh tình trạng chuẩn bị sơ sài, tắc trách

- Nguyên tắc đánh giá công bằng

Các hồ sơ dự thầu phải được đánh giá một cách không thiên vị theo cùng mộtchuẩn mực và được đánh giá bởi một Hội đồng xét thầu có đủ tư cách và năng lực Lý do

để "được chọn" hay "bị loại" đều được giải thích đầy đủ tránh sự ngờ vực

- Nguyên tắc trách nhiệm phân minh

Không chỉ các nghĩa vụ và quyền lợi của các bên liên quan được đề cập và chi tiếthoá trong hợp đồng mà phạm vi trách nhiệm của mỗi bên ở từng phần việc đều đượcphân minh, rạch ròi để không một sai sót nào không có người chịu trách nhiệm Mỗi bên

có liên quan đều biết rõ mình phải gánh chịu những hậu quả gì nếu có sơ suất và sai

phạm và do đó mỗi bên phải nỗ lực tối đa trong việc kiểm soát bất trắc và phòng ngừarủi ro

- Nguyên tắc "ba chủ thể"

Thực hiện dự án theo thể thức đấu thầu quốc tế luôn có sự hiện diện đồng thời của

ba chủ thể: bên mời thầu, nhà thầu và các nhà tư vấn Trong đó, kỹ sư tư vấn hiện diệnnhư một nhân tố bảo đảm cho hợp đồng luôn thực hiện nghiêm túc đến từng chi tiết, mọi

sự bất cập về kỹ thuật hoặc tiến độ đều được phát hiện kịp thời, những biện pháp điềuchỉnh đều được đưa ra đúng lúc Đồng thời, kỹ sư tư vấn cũng chính là nhân tố hạn chếtối đa những mưu toan thông đồng hoặc thoả hiệp gây thiệt hại cho những người chủđích thực của dự án Có nhiều điều khoản được thi hành để buộc các kỹ sư tư vấn phải lànhững chuyên gia có đủ trình độ, năng lực, phẩm chất và phải làm đúng vai trò củanhững nhà trọng tài công minh được cử đến từ một công ty tư vấn chuyên ngành, công tynày cũng phải được lựa chọn thông qua quá trình đấu thầu theo một quy trình chặt chẽ

- Nguyên tắc bảo lãnh, bảo hành và bảo hiểm chính đáng

Các khoản mục về bảo lãnh, bảo hành, bảo hiểm … cũng được đề cập trong hồ sơmời thầu hay hồ sơ dự thầu một cách rõ ràng để các bên liên quan cùng hiểu rõ Chính sựtuân thủ các nguyên tắc này đã nói lên ý nghĩa, tác dụng tích cực của phương thức đấuthầu Đấu thầu nhằm kích thích nỗ lực của các bên và thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên

để đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về chất lượng, tiến độ, tài chính của dự án và do đó bảođảm lợi ích chính đáng cho cả bên mời thầu và nhà thầu, góp phần tiết kiệm các nguồnlực xã hội Trước hết đối với chủ đầu tư, căn cứ vào kết quả đấu thầu, chủ thầu chọn lựanhà thầu có đủ năng lực đáp ứng các yêu cầu của mình về kỹ thuật, trình độ thi công, bảođảm kế hoạch tiến độ và giá cả hợp lý Đối với nhà thầu, đấu thầu đảm bảo tính côngbằng giữa các nhà thầu ở mọi thành phần kinh tế Do phải cạnh tranh với nhau cho nênmỗi nhà thầu đều phải cố gắng tìm tòi và đổi mới những kỹ thuật công nghệ tiên tiến, cótrách nhiệm cao với dự án, các loại vật tư thiết bị được đem chào với mức giá có tínhcạnh tranh cao hơn

6 Quy trình nghiệp vụ

Bước 1: Chuẩn bị thầu

Phân chia đối tượng thầu thành các gói thầu theo yêu cầu của dự án, phù hợp vớiluật định

Bước 2: Tiến hành đấu thầu: 3 giai đoạn

Theo Hiệp hội quốc tế các kỹ sư tư vấn (FIDIC) thì có 3 giai đoạn khi tiến hànhđấu thầu quốc tế:

Giai đoạn 1: Sơ tuyển ( áp dụng đối với đấu thầu mở rộng).Giai đoạn này là giai

đoạn xác định các chỉ tiêu chủ yếu của công trình.

+ Thông báo cho những người có khả năng dự thầu, tuỳ theo loại hình đấu thầu

mà thông báo trên các báo chí tập san hoặc gửi thư riêng đến các hãng kinh doanh,nhiệm vụ của ban tổ chức là chọn thời điểm và phương thức hợp lý sao cho những người

dự thầu có đủ thời gian chuẩn bị và nghiên cứu mà không thể có đủ thời gian để liên kếtvới nhau để lũng đoạn giá

Nội dung thông báo phải nêu rõ các yêu cầu của công trình và những địa chỉ liên

hệ cần thiết Trên cơ sở thông báo, người dự thầu phải làm

+ Đơn: Kèm theo một loạt các văn bản có liên quan (văn bản tài chính cần thiết,văn bản chứng minh khả năng kỹ thuật – có bao nhiêu công trình sư, có bao nhiêu kỹ

sư v.v.)

+ Các văn bản xác nhận uy tín

+ Các giấy tờ chứng minh khả năng cung cấp vốn (Nếu công trình xây dựng bằngvốn ODA phải có vốn đối ứng)

Luật Việt Nam quy định: Khi thực hiện công trình ở Việt Nam các nhà thầu nước

ngoài phải liên doanh với một pháp nhân Việt Nam, do vậy cần phải có thêm các vănbản xác nhận liên doanh liên kết Ngoài ra các nhà thầu phải có khả năng cung cấp 65%

số vốn , do vậy phải có văn bản chứng minh khả năng tài chính

Trên cơ sở các giấy tờ (hồ sơ) người gọi thầu sẽ tiến hành sơ tuyển Những người

dự thầu được mời đến dự sơ tuyển Họ nhận được các tài liệu sơ tuyển để kê khai, và ban

tổ chức (người gọi thầu) xem xét, phân tích các văn bản mà họ đã nộp và chọn người dựthầu Đây là một công việc rất quan trọng, cần phải tiến hành thận trọng nếu chọn ngườikhông đúng rất dễ hỏng việc hoặc có những công trình kém chất lượng

Sau khi sơ tuyển ban tổ chức lập short list và gọi mời những người trong shortlist đến dự thầu Trên thế giới danh sách short list thường chỉ có 7-8 người, còn ở ViệtNam có khi có đến trên 30 người và chí có trường hợp lên đến 100 người

Giai đoạn 2: Giai đoạn mở thầu.

Giai đoạn này trước hết là phải xây dựng bản điều lệ đấu thầu (biding documents)trong đó nêu rõ những mặt hàng và dịch vụ là đối tượng đấu thầu

+ Tiến hành làm hồ sơ mời thầu.Trong quá trình làm hồ sơ mời thầu có khi cần cảdịch vụ tư vấn để tư vấn về các vấn đề tài chính, kỹ thuật đây là một việc rất khó khăn vàtốn kém.

+ Tiến hành cung cấp hồ sơ mời thầu cho những người trong short list Hồ sơđược bán cho những dự thầu ở nước ngoài giá dao động từ 30 đến 50 USD , đây làkhoản phí không hoàn lại Nhưng ở Việt Nam giá này thường cao hơn rất nhiều do vậycác nhà thầu nước ngoài phản đối rất mạnh Công việc chuẩn bị hồ sơ rất tốn kém, phải

in ấn nhiều, phải khảo sát kỹ thuật v.v…

+ Tổ chức cho những người dự thầu đi thăm thực địa, nơi xây dựng công trình để

họ tính toán cho việc thi công về sau

+ Tiến hành giải đáp những thắc mắc của người dự thầu

+ Thu nhận báo giá: Căn cứ vào đơn chào hàng cùng với giấy chứng nhận đặt cọclần 1, thường thì có giá trị từ 1% đến 5%, nhưng ở Việt Nam lại quy định từ 1 đến 3%

Số tiền này phải trả lại cho người không trúng thầu Tiền đặt cọc có thể quy định bằngmột số tiền nhất định

Về nguyên tắc khi nhận giấy báo giá (offer) ban tổ chức phải giữ kín, kể cả tiền

ký quỹ thầu (bid bond)

+ Mở thầu: Vào ngày giờ đã định cuộc đấu thầu được khai mạc tại địa điểm quyđịnh, với sự có mặt của những người dự thầu Ban tổ chức lúc này mới được mở cácphong bì công bố công khai nội dung các báo giá và yêu cầu người tham gia ký vào vănbản xác nhận

Ban tổ chức thường không công bố kết quả ngay mà công bố sau đó một thờigian

Giai đoạn 3: Giai đoạn này là giai đoạn đánh giá, lựa chọn người trúng thầu ký

hợp đồng

Thời gian từ 3 tháng đến 6 tháng Đây là giai đoạn có nhiều phức tạp, các bên dựthầu chạy đua đưa ra các điều kiện ưu đãi cạnh tranh nhau, bằng mọi biện pháp để thắngthầu, họ không ngần ngại gì khi sử dụng các biện pháp tiêu cực

Ban tổ chức phải so sánh và đánh giá các báo giá (bid valuation) để đánh giángười ta hay đưa về một cơ sở thống nhất Ở Việt Nam thường dùng thang điểm cho cácphần, ví dụ: Về phần giá được bao nhiêu điểm, về phần kỹ thuật được bao nhiêu điểm,thang điểm càng cao càng chính xác

Lập hồ sơ xét thầu: Hồ sơ được đưa lên hội đồng xét thầu và thành phần hội đồngtuỳ theo công trình: Nguyên tắc lựa chọn:

+ Giá thấp

+ Chọn người có điểm cao nhất

+ Những người có điều kiện thuận lợi nhất

Vấn đề này cũng rất phức tạp và có nhiều tiêu cực Thông thường người cấp vốn

là người thắng thầu

Hội đồng chỉ công bố người thắng và không giải thích lý do không thắng Ai cóthắc mắc sẽ được tiếp riêng và được giả thích trực tiếp Khả năng thắng thầu phụ thuộcrất nhiều yếu tố, kể cả những yếu tố tiêu cực

Bước 3: Đàm phán ký kết hợp đồng

Ngay sau khi thông báo kết quả đánh giá người trúng thầu ký kết hợp đồng vớiban tổ chức và nộp tiền bảo đảm thực hiện hợp đồng (performance bond), theo quy địnhcủa bản điều lệ Những người không trúng lấy lại số tiền đã ký quỹ dự thầu

Thường là ký các hợp đồng soạn sẵn (hợp đồng mẫu) Thông lệ Việt Nam và thếgiới không giống nhau

Việt Nam: Có lệ mặc cả trong khi đàm phán ký kết hợp đồng cho nên trong khi

báo giá họ hay nâng giá vì trong quá trình đàm phán có thể hạ được giá xuống, nhưngvới nước ngoài thì giá trong chào hàng là không đổi, đàm phán chỉ để chi tiết hóa hoặccụ thể hoá các công việc đã được đem ra đấu thầu

Qua đàm phán xây dựng nội dung hợp đồng, và người thắng sẽ đặt cọc lần hai,như trên đã nói và giá trị của lần đặt cọc này từ 10 đến 15 % giá trị hợp đồng

PHẦN II TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM

HIỆN NAY

1 Điều kiện đấu thầu quốc tế tại Việt Nam

-Luật Đấu Thầu năm 2005

Theo Điều 13 Đấu thầu quốc tế- Luật Đấu Thầu 2005 số 61/2005/QH11 thì:

1 Việc tổ chức đấu thầu quốc tế được thực hiện trong các trường hợp sau đây:a) Gói thầu thuộc dự án sử dụng vốn ODA mà nhà tài trợ quy định phải đấu thầuquốc tế;

b) Gói thầu mua sắm hàng hóa mà hàng hóa đó ở trong nước chưa đủ khả năngsản xuất;

c) Gói thầu mà nhà thầu trong nước không có khả năng đáp ứng các yêu cầu của

hồ sơ mời thầu hoặc đã tổ chức đấu thầu trong nước nhưng không chọn được nhà thầutrúng thầu

-Luật Đấu Thầu năm 2013

Theo Điều 15 Đấu thầu quốc tế- Luật Đấu Thầu 2013 số 43/2013/QH13 quyđịnh:

1 Việc tổ chức đấu thầu quốc tế để lựa chọn nhà thầu chỉ được thực hiện khi đápứng một trong các điều kiện sau đây:

a) Nhà tài trợ vốn cho gói thầu có yêu cầu tổ chức đấu thầu quốc tế;

b) Gói thầu mua sắm hàng hóa mà hàng hóa đó trong nước không sản xuất đượchoặc sản xuất được nhưng không đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng, giá Trườnghợp hàng hóa thông dụng, đã được nhập khẩu và chào bán tại Việt Nam thì không tổchức đấu thầu quốc tế;

c) Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, xây lắp, hỗn hợp mà nhàthầu trong nước không có khả năng đáp ứng yêu cầu thực hiện gói thầu

2 Tình hình hoạt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay

-Các lĩnh vực đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay

Ở Việt Nam: Có bốn lĩnh vực đấu thầu quốc tế đang tồn tại như sau:

+ Đấu thầu về tư vấn: Là đấu thầu về tổ chức đấu thầu tuyển chọn tư vấn để thực

hiện công tác tư vấn như tư vấn chuẩn bị dự án, tư vấn thực hiện dự án,

+ Đấu thầu về mua sắm thiết bị máy móc: Là dạng đấu thầu theo nội dung đấu

thầu hàng hoá

+ Đấu thầu xây, lắp: Là đấu thầu về các công trình mang tính chất xây dựng cơ

sở hạ tầng Đây là loại đấu thầu được sử dụng nhiều nhất ở Việt Nam Do tính chất xâydựng ở Việt Nam còn non kém, cơ sở hạ tầng chưa đầy đủ, vấn đề xây lắp là tất yếu chonên có rất nhiều công trình để xây dựng Trong quá trình này, nhiều công ty trong nướccũng như nước ngoài muốn mình đứng ra làm chủ công trình cho nên sản sinh ra việcđấu thầu trong xây lắp là công việc cần làm Hơn thế nữa ở Việt Nam, các lĩnh vực vềđấu thầu khác như tư vấn, mua sắm hàng hoá hoặc dự án và nó quá mới mẻ với nhà thầuViệt Nam hoặc là quá ít, việc đấu thầu chưa phải là cấp thiết, sống còn đối với nhà thầu

ở Việt Nam Cho nên, họ chỉ tập trung vào lĩnh vực đấu thầu xây lắp

+ Đấu thầu dự án: Là loại đấu thầu các dự án mà các chủ đầu tư muốn nhà thầu

quản lý dự án đó theo tiến độ công việc được giao cho nhà thầu mà chủ dự án mongmuốn

-Sự yếu kém của các nhà thầu Việt Nam khi cạnh tranh với các nhà thầu quốc tế trong đấu thầu tại Việt Nam

Vài năm nay, tổng mức đầu tư của Việt Nam bình quân đạt khoảng 600.000 tỷđồng và theo xu hướng năm sau cao hơn năm trước

Trong đó, vốn đầu tư xây dựng cơ bản chiếm tỷ trọng cao Tuy nhiên, hầu hết các

dự án với quy mô lớn hoặc đầu tư từ nguồn vốn nước ngoài đã từ chối các nhà thầu trongnước để lựa chọn nhà thầu nước ngoài

a, Tham gia các cuộc đấu thầu quốc tế ở Việt Nam thời gian qua chủ yếu là cácnhà thầu nước ngoài Các cuộc đấu thầu dự án công trình có vốn FDI hay ODA khônghoàn lại thường được tổ chức ở nước ngoài

* Tham gia các cuộc đấu thầu quốc tế ở Việt Nam thời gian qua chủ yếu là các nhà thầu nước ngoài.

Theo Vụ Kế hoạch Ðầu tư (Bộ Giao thông vận tải), tính đến tháng 6 năm 2014,ngành Giao thông vận tải( GTVT) hiện đang triển khai gần 40 dự án ODA( nguồn vốnvay ưu đãi từ nước ngoài), tổng mức đầu tư hơn 16 tỷ USD Các nhà tài trợ đến từ JICA(Nhật Bản), WB (Ngân hàng Thế giới), ADB (Ngân hàng Phát triển châu Á), EDCF(Hàn Quốc), hầu hết đều có những quy định ngặt nghèo về nhà thầu xây lắp Các nhàtài trợ không cho phép các doanh nghiệp thuộc Bộ GTVT tham gia đấu thầu các dự án

do bộ hoặc một đơn vị trực thuộc thực hiện Ðiều này đã biến các nhà thầu trong nướcđành chấp nhận làm thầu phụ cho nhà thầu nước ngoài, điển hình như tuyến cao tốc Nội

Bài - Lào Cai, các dự án ODA lớn khác như cầu Nhật Tân, đường vành đai III giai đoạn2, chủ yếu do các nhà thầu quốc tế làm nhà thầu chính

Nhìn chung các dự án có vốn đầu tư nước ngoài thì các nhà thầu Việt Nam hầunhư ít được làm tổng thầu, tỉ lệ thầu chính thấp, các nhà thầu Việt Nam chủ yếu tham giavới tư cách là các nhà thầu phụ hoặc một bên liên doanh với nước ngoài, đặc biệt tronglĩnh vực xây dựng Những gói thầu chính trúng thầu phần lớn là những gói thầu san nền,làm móng hoặc xây dựng phần thô Những gói thầu làm tổng thầu có thiết kế, công nghệcao nhà thầu Việt Nam chưa đủ khả năng dự thầu Hình thức phụ cũng rất đa dạng, cócông trình thầu phụ dưới dạng hợp tác với nhà thầu chính nước ngoài, có công trìnhthông qua bản ghi nhớ, cung cấp giá cho nhà thầu nước ngoài đứng ra đấu thầu, cũng cócông trình chỉ nhận thầu phần nhân công Nhưng giá cả làm thầu phụ thường bị các nhàthầu chính nước ngoài bắt chẹt dưới các hình thức gọi phiếu chào giá từng công việc tớinhà thầu Việt Nam, rồi sau đó chọn giá thấp nhất để hợp đồng giao việc Có nhà thầuViệt Nam tham gia đấu thầu bằng văn bản ghi nhớ, nhưng khi thắng thầu chỉ được làmmột phần, còn lại nhà thầu nước ngoài giao cho nhà thầu phụ Việt Nam khác với giá thấphơn Có trường hợp nhà thầu nước ngoài đơn phương cắt hợp đồng đối với nhà thầu ViệtNam hoặc nhà thầu thắng thầu bán lại cho các nhà thầu khác

Ở Việt Nam thời gian qua cũng có nhiều liên doanh trong lĩnh vực xây dựng rađời nhưng vốn rất nhỏ, khả năng cạnh tranh thấp, phần lớn các công ty liên doanh đều bịthua lỗ vì không giành được công ăn việc làm Để tham gia và thắng thầu các doanhnghiệp Việt Nam phải liên kết với nhau dùng sức mạnh tổng hợp của Tổng công ty, đây

là vấn đề khó khăn đối với các doanh nghiệp Việt

Về phương pháp xét thầu, đôi khi chỉ dựa vào Hồ sơ dự thầu của các nhà thầu,thiếu thông tin thực tế, do đó khi đánh giá năng lực nhà thầu chưa đảm bảo độ chính xác.Việc đánh giá cho điểm chưa công bằng, tuy có điểm chuẩn nhưng các chỉ tiêu đặt rachưa định hướng được, dẫn đến việc cho điểm còn mang tính chủ quan, có khi thiên vị

* Các cuộc đấu thầu dự án công trình có vốn FDI hay ODA hoàn lại thường được tổ chức tại nước ngoài.

- Mặc dù quy chế đấu thầu của Việt Nam có quy định áp dụng đấu thầu đối vớicác doanh nghiệp liên doanh, hợp đồng - hợp tác – kinh doanh hoặc chính quyền có sựtham của các tổ chức kinh tế nhà nước từ 30% trở lên nhưng việc áp dụng còn có chừngmực Nguyên nhân là do tỷ lệ góp vốn quyết định Các xí nghiệp 100% vốn nước ngoài,

các xí nghiệp tư nhân hầu như chưa biết tới quy chế Các xí nghiệp này khi xây dựng hầuhết là tổ chức đấu thầu tại nước ngoài, sau đó đơn vị thắng thầu sẽ thuê các công ty ViệtNam xây dựng.

Các công trình có vốn ODA không hoàn lại cũng diến ra tương tự, đại đa số được

tổ chức tại nước ngoài, đặc biệt là các công trình có vốn của các tổ chức Chính phủ cácnước cho Việt Nam vay ( Nhật bản, Pháp, Tây Ban Nha…) Do tổ chức tại nước ngoàinên cơ hội tham gia cạnh tranh của các nhà thầu trong nước bị hạn chế, không có dịp để

cọ sát, khi nhận thầu lại các công ty Việt Nam đã chịu nhiều thiệt thòi, nhiều ràng buộckhắt khe

b, Thực trạng các nhà thầu Trung Quốc trúng thầu tại Việt Nam

Số liệu của Ủy ban Tài chính và Ngân sách Quốc hội công bố cho thấy, tính đếnnăm 2010, có đến 90% các dự án tổng thầu EPC của Việt Nam là do các nhà thầu TrungQuốc đảm nhiệm, trong đó chủ yếu là dầu khí, hóa chất, điện, dệt kim Trong số này, cácdoanh nghiệp đến từ bên kia biên giới (khoảng 30 doanh nghiệp Trung Quốc) thực hiệntới 30 dự án trọng điểm quốc gia, trong đó có nhiều dự án “tỷ đô” của ngành điện Tiêubiểu phải kể đến dự án điện Quảng Ninh 1, 2 với giá trị 400 triệu USD, điện Mỹ Tân 2với số vốn 1,3 tỷ USD, điện Duyên Hải 1 là 4,4 tỷ USD Việt Nam hiện có 20 dự ánnhiệt điện thì có 15 công trình được phía Trung Quốc làm tổng thầu Mặc dù 58% số hợpđồng EPC nhiệt điện đốt than nhà thầu Trung Quốc có được là do được chỉ định thầunhưng không thể phủ nhận một con số tương đối lớn (42%) hợp đồng mà nhà thầu TrungQuốc giành được là nhờ trúng thầu thông qua đấu thầu rộng rãi quốc tế Bên cạnh đó, với

xi măng, tuy không nêu cụ thể nhưng đối với các dự án do Trung Quốc làm tổng thầu(trong tổng số 24 dự án), tỷ lệ nội địa hóa cơ bản được xác định là không có gì hết, tức0%, và các lĩnh vực kinh tế khác cũng tương tự như vậy, phần tham gia của các doanhnghiệp Việt Nam trong các gói thầu EPC hầu như là không có, hoặc có tham gia cũngchỉ là nhà thầu phụ không mấy quan trọng

Tính đến hiện tại( năm 2014) thì trong 10 năm qua, đối với gói thầu EPC (tư vấn,thiết kế - cung cấp thiết bị - xây lắp, vận hành) sử dụng vốn ngân sách Nhà nước, nhàthầu Việt Nam thắng thầu ở 67% số lượng gói thầu, nhưng trị giá gói thầu chỉ đạt 39%,trong khi tỷ lệ này đối với nhà thầu Trung Quốc là 48%

Cụ thể trong năm 2014, Hiệp hội Cơ khí Việt Nam (VAMI) cho biết, hiện naynhà thầu Trung Quốc đang làm tổng thầu EPC 5 trong tổng số 6 dự án hóa chất, tất cả dự

án chế biến khoáng sản, 49 trong tổng số 62 dự án về xi măng, 16 trong tổng số 27 dự ánnhiệt điện và nhiều dự án về giao thông.

Từ nay đến năm 2025, Việt Nam cần 117 tỷ USD phục vụ cho các công trình xâydựng hạ tầng, nếu vẫn để tình trạng Trung Quốc trúng thầu hầu hết các gói thầu xâydựng thì dẫn theo lời bà Phạm Thị Loan-Ủy viên Ủy ban tài chính và ngân sách Quốchội: "Việt Nam cần xây dựng nhiều dự án hạ tầng lớn Nếu các gói thầu trọng điểm tiếptục rơi vào tay Trung Quốc thì vấn đề an ninh năng lượng, an ninh quốc gia thực sự đangrất đáng lo ngại" Vấn đề Trung Quốc làm chủ sân chơi đấu thầu quốc tế tại Việt Nam sẽtiếp tục gây ra nhiều hệ lụy liên quan đến các vấn đề kinh tế, an sinh xã hội, thậm chí cảvấn đề chính trị và an ninh quốc gia

Chất lượng thực hiện các dự án đấu thầu quốc tế tại Việt Nam do Trung Quốc nhận thầu

Các dự án do nhà thầu Trung Quốc đảm nhận phần lớn đều có ý nghĩa quan trọngtrong phát triển kinh tế Tuy nhiên, chất lượng các nhà thầu Trung Quốc và hệ quả gây raảnh hưởng rất lớn đến kinh tế-xã hội Việt Nam như: kéo dài thời gian thi công, làm độivốn đầu tư, chất lượng thiết bị kém

Các dự án bị chậm tiến độ

Thông tin từ hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho biết hầu hết các dự án nguồnđiện trong Quy hoạch điện 6 (giai đoạn 2006-2010) đều bị chậm tiến độ như các nhàmáy thuỷ điện sông Ba Hạ, Pleikrông, Bản Vẽ ; các nhà máy nhiệt điện: Uông Bí (mởrộng 1), Hải Phòng 1, Quảng Ninh 1, Vũng Áng 1, Sơn Động, Mạo Khê, Nông Sơn, ÔMôn 1 Đặc biệt, các dự án điện do các nhà thầu Trung Quốc đảm nhận như: Hải Phòng

1, Hải Phòng 2, Cẩm Phả 1, Cẩm Phả 2, Quảng Ninh 1, Quảng Ninh 2, Mạo Khê, TháiNguyên, Vĩnh Tân 2, Duyên Hải 1 và nhà đầu tư tư nhân Trung Quốc như Kiên Lương đều bị chậm; có những dự án đến nay chưa triển khai, chậm tiến độ từ hai - ba năm Nguồn thông tin từ EVN cũng cho thấy, đặc điểm chung nhiều dự án xây dựngnhà máy nhiệt điện do ngành này quản lý, làm chủ đầu tư, dù được nhà thầu Trung Quốc

bỏ thầu giá rẻ nhưng lại bị chậm tiến độ gây thiệt hại khó thống kê được Như nhà máynhiệt điện Cao Ngạn bị chậm 28 tháng, nhiệt điện Sơn Động chậm 24 tháng, nhiệt điệnNông Sơn chậm 20 tháng, nhiệt điện Cẩm Phả 1 chậm 10 tháng, nhiệt điện Cẩm Phả 2chậm ba tháng Các dự án do ngành điện quản lý và đầu tư như nhiệt điện Hải Phòng 1, 2