o Với cách hoàn toàn tương tự như vậy trên những máy nạn nhân khác, virus có thể nhanh chóng lây lan trên toàn cầu theo cấp số nhân... Đoạn mã nói trên thường được để ở tr
Trang 1CHƯƠNG VI: BẢO VỆ DỮ LIỆU
VÀ PHÒNG CHỐNG VIRUS
Mục tiêu bài học
là gì?
Trang 2I: VIRUS MÁY TÍNH
Tại sao chúng ta cần phải bảo vệ dữ liệu?
Chuyện gì sẽ xảy ra nếu thông tin về khách hàng tại ngân
hàng bị xâm nhập?
Hậu quả ra sao khi bí mật quốc gia của 1 nước bị rò rỉ?
………
Mọi thông tin đều cần phải được bảo mật, chống mọi sự
xâm nhập phá hoại của các tác nhân nhân từ bên ngoài
Trang 3 Là một chương trình, đoạn chương trình máy tính có khả năng tự sao chép chính nó từ đối tượng lây nhiễm này sang đối tượng khác.
Đối tượng có thể là các file chương trình, văn bản, máy tính
Virus có nhiều cách lây lan và có nhiều cách phá hoại
Virus máy tính là do con người tạo ra, đến ngày nay có thể coi nó
đã trở thành như những bệnh dịch cho những chiếc máy tính
Chúng ta là những người bác sĩ, phải luôn chiến đấu với bệnh dịch
và tìm ra những phương pháp mới để hạn chế và tiêu diệt chúng Chính vì vậy, phương châm "Phòng hơn chống" vẫn luôn đúng đối với virus máy tính
Là một đoạn chương trình và đoạn chương trình đó thường dùng để
1 Virus máy tính là gì?
Trang 4 Qua email: là con đường lây lan virus chủ yếu và phổ biến nhất hiện nay.
o Từ một máy tính, virus thu thập các địa chỉ email trong máy
o Gửi email giả mạo có nội dung hấp dẫn kèm theo file virus
để lừa người nhận thực thi các file này
o Các email virus đều có nội dung hấp dẫn, hoặc virus trích dẫn nội dung của 1 email trong hộp thư của nạn nhân để tạo
ra phần nội dung của email giả mạo, điều đó giúp cho email giả mạo có vẻ “thật” hơn và người nhận dễ bị mắc lừa hơn
o Với cách hoàn toàn tương tự như vậy trên những máy nạn nhân khác, virus có thể nhanh chóng lây lan trên toàn cầu theo cấp số nhân
Các cách lây lan:
Trang 5 Chạy các chương trình được tải về từ Internet hay copy từ một máy tính bị nhiễm virus khác:
o Lý do là các chương trình này có thể đã bị lây bởi một virus hoặc bản thân là một virus giả dạng nên khi bạn chạy nó cũng là lúc bạn đã tự mở cửa cho virus lây vào máy của mình
o Quá trình lây lan của virus có thể diễn ra một cách "âm thầm“: bạn không nhận ra điều đó vì sau khi thực hiện xong công việc lây lan, chương trình bị lây nhiễm vẫn chạy bình thường
o Hay có thể diễn ra một cách "công khai“: virus hiện thông báo trêu đùa bạn
Kết quả cuối cùng: máy tính đã bị nhiễm virus và cần đến các chương trình diệt virus để trừ khử chúng.
Các cách lây lan: (tt)
Trang 6 Truy cập vào các trang web lạ:
o Các trang web này có thể chứa các mã lệnh ActiveX hay JAVA applets, VBScript
o Các mã lệnh này đã được cài đặt Adware, Spyware, Trojan hay thậm chí là cả virus
o Khi truy cập vào, các đoạn mã này sẽ được cài được cài đặt lên máy
Trong mọi tình huống nên cẩn thận, không vào những
địa chỉ web lạ.
Các cách lây lan: (tt)
Trang 7 Khai thác các lỗi tiềm ẩn của một phần mềm đang chạy trên máy tính để xâm nhập từ xa, cài đặt và lây nhiễm:
o Các phần mềm (kể cả hệ điều hành) luôn chứa đựng những lỗi tiềm tàng mà không phải lúc nào cũng có thể dễ dàng phát hiện ra
o Các lỗi này khi được phát hiện có thể gây ra những sự cố không lớn, nhưng cũng có thể là những lỗi rất nghiêm trọng
o Thường sẽ có hàng loạt virus mới ra đời khai thác lỗi này để lây lan
Các cách lây lan: (tt)
Trang 8 Các virus thế hệ đầu tiên:
o Tàn phá nặng nề dữ liệu, ổ đĩa, hệ thống.
o Đơn giản hơn chỉ là một câu đùa vui hay nghịch ngợm với màn hình hay thậm chí chỉ nhân bản thật nhiều để "ghi điểm".
o Tuy nhiên các virus như vậy hầu như không còn tồn tại nữa.
Các virus ngày nay: thường phục vụ cho những mục đích kinh tế hoặc phá hoại cụ thể.
o Lợi dụng phát tán thư quảng cáo, thu thập địa chỉ email.
o Ăn cắp tài khoản ngân hàng, tài khoản hòm thư hay các thông tin cá nhân quan trọng của bạn.
o Sử dụng máy tính như một công cụ để tấn công vào một hệ thống khác hoặc tấn công ngay vào hệ thống mạng bạn đang sử dụng.
o Đôi khi bạn là nạn nhân thực sự mà virus nhắm vào, đôi khi bạn
vô tình trở thành "trợ thủ" cho chúng tấn công vào hệ thống khác.
Virus phá hoại những gì?
Trang 92 Các loại virus máy tính
Virus Boot (B-Virus)
Virus File (F-Virus)
Virus Macro
Con ngựa Thành Tơ-roa (Trojan Horse)
Sâu Internet (Worm)
Trang 10 Virus Boot.
Khi bật máy tính, một đoạn chương trình nhỏ để trong ổ đĩa
khởi động sẽ được thực thi Đoạn chương trình này có nhiệm
vụ nạp hệ điều hành (HĐH)
Sau khi nạp xong HĐH, máy tính mới có thể bắt đầu sử dụng
Đoạn mã nói trên thường được để ở trên cùng của ổ đĩa khởi
động, và chúng được gọi là "Boot sector"
Những virus lây vào Boot sector thì được gọi là virus Boot
Virus Boot thường lây lan qua đĩa mềm là chủ yếu
Ngày nay ít khi sử dụng đĩa mềm làm đĩa khởi động máy, vì
vậy số lượng virus Boot không nhiều như trước
Tuy nhiên, nếu để quên đĩa mềm trong ổ đĩa, vô tình khi bật
máy, đĩa mềm đó trở thành đĩa khởi động, điều gì xảy ra nếu chiếc đĩa đó có chứa virus Boot?
Trang 11 Virus File.
Là những virus lây vào những file chương trình như: file
.com, exe, bat, pif, sys
Khi cài đặt, thực thi các file này, đoạn mã nguy hiểm sẽ được
kích hoạt
Khi máy bị lây nhiễm, virus khống chế các tác vụ truy xuất
file
Virus tiếp tục dò tìm các file thi hành chưa bị nhiễm virus
khác để tự lây vào
Thường trú trong vùng nhớ
Trang 12 Virus Macro
Là loại virus lây vào những file văn bản (Word), file bảng tính
(Excel) và cả Powerpoint trong bộ Microsoft Office thông qua Maccro
o Macro là những đoạn mã giúp cho các file của Office tăng
thêm một số tính năng, vì một số công việc đã được định sẵn vào trong macro
o Mỗi lần gọi macro là các phần cài sẵn lần lượt được thực
hiện, giúp người sử dụng giảm bớt được công thao tác
o Có thể hiểu nôm na việc dùng Macro giống như việc ta ghi
lại các thao tác, để rồi sau đó cho tự động lặp lại các thao tác đó với chỉ một lệnh duy nhất
Trang 13 Con ngựa Thành Tơ-roa (Trojan
Horse).
Khác với virus, Trojan là một đoạn mã chương trình hoàn toàn
không có tính chất lây lan.
Được cài đặt bằng cách người tạo ra nó "lừa" nạn nhân sử dụng
chương trình của mình (còn virus thì tự động tìm kiếm nạn nhân
để lây lan): các phần mềm tiện ích, phần mềm mới hấp dẫn, những trò chơi, những màn bắn pháo hoa đẹp mắt …
Khi chương trình này chạy, thì vẻ bề ngoài cũng như những
chương trình bình thường Tuy nhiên, song song với quá trình đó, một phần của Trojan sẽ bí mật cài đặt lên máy nạn nhân.
Đến một thời điểm định trước, chương trình này sẽ ra tay xoá dữ
liệu, hay gửi những thứ cần thiết cho chủ nhân của nó ở trên mạng.
Ở Việt Nam đã từng rất phổ biến việc lấy cắp mật khẩu truy nhập
Internet của người sử dụng và gửi bí mật cho chủ nhân của các
Trang 14 Sâu Internet (Worm).
Worm kết hợp sức phá hoại của virus, sự bí mật của Trojan và hơn
hết là sự lây lan đáng sợ (Mellisa hay Love Letter).
Phát tán bằng cách tự gửi chính nó cho những địa chỉ được tìm
thấy trong sổ địa chỉ (Address book) của máy nạn nhân với địa chỉ người gửi là địa chỉ của máy nạn nhân.
Worm cho ta hình dung việc những con virus máy tính "bò" từ máy
tính này qua máy tính khác trên các "cành cây" Internet
Worm thường được kẻ viết ra chúng cài thêm nhiều tính năng đặc
biệt như định cùng một ngày giờ đồng loạt từ các máy nạn nhân tấn công vào một địa chỉ nào đó.
Ngoài ra, chúng cho phép chủ nhân của chúng truy nhập vào máy
của nạn nhân và có thể làm đủ mọi thứ như ngồi trên máy nạn nhân.
Với sự lây lan đáng sợ chúng đã làm tê liệt hàng loạt các hệ thống
Trang 153 Cách phòng chống
Nguyên tắc chung là không được chạy các chương trình, các
file không rõ nguồn gốc
Khi nhận các file *.doc hay *.xls, không nên mở vội, hãy nhớ
kiểm tra nguồn gốc chúng trước khi mở ra
Không vào các trang web lạ, không rõ nguồn gốc, đặc biệt là
các website có nội dung hấp dẫn
Không download các phần mềm tiện ích, phần mềm mới hấp
dẫn, những trò chơi trên các trang web không rõ nguồn gốc
Đặc biệt khi sử dụng Yahoo Messenger: không nhấp vào các
link lạ, không phát tán tiếp các thông điệp có nội dung dụ dỗ bạn gửi tiếp cho những người còn lại trong list, dù người gửi
là bạn của mình
Trang 163 Cách phòng chống (tt)
Sử dụng các phần mềm quét virus
Quét virus trước khi mở các tập tin hoặc chạy chương trình
trên đĩa các thiết bị bộ nhớ ngoài: USB, đĩa A, CD…
Không nên sử dụng USB ở các phòng máy
Thường xuyên cập nhật phần mềm quét virus vì mỗi ngày
luôn phát sinh virus mới
Tạo ra các bản sao đối với các dữ liệu quan trọng, và bản
sao này phải được cất giữ ở nơi an toàn
Nên nhớ: phòng hơn chống.
Trang 17II: PHẦN MỀM DIỆT VIRUS
Để phát hiện và diệt virus, người ta viết ra những chương trình chống virus, gọi là anti-virus
Nếu nghi ngờ máy tính bị virus, sử dùng các chương trình anti-virus kiểm tra các ổ đĩa của máy
Một điều cần lưu ý là nên chạy anti-virus trong tình trạng bộ nhớ tốt (khởi động máy từ đĩa mềm sạch) thì việc quét virus mới hiệu quả và an toàn, không gây lan tràn virus trên đĩa cứng
Có hai loại anti-virus là anti-virus ngoại và anti-virus nội
Trang 181 Phân loại phần mềm anti-virus:
Các anti-virus ngoại:
Do các hãng bảo mật nước ngoài phát triển
Diệt virus ngoại rất hiệu quả nhưng không phát hiện được virus nội địa
Chương trình có dung lượng lớn, khi cài đặt chiếm nhiều bộ nhớ máy
Các anti-virus ngoại nổi tiếng như: McAfee, Norton Anti-virus, Symantec, Toolkit, Dr Solomon
Các anti-virus nội:
Do người Việt Nam phát triển
Chương trình nhỏ, gọn, chạy rất nhanh
Phát hiện, diệt các virus nội địa rất hiệu quả nhưng khả năng phát hiện, nhận biết các virus ngoại rất kém
Trang 192 Chương trình diệt virus Bkav
Được phát triển bởi nhóm nghiên cứu viên Đại học Bách khoa
Hà Nội (do Nguyễn Tử Quảng làm trưởng nhóm)
Gồm 2 phiên bản:
Bkav Pro: có bản quyền, tự động cập nhật khi có phiên bản mới, phát hiện và diệt virus rất hiệu quả
Bkav Home: sử dụng miễn phí, không tự động cập nhật khi
có phiên bản mới, phát hiện và diệt virus khá hiệu quả
Trang 202 Chương trình diệt virus Bkav (tt)
Khởi động Bkav: Start/ Programs/ Bach khoa Antivirus/ Bkav hoặc D_Click vào lối tắt của BKAV trên màn hình nền
Giao diện chương trình BKAV:
Hình 6.1: Giao diện chương trình diệt Virus
Phiên bản và ngày cập nhật
Trang 212 Chương trình diệt virus Bkav (tt)
Lớp Tùy chọn (Options):
Chọn ổ đĩa: cho phép chọn ổ đĩa, thư mục cần quét
Chọn kiểu File: cho phép chọn kiểu tập tin cần quét virus (thường là các tập tin chương trình và tập tin văn bản cần quét, các tập tin khác ít bị virus lây nhiễm)
Lựa chọn khác: cho phép chọn các tuỳ chọn khi quét và khởi động chương trình
Lớp Nhật ký (History):
Trong khi quét: liệt kê các tập tin đã được quét virus
Trước/ sau khi quét: liệt kê thông tin về các tập tin bị lây nhiễm virus và tình trạng của tập tin sau khi đã quét virus
Trang 222 Chương trình diệt virus Bkav (tt)
Lớp Lịch quét (Schedule): cho phép đặt lịch quét virus tự động (hàng ngày, hàng tuần, hàng thàng, quét sau khi máy tính khởi động…)
Lớp Virus list: liệt kê danh sách các virus Bkav có thể diệt
Lệnh Quét (Scan): tiến hành quét/ ngưng quét virus theo đường dẫn được chỉ ra ở mục “chọn ổ đĩa”
Lệnh Thoát (Exit): thoát khỏi chương trình
Lệnh Thoát (Exit): thoát khỏi chương trình
Trang 23HẾT