Điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN DUY PHƯƠNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NAM Chuyên ngh

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN DUY PHƯƠNG

ĐIỀU TRA VỤ ÁN VI PHẠM QUY ĐỊNH

VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2018

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN DUY PHƯƠNG

ĐIỀU TRA VỤ ÁN VI PHẠM QUY ĐỊNH

VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên nghành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự

Mã số: 838.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS TRƯƠNG QUANG VINH

HÀ NỘI, NĂM 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ Luật học “Điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam” là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực Các thông tin trình bày trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc Luận văn là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trương Quang Vinh

Tác giả xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Trần Duy Phương

Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Trương Quang Vinh đã trực tiếp hướng dẫn, định hướng chuyên môn, quan tâm giúp đỡ tận tình và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả trong quá trình thực hiện Luận văn Bên cạnh đó, tác giả xin được gửi lời cảm ơn đến đơn vị, bạn bè, đồng nghiệp luôn quan tâm tạo điều kiện, chia sẽ, động viên tác giả trong suốt thời gian học tập và thực hiện Luận văn

Mặc dù đã cố gắng trong quá trình thực hiện, nhưng Luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong nhận được sự góp ý của quý Thầy,

Cô và bạn bè, đồng nghiệp

Tác giả luận văn

Trần Duy Phương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐIỀU TRA VỤ ÁN VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 6

1.1 Lý luận chung về tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ 61.2 Điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam 11

Chương 2 THỰC TIỄN ĐIỀU TRA VỤ ÁN VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM 34

2.1 Tình hình, đặc điểm có liên quan đến điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Quảng Nam 342.2 Điều tra tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự của lực lượng Công an tỉnh Quảng Nam 452.3 Nhận xét, đánh giá về điều tra vụ án vi phạm quy định về tham giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự của lực lượng Công an tỉnh Quảng Nam 58

Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU TRA VỤ ÁN VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM 62

3.1 Dự báo tình hình, đặc điểm có liên quan đến điều tra vụ án vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong những năm tới 62

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia gia thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh Quảng Nam 65

KẾT LUẬN 76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

TGGTĐB : Tham gia giao thông đường bộ

TNGT : Tai nạn giao thông

TTATGT : Trật tự an toàn giao thông

TTHS : Tố tụng hình sự

VKS : Viện kiểm sát

VPQĐ : Vi phạm quy định

40

2.5

Địa điểm xảy ra các vụ án VPQĐ về ĐKPTGTĐB

và VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ 2013 đến tháng 02 năm 2018

41

2.6

Nguyên nhân các vụ án tai nạn giao thông đường

bộ trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ 2013 đến tháng

02 năm 2018

42

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, việc phát triển và bảo đảm trật tự an toàn giao thông (TTATGT) nói chung và giao thông đường bộ nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội nhất là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, thời kỳ hội nhập kinh tế thế giới Vì vậy, công tác bảo đảm TTATGT đường bộ luôn được Đảng và Nhà nước ta xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm Trong những năm qua, Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong việc áp dụng các biện pháp kiềm chế tai nạn giao thông (TNGT) và ùn tắc giao thông Tuy nhiên, bên cạnh những thành tích đã đạt được, vấn đề TNGT và tội phạm vi phạm quy định (VPQĐ) về tham gia giao thông đường bộ (TGGTĐB) vẫn đang diễn biến phức tạp gây tác động xấu đến mọi mặt của đời sống xã hội, làm thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe, tài sản của con người cũng như gây ra những hậu quả tiêu cực khác cho xã hội “Tai nạn giao thông, đặc biệt tai nạn giao thông đường bộ đã gây ra những thiệt hại to lớn về người, tài sản của Nhà nước

và nhân dân, đang là vấn đề xã hội hết sức bức xúc, nghiêm trọng” [7, tr.1]

Quảng Nam là một tỉnh ven biển thuộc miền Nam Trung Bộ của nước ta, phía Bắc giáp với thành phố Đà Nẵng và tỉnh Thừa Thiên Huế, phía Nam giáp với tỉnh Quảng Ngãi và tỉnh Kon Tum, phía Đông giáp với biển Đông, phía Tây tiếp giáp với tỉnh Sêkông của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào Quảng Nam nằm trong vùng quan trọng của miền Nam Trung bộ, có tốc độ phát triển kinh tế xã hội cao đang thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài và phát triển công nghiệp, là nơi trung chuyển giữa hai miền Bắc - Nam của nước ta, có tuyến quốc lộ 1A đi qua dài 85km và nhiều tuyến quan trọng khác như quốc lộ Hồ Chí Minh dài 175km; quốc lộ 14B dài 42km; quốc lộ 14D dài 74,4km; quốc lộ 14E dài 78,4km; 18 tuyến tỉnh lộ dài 420,9km; 179 tuyến huyện lộ và nội thị dài 1.150km; đường liên

thôn, liên xã dài 4.230km và tuyến đường ven biển dài 125km

Với cơ sở hạ tầng giao thông dàn trải và số lượng phương tiện giao thông trên địa bàn tỉnh đang gia tăng với tốc độ cao như hiện nay, tình hình tai nạn giao thông đường bộ diễn ra ngày càng phức tạp Từ năm 2013 đến tháng 02/2018 trên địa bàn tỉnh xảy ra tai nạn giao thông xảy ra 1389 vụ, làm chết làm chết 877 người, bị thương 1.347 người và gây thiệt hại tài sản ước tính khoảng trên 20 tỷ đồng Nguyên nhân gây TNGT rất đa dạng nhưng chủ yếu là do người tham gia giao thông chiếm tỷ lệ khoảng 80%

Để làm rõ nguyên nhân của tình trạng trên, trong những năm gần đây Công an tỉnh Quảng Nam đã có nhiều cố gắng, triển khai nhiều biện pháp để đấu tranh phòng chống tội phạm liên quan đến giao thông đường bộ, đã có tác dụng tích cực, góp phần làm giảm TNGT, phát hiện xử lý được nhiều vụ phạm tội VPQĐ về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, được quy định tại điều 202, Bộ luật hình sự năm

1999, và được thay thế bằng điều 260 Bộ luật hình sự 2015 với tội danh “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” Tuy nhiên, tỷ lệ khởi tố điều tra, truy tố, xét xử còn ít so với số vụ TNGT gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng xảy ra, nên tính răn đe của pháp luật đối với loại tội phạm VPQĐ

về ĐKPTGTĐB chưa được phát huy triệt để, một số vụ TNGT không làm rõ được tội phạm đã gây ảnh hưởng xấu đến TTATGT Bên cạnh đó, đến nay chưa có công trình nghiên nào đề cập đến vấn đề điều tra tội phạm VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Xuất phát từ yêu cầu đòi hỏi cả trên phương diện lý luận và thực tiễn nêu trên,

tác giả lựa chọn đề tài “Điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông

đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam” để

nghiên cứu luận văn thạc sĩ luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu tội phạm VPQĐ về ĐKPTGTĐB hiện nay ở nước ta đã có một số công trình, bài viết của các nhà khoa học:

- Nguyễn Minh Hiệp (2004), Điều tra tội phạm vi phạm quy định về điều

khiển phương tiện giao thông đường bộ của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, Luận văn thạc sĩ luật

học, Học viện Cảnh sát nhân dân, Hà Nội;

- Nguyễn Xuân Trường (2009), Phối hợp trong phòng ngừa, điều tra tội

phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ của lực lượng Cảnh sát nhân dân Công an tỉnh Đắk Lắk, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại

học Cảnh sát nhân dân, TP Hồ Chí Minh

- Huỳnh Tiến Mạnh (2009), Điều tra vụ án vi phạm quy định về điều khiển

phương tiện giao thông đường bộ của lực lượng Cảnh sát nhân dân Công an tỉnh Đồng Nai, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Cảnh sát nhân dân,

TP Hồ Chí Minh;

Tuy vậy, những công trình trên đều đã diễn ra cách đây khá lâu và áp dụng các quy định theo pháp luật hình sự năm 1999 Hiện nay, việc ban hành Bộ luật hình sự 2015, Bộ luật TTHS 2015 đã có những thay đổi về quy định tội danh này

và quy trình thực hiện điều tra vụ án hình sự cũng đã có những thay đổi nhất

định Do đó, với nội dung đề tài “Điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia

giao thông thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn

tỉnh Quảng Nam" là nội dung mới và phù hợp với thực tế hiện nay

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn công tác điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB theo pháp luật TTHS trên địa bàn tỉnh Quảng Nam Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB theo pháp luật TTHS trên địa bàn tỉnh

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được các mục tiêu đề tài đề ra, cần giải quyết các nhiệm vụ cụ thể

sau:

+ Nghiên cứu làm rõ những vấn đề nhận thức lý luận về tội phạm VPQĐ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Những vấn đề lý luận và thực tiễn điều tra các vụ án VPQĐ về TGGTĐB theo quy định của pháp luật TTHS từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu tình hình tội phạm VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn tỉnh Quảng Nam và thực tiễn công tác điều tra các vụ án này theo pháp luật TTHS trong giai đoạn từ năm 2013 đến tháng 02 năm 2018

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chính sách của Đảng; pháp luật của Nhà nước; Nghị quyết, Chỉ thị của Ngành Công an trong công tác điều tra tội phạm

5.2.Phương pháp nghiên cứu

Quá trình nghiên cứu tác giả sử dụng các phương pháp cụ thể như:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu

+ Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp

+ Phương pháp chứng minh, đánh giá, khái quát hóa, hệ thống hóa

+ Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận của luận văn

Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu khoa học góp phần làm phong phú thêm lý luận và thực tiễn điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Đề tài là tài liệu tham khảo cho cán bộ, chiến sỹ đang trực tiếp làm công tác điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn tỉnh Quảng Nam nói riêng và cả nước nói chung, nhằm nâng cao hiệu quả công tác điều tra loại tội phạm này

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được bố cục thành 3 chương

Chương 1 Những vấn đề lý luận về điều tra vụ án vi phạm quy định tham

gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam

Chương 2 Thực tiễn điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông

đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Chương 3.Giải pháp nâng cao hiệu quả điều tra vụ án vi phạm quy định về

tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐIỀU TRA VỤ ÁN

VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

1.1 Lý luận chung về tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.1.1 Khái niệm tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông giao thông đường bộ

Từ điển Bách khoa Công an nhân dân 2005 định nghĩa: “Vi phạm pháp luật

là hành vi không tuân theo hoặc làm trái pháp luật”; từ khái niệm trên ta có thể hiểu: vi phạm quy định (VPQĐ) tham gia giao thông đường bộ (TGGTĐB) là hành vi không tuân theo hoặc làm trái các quy định của Luật Giao thông đường

bộ và các văn bản pháp luật trên lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ của người tham gia giao thông

Vi phạm quy định về tham gia giao thông thông đường bộ là một trong những nguyên nhân dẫn đến các vụ tai nạn giao thông (TNGT) đường bộ gây thiệt hại về người, tài sản hoặc đe dọa gây thiệt hại về người, tài sản của cơ quan, tổ chức và cá nhân Qua nghiên cứu các quy định của pháp luật giao thông đường bộ cho thấy hình thức biểu hiện của loại hành vi vi phạm rất đa dạng như: chạy quá tốc độ qui định, vượt ẩu, lạng lách, đánh võng, đi sai phần đường, tránh vượt sai qui định hoặc sử dụng các chất kích thích khác khi điều khiển phương tiện giao thông… và là cơ sở nảy sinh trách nhiệm pháp lý đối với người vi phạm Tùy theo tính chất, mức độ hậu quả (khả năng thực tế sẽ thể gây ra hậu quả) do hành vi vi phạm gây ra, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

Điều 8 Bộ luật hình sự (BLHS) năm 2015 quy định:

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương

mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự.[19]

Điều 260, BLHS năm 2015 đã được sửa đổi bổ sung một số điều theo luật

số 12/2017/QH 14 quy định về Tội vi phạm quy định tham gia giao thông đường

bộ, cụ thể:

1 Người nào tham gia giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến

03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000đ

2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:

a) Không có giấy phép lái xe theo quy định;

b) Trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định, có sử dụng chất ma túy hoặc các chất kích thích mạnh khác;

c) Bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn; d) Không chấp hành hiệu lệnh của người điều khiển hoặc hướng dẫn giao thông;

đ) Làm chết 02 người;

e) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%trở lên; h) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000đ

3 Phạm tội thuộc một trong các trường sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Làm chết 03 người trở lên;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;

c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên

4 Vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ trong trường hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả quy định tại các điểm a,b,c khoản 3 Điều này nếu không được ngăn chặn kịp thời, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm

5 Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm [19]

Dựa vào các quy định Bộ luật hình sự nêu trên và qua học tập, nghiên cứu tài liệu, có thể đưa ra khái niệm tội phạm VPQĐ về TGGTĐB như sau:

“Tội phạm VPQĐ về TGGTĐB là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy

định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách

vô ý, gây ra những thiệt hại nhất định đến tính mạng, sức khoẻ của con người hoặc tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc tuy chưa gây ra thiệt hại nhất định nhưng đã đặt khách thể cần bảo vệ trong tình trạng đặc biệt nghiêm trọng, cần thiết phải truy cứu trách nhiệm hình sự”

1.1.2 Dấu hiệu pháp lý của tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Trong hoạt động điều tra, việc làm rõ cấu thành tội phạm có ý nghĩa hết

sức quan trọng Bởi các dấu hiệu pháp lý trong cấu thành tội phạm mang tính chất đặc trưng của một tội danh cụ thể, nó vừa cho phép xác định tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, vừa cho phép phân biệt giữa tội phạm này với tội phạm khác Đồng thời nó còn là cơ sở để xác định trách nhiệm hình sự và định tội danh một cách chính xác, đúng pháp luật

Từ khái niệm về tội phạm VPQĐ về TGGTĐB và căn cứ vào quy định của

Bộ luật hình sự, ta có thể xác định dấu hiệu pháp lý của Tội VPQĐ về TGGTĐB như sau:

1.1.2.1 Khách thể của tội phạm

Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ Đối với

Tội VPQĐ về TGGTĐB, “khách thể của tội phạm là những quy định của Nhà

nước về an toàn giao thông đường bộ, đó là những quy định nhằm đảm bảo an toàn giao thông vận tải, đảm bảo cho hoạt động giao thông đường bộ được thông suốt, được tiến hành bình thường, và bảo vệ an toàn tính mạng, sức khỏe của công dân, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của các tổ chức và của công dân” [2, tr 419] 1.1.2.2 Mặt khách quan của tội phạm

- Hành vi nguy hiểm cho xã hội của tội phạm thể hiện qua việc vi phạm các quy định của Nhà nước về TTATGT đường bộ được quy định trong Luật giao thông đường bộ và các văn bản quy phạm pháp luật về giao thông đường bộ, làm mất TTATGT, gây ra những thiệt hại nhất định đến tính mạng, sức khỏe của con người, tài sản của người khác, hoặc tuy chưa gây ra những thiệt hại vật chất cụ thể nhưng có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng ngay tức khắc nếu không được ngăn chặn kịp thời Người phạm tội đã vi phạm các nhóm quy định của Luật giao thông đường bộ tại điều 8, chương I, các quy định về quy tắc giao thông tại chương II, các điều 53,56,57 chương IV, điều

58,59,60,62… chương V Luật giao thông đường bộ… [16]

Các nhóm vi phạm cụ thể như sau:

+ Vi phạm các quy định đối với đối tượng tham gia giao thông như người

đi bộ, người điều khiển phương tiện giao thông thô sơ, người điều khiển phương tiện giao thông cơ giới;

+ Vi phạm các quy tắc an toàn giao thông đường bộ, như các quy định về đỗ, dừng, tốc độ, tránh vượt, phần đường, làn đường, biển báo, tín hiệu đèn…;

+ Vi phạm các quy định về thể lệ vận tải, như: quy định về xếp hàng hóa trên phương tiện, trọng tải của phương tiện (chở quá người, quá tải); chở các chất cháy, chất độc, chất nổ không có các thiết bị chuyên dụng an toàn theo quy định;

+ Vi phạm các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn của phương tiện giao thông như: Phương tiện không kiểm định kỹ thuật an toàn, bảo vệ môi trường; không đảm bảo các tiêu chuẩn về đèn chiếu sáng, về điều khiển, về phanh hãm; về động cơ, hệ thống truyền lực…;

Người thực hiện hành vi VPQĐ về TGGTĐB chỉ bị coi là tội phạm và bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi gây ra hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng

Khi xác định về thiệt hại tài sản của người khác thì chỉ tính những tài sản

do hành vi VPQĐ về TGGTĐB trực tiếp gây ra Những thiệt hại gián tiếp không tính là thiệt hại để xác định trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội như: các chi phí mai táng, chi phí quá trình điều trị do bị thương trong vụ TNGT Các thiệt hại này người phạm tội vẫn phải bồi thường nhưng không tính để xác định trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội

Thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản mà người phạm tội gây ra phải là thiệt hại đối với người khác, không tính thiệt hại mà người phạm tội gây ra cho chính mình

- Giữa hành vi VPQĐ về TGGTĐB và hậu quả thiệt hại xảy ra phải có mối quan hệ nhân quả, hậu quả xảy ra phải do chính hành vi VPQĐ về TGGTĐB gây ra Đối với hành vi VPQĐ về TGGTĐB có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả thiệt hại đến mức đặc biệt nghiêm trọng nếu không được ngăn chặn kịp thời vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự

1.1.2.3 Mặt chủ quan của tội phạm

“Mặt chủ quan của tội phạm là mặt bên trong của tội phạm, là thái độ tâm lý của người phạm tội đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội do họ thực hiện và với hậu quả do hành vi đó gây ra cho xã hội hoặc đối với khả năng gây ra hậu quả đó”[34, tr 197]

Tội phạm VPQĐ về TGGTĐB được thực hiện dưới hình thức lỗi vô ý, bao gồm vô ý vì quá tự tin hoặc vô ý vì cẩu thả trong việc chấp hành các quy định về TGGTĐB Mặc dù, trong nhiều trường hợp người tham gia giao thông cố tình vi phạm các quy định về TTATGT đường bộ, họ có đủ điều kiện để nhận thức và pháp luật buộc họ phải nhận thức được hành vi nguy hiểm nhưng do cẩu thả hoặc chủ quan cho rằng hậu quả sẽ không xảy ra, nên khi những thiệt hại vật chất xảy ra là điều họ không mong muốn, không cố ý

gây ra thiệt hại

Đây là dấu hiệu pháp lý đặc trưng, là cơ sở khoa học để phân biệt giữa tội VPQĐ về TGGTĐB với một số tội khác như tội giết người, cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác, huỷ hoại hoặc cố

ý làm hư hỏng tài sản… bằng các phương tiện giao thông

1.1.2.4 Chủ thể của tội phạm

Theo quy định tại Điều 12 BLHS năm 2015, thì chủ thể của tội phạm này là người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đạt độ tuổi từ đủ 16 tuổi trở lên; người phạm tội thực hiện hành vi vi phạm các quy định về TGGTĐB dưới hình thức lỗi vô ý

1.2 Điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.2.1.1 Khái niệm điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Điều tra là quá trình phát hiện, tìm kiếm, thu thập thông tin, tài liệu, số liệu

phản ánh khách quan về bản chất của một sự vật, hiện tượng, về tổ chức, con người Điều tra vụ VPQĐ về TGGTĐB là hình thức điều tra công khai, dựa trên các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Quá trình tiến hành trong những trường hợp nhất định có thể tiến hành hoạt động điều tra trinh sát để hỗ trợ

Điều tra theo tố tụng hình sự là hoạt động của Cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhằm xác định tội phạm

và người đã thực hiện hành vi phạm tội, lập hồ sơ đề nghị truy tố, tìm ra nguyên nhân và điều kiện phạm tội, yêu cầu các cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp khắc phục, phòng ngừa Hoạt động điều tra phải tôn trọng sự thật, tiến hành một cách khách quan, toàn diện, đầy đủ, làm rõ những chứng cứ xác định

có tội và những chứng cứ xác định vô tội, những tình tiết tăng nặng và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can Mọi hoạt động điều tra phải tuân theo pháp luật, chấp hành các nguyên tắc và thủ tục do Bộ luật TTHS và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 quy định Chủ thể điều tra phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các quy định của Bộ luật TTHS và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự Điều tra là hoạt động nhận thức đặc biệt của chủ thể điều tra về một

vụ phạm tội Nếu không tôn trọng sự thật khách quan, không tiến hành một cách toàn diện, đầy đủ các biện pháp điều tra theo đúng quy định của Bộ luật TTHS thì chủ thể điều tra dễ mang tính chủ quan, dẫn đến làm sai lệch bản chất vụ án Điều tra TNGT cũng là một hoạt động điều tra không tách rời với điều tra tội phạm VPQĐ về TGGTĐB Thông thường điều tra TNGT là tiền đề của điều tra

vụ án VPQĐ về TGTGTĐB Trong thực tế khi một vụ TNGT xảy ra mặc dù chưa rõ dấu hiệu của hành vi phạm tội nhưng lực lượng CSGT cũng phải tiến hành điều tra như đối với một vụ phạm tội đã xảy ra Quá trình điều tra đến một thời điểm khi xác định có dấu hiệu phạm tội thì tài liệu điều tra ban đầu này sẽ trở thành căn cứ để khởi tố vụ án hình sự Do đó, điều tra TNGT rất gần gũi với điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB, trong nhiều trường hợp hai hoạt động này chuyển hóa cho nhau và lúc đó ranh giới giữa chúng gần như không còn nữa

Tuy nhiên không thể thống nhất hai khái niệm này với nhau

Như vậy điều tra TNGT là hoạt động công khai của lực lượng CSND, được tiến hành trên cơ sở những quy định của pháp luật, nhằm phát hiện thu thập tài liệu, chứng cứ để chứng minh sự thật của vụ TNGT đã xảy ra; làm rõ mức độ thiệt hại, kết luận chính xác về lỗi, nguyên nhân dẫn đến vụ tai nạn, cũng như vai trò trách nhiệm của các bên có liên quan Trên cơ sở đó để có quyết định xử lý bằng biện pháp hành chính, dân sự hoặc ra quyết định khởi tố vụ án hình sự

Từ những cơ sở lý luận như đã trình bày ở trên, ta có thể rút ra khái niệm:

Điều tra vụ TNGT là hoạt động điều tra công khai của lực lượng Cảnh sát nhân dân nhằm làm rõ tai nạn đã xảy ra, có kết luận chính xác về nguyên nhân, diễn biến vụ TNGT, mức độ lỗi và trách nhiệm của từng người có liên quan đến vụ tai nạn, làm cơ sở cho việc xử lý đúng người vi phạm trước pháp luật, góp phần làm giảm TNGT đến mức thấp nhất

Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB là hoạt động điều tra được tiến hành theo quy định của Bộ luật TTHS nhằm phát hiện, thu thập tài liệu, chứng cứ chứng minh tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội đối với vụ TNGT đường bộ đã xảy ra có đủ dấu hiệu của một tội phạm được quy định trong BLHS Trong quá trình điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB, theo quy định của Bộ luật TTHS năm 2015, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Thông

tư số 76/2011/TT-BCA ngày 22/11/2011 của Bộ trưởng Bộ Công an về việc Quy định phân công trách nhiệm và quan hệ phối hợp trong công tác điều tra, giải quyết tai nạn giao thông của lực lượng Cảnh sát nhân dân thì lực lượng CSĐT có thẩm quyền điều tra các vụ án xâm phạm TTATGT, trật tự công cộng, bao gồm nhiều tội danh trong đó có tội VPQĐ về ĐKPTGTĐB (theo luật hình sự 1999)

và nay là tội VPQĐ về TGGTĐB (theo luật hình sự 2015) Theo các văn bản trên, CSĐT được tiến hành chủ trì điều tra từ đầu đến kết khi kết thúc các vụ TNGT đường bộ có người chết tại hiện trường, hoặc chết trên đường đi cấp cứu Riêng các vụ án thuộc thẩm quyền điều tra ban đầu của CSGT, thì CSĐT có

trách nhiệm phối hợp CSGT trong giai đoạn điều tra ban đầu và thụ lý điều tra tiếp theo sau khi lực lượng CSGT chuyển giao hồ sơ

Như vậy, từ kết quả nghiên cứu nêu trên có thể đưa ra khái niệm về điều tra

vụ án VPQĐ về TGGTĐB như sau:

Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB là hoạt động điều tra được tiến hành trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao và theo quy định của Bộ luật TTHS nhằm phát hiện, thu thập tài liệu, chứng cứ chứng minh tội phạm, người thực hiện hành vi phạm tội đối với vụ TNGT đường bộ do VPQĐ về TGGTĐB đã xảy

ra có đủ dấu hiệu của một tội phạm và các yêu cầu khác nhằm làm rõ sự thật vụ

án theo qui định của pháp luật

1.2.1.2 Đặc điểm điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB là một dạng điều tra cụ thể của điều tra hình sự, do vậy quá trình điều tra luôn thể hiện rõ các đặc điểm cơ bản của điều tra hình sự Tuy nhiên, do tính chất của hoạt động giao thông và các yếu tố cấu thành tội phạm VPQĐ về TGGTĐB có những đặc điểm khác biệt, nên ngoài các đặc điểm chung của điều tra hình sự, quá trình điều tra tội phạm VPQĐ về TGGTĐB có những đặc điểm đặc thù sau:

- Là hoạt động nhận thức đặc biệt của chủ thể điều tra về một vụ án VPQĐ

về TGGTĐB đã xảy ra được tiến hành trên cơ sở các quy định của pháp luật

Trong điều tra, nhận thức của chủ thể điều tra chịu sự ảnh hưởng, tác động của các quy luật khách quan, quy luật hình thành dấu vết, quy luật phản ánh và chứng minh… Ngoài ra, còn chịu sự ảnh hưởng của các nhân tố chủ quan và khách quan khác như: tự nhiên, môi trường, con người… cũng như sự tác động, ràng buộc bởi các quy định pháp lý về xác định tội phạm VPQĐ về TGGTĐB,

về thời gian, phân công, phân cấp và trình tự tổ chức tiến hành điều tra

Trên thực tế, khi vụ án xảy ra, công tác điều tra thường được bắt đầu từ việc xem xét hiện trường vụ án Dựa vào các dấu vết để lại ở hiện trường, trên

phương tiện, trên người bị hại… các chủ thể điều tra (CSGT hoặc CSĐT) sử dụng các biện pháp nghiệp vụ, biện pháp điều tra và phối hợp với các lực lượng nghiệp vụ khác để phân tích làm rõ các vấn đề về thời gian, trình tự, đặc điểm, cơ chế hình thành từng loại dấu vết trong vụ án và mối quan hệ giữa chúng Tuỳ thuộc vào tính chất của vụ việc mang tính hình sự mà chủ thể điều tra có trách nhiệm phối hợp với lực lượng Kỹ thuật hình sự, Cảnh sát phòng cháy chữa cháy, Cảnh sát 113… để điều tra làm rõ vụ tai nạn Mặt khác, để đảm bảo tính pháp lý của các tài liệu, chứng cứ việc thu thập phải tiến hành đúng trình tự, thủ tục và bằng các biện pháp điều tra theo luật định Quá trình đó luôn diễn ra đan xen, ràng buộc và ảnh hưởng rất lớn đến quá trình nhận thức của chủ thể điều tra

- Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB là một hoạt động điều tra cụ thể của điều tra hình sự

Đây là đặc điểm cơ bản của công tác điều tra, nó thể hiện qua việc kế thừa những kiến thức cơ bản của khoa học điều tra hình sự, từ việc nghiên cứu đặc tính, đặc điểm của các vụ án, xác định những vấn đề cần chứng minh làm rõ trong quá trình điều tra cho đến việc lựa chọn để sử dụng có hiệu quả những phương pháp, chiến thuật điều tra hình sự nhằm làm rõ sự thật vụ án theo quy định của pháp luật

- Điều travụ án VPQĐ về TGGTĐB đòi hỏi chủ thể điều tra phải có hiểu biết nhất định về kỹ thuật an toàn giao thông

Khi tiến hành điều tra các vụ án VPQĐ về TGGTĐB các chủ thể thường phải kiểm tra đánh giá tình trạng kỹ thuật của phương tiện có liên quan và khám nghiệm cầu, đường hầm… nhằm xác định nguyên nhân, điều kiện vụ TNGT có liên quan đến kỹ thuật phương tiện hoặc cầu đường Vì vậy, đòi hỏi chủ thể điều tra ngoài việc nắm vững về pháp luật, chiến thuật và kỹ thuật điều tra tội phạm, còn phải có sự hiểu biết nhất định về kỹ thuật an toàn giao thông Biết phân tích, đánh giá chính xác các yếu tố kỹ thuật của phương tiện giao thông đường bộ

trong các hệ thống, như: phanh hãm, chuyển hướng, gầm, động cơ, còi, đèn, truyền động, hoặc các yếu tố kỹ thuật của cầu, đường bộ… nhằm phát hiện các

sự cố, hư hỏng đóng vai trò là nguyên nhân xảy ra tội phạm

- Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng CSĐT với các lực lượng CSGT, lực lượng kỹ thuật hình sự, Cảnh sát phòng cháy chữa cháy, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát 113, Cảnh sát khu vực…

Mặc dù trên thực tế lực lượng CSGT chỉ được tiến hành điều tra ban đầu theo quy định của pháp luật TTHS đối với các vụ án xâm phạm TTATGT gây hậu quả nghiêm trọng không có người chết Còn các vụ án xâm phạm TTATGT hậu quả nghiêm trọng có người chết trở lên do CSĐT thụ lý điều tra từ đầu Song, trong bất

kỳ trường hợp nào, lực lượng CSGT phối hợp với lực lượng CSĐT, trường hợp cần thiết thì có thể có lực lượng Kỹ thuật hình sự, lực lượng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát 113, Cảnh sát khu vực đều phải có trách nhiệm có mặt sớm nhất tại hiện trường để thực hiện các biện pháp cấp bách tại hiện trường khi

vụ án mới xảy ra Các hoạt động như: bảo vệ hiện trường, xác định người, phương tiện có liên quan, người biết việc; thu giữ, bảo quản giấy tờ, tư trang hành lý, hàng hoá tài sản, phương tiện có liên quan; cấp cứu người bị nạn, truy đuổi theo dấu vết nóng; đảm bảo TTATGT nơi xảy ra vụ án… tuy không phải là các biện pháp điều tra theo tố tụng, nhưng nó lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để tiến hành các biện pháp điều tra theo luật định được tiến hành đan xen hoặc diễn ra ngay sau đó Việc thực hiện không tốt các biện pháp cấp bách nêu trên trong nhiều vụ án là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng xáo trộn hiện trường, xoá bỏ dấu vết… làm cho vụ án bị câu dầm bế tắc trong điều tra

Điều 9, Thông tư 76/2011/TT- BCA nêu rõ : “ Trong phạm vi chức năng,

nhiệm vụ, quyền hạn của mình, các lực lượng Cảnh sát cơ động, Cảnh sát khu vực, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát phòng cháy chữa cháy, Kỹ thuật hình sự; Công an xã, phường, thị trấn và các lực lượng Công an khác có trách nhiệm thực hiện yêu cầu của Cảnh sát giao thông, Cảnh sát điều tra trong quá trình điều tra, giải quyết tai nạn giao thông” [5]

1.2.2 Những vấn đề cần chứng minh trong vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Căn cứ Điều 85 Bộ luật TTHS 2015 và thực tiễn điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB thì quá trình điều tra cần chứng minh làm rõ những vấn đề sau đây:

Một là, có hay không có vụ án VPQĐ về TGGTĐB xảy ra?

Để thực hiện yêu cầu nhiệm vụ trên, đòi hỏi cán bộ thụ lý vụ án trước tiên phải xác định hậu quả của vụ TNGT và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi VPQĐ về TGGTĐB với những thiệt hại trong vụ TNGT Vì đây là yếu tố rất quan trọng để xác định quy mô tổ chức tiến hành điều tra, chủ thể tiến hành điều tra và là cơ sở để xác định trách nhiệm đền bù dân sự hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự Đây là nhiệm vụ quan trọng được tiến hành xuyên suốt trong quá trình điều tra

Việc chứng minh hành vi VPQĐ về TGGTĐB phải thuộc một trong năm nhóm hành vi vi phạm TTATGT đã được phân tích ở mặt khách quan của tội phạm Các hành vi này đã gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản Trường hợp chưa gây ra những thiệt hại vật chất cụ thể thì phải chứng minh được nó đã đặt quan hệ xã hội cần bảo vệ trong tình trạng đặc biệt nguy hiểm như thế nào? nếu không được ngăn chặn kịp thời thì hậu quả của vụ phạm tội chắn chắn xảy ra Và đặc biệt phải xác định rõ mối quan hệ nhân quả giữa hành vi VPQĐ về TGGTĐB với những thiệt hại về vật chất xảy ra trong vụ án

Hai là, thời gian, địa điểm xảy ra vụ án

Trên cơ sở các dấu hiệu pháp lý để xác định có hay không có vụ án VPQĐ

về TGGTĐB xảy ra, cơ quan thụ lý điều tra phải xác định chính xác thời gian, địa điểm xảy ra vụ án, ghi rõ ngày, giờ, tháng, năm, đoạn đường, km số, phố, làng, xã, huyện, tỉnh và một số tình tiết khác như tình trạng đường, tổ chức giao thông, biển báo, ánh sáng, phương tiện giao thông, thời tiết khi xảy ra tai nạn…

để làm sáng tỏ được tính chất hoạt động giao thông lúc xảy ra vụ án, như: mật độ người, phương tiện tham gia giao thông, thời tiết, ánh sáng, chất lượng đường sá,

tầm nhìn, khả năng lưu thông qua của các phương tiện,… và các tình tiết khác có liên quan để có cơ sở khoa học phân tích chính xác quá trình diễn biến của vụ án,

từ đó xác định lỗi, trách nhiệm của các bên liên quan đến vụ án một cách khách quan, chính xác

Ba là, ai là người thực hiện hành vi VPQĐ về TGGTĐB?

Trong quá trình điều tra, để kịp thời phát hiện, xử lý những người có lỗi trong vụ án, bao giờ cơ quan, cán bộ thụ lý vụ án cũng phải tìm mọi cách để xác định rõ: Ai là người thực hiện hành vi VPQĐ về TGGTĐB? nguyên nhân, điều kiện dẫn đến vụ án và lỗi của các bên liên quan Người thực hiện hành vi VPQĐ

về TGGTĐB phải là con người cụ thể có đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự Trong việc xác định ai là chủ thể gây ra cũng gặp rất nhiều khó khăn về thực tế xảy ra vụ việc bất ngờ nên việc chứng kiến của nhân chứng cũng như dấu vết để lại cũng rất phức tạp Nếu ở điều kiện khó khăn trời tối, người và phương tiện tham gia giao thông ít thì việc xác định ai là chủ thể của việc gây ra là phức tạp; đôi khi người gây ra tai nạn sợ hãi và đổ lỗi cho người bị hại đã chết là người điều khiển phương tiện, người tham gia giao thông nên trong một số trường hợp lại bỏ sót tội phạm mà khó làm được

Trong thực tế một vụ TNGT xảy ra không chỉ đơn thuần có lỗi của một bên

mà trong nhiều trường hợp người bị thiệt hại nặng trong vụ TNGT lại chính là người có lỗi, là chủ thể gây ra tai nạn hoặc do lỗi hỗn hợp của cả hai bên, lỗi của bên này là điều kiện để các hành vi vi phạm của bên kia gây ra những thiệt hại nhất định trong một vụ tai nạn

Như vậy, người thực hiện hành vi VPQĐ về TGGTĐB có thể là bất kỳ ai, song chỉ có những người đủ năng lực hành vi và năng lực pháp luật mới xác định

là người có lỗi và phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi vi phạm của mình Trong vụ tai nạn giao thông, người gây tai nạn chỉ có thể lỗi vô ý và trong nhiều trường hợp người gây tai nạn không phải chỉ có một bên mà lỗi gây nên vụ tai nạn có thể thuộc về tất cả các bên có liên quan kể cả có người bị hại Thực tế đây

là vấn đề rất phức tạp, khó xác định đúng lỗi của từng người với hậu quả xảy ra

để định lượng đúng việc truy cứu trách nhiệm hình sự với từng người của người gây tai nạn

Bốn là, tình tiết ảnh hưởng đến mức độ chịu trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi VPQĐ về TGGTĐB

Trong một vụ TNGT, hậu quả xảy ra thường do sự tác động của nhiều yếu

tố chủ quan, khách quan khác, có thể là các hành vi vi phạm của các đối tượng tham gia giao thông hoặc do điều kiện kỹ thuật và tính chất hoạt động giao thông

ở địa bàn, tuyến đường nơi xảy ra tai nạn tác động chi phối các yếu tố đó có mối quan hệ chặt chẽ để phát sinh vụ tai nạn

Cán bộ thụ lý vụ án phải xác định rõ nhân thân, độ tuổi, tình trạng sức khỏe của người gây án Đồng thời, phải xem xét thái độ khai báo, ý thức trách nhiệm trong việc khắc phục hậu quả, những tình tiết khác có liên quan đến vụ án, như:

Có giấy phép lái xe hay không? Có sử dụng chất uống có cồn hoặc sử dụng các chất kích thích khác không? có bỏ chạy sau khi phạm tội không? có chấp hành hiệu lệnh của người điều khiển giao thông không? tình trạng đường sá, thời tiết, khí hậu, ánh sáng tại thời điểm xảy ra vụ án, hành vi vi phạm và lỗi của người bị hại… để xác định mức độ chịu trách nhiệm hình sự của người gây án

Năm là, người bị hại và tính chất mức độ thiệt hại do các hành vi VPQĐ về TGGTĐB gây ra?

Các nội dung cần chứng minh làm rõ trong quá trình điều tra một vụ án VPQĐ về TGGTĐB trên đây luôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, có tác dụng hỗ trợ bổ sung cho nhau trong quá trình nhận thức đánh giá riêng đối với từng nội dung cụ thể và đánh giá chung với tất cả các nội dung nói trên Điều đó đòi hỏi quá trình điều tra chứng minh làm rõ về tội phạm theo quy định của pháp luật, chủ thể điều tra phải đặt từng nội dung cần nghiên cứu, chứng minh, làm rõ trong mối quan hệ biện chứng với các nội dung còn lại để đảm bảo việc nhìn nhận đánh giá về tội phạm được chính xác và khách quan

Như vậy, những vấn đề cần chứng minh trong vụ án vi phạm quy định về

tham gia giao thông đường bộ chính là để xác định sự thật của vụ án “Xác định

sự thật của vụ án một cách toàn diện, đầy đủ, tức là xem xét hành vi phạm tội trên các mặt của các yếu tố cấu thành tội phạm trong tổng thể, không tách rời nhau Cần phải thu thập, kiểm tra và đánh giá tất cả các chứng cứ thu thập được: chứng cứ buộc tội, chứng cứ gỡ tội, chứng cứ trực tiếp, chứng cứ gốc, chứng cứ sao chép, các lời khai và vật chứng…” [11, tr18]

1.2.3 Trình tự, phương pháp tiến hành hoạt động điều tra vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.2.3.1 Tổ chức tiếp nhận, xử lý thông tin ban đầu và tiến hành các biện pháp khẩn cấp

Tiếp nhận, xử lý tin báo và tiến hành các biện pháp khẩn cấp là tiền đề quan trọng trong công tác điều tra khám phá tội phạm nói chung và tội phạm VPQĐ

về TGGTĐB nói riêng Việc tiếp nhận và xử lý tin báo được thực hiện nhanh chóng, kịp thời, đầy đủ, đúng quy định của pháp luật Mọi cá nhân, tổ chức khi phát hiện những tin tức có liên quan đến hành vi phạm tội và người thực hiện hành vi phạm tội phải báo ngay cho cơ quan chức năng như Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, hoặc các cơ quan hành chính

Ngay sau khi nhận được tin về vụ TNGT đường bộ, cán bộ nhận tin phải nhanh chóng tổng hợp, phân tích đánh giá sơ bộ vụ tai nạn qua tin báo đồng thời

“báo cáo vụ tai nạn đó cho lãnh đạo trực chỉ huy đơn vị” [5]

Lãnh đạo đơn vị khi nhận được tin báo phải xử lý theo đúng chức năng quyền hạn được quy định của Bộ luật TTHS và Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự

+ Trường hợp TNGT xảy ra tại nơi giáp ranh các địa bàn thì đơn vị nào nhận được tin báo trước thì có trách nhiệm giải quyết

+ Đối với vụ TNGT ít nghiêm trọng trở xuống thì Thủ trưởng lực lượng CSGT nơi tiếp nhận tin phải cử ngay cán bộ đến hiện trường để giải quyết theo

chức năng và nhiệm vụ của lực lượng CSGT

+ Đối với các vụ TNGT nghiêm trọng trở lên cần tổ chức ngay lực lượng đến bảo vệ hiện trường, cấp cứu nạn nhân, đảm bảo giao thông thông suốt, áp dụng các biện pháp khẩn cấp tại hiện trường (truy bắt thủ phạm theo dấu vết nóng trong trường hợp lái xe chạy trốn, khám nghiệm hiện trường, thu giữ dấu vết vật chứng, tạm giữ phương tiện người có liên quan…)

Yêu cầu cán bộ tiếp nhận tin báo cần ghi nhận đầy đủ, chính xác các thông tin về vụ tai nạn để khi tiến hành báo cáo lãnh đạo có biện pháp xử lý tin báo chính xác, tránh trường hợp không xác định rõ thẩm quyền, chức năng điều tra giải quyết TNGT đường bộ

Cán bộ CSĐT, Điều tra viên được phân công điều tra TNGT cần điện báo lực lượng CSGT hoặc lực lượng Công an nơi xảy ra tai nạn giao thông áp dụng các biện pháp cần thiết bảo vệ hiện trường, giải tỏa ùn tắc giao thông Khẩn trương tổ chức lực lượng phương tiện và các điều kiện cần thiết đến ngay hiện trường nơi xảy ra TNGT và áp dụng các biện pháp khẩn cấp tại hiện trường vụ TNGT đó là:

+ Tổ chức cấp cứu người bị nạn Khi ở hiện trường có người bị thương, tính mạng đang bị đe dọa thì đồng thời vừa phải tổ chức cấp cứu nạn nhân và bảo vệ tài sản của họ, nhằm ngăn chặn thiệt hại có thể xảy ra Tuy nhiên phải đảm bảo hạn chế đến mức thấp nhất việc làm xáo trộn hiện trường

+ Tạm giữ giấy tờ liên quan đến phương tiện và người điều khiển phương tiện tai nạn

+ Trường hợp nạn nhân đã chết gây ách tắc, cản trở đến giao thông thì phải đưa xác nạn nhân vào bên đường và che đậy lại (chú ý trước khi đưa xác nạn nhân và bên đường cần đánh dấu chính xác vị trí, tư thế, chiều hướng tử thi, chụp ảnh vị trí, tư thế, dấu vết người phương tiện)

+ Tổ chức ổn định trật tự, giải phóng mặt đường, phân luồng giao thông, chống ách tắc cục bộ

+ Tổ chức truy tìm phương tiện và người điều khiển phương tiện bỏ chạy (nếu có khả năng)

+ Bảo vệ hiện trường, các dấu vết có tại hiện trường như lập hàng rào bảo

vệ, không để người không có nhiệm vụ chức năng vào hiện trường

+ Thu thập, phát hiện những nguồn tin ban đầu, những người hiểu biết, chứng kiến vụ tai nạn

Sau khi lực lượng chức năng đến hiện trường thì bàn giao các công việc đã làm rồi tiếp tục tham gia bảo vệ hiện trường, phối hợp với lực lượng khám ngiệm khi có yêu cầu

1.2.3.2 Tiến hành điều travụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Lý luận về điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB được dựa trên nền tảng của

lý luận khoa học điều tra hình sự, những thành tựu của các lĩnh vực khoa học khác, các quy định của pháp luật và kết quả tổng kết hoạt động thực tiễn điều tra loại tội phạm này của lực lượng Cảnh sát nhân dân

Điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB thuộc chức năng, nhiệm vụ của cơ quan điều tra, trong đó có CSĐT, CSGT đường bộ Đây là một dạng của hoạt động điều tra hình sự được tiến hành dựa trên cơ sở chức năng, nhiệm

vụ của các cơ quan có thẩm quyền điều tra theo luật định Bởi vậy, hoạt động điều tra đối với loại tội phạm này cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt các bước tiến hành theo đúng trình tự quy định của pháp luật tố tụng hình sự Đồng thời đòi hỏi chủ thể điều tra phải biết vận dụng sáng tạo những tri thức

cơ bản về phương pháp, chiến thuật điều tra hình sự trong công tác khám nghiệm hiện trường, thu thập dấu vết, lấy lời khai, hỏi cung bị can…

Quá trình điều tra một vụ phạm tội nói chung thường được tiến hành qua các giai đoạn nhất định, mỗi giai đoạn điều tra nhằm giải quyết những nhiệm vụ cụ thể khác nhau nhưng đều hướng tới nhiệm vụ chung là chứng minh sự thật về vụ án Cho tới nay, lý luận về các giai đoạn điều tra còn có những ý kiến khác nhau,

nhưng nhiều quan điểm đều thống nhất điều tra có ba giai đoạn: giai đoạn điều tra ban đầu, giai đoạn điều tra tiếp theo và kết thúc điều tra Như vậy quá trình điều tra các vụ án VPQĐ về TGGTĐB cũng gồm ba giai đoạn cụ thể như sau:

- Giai đoạn 1: Điều tra ban đầu

Đây là giai đoạn mà chủ thể điều tra tập trung hướng hoạt động điều tra vào việc phát hiện, thu thập tài liệu, chứng cứ để xác định về sự việc phạm tội Thực chất đó là việc xác định vụ tai nạn đã xảy ra có yếu tố cấu thành một vụ phạm tội hay không Hậu quả thiệt hại về người hoặc tài sản đến mức nghiêm trọng chưa, người điều khiển phương tiện có lỗi không Nếu người điều khiển phương tiện

có có lỗi thì họ vi phạm vào khoản nào, điều nào của các văn bản pháp luật khác Giai đoạn điều tra ban đầu được tiến hành kể từ khi có vụ việc nghi vấn phạm tội xảy ra đến lúc có tài liệu để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, là giai đoạn hoạt động tiền khởi tố Đặc thù đối với điều tra các vụ án VPQĐ

về TGGTĐB là hoạt động KNHT và một số hoạt động điều tra khác được phép tiến hành trước khi khởi tố vụ án Theo quy định tại điều 4, Thông tư 76/2011/TT-BCA, Lực lượng CSGT sau khi tiếp nhận tin báo có vụ TNGT xảy ra thì phải tổ chức tiến hành KNHT, ghi lời khai người làm chứng, người điều khiển phương tiện, thu thập tài liệu có liên quan về vụ TNGT Trong quá trình giải quyết, nếu phát hiện có dấu hiệu tội phạm thì chuyển

ngay hồ sơ cho Cơ quan CSĐT thụ lý [5]

Trên cơ sở điều tra ban đầu của CSGT, Cơ quan CSĐT ra quyết định Khởi

tố vụ án hình sự theo quy định theo khoản 5, điều143 Bộ Luật TTHS [20]

Quyết định khởi tố vụ án hình sự là cái mốc, là thời điểm phát sinh các mối quan hệ pháp lý giữa cơ quan tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng Về nguyên tắc, sau khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự thì mọi hoạt động điều tra khác như: ghi lời khai nhân chứng, ghi lời khai người bị hại, bắt khẩn cấp, tạm giữ mới được tiến hành Tuy nhiên hầu hết các vụ TNGT đường bộ thì ranh giới giữa vụ tai nạn và vụ phạm tội rất mỏng manh

do sự xuất hiện nhanh hay chậm hậu quả cuối cùng của vụ tai nạn Có vụ thì nạn nhân chết ngay tại hiện trường, nhưng có những vụ một vài ngày sau nạn nhân mới chết Thậm chí có vụ sau một vài tháng mới xác định chính xác tỉ lệ phần trăm thương tật Sự phức tạp đó sẽ kéo theo sự thay đổi về chủ thể điều tra, cũng như trình tự nội dung và phương pháp điều tra

Có những vụ TNGT đường bộ hậu quả nghiêm trọng hay đặc biệt nghiêm trọng được xác định ngay, nhưng việc xác định lỗi của người điều khiển phương tiện và các bên có liên quan không thể kết luận ngay được mà đòi hỏi phải có thời gian điều tra dài mới xác định được Trong những trường hợp nêu trên, các hoạt động của lực lượng CSGT trước khi tiến hành khởi tố sẽ là căn cứ để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và được đưa vào hồ sơ tố tụng Đây là hoạt động tiền khởi tố nhằm giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm theo Điều 145 của Bộ luật TTHS Trong hầu hết các trường hợp, Điều tra viên phải biết kế thừa những kết quả mà lực lượng CSGT đã điều tra, thu thập tài liệu về

vụ TNGT đường bộ, đồng thời biết áp dụng các biện pháp, chiến thuật điều tra

để làm rõ toàn bộ sự thật vụ án

Nội dung của giai đoạn điều tra ban đầu bao gồm:

- Tiến hành các biện pháp cấp bách và khám nghiệm hiện trường vụ TNGT

Đây là hoạt động điều tra mang tính cấp bách đầu tiên được tiến hành sau khi tiếp nhận, xử lý tin báo về vụ tai nạn xảy ra và trước khi có quyết định khởi tố vụ

án hình sự Trên thực tế khi có vụ TNGT đường bộ xảy ra, mặc dù chưa có căn cứ của một vụ phạm tội nhưng lực lượng CSGT vẫn tiến hành các hoạt động điều tra như đối với một vụ phạm tội Hoạt động KNHT phải triệt để khai thác những kiến thức cơ bản về phương pháp và chiến thuật điều tra trong việc phát hiện, thu thập tài liệu, chứng cứ để làm rõ mức độ lỗi của người tham gia giao thông

KNHT được bắt đầu từ việc xem xét toàn cảnh hiện trường, chụp ảnh bao quát hiện trường, đánh dấu vị trí nạn nhân, phương tiện và các dấu vết vật chứng khác có ở hiện trường, trên phương tiện và trên người của nạn nhân Nhiệm vụ của

KNHT là phát hiện thu thập các dấu vết có liên quan đến vụ tai nạn để xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội Trên cơ sở đó bước đầu đưa ra nhận định về nguyên nhân, diễn biến chính của vụ tai nạn để định hướng cho việc thu thập tài liệu, chứng cứ được đúng đắn Đối với vụ TNGT đường bộ thì hậu quả thiệt hại thường dễ xác định Tuy nhiên lỗi của người điều khiển phương tiện và các bên có liên quan rất khó xác định Do đó điều quan trọng nhất của hoạt động KNHT là xác định mức độ lỗi của các bên có liên quan trong vụ tai nạn

Thực tế, có nhiều vụ tai nạn, khi lực lượng CSGT đến hiện trường thì nạn nhân và phương tiện gây án không còn ở hiện trường nữa (do phương tiện đã vận chuyển nạn nhân đi cấp cứu, hoặc người đi đường đã dịch chuyển xác nạn nhân, các phương tiện tham gia giao thông khác chạy qua hiện trường làm biến đổi dấu vết ) Những trường hợp này, công tác KNHT đòi hỏi phải tỉ mỉ, thận trọng và chính xác Dấu vết đặc trưng ở hiện trường vụ TNGT đường bộ thường là: dấu vết phanh của phương tiện, vết cầy xước trên mặt đường do các phương tiện gây

ra, vết máu của nạn nhân, vết đổ vỡ kính, sơn, dầu khi các phương tiện va vào nhau… Những dấu vết này phải được phát hiện và đo đạc chính xác, mô tả tỉ mỉ

về vị trí, kích thước Từ những dấu vết đó giúp chủ thể điều tra xác định vị trí các phương tiện khi va vào nhau, điểm va chạm đầu tiên của vụ tai nạn

Điểm va chạm đầu tiên là thời điểm các phương tiện, người tham gia giao thông liên quan đến vụ tai nạn bắt đầu va chạm vào nhau Đây là cơ sở để xác định phần đường phương tiện di chuyển, vận tốc của phương tiện Công tác KNHT phải xác định được điểm va chạm đầu tiên giữa các phương tiện, hoặc giữa phương tiện với nạn nhân

Dấu vết phanh của phương tiện nếu được đo đạc chính xác, mô tả cụ thể, thu lượm phản ánh vào sơ đồ hiện trường sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác định tốc độ, phần đường để có căn cứ để xác định lỗi vi phạm của người điều khiển phương tiện

Thành phần tham gia KNHT đối với vụ TNGT nghiêm trọng bao gồm: lực

lượng CSGT, Điều tra viên, Kiểm sát viên của Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp, đại điện chính quyền nơi xảy ra vụ tai nạn Đối với những vụ tai nạn rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng có nhiều tình tiết phức tạp, có nhiều người chết thì phải điều động thêm lực lượng Kỹ thuật hình sự và Bác sỹ pháp y tham gia từ đầu

- Khám nghiệm phương tiện liên quan đến vụ tai nạn

Khám nghiệm phương tiện liên quan đến vụ tai nạn là một việc làm có tính nguyên tắc đối với tất cả các vụ TNGT đường bộ Thông thường việc khám nghiệm phương tiện được tiến hành ở cơ quan Công an Quá trình khám nghiệm phải phát hiện, mô tả chính xác vị trí đặc điểm của các vết va quệt, vết trầy xước do tai nạn gây nên Đối với phương tiện gây tai nạn xong rồi bỏ chạy thì phải chú ý khám những phụ tùng mới thay thế, những điểm va quệt mới được sơn, sửa chữa Khám từ trước ra sau, từ trên xuống dưới, từ phải qua trái, sau đó kiểm tra tình trạng kỹ thuật của xe để xác định nguyên nhân gây tai nạn có phải

do kỹ thuật phương tiện hay không

- Khám nghiệm tử thi (trường hợp vụ tai nạn có người chết)

Việc khám nghiệm tử thi là phần chuyên môn của bác sỹ pháp y Tuy nhiên Điều tra viên phải đưa ra yêu cầu khám nghiệm, phải mô tả hết đặc điểm, vị trí, kích thước của các dấu vết trên thi thể nạn nhân, mô tả ghi nhận, chụp ảnh các dấu vết đó phục vụ cho việc so sánh đối chiếu với hiện trường có tai nạn

Từ đó giúp chủ thể điều tra hình dung được diễn biến chính của vụ tai nạn Việc giải phẩu tử thi, bác sỹ pháp y phải đưa ra kết luận chính xác về nguyên nhân dẫn đến cái chết của nạn nhân có phải do tai nạn hay không, trong một số trường hợp phải lấy mẫu vân tay, thu giữ tư trang, quần áo, phục vụ cho công tác truy tìm tung tích nạn nhân sau này Lấy mẫu máu của nạn nhân để xác định nồng độ cồn trong máu của nạn nhân khi tham gia giao thông

- Lấy lời khai người làm chứng

Lấy lời khai người làm chứng là một việc làm khẩn trương sau khi phát hiện vụ tai nạn Thông thường người làm chứng trong các vụ TNGT là người đi

đường, người cùng ngồi trên phương tiện gây tai nạn, hoặc trên phương tiện có liên quan đến vụ tai nạn do đó việc lấy lời khai của họ phải thật khẩn trương, vừa đạt yêu cầu nhưng không gây phiền hà cho họ Lấy lời khai người làm

chứng phải tuân theo Điều 86 và Điều 91 Bộ luật TTHS “Không được dùng làm

chứng cứ những tình tiết do người làm chứng trình bày nếu họ không thể nói rõ

vì sao biết được tình tiết đó.” [20]

Quá trình lấy lời khai phải làm rõ được loại phương tiện, màu sơn, biển kiểm soát, chiều hướng chuyển động của phương tiện đã gây ra tai nạn, diễn biến chính của vụ tai nạn, thời gian, địa điểm xảy ra, vị trí của phương tiện khi gây ra tai nạn, nguyên nhân dẫn đến tai nạn Khai thác triệt để hiểu biết của họ về vụ tai nạn, mối quan hệ của họ với nạn nhân, với người điều khiển phương tiện, lý do

họ có mặt tại hiện trường Những vụ tai nạn có nhiều người làm chứng thì phải tách riêng từng người khi lấy lời khai

- Lấy lời khai bị hại

Việc lấy lời khai bị hại phải tuân thủ theo quy định tại điều 92 Bộ luật TTHS Trong các vụ TNGT đường bộ, người bị hại là những người đang bị thiệt hại về thể chất, sức khỏe, tinh thần hoặc về tài sản, họ đang đau đớn, hốt hoảng, Điều tra viên phải tùy từng trường hợp cụ thể để ứng xử đúng mực, ổn định tư tưởng cho họ Câu hỏi đặt ra phải đạt yêu cầu để họ phản ánh được những tình tiết quan trọng về vụ tai nạn, họ đi đâu, bằng phương tiện gì, chiều hướng đi, vị trí tai nạn, phương tiện gây tai nạn với họ có đặc điểm gì (loại xe, màu sơn, biển

số, hướng chạy ) tình trạng sức khỏe hiện tại Trường hợp người bị hại bị thương tích nặng thì chỉ được lấy lời khai khi y, bác sỹ điều trị đã đồng ý, câu hỏi đưa ra phải ngắn gọn, rõ ràng Nếu xét thấy cần thiết thì Điều tra viên yêu cầu bác sỹ lấy mẫu máu của người bị hại để xác định nồng độ cồn có trong máu khi họ tham gia giao thông bị tai nạn để giúp cho việc xác định lỗi trong vụ tai

nạn được chính xác.“Không được dùng làm chứng cứ những tình tiết do bị hại

trình bày nếu họ không thể nói rõ vì sao biết được tình tiết đó.” [20]

- Lấy lời khai người vi phạm

Người vi phạm thường tìm cách đổ lỗi cho nạn nhân, hoặc cho những người khác để chứng minh sự vô tội của bản thân họ Có những trường hợp họ tạo hiện trường giả, xóa dấu vết để đánh lạc hướng điều tra của cơ quan Công an Do vậy Điều tra viên trước khi lấy lời khai của người vi phạm phải hiểu được hiện trường, hình dung được diễn biến chính của vụ tai nạn, lỗi của các bên có liên quan để bác bỏ những điểm mà họ khai không phù hợp với hiện trường Phải làm rõ được hướng đi, phần đường, tải trọng, vận tốc của phương tiện khi xảy ra tai nạn, để họ tự nhận xét đánh giá về nguyên nhân cũng như lỗi của vụ tai nạn Nếu xét thấy cần thiết thì Điều tra viên yêu cầu họ đến cơ sở y tế lấy mẫu máu giám định tỉ lệ nồng độ cồn có trong máu khi điều khiển phương tiện gây tai nạn

- Trưng cầu giám định

Trưng cầu giám định trong các vụ án VPQĐ về TGGTĐB là việc làm cần thiết có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết vụ án được đúng đắn và khoa học Trong nhiều trường hợp giám định chuyên môn trở thành nguyên tắc bắt buộc (Điều 206, Bộ luật TTHS) và kết quả giám định trở thành căn cứ để xác định vụ tai nạn có đủ dấu hiệu của vụ phạm tội hay không Trên cơ sở đó Cơ quan điều tra quyết định khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự Vì thế trưng cầu giám định chuyên môn, góp phần to lớn vào việc không bỏ lọt tội phạm, hoặc không làm oan người vô tội Trưng cầu giám định mà Cơ quan điều tra thường tiến hành bao gồm:

Trưng cầu giám định pháp y đối với các vụ tai nạn giao thông có người chết nhưng chưa rõ nguyên nhân Việc trưng cầu giám định pháp y nhằm xác định nguyên nhân và thời gian chết của nạn nhân

Trưng cầu giám định thương tích: đây là loại trưng cầu phổ biến trong các

vụ TNGT mà cơ quan CSĐT thường làm Trưng cầu nhằm xác định tỉ lệ phần trăm thương tích hoặc mức độ tổn hại sức khỏe của nạn nhân do tai nạn gây ra để

có căn cứ xác định vụ tai nạn đó là vi phạm hành chính hay là vụ phạm tội Trong nhiều trường hợp, căn cứ vào kết luận tỉ lệ phần trăm thương tích để xác định thẩm quyền điều tra

Trưng cầu giám định kỹ thuật phương tiện trong trường hợp vụ tai nạn có

sự nghi vấn do sự cố kỹ thuật gây ra

Ngoài ra còn có các dạng trưng cầu giám định khác như: giám định tuổi của chủ thể gây TNGT, giám định lý, hóa, sinh để xác định dấu vết, vật chứng thu được ở hiện trường, trên người nạn nhân và phương tiện gây tai nạn, hoặc để xác định nồng độ cồn trong máu của người điều khiển phương tiện, hay của nạn nhân khi tham gia giao thông

Như vậy, điều tra ban đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với toàn bộ quá trình điều tra một vụ án hình sự nói chung và một án VPQĐ về TGGTĐB nói riêng Hoạt động này tập trung vào việc thu thập những tài liệu, chứng cứ để xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội Trên cơ sở những tài liệu điều tra ban đầu để Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và quyết định khởi tố bị can, mở đầu cho giai đoạn điều tra tiếp theo

Giai đoạn 2: Điều tra tiếp theo

Giai đoạn điều tra tiếp theo được bắt đầu khi ra quyết định khởi tố vụ án hình sự đến lúc chủ thể điều tra thu thập đầy đủ tài liệu chứng cứ chứng minh toàn bộ sự việc phạm tội và người thực hiện hành vi phạm tội, đề xuất biện pháp

xử lý đối với người thực hiện hành vi phạm tội một cách đúng đắn

Trên cơ sở tài liệu thu thập được ở giai đoạn điều tra ban đầu, ở giai đoạn này chủ thể điều tra tiến hành thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ để làm rõ toàn

bộ sự thật của vụ án Do đó Điều tra viên phải biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo những biện pháp, phương tiện, chiến thuật điều tra mà pháp luật cho phép để chứng minh sự thật của vụ án một cách khách quan toàn diện, cụ thể và đầy đủ Làm rõ mức độ lỗi của người tham gia gia thông vi phạm vào khoản nào, điều nào của Luật giao thông đường bộ và các văn bản pháp luật khác, cũng như mức

độ lỗi của người bị hại, người liên quan (nếu có) trong vụ tai nạn Trong quá trình tham gia giao thông thì bị can đã có giấy phép lái xe theo đúng quy định hay không, có sử dụng chất kích thích hay không, phương tiện có đảm bảo an

toàn kỹ thuật hay không Lỗi vi phạm của bị can ở hình thức nào (chạy quá tốc

độ, đi sai phần đường, tránh vượt sai, không chú ý quan sát ) Hậu quả tác hại

do vụ tai nạn gây ra đến mức độ nào, tỉ lệ phần trăm thương tích của nạn nhân là bao nhiêu, thiệt hại về tài sản đến đâu, nhân thân của bị can, tiền án, tiền sự, hoàn cảnh gia đình, vấn đề bồi thường dân sự đến đâu

Đây là giai đoạn Điều tra viên phải thu thập tài liệu chứng cứ mới, đồng thời kiểm tra đánh giá những tài liệu chứng cứ đã thu thập trước đó để chứng minh các tình tiết của của vụ án đúng như thực tế đã xảy ra Làm rõ những chứng cứ xác định có tội, chứng cứ xác định vô tội, tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can Trên cơ sở tài liệu thu thập ở giai đoạn này để áp dụng các biện pháp mà Bộ luật TTHS cho phép như: bắt, tạm giữ, tạm giam, cho bảo lãnh, cấm đi khỏi nơi cư trú, khám xét, hỏi cung bị can, thực nghiệm điều tra Bắt, tạm giữ, tạm giam là những biện pháp ngăn chặn đã được Bô luật TTHS quy định rất chặt chẽ Những biện pháp ngăn chặn này liên quan trực tiếp đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể con người đã được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ Do đó khi áp dụng những biện pháp này, đòi hỏi chủ thể điều tra phải cân nhắc thận trọng để quyết định đúng đắn Phải căn cứ vào tính chất, mức độ hậu quả của vụ tai nạn và vào thái độ tâm lý của bị can Chỉ áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam khi có căn cứ cho rằng bị can trốn, hoặc gây khó khăn cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử

Sau khi ra quyết định khởi tố bị can, Điều tra viên phải tiến hành ngay việc hỏi cung đối với bị can Thông qua công tác hỏi cung để thu thập thêm những tài liệu chứng cứ mới về vụ án Làm rõ về ý thức chủ quan của người thực hiện hành vi phạm tội, tìm ra được nguyên nhân, điều kiện của tội phạm Trong quá trình hỏi cung bị can, Điều tra viên phải áp dụng linh hoạt các phương pháp, chiến thuật xét hỏi, phải tôn trọng sự thật, nếu bị can có thái độ quanh co, chối tội thì phải khôn khéo lựa ra các tài liệu, chứng cứ để đấu tranh với bị can Phải luôn luôn căn cứ vào hiện trường, vào các tài liệu chứng cứ khác đã thu thập để

đối chiếu với những điều mà bị can khai báo, tìm ra mâu thuẩn trong lời khai của

bị can để tác động, giải thích, đảm bảo cho bị can khai báo đúng sự thật

Trong quá trình điều tra các vụ án VPQĐ về TGGTĐB, rất nhiều trường hợp Điều tra viên phải dựng lại hiện trường và thực nghiệm điều tra Đó là những trường hợp quá trình điều tra xuất hiện những tình tiết mới, đòi hỏi phải qua công tác kiểm tra thực tế mới có kết luận được Việc dựng lại hiện trường và thực nghiệm điều tra nhằm mục đích kiểm tra, đánh giá những tài liệu, chứng cứ đã thu thập được để có cơ sở khẳng định hay phủ định những tài liệu này nhằm xác định sự thật của vụ án Trong thực tế có nhiều vụ TNGT khi mới xảy ra thì người bị hại không trình báo với Cơ quan điều tra, vì ban đầu họ thấy hậu quả xảy ra không đáng kể, có thể tự thỏa thuận với nhau được Nhưng một thời gian sau thì thương tích nạn nhân nguy kịch, dẫn đến chết thì gia đình mới đi trình báo Lúc này, Cơ quan điều tra phải căn cứ vào lời khai của nhân chứng, lời khai của người điều khiển phương tiện, người có liên quan đến vụ tai nạn để dựng lại toàn bộ hiện trường Trong những trường hợp này, việc dựng lại hiện trường đòi hỏi Điều tra viên, Kiểm sát viên phải thận trọng, tỉ mĩ, chính xác Chỉ một thiếu sót nhỏ trong việc dựng lại hiện trường có thể dẫn đến việc không xác định đúng đắn lỗi trong vụ tai nạn,

từ đó dẫn đến bỏ lọt tội phạm, hoặc làm oan người vô tội

Như vậy, điều tra tiếp theo là giai đoạn mà Điều tra viên phải thu thập đầy

đủ tài liệu, chứng cứ chứng minh toàn bộ sự thật của vụ án Kết luận đầy đủ chính xác hành vi phạm tội của bị can, đảm bảo cho hoạt động truy tố, xét xử đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội

Giai đoạn 3: Kết thúc điều tra

Kết thúc điều tra được thể hiện ở một trong hai hai hình thức: Cơ quan CSĐT ra quyết định đề nghị truy tố bị can trước pháp luật hoặc ra quyết định đình chỉ điều tra

Trong quá trình tiến hành điều tra, nếu tài liệu chứng cứ thu thập được có cơ

sở kết luận người tham gia giao thông đã có hành vi phạm tội thì cơ quan CSĐT hoàn thiện bản kết luận điều tra đề nghị truy tố bị can Đồng thời chuyển hồ sơ vụ

án kèm vật chứng và bản kết luận điều tra sang Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp

Hồ sơ vụ án phải được sắp xếp và đánh dấu trang theo đúng trình tự quy định Đối với những vụ TNGT mà quá trình điều tra tài liệu chứng cứ chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì cơ quan CSĐT ra quyết định đình chỉ điều tra và chuyển hồ sơ để xử phạt theo quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính Về trách nhiệm dân sự do các bên có liên quan tự thỏa thuận với nhau, nếu họ không

tự thỏa thuận được thì hướng dẫn họ khởi kiện sang Tòa án để được giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự

Như vậy điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB là hoạt động điều tra theo TTHS, hoạt động này gắn liền với hoạt động điều tra TNGT đường bộ Trong nhiều trường hợp hai loại hoạt động này, ranh giới giữa tội phạm và không phải tội phạm rất gần gũi với nhau, nhiều lúc chúng chuyển hóa cho nhau Điều tra vụ TNGT đường bộ là cơ sở để xác định có sự việc phạm tội xảy ra hay không Ngược lại điều tra vụ án VPQĐ về TGGTĐB sẽ tìm ra nguyên nhân, điều kiện gây ra tai nạn, từ đó góp phần tích cực vào công tác phòng ngừa TNGT được tốt hơn Nắm vững những lý luận về điều tra vụ án VPQĐ

về TGGTĐB sẽ giúp cho chủ thể điều tra có phương pháp, chiến thuật điều tra khoa học Từ đó xây dựng kế hoạch điều tra, thu thập tài liệu chứng cứ đúng đắn, làm sáng tỏ toàn bộ diễn biến của hành vi phạm tội Kết luận đúng đắn

về lỗi, tính chất, mức độ của tội phạm để có hình thức xử lý chính xác góp phần vào việc không bỏ lọt tội phạm, làm oan người vô tội

Kết luận chương 1

Trong Chương 1 của luận văn, tác giả đã đi sâu làm sáng tỏ những vấn đề

lý luận chung về điều tra vụ án VPQĐ về ĐKPTGTĐB, VPQĐ về TGGTĐB, cụ thể đã phân tích, nêu ra khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội phạm VPQĐ về TGGTĐB bao gồm chủ thể, khách thể của tội phạm và các mặt chủ quan, mặt