Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng theo luật hôn nhân và gia đình 2014 ( Luận văn thạc sĩ)

Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng theo luật hôn nhân và gia đình 2014 ( Luận văn thạc sĩ)Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng theo luật hôn nhân và gia đình 2014 ( Luận văn thạc sĩ)Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng theo luật hôn nhân và gia đình 2014 ( Luận văn thạc sĩ)Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng theo luật hôn nhân và gia đình 2014 ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

-

PHẠM NGUYỄN HUY HOÀNG

TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG THEO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH 2014

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - năm 2018

VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

-

PHẠM NGUYỄN HUY HOÀNG

TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG THEO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH 2014

Chuyên ngành : Luật Kinh tế

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN AM HIỂU

HÀ NỘI - năm 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi với Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy

và trung thực

Người cam đoan

Phạm Nguyễn Huy Hoàng

TNLĐ Trách nhiệm liên đới

TANDTC Tòa án nhân dân tối cao

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG 8

1.1 Khái niệm thực hiện nghĩa vụ dân sự 8

1.2 Khái niệm trách nhiệm liên đới 8

1.3 Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng 10

1.4 Sự phát triển của pháp luật Việt nam về trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng 23

1.5 Pháp luật về trách nhiệm liên đới của vợ chồng trong quan hệ hôn nhân và gia đình của một số quốc gia trên thế giới 30

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG 37

2.1 Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng đối với giao dịch do một bên thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình 37

2.2 Trách nhiệm liên đới THNVDS của vợ chồng đối với giao dịch được xác lập trên cơ sở đại diện 42

2.3 Trách nhiệm liên đới của vợ chồng đối với giao dịch do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập 47

2.4 Trách nhiệm liên đới của vợ chồng đối với nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung 48

2.5 Trách nhiệm liên đới của vợ chồng về tài sản đối với nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng vì lợi ích chung 50

2.6 Trách nhiệm liên đới của vợ chồng đối với nghĩa vụ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng 51

CHƯƠNG 3 THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬTVỀ TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG 59

3.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật 59 3.2 Kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định về trách nhiệm liên đới THNVDS của vợ chồng 71

KẾT LUẬN 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ xưa tới nay, HNGĐ luôn là một đối tượng được các nhà triết học, xã hội học, tâm lý học, luật học tìm hiểu và nghiên cứu Hôn nhân là nền tảng, là cơ sở chủ yếu để hình thành nên gia đình Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng con người mà trong đó kết hợp hài hòa lợi ích của mỗi công dân, Nhà nước và xã hội Quan hệ HNGĐ là tổng thể gắn bó của nhiều mối quan hệ Sự gắn bó đó không chỉ thể hiện ở các quan hệ nhân thân mà còn được thể hiện thông qua các quan hệ

về tài sản Nếu sự yêu thương, quan tâm chăm sóc giữa các thành viên trong gia đình là điều kiện cần thì tài sản chính là điều kiện đủ để duy trì sự tồn tại và bảo vệ hạnh phúc gia đình Đó cũng chính là lý do pháp luật xây dựng những quy định để điều chỉnh về tài sản của các thành viên trong gia đình, đặc biệt là chế độ tài sản của

vợ chồng Trong chế độ tài sản của vợ chồng, TNLĐ của vợ chồng là một nội dung đáng lưu ý và phản ánh được tính đặc thù của mối quan hệ này

Luật HNGĐ 2014 có hiệu lực từ ngày 01/01/2015, ngoài việc kế thừa Luật HNGĐ 2000 đã quy định những căn cứ mới để xác định TNLĐ của vợ chồng Về

cơ bản, quy định về TNLĐ của vợ chồng theo Luật HNGĐ 2014 đã mở rộng và hoàn thiện hơn so với Luật HNGĐ trước đó Tuy nhiên, một số quy định của Luật HNGĐ 2014 chưa rõ ràng, gây nhiều khó khăn trong quá trình áp dụng Mặt khác,

kể từ khi Luật HNGĐ 2014 có hiệu lực, chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về TNLĐ của vợ chồng Do đó, việc đi sâu nghiên cứu trách nhiệm liên đới của

vợ chồng theo Luật HNGĐ 2014 sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm về góc độ lý luận và thực tiễn Ngoài ra, trong một chừng mực nhất định, việc nghiên cứu đề tài này cũng góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật về TNLĐ thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng

Từ những lý do nêu trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Trách nhiệm liên

đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014”

để làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ luật học là hết sức cần thiết và có tính thời

sự, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay khi ngành Tòa án đang thụ lý giải quyết các

2

vụ án ngày càng tăng về số lượng và phức tạp về nội dung

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Qua tìm hiểu, thời gian qua việc nghiên cứu về đề tài TNLĐ thực hiện nghĩa

vụ dân sự của vợ chồng đã được nhiều tác giả trong giới khoa học pháp lý nói đến qua nhiều công trình, ở các cấp độ khác nhau như:

* Dưới hình thức là giáo trình, sách chuyên khảo có:

Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh (2012), “giáo trình Luật Hôn nhân

và gia đình Việt Nam” đã có những phân tích, đưa ra được các vấn đề pháp lý cơ

bản về nghĩa vụ về tài sản của vợ chồng nói chung cũng như về nghĩa vụ về tài sản của vợ chồng đối với giao dịch do một bên vợ hoặc chồng thực hiện nói riêng Tuy nhiên như thế nào là “trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng thì chưa được nghiên cứu một cách sâu sắc, riêng biệt và chưa có sự phân tích về mặt thực tiễn áp dụng pháp luật cũng như chưa cập nhật kịp thời các quy định theo Luật HNGĐ 2014 về vấn đề này

Nguyễn Ngọc Điện (2004), Bình luận khoa học Luật hôn nhân và gia đình

Việt Nam, tập II–Các quan hệtài sản giữa vợ và chồng, NXB Trẻ Đây là cuốn sách

chuyên khảo rất công phu trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, tác giả đã bình luận rất kỹ càng, có góc nhìn sâu sắc về hầu hết các vấn đề liên quan chế độ tài sản của

vợ chồng, trong đó có các quyền và nghĩa vụ của vợ chồng nói chung và TNLĐ của

vợ chồng nói riêng Tuy nhiên, vấn đề TNLĐ của vợ chồng được nói đến một cách rải rác và chưa thực sự toàn diện

Đỗ Văn Đại, Luật Hợp đồng Việt Nam - Bản án và bình luận bản án, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội: Đỗ Văn Đại, Giao dịch và giải quyết tranh chấp giao

dịch về quyền sử dụng đất, NXB Lao động: là cuốn sách chuyên khảo vềhợp đồng,

cuốn sách này cung cấp cái nhìn của tác giả về vấn đề hiệu lực của hợp đồng do một bên vợ hoặc chồng giao kết đối với tài sản có giá trị lớn của gia đình, là một vấn đề nổi cộm và còn nhiều tranh cãi trong xã hội thời gian gần đây

* Dưới hình thức là luận án và luận văn, có các công trình nghiên cứu:

Nguyễn Văn Cừ (2005), Chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và

gia đình Việt Nam, luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội đã nghiên

3

cứu khái quát các quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình về chế độ tài sản của

vợ chồng qua các thời kỳ lịch sử, đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện Luật HNGĐ 2000 Đây là công trình nghiên cứu trên diện rộng về chế độ tài sản của vợ chồng Tuy nhiên chỉ mới bước đầu nêu sơ qua về trách nhiệm của vợ chồng đối với các giao dịch dân sự nói chung, không đề cập rõ ràng, cụ thể khái niệm trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng, chỉ mới dừng lại ở những phân tích chung và nội dung này còn hạn chế do các quy định của Luật HNGĐ 2000

Nguyễn Quỳnh Hương (2012), Xác định trách nhiệm liên đới của vợ chồng

trong pháp luật Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội

Công trình hệ thống những quy định của pháp luật điều chỉnh về trách nhiệm dân sự liên đới của vợ chồng, cung cấp cái nhìn về TNLĐ của vợ chồng qua các thời kỳ phát triển Luật HNGĐ Việt Nam, đặc biệt đi sâu làm rõ những quy phạm có liên quan trong pháp Luật HNGĐ 2000 trong đó có TNLĐ đối với các giao dịch dân sự Luận văn đã nêu ra những điểm bất cập trong việc áp dụng pháp luật để xác định trách nhiệm dân sự liên đới của vợ chồng trong thực tiễn xét xử tại Tòa án, từ đó đưa ra những kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật Đây là công trình nghiên cứu đầy đủ và sát với đề tài tác giả nhất đến thời điểm hiện nay Tuy nhiên, tác giả thực hiện công trình của mình dưới góc độ Luật HNGĐ 2000 và chưa nghiên cứu TNLĐ của vợ chồng phát sinh do mối quan hệ giám hộ giữa cha mẹ và con (liên đới BTTH do con gây ra theo quy định của Bộ luật dân sự)

* Dưới hình thức bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành:

Nguyễn Hải An (2004), “Trách nhiệm liên đới của vợ và chồng đối với hợp

đồng dân sự do một bên thực hiện”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 12, tr 25-27

Công trình này cũng đã nêu lên được những khó khăn vướng mắc và kiến nghị về TNLĐ của vợ chồng đối với các hợp đồng dân sự không hợp pháp Mặc dù có sự dẫn chiếu, liên hệ thực tiễn các bản án nhưng cũng chỉ mới dừng lại với việc phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật nghĩa vụ liên đới về tài sản của vợ chồng đối với giao dịch do một bên vợ hoặc chồng thực hiện ở một khía cạnh nào đó liên quan đến chế độ tài sản chung vợ chồng theo Luật HNGĐ 2000

4

Gần đây, Đỗ Văn Đại và Nguyễn Nhật Thanh (2015) “Trách nhiệm liên đới

của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014”, Tạp chí Tòa án nhân dân,

số 5, tr 13-24 đã có các phân tích và bình luận khá sâu sắc về trách nhiệm liên đới của vợ chồng Tuy nhiên, tác giả chưa đi sâu nghiên cứu riêng biệt, toàn diện về đề tài này

Các công trình nghiên cứu này đã ít nhiều phân tích nội dung TNLĐ thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng trong đời sống hôn nhân và sau hôn nhân của họ dựa trên pháp luật thực định và thực tiễn xét xử, đem đến cho tác giả cái nhìn tổng quan ban đầu về đề tài, đồng thời là tài liệu bổ ích để tác giả giúp tác giả hoàn thành luận văn của mình Tuy nhiên, những đề tài này được nghiên cứu khi Luật HNGĐ

2014 chưa được ban hành, do đó tác giả xin được khẳng định tính mới và tính cấp thiết của việc lựa chọn đề tài này làm nội dung nghiên cứu của luận văn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của việc nghiên cứu đề tài này, tác giả muốn làm sáng tỏ những quy định pháp luật và chỉ rõ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng những quy định pháp luật để giải quyết những vụ án dân sự nói chung, án HNGĐ nói riêng

về xác định TNLĐ thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng Từ đó đề xuất một số giải pháp thống nhất hoạt động xét xử tại Tòa án, góp phần hoàn thiện những quy định pháp luật về TNLĐ của vợ chồng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên đề tài có các nhiệm vụ sau:

- Làm sáng tỏ các quy định pháp luật về TNLĐ thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng

- Phân tích, đánh giá về thực trạng áp dụng các quy định pháp luật hiện hành

về TNLĐ thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng

- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm góp phần nào hạn chế những bất cập liên quan đến TNLĐ thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng

5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật Việt Nam

về trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng, việc áp dụng các quy định này vào thực tiễn và giải pháp hoàn thiện cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn về vấn đề này

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu: Các quy định của BLDS 2005, BLDS 2015, Luật HNGĐ 2000 và Luật HNGĐ 2014 về TNLĐ thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng Phân tích những bất cập, vướng mắc trong quy định pháp luật

và thực tiễn áp dụng để từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm hạn chế sự thiếu thống nhất trong thực tiễn xét xử tại Tòa án

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Để hoàn thành tốt luận văn tác giả đã chọn các phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng khi nghiên cứu các vấn đề liên quan đến chế độ tài sản của vợ chồng, nghĩa vụ chung và riêng của vợ chồng và

sử dụng khi khái quát những vấn đề lý luận được phân tích trong luận văn

- Phương pháp so sánh được sử dụng khi tìm hiểu những quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam cũng như một số quốc gia khác nhằm tìm rađiểm giống, khác và những điểm tiến bộ trong pháp luật các nước nhằm học tập

để hoàn thiện các quy định của pháp luật trong nước

- Phương pháp liệt kê được sử dụng khi thực hiện thao tác tìm kiếm, thu thập các bản án và số liệu cụ thể từ thực tiễn xét xử của ngành Tòa án khi giải quyết các

vụ, việc HNGĐ liên quan đến đề tài nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Sau cùng là phương pháp tổng hợp được tác giả sử dụng để đưa ra những kiến nghị hoàn thiện pháp luật về các giao dịch nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình Ngoài ra, phương pháp tổng hợp cũng xuất hiện trong toàn bộ nội dung luận văn, đặc biệt là phần kết luận mỗi chương, phương pháp này được dùng để

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn sẽ góp phần cung cấp cái nhìn sâu và thực tế đối với TNLĐ của vợ chồng trong lĩnh vực hôn nhân gia đình Trên cơ sở nắm bắt được bản chất của các giao dịch để xác định được cụ thể hơn trách nhiệm của vợ và chồng trong việc thay mặt cho nhau thực hiện giao dịch, đồng thời đảm bảo trách nhiệm liên đới đối với bên tham gia giao dịch với vợ hoặc chồng Thông qua việc thực hiện đề tài này, tác giả mong muốn được đóng góp một phần công sức vào việc nghiên cứu hoàn thiện chế độ tài sản của vợ chồng, cách thức xác định nghĩa vụ chung và riêng của vợ chồng; đặc biệt là căn cứ để xác định TNLĐ của vợ chồng trong quá trình vợ chồng tham gia vào quá trình giao lưu dân sự

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn này có thể sử dụng để làm tài liệu tham khảo cho cơ quan, tổ chức,

cá nhân đặc biệt các Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký, Luật sư nghiên cứu,

áp dụng thực tiễn trong việc giải quyết các giao dịch nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình Ngoài ra, luận văn còn có thể sử dụng để học tập nghiên cứu

Đề tài này là một công trình nghiên cứu khoa học về luật Tuy nhiên, do sự hiểu biết về pháp luật cũng như khả năng nghiên cứu pháp luật của tác giả còn rất nhiều hạn chế nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, tác giả rất mong nhận được sự đóng góp của quý Thầy, Cô để luận văn này được hoàn thiện hơn

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài gồm ba chương

Chương 1 Khái quát chung về trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân

sự của vợ chồng

Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full