Thế giới nhân vật trong tác phẩm tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của nguyễn nhật ánh

Do đó, nghiên cứu văn chương từ góc độ này sẽ làm sáng tỏ nhiều điều về thể loại, trào lưu, quan niệm văn học, phong cách sáng tạo… Như vậy, việc chiếm lĩnh các mặt giá trị của tác phẩm

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong đề tài là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Xin trân trọng gửi lời tri ân đến cô giáo ThS Trần Thị Mỹ Hồng, người đã tận tình hướng dẫn tôi thực hiện và hoàn thành đề tài này

Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý thầy cô đã giảng dạy và đóng góp những ý kiến quý báu cho tôi trong quá trình học tập

Xin chân thành cảm ơn Khoa Sư phạm Tiểu học - Mầm non, Trường Đại học Quảng Bình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi nghiên cứu

Nhân dịp này cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất!

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU i

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

3.1 Đối tượng nghiên cứu 5

3.2 Phạm vi nghiên cứu 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Đóng góp của đề tài 5

6 Cấu trúc của đề tài 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO CỦA NHÀ VĂN NGUYỄN NHẬT ÁNH 7

1.1 Tác giả Nguyễn Nhật Ánh 7

1.1.1 Vài nét về cuộc đời và quan điểm sáng tác cho thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh 7 1.1.2 Hành trình sáng tác văn chương của Nguyễn Nhật Ánh 12

1.2 Tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” 16

Chương 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM “TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH” 19

2.1 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật 19

2.1.1 Khái niệm nhân vật 19

2.1.2 Thế giới nhân vật 20

2.1.3 Vai trò của nhân vật trong các tác phẩm văn học 21

2.2 Các kiểu nhân vật trong tác phẩm "Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh" 23

2.2.1 Nhân vật trẻ em 23

2.2.2 Nhân vật người lớn 34

2.2.3 Nhân vật là loài vật 42

Chương 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM “TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH” 48

3.1 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình 48

3.2 Nghệ thuật miêu tả hành động 50

3.3 Nghệ thuật miêu tả nội tâm 53

3.4 Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ 54

KẾT LUẬN 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

PHỤ LỤC 65

"món quà của một bạn nhỏ ngày xưa tặng các bạn bây giờ” (Xuân Quỳnh) Đây là

những sáng tác mà tác giả, dù là trẻ em hay nhà văn lớn tuổi, đều phải biết nhìn con người, nhìn cuộc đời bụi bặm của chúng ta bằng con mắt trong veo và ngơ ngác của con trẻ, phải biết hiến dâng trọn vẹn cái phần tinh tuý nhất của đời mình, của tâm hồn mình cho trẻ Đó là những tác phẩm văn học hàm chứa tất cả những xúc cảm và tình cảm tinh tế, hồn nhiên của trẻ thơ, được các em thích thú, say mê và có giá trị giáo dục, hình thành tâm hồn và nhân cách trẻ thơ Nó có vai trò quan trọng đối với sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách con người ngay từ thuở nhỏ, là hành trang cho mỗi người trên suốt đường đời Văn học không chỉ góp phần làm giàu có tâm hồn, nâng cao năng lực cảm thụ cái đẹp, mà còn giúp cho lứa tuổi thiếu nhi phát triển trí tuệ, mở rộng sự hiểu biết và hướng tới một lối sống giàu lòng nhân ái Với những lí do

đó mà văn học về đề tài trẻ thơ là mảng đề tài cực kì quan trọng

Văn học thiếu nhi Việt Nam từ sau cuộc kháng chiến chống Mĩ, đặc biệt từ 1986

có sự phát triển mạnh mẽ và đa dạng cùng với sự phát triển chung của nền văn học dân tộc Công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước đã thực sự đem lại một không khí mới cho văn học nước nhà, trong đó có bộ phận văn học thiếu nhi Sáng tác cho các em, từ những năm đầu thời kì đổi mới đến nay, đã đạt được những thành tựu đáng kể Nổi lên trong mảng đề tài viết cho thiếu nhi là các tác giả Duy Khán, Nguyễn Quang Sáng, Phùng Quán, Vũ Đức Nguyên, Vi Hồng, Vũ Bảo,… giai đoạn tiếp theo có Thu Trân, Nguyễn Nhật Ánh, Kim Hài, Nguyễn Thị Minh Ngọc, Trần Thiên Hương, Nguyễn Thị Mai… Có thể nói, đội ngũ sáng tác văn học thiếu nhi từ đầu thời kì đổi mới đã phát triển hùng hậu thể hiện rõ tính chuyên nghiệp của bộ phận sáng tác cho các em Và cũng vì vậy mà chưa bao giờ, văn học thiếu nhi Việt Nam lại phát triển phong phú như

ở thời kì này

Truyện của Nguyễn Nhật Ánh không chỉ là “không gian” cho tuổi thơ mà dành cho tất cả những ai đã từng trải qua tuổi thơ Trong buổi tọa đàm mới đây nhất về nhà

văn Nguyễn Nhật Ánh, PGS.TS Văn Giá nhận định: “Nói Nguyễn Nhật Ánh là nhà văn thiếu nhi e chừng cái danh xứng ấy trở nên chật chội với nhà văn này Anh là người viết nhiều, và viết hay Anh viết cho thiếu nhi, và không chỉ thiếu nhi Thực ra, anh viết cho tất thảy người lớn – những người đã từng có một thuở thiếu nhi, và đang còn giữ được con người trẻ thơ trong tâm hồn Anh viết cho tất cả Và anh thuộc về tất cả”.[7]

Trong mỗi tác phẩm văn học không thể thiếu vắng nhân vật Nhân vật là phương diện quan trọng bậc nhất của tác phẩm văn học, là phương tiện cơ bản giúp người nghệ

sỹ miêu tả đời sống con người thông qua những hình tượng nghệ thuật Do đó, nghiên cứu văn chương từ góc độ này sẽ làm sáng tỏ nhiều điều về thể loại, trào lưu, quan niệm văn học, phong cách sáng tạo… Như vậy, việc chiếm lĩnh các mặt giá trị của tác phẩm sẽ khó có thể thực hiện, nếu không tìm hiểu phương diện nhân vật - một thành quả nghệ thuật quan trọng trong sáng tác của mỗi nhà văn

Với khối lượng sáng tác khổng lồ và hầu hết là truyện viết cho tuổi thơ và tuổi mới lớn, nhân vật chủ yếu trong các sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh là nhân vật trẻ

em Sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh thu hút được nhiều sự quan tâm của giới chuyên môn Hiện nay đã có khá nhiều công trình nghiên cứu lớn nhỏ, nhưng bản thân tôi xuất phát từ lòng yêu mến trẻ thơ, khâm phục tài năng của tác giả, yêu thích những sáng tác

của nhà văn, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài “Thế giới nhân vật trong tác phẩm

Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Ánh” làm vấn đề cho lí luận của

mình Khóa luận có mong muốn mang lại cái nhìn mới về thế giới nhân vật, đồng thời muốn chiếm lĩnh giá trị nhân văn - thẩm mỹ của ngòi bút Nguyễn Nhật Ánh, cũng như

lí giải sức sống mãnh liệt của tác phẩm trong lòng bạn đọc

2 Lịch sử vấn đề

Từ thập niên 90 của của thế kỉ XX, tên tuổi của Nguyễn Nhật Ánh và một loạt tác phẩm của ông xuất hiện khá nhiều trên các báo, tạp chí, các trang thông tin điện tử, trong các cuốn sách nghiên cứu về văn học thiếu nhi Việt Nam cũng như ở cả những tài liệu không trực tiếp liên quan đến văn học

Trước hết là ở các ấn phẩm mang tính chất chuyên ngành như các sách nghiên

cứu về văn học thiếu nhi, đáng chú ý nhất là công trình Bách khoa thư Văn học thiếu nhi Việt Nam do hai tác giả Vân Thanh và Nguyên An biên soạn Hai tác giả đã sưu

tầm và giới thiệu một loạt các bài viết về văn học thiếu nhi Việt Nam, trong đó có nhiều bài của các tác giả khác nhau như Lã Thị Bắc Lý, Nguyễn Hương Giang, Thu Việt, Văn Hồng, có đề cập đến Nguyễn Nhật Ánh và tác phẩm của ông Trong bài viết của Lã Thị Bắc Lý, mặc dù vẫn trích dẫn Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm của ông như một minh họa cho các luận điểm về văn học thiếu nhi trong thời kì đổi mới nhưng tác giả đã có nhiều đoạn mang tính chất giới thiệu, phân tích khái quát giá trị của tác

phẩm Kính vạn hoa, bộ truyện dài đầu tiên của Nguyễn Nhật Ánh Thêm vào đó, tác

giả Hương Giang đã dành một bài viết để nói về Nguyễn Nhật Ánh và một loạt các tác

phẩm của nhà văn như: Cô gái đến từ hôm qua, Chú bé rắc rối

Lê Phương Liên trong bài viết Văn xuôi và trẻ em đã nhận xét: “Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh là một tác giả thành công với bạn đọc trẻ, anh là người có một “khóe văn” riêng Anh chiếm được tình cảm của hàng triệu người đọc cũng không ngoài quy luật tự sự và đối thoại nội tâm của tuổi thơ, không ngoài sự tự phát hiện ra chất hài hước của chính mình” [17] Các sáng tác như Tôi là Bêtô, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ và Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh chính là những tác phẩm được không chỉ trẻ em

mà cả người lớn yêu thích

Nhà nghiên cứu Vân Thanh đã từng nhiều lần nhắc đến thành công của Nguyễn

Nhật Ánh trong sáng tác dành cho thiếu nhi Trong bài viết “Nguyễn Nhật Ánh - nhà văn lôi cuốn trẻ thơ”, tác giả đã đề cập đến đề tài, chủ đề, nhân vật, giọng điệu và giới

thiệu khái quát về tập truyện “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” Nguyễn Nhật Ánh đã

làm được một điều kì diệu, đó là đem đến cho bạn đọc trẻ thơ sự thú vị và niềm vui

háo hức mong chờ những tác phẩm tiếp theo của anh “Và quả nhiên, Nguyễn Nhật Ánh đã không làm bạn đọc thất vọng Anh tiếp tục trình làng Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ Vẫn với lối viết dí dỏm kiểu Kính vạn hoa, Tôi là Bê tô nhưng dấu ấn tâm trạng tác giả đã in đậm nét hơn, tâm trạng của con người càng đi xa tuổi thơ càng da diết nhớ về tuổi thơ Đây là tập sách được giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam và giải

thưởng ASEAN, 2010 Cùng với “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” và Lá nằm trong

lá, Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ… Nguyễn Nhật Ánh đã thể hiện sức viết bền bỉ của mình” [18]

Nhà văn Lê Minh Khuê trên báo Tiền phong đã nhận xét: “Nguyễn Nhật Ánh trong sáng từ cách nghĩ, cách cảm, từ ngôn ngữ đối thoại, từ cách miêu tả đến xây dựng nhân vật Tất cả đều đầy sức khơi gợi tới cái đẹp Anh khơi dậy sự tự tin, tin vào sức mạnh của trí tuệ, tin vào con đường của mỗi người trong đời Tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh in hàng chục ngàn bản mỗi cuốn, là sự chờ đợi háo hức như chờ đợi người “hò hẹn” của các em Mấy ai được hạnh phúc như anh” [15] Nhà văn có một

khoảng trời riêng và thực sự làm chủ khoảng đất sáng tạo của mình Đó chính là lý do

người đọc háo hức chờ đón tác phẩm mới của Nguyễn Nhật Ánh “Mỗi cuốn truyện là một tuổi thơ trọn vẹn, lần nào cũng như bắt đầu lại từ đầu, với những ký ức lung linh hoa lá và những trải nghiệm khóc cười rất thật tưởng chừng không có bóng dáng của

“hư cấu văn học” Cũng vì thế mà khó có thể xác định nhà văn viết cho về thế hệ nào, thời đại nào Có cảm tưởng, người đọc sau trăm năm nữa vẫn sẽ có được một Nguyễn Nhật Ánh đồng hành với ký ức tuổi thơ của mình như thế này mà thôi” [1]

Tác giả Nguyễn Thụy Anh cảm thấy tuổi thơ của chính mình và bạn bè cũng như thế hệ sau sẽ luôn đồng hành cùng ký ức trong mỗi cuốn truyện của Nguyễn Nhật Ánh Bên cạnh các ấn phẩm trên, các bài viết về Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm của ông còn xuất hiện trên các báo như báo Lao động, Thanh niên, các tạp chí và nhiều trang

thông tin điện tử như Evan.net, Phongdiep.net, Bộ truyện Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh đã được dựng thành phim cho thiếu nhi, các tác phẩm khác cũng được dựng thành phim như Cô gái đến từ hôm qua, Kính vạn hoa và một số truyện của Nguyễn

Nhật Ánh đang có dự án chuyển thể thành truyện tranh

Luận văn Đặc điểm truyện Nguyễn Nhật Ánh của tác giả Bùi Thu Thủy đã chỉ ra đặc điểm nổi bật về nội dung và hình thức trong bốn tập truyện gồm Kính vạn hoa, Chuyện xứ Lang Biang, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ và Tôi là Bêtô Từ những khái

quát đó, chúng ta có thể đánh giá được đóng góp và vị trí của Nguyễn Nhật Ánh trong nền văn học thiếu nhi Việt Nam

Từ những đánh giá, nhận xét cùng với những công trình nghiên cứu công phu của các tác giả vừa nêu đã cho thấy sự quan tâm của độc giả, giới nghiên cứu đến

“hiện tượng” Nguyễn Nhật Ánh là không hề nhỏ Mặc dù vậy, đến nay vẫn chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về “Thế giới nhân

vật trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyến Nhật Ánh” Bởi vậy, chúng tôi

mạnh dạn đưa ra một hướng tiếp cận mới về phương diện này Tất cả những ý kiến đánh giá, nhận xét, những công trình khoa học nêu trên là những tư liệu quý báu giúp chúng tôi triển khai đề tài

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là thế giới nhân vật trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” của Nguyễn Nhật Ánh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài khảo sát tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, Nhà xuất bản trẻ,

2015 và một số tác phẩm khác của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

Phương pháp phân tích – tổng hợp: Phương pháp phân tích giúp người viết chỉ

ra những biểu hiện cụ thể của hệ thống nhân vật và các biện pháp nghệ thuật đặc sắc

trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh

Phương pháp hệ thống: Tìm hiểu thế giới nhân vật trong tác phẩm “Tôi thấy

hoa vàng trên cỏ xanh” của Nguyễn Nhật Ánh phải đặt các phương diện của nhân vật

trong một hệ thống, chúng không tách rời, không độc lập mà nằm trong một chỉnh thể Phương pháp hệ thống giúp người viết hệ thống hóa các đặc điểm nghệ thuật tiêu biểu

của tác phẩm

Phương pháp so sánh: Để làm nổi bật những đặc điểm về nhân vật trong tác

phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, đồng thời góp phần khẳng định những thành

công của nhà văn, về phương diện này người viết sử dụng phương pháp so sánh Đối

tượng được so sánh là các tác phẩm khác của các nhà văn Nguyễn Nhật Ánh như Kính vạn hoa, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ Bên cạnh đó còn có các tác phẩm khác của

nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần,

Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng phương pháp chuyên ngành Thi pháp học

5 Đóng góp của đề tài

Về mặt lí luận: Với đề tài này, người nghiên cứu sẽ làm nổi bật nét đặc sắc về thế

giới nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên

cỏ xanh” của Nguyễn Nhật Ánh

Về mặt thực tiễn: Đề tài góp phần vào việc tiếp nhận, tìm hiểu, nghiên cứu thế thế giới nhân vật, qua đó là tài liệu quý cho giáo viên, sinh viên, quý bậc phụ huynh

quan tâm và tham khảo

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của đề tài được thể hiện trong 3 chương:

Chương 1: Hành trình sáng tạo của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh

Chương 2: Các kiểu nhân vật trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”

NỘI DUNG Chương 1: HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO CỦA NHÀ VĂN

NGUYỄN NHẬT ÁNH

1.1 Tác giả Nguyễn Nhật Ánh

1.1.1 Vài nét về cuộc đời và quan điểm sáng tác cho thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh sinh ngày 07/05/1955 tại xã Bình Quế, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam Nơi đây có vùng cát mênh mông trắng xóa, vùng đất chịu nhiều thiệt thòi, gian khó bởi thời tiết khắc nghiệt, nhưng bù lại cũng được thiên nhiên ban tặng nhiều cảnh đẹp hấp dẫn, phong cảnh kì thú, đặc sản tươi ngon:

Quảng Nam có lụa Phú Bông

Có khoai Trà Đõa, có sông Thu Bồn Trăng rằm đã tỏ lại tròn Khoai lang đất cát đã ngon lại bùi

một miền kí ức rực rỡ và tươi đẹp nhất: “Tôi xa quê hương, gia đình từ rất sớm – do

đó nỗi nhớ xứ sở trong tôi bao giờ cũng vẹn nguyên và rực rỡ Như một người đánh mất tuổi thơ sớm nên khi cầm bút viết về tuổi thơ mới lớn là biết bao kỉ niệm ùa về, xúc cảm cứ tràn vào trang viết” Một lần khác Nguyễn Nhật Ánh viết: “Tôi là nhà văn Nên tôi thỏa nỗi nhớ quê của mình theo cách của người hành nghề con chữ Những kỉ niệm những vùng đất những gương mặt bạn bè ấu thơ thi nhau hiện lên trong hết cuốn sách này đến cuốn sách khác Đến bây giờ tôi vẫn băn khoăn tự hỏi:

có phải đó là nguyên nhân sâu xa khiến tôi trở thành nhà văn chuyên viết cho tuổi thơ – một thế giới lung linh mà một kẻ tha hương không nguôi nhớ đến và tìm mọi cách tái tạo trong những trang viết của mình” [25, tr 10]

Dường như quê hương và tuổi thơ chính là chất xúc tác đầu tiên, là cơ duyên đưa Nguyễn Nhật Ánh trở thành một nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi Khi viết, nhà văn như đang trở về với chính mình, chìm trong những cảm xúc của bản thân Ở đâu đó, những câu chuyện của tuổi học trò như chính một phần kí ức của nhà văn, là phần hòa quyện của trí tưởng tượng sáng tạo và những chi tiết có thực của đời sống, là sự “nhập nhằng” của quá khứ và hiện tại Trên trang facebook cá nhân của mình, ông đã có nhiều bài viết chia sẻ về cảm xúc khi quay lại miền quê xưa, gặp lại những con người xưa Trong những chia sẻ đó, ta bắt gặp hình ảnh của một cậu bé tinh nghịch, hồn nhiên, giàu cảm xúc và tinh ý Một trong những phẩm chất của cậu bé tinh nghịch

ngày nào đó là sự say mê với những trang sách: “Thuở bé tôi rất mê đọc sách Tôi bị quyến rũ bởi các tác phẩm của Thạch Lam, Khái Hưng, Tô Hoài, Thế Lữ, đắm chìm trong những trang sách của Edmonnd de Amicis, Victo Huygo, Hector Ma lot, và tôi

mơ ước sau này mình sẽ trở thành một nhà văn” [25, tr 14] Dường như những phẩm

chất ấy cũng góp phần làm nên một nhà văn sau này Được trải nghiệm với những vốn sống và cảm xúc phong phú chính là đôi cánh cho tâm hồn mỗi con người được thăng hoa và sáng tạo

Thuở nhỏ, Nguyễn Nhật Ánh theo học trường Tiểu La, sau đó tiếp tục học tại trường Trần Cao Vân và Phan Chu Trinh tại Quảng Nam – Đà Nẵng Ở đây ông theo học khoa Văn, trường Đại học Sư phạm Sài Gòn Sau khi đất nước thống nhất ông tiếp tục cuộc sống tự lập, kiếm sống bằng nhiều nghề ở Thành phố Hồ Chí Minh Đó có lẽ cũng là một trải nghiệm đáng quý đối với nhà văn Những biến động của lịch sử đất nước, những năm tháng bươn chải mưu sinh đã giúp nhà văn có thêm sự trưởng thành

và vững vàng Năm 1976, sau khi tốt nghiệp Đại học, Nguyễn Nhật Ánh tình nguyện tham gia phong trào thanh niên xung phong do không thể xin việc vì lí do gia đình Đây là một biến cố có thể để lại những bất mãn, những tổn thương nhưng với ông nó

lại trở thành một cơ hội để bản lĩnh của ông được tôi rèn Nhà văn chia sẻ: “Môi trường thanh niên xung phong đã rèn luyện cho tôi thành một con người biết vượt khó,

có nghị lực, luôn yêu đời Nó giúp cho con người sáng tác của tôi có một niềm tin và cái nhìn trong trẻo với cuộc sống Nếu không có thời gian đi Thanh niên xung phong

thì không hẳn tôi đã có những trang viết tươi tắn như bây giờ” [25, tr 18] Có lẽ với

Nguyễn Nhật Ánh, những thử thách chính là cơ hội để nhà văn vươn lên Ông luôn tìm thấy niềm tin và hướng đi đúng đắn cho bản thân, luôn hướng tới những điều tốt đẹp, luôn tự đấu tranh để thanh lọc tâm hồn mình

Những năm 80, Nguyễn Nhật Ánh về làm công việc dạy học Quãng thời gian đứng trên bục giảng của ông không nhiều nhưng là khoảng thời gian nhà văn được tiếp xúc với các em thiếu nhi, được gắn bó với tuổi học trò Nếu chỉ có kỉ niệm tuổi thơ của bản thân thôi có lẽ chưa đủ để ông hiểu biết sâu sắc, am hiểu tường tận tâm lý lứa tuổi, để rồi viết lên những trang văn về học trò một cách trong trẻo và chân thực đến thế Chính những năm tháng dạy học rồi chuyển qua làm công tác Đoàn, ông đã quan sát, lắng nghe và thấu hiểu hơn lứa tuổi tươi đẹp nhất mà cũng ẩm ương nhất đấy Những trang viết của nhà văn trong thời gian này vừa có tính giáo dục cao lại vừa nhẹ nhàng, hồn nhiên, mang tính hướng thiện

Từ năm 1986 đến nay, Nguyễn Nhật Ánh làm phóng viên nhật báo Sài Gòn Giải Phóng ngoài ra ông còn là một bình luận viên thể thao xuất sắc Trong cương vị một

nhà báo, ông nhanh chóng khẳng định được khả năng của mình Bên cạnh đó ông vẫn tiếp tục viết văn thậm chí viết nhiều và số lượng ấn bản đạt tới kỉ lục Công việc của một nhà báo tuy bận rộn và có cường độ lao động cao nhưng lại giúp cho ông có thể đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều con người với nhiều góc nhìn trải nghiệm mới Vì vậy nó đã

hỗ trợ cho việc viết văn của ông tốt hơn, đưa nhà văn tới gần đời sống hằng ngày hơn Nguyễn Nhật Ánh luôn khẳng định mình có cái tạng phù hợp với văn học thiếu nhi Dường như trong ông luôn có sẵn “đứa trẻ con” nào đó, bất kể tuổi tác thật sự của ông Ông là một người vui tươi, dí dỏm, thích đùa, luôn có nét tinh nghịch, dễ thương Ngoài cái “tạng” trời cho để phù hợp với tuổi học trò thì cũng phải kể đến chính tính cách và sự nuôi dưỡng tâm hồn của tác giả đã giúp ông luôn giữ được giọng văn hồn nhiên, trong trẻo, gần gũi với tuổi học trò

Nguyễn Nhật Ánh đã làm nhiều công việc, ở những vị trí khác nhau Chính những công việc ấy cũng đã giúp ông hình thành nên vốn sống, tạo ra chất liệu để sáng tạo Song một phần khác là ở thái độ lao động nghiêm túc và trách nhiệm của ông Khi dạy học, làm công tác đoàn hay có thể ngay từ những ngày còn học sư phạm, nhà văn đã được tiếp xúc với các bạn trẻ, có kĩ năng nghiệp vụ sư phạm để gần gũi tuổi “thần tiên” Không những vậy, chính ông đã đăng kí học một lớp tiếng Anh buổi

tối để có thêm dịp tiếp xúc với các bạn ở lứa tuổi học trò Ông dành khá nhiều thời gian để quan sát, tâm tình trò chuyện với các bạn trẻ quanh ông, với chính con gái và các bạn của con Ông còn sưu tầm toàn bộ sách giáo khoa từ lớp 1 tới lớp 12 để đọc,

để hiểu, để chia sẻ nhiều hơn với các bạn Có lẽ chính thái độ chủ động, nghiêm túc và chuyên nghiệp đó của nhà văn đã khiến cho các tác phẩm của ông dù viết chung về một đề tài cũng không bao giờ cũ, vẫn luôn được đông đảo bạn đọc chú ý và đón nhận Ông viết về tuổi học trò bằng tâm tình của một người trong cuộc chứ không phải bằng cảm nhận của một người lớn đứng bên ngoài thế giới đó rồi quan sát mà viết Như vậy, thành công của ông là thành công của một nghệ sĩ chân chính, lao động nghệ thuật nghiêm túc, luôn tâm huyết và trách nhiệm với nghề chứ không chỉ là cơ duyên của nhà văn với mảng văn học thiếu nhi

Quan điểm sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh: “Trong con người tôi luôn có một đứa trẻ con Khi tôi lớn lên, khi tôi già đi, đứa trẻ con trong tôi không chịu lớn và làm sao để nuôi dưỡng đứa trẻ con đó trong con người là một điều không dễ lý giải và tôi nghĩ đó là quà tặng của số phận Đứa trẻ con đó đã nuôi tôi và biết đâu một ngày nào

đó đứa trẻ con đó… già đi thì không biết tôi làm sao sống được”… Đó là chia sẻ của

nhà văn khi trả lời phỏng vấn trên báo Tuổi trẻ ra ngày 24/11/2013 với nhan đề

“Nguyễn Nhật Ánh: Trong tôi luôn có một đứa trẻ” Lời chia sẻ cho thấy sự chân

thành và tâm huyết Nguyễn Nhật Ánh thừa nhận mình may mắn có được cơ duyên với lứa tuổi học trò, với văn học thiếu nhi Và với Nguyễn Nhật Ánh, ông luôn biết ơn

vì điều đó Đó chính là thái độ trân trọng với nghề, là tấm lòng của một nghệ sĩ thực thụ dành cho nghề của mình Ông không che giấu tình yêu dành cho nghề viết văn,

niềm hạnh phúc được viết của mình: “Nếu bây giờ tôi kiếm được rất nhiều tiền mà không bằng nghề mình yêu thích, có lẽ tôi không cảm thấy hạnh phúc thực sự” [25, tr

14] Cũng bởi với Nguyễn Nhật Ánh, nghề là đam mê chứ không chỉ là phương tiện mưu sinh, thế nên sống bằng nghề là một hạnh phúc, được sống bằng nghề đó là một niềm vui mà không dễ gì đánh đổi được Sự đam mê và tình yêu dành cho nghề đã biến nhà văn thành người “không có Chủ nhật”, “người mê công việc” như bạn bè ông thường gọi Nguyễn Nhật Ánh suy nghĩ về nghề rất nghiêm túc Ông luôn khẳng định yêu nghề là tiêu chí đầu tiên của một người làm nghề, nhưng đặc biệt hơn với văn chương người ta không nên mưu cầu danh lợi mà trước hết phải viết như một sự thôi

thúc từ bên trong nội tâm mình Có thế tác phẩm mới có giá trị: “tiền bạc đối với một nhà văn nếu có chỉ là cái đến sau Nếu để kiếm tiền, không ai chọn nghề viết văn Khi

ngồi vào bàn viết, nhà văn chỉ tìm kiếm một thứ duy nhất: những ý tưởng Tôi rất thích một câu không biết của ai: lợi và danh đi trước sáng tác là một tai họa, đi song hành với sáng tác là một cản trở còn đến sau sáng tác là hợp quy luật” [25, tr 17]

Nghĩa là nhà văn hãy cứ cống hiến đi, cứ như con tằm rút ruột nhả tơ đi, anh sẽ được trả công xứng đáng Còn nếu cầm bút đã vì những toan tính thì thường lại ít khi đạt được thành công Chính quan điểm nghiêm túc và đúng đắn này đã giúp ông ghi được tên tuổi của mình trong lòng bạn đọc, gặt hái được những thành công nhất định

Nguyễn Nhật Ánh khi cầm bút rất chú trọng tới độc giả Ông cho rằng đó là đối tượng quan trọng nhất trong quá trình sáng tác của mình Ông luôn tâm niệm văn học thiếu nhi là không chỉ viết về thiếu nhi mà phải là thực sự viết cho thiếu nhi, phải làm sao để “trẻ em khen hay, phụ huynh khen tốt” nghĩa là có cả tính giáo dục và cả tính thẩm mĩ phù hợp với tâm lý lứa tuổi của trẻ em Ông hiểu được trọng trách trên mỗi trang văn của mình sao cho phải trở thành một “trụ đỡ tinh thần” cho các em mà vẫn phải tránh được mọi sự “gượng gạo và áp đặt” Ông hiểu rằng nghề viết văn cũng giống như nhiều nghề khác trong xã hội nhưng nó khác ở chỗ nó còn mang một “sứ

mệnh” đó là: “là một nhà văn chuyên tâm viết cho thiếu nhi, tôi nghĩ công việc của tôi

là giúp cho các bạn đọc trẻ giàu có cảm xúc hơn, qua đó sống tốt hơn” [25, tr 9]

Nguyễn Nhật Ánh ý thức được những khó khăn của văn học thiếu nhi trong một thời

đại mới Nhưng càng khó khăn, nhà văn càng cần phải nỗ lực: “Trong tình hình các

em chơi nhiều hơn đọc, đọc truyện tranh nhiều hơn truyện chữ, đọc truyện dịch nhiều hơn truyện trong nước, tôi nghĩ nhà văn viết cho thiếu nhi phải cố viết làm sao để thu hút các em đến với sách, đến với truyện chữ, đến với văn học Việt Nam Tôi tin rằng

đó là một cuộc chiến đấu mang ý nghĩa xã hội, một cuộc chiến không cân sức nhằm thử thách tinh thần trách nhiệm của nhà văn” [25, tr 9] Thực hiện chức năng giáo

dục của văn chương nhưng không được đánh mất đi tính thẩm mĩ Từ chỗ xác định được đối tượng của mình, Nguyễn Nhật Ánh xác định phương thức tiếp cận và lựa chọn kĩ thuật viết sao cho phù hợp Viết cho thiếu nhi, viết về thiếu nhi nhà văn phải

cố giữ cho được cái trong trẻo và giản dị của mình, vì thế: “những thủ pháp nghệ thuật được vận dụng trong các tác phẩm viết cho người lớn không phải bao giờ cũng tìm thấy chỗ đứng thích hợp trong các tác phẩm viết cho trẻ em” [25, tr 21] Nguyễn

Nhật Ánh đã tìm ra chiếc chìa khóa để bước vào thế giới trẻ thơ đó chính là “sự nhạy cảm đặc biệt của chính mình”

Bí quyết thành công của Nguyễn Nhật Ánh có lẽ chính là dồn toàn bộ tâm trí cho mỗi trang sách Mỗi khi viết, nhà văn như bỏ lại phía sau lưng mình những bụi bặm

của cuộc sống để có thể giữ được sự trong trẻo thong dong: “Tôi có thể viết trong không khí ồn ào, náo nhiệt lẫn yên tĩnh Thậm chí tôi có thể gác việc viết lách sang một bên để trả nợ một bài báo hoặc giải quyết một công việc gấp rút nào đó Tuy vậy khi ngồi vào bàn sáng tác tôi hoàn toàn sống trong thế giới của riêng mình” [25, tr 9]

Như vậy, có thể thấy Nguyễn Nhật Ánh có một quan niệm sáng tác đúng đắn Và suốt hành trình sáng tác của mình, ông đã nỗ lực giữ vững quan điểm sáng tác ấy Có

lẽ chính sự nghiêm túc, bền bỉ đó đã đưa nhà văn đến được thành công của ngày hôm nay

1.1.2 Hành trình sáng tác văn chương của Nguyễn Nhật Ánh

Nguyễn Nhật Ánh bắt đầu sáng tác từ khá sớm, khoảng những năm nhà văn 13 tuổi ông đã có những tác phẩm đầu tay Được biết đến với các bút danh như Anh Bồ Câu với chuyên mục gỡ rối tơ lòng cho tuổi mới lớn, Chu Đình Ngạn khi bình luận thể thao, Đông Phương Sóc, Sóc Phương Đông,… nhưng có lẽ cái tên Nguyễn Nhật Ánh

là cái tên để lại dấu ấn trong lòng độc giả hơn cả Tính tới thời điểm này, trong mảng văn học thiếu nhi hiện đại khó có tác giả nào có thể vượt qua được Nguyễn Nhật Ánh

về số lượng đầu sách, số lượng bản in các tác phẩm văn học thiếu nhi cũng như các giải thưởng

Trước khi viết văn, Nguyễn Nhật Ánh được biết đến như một nhà thơ, trong đó

có bài thơ nổi tiếng của ông đã được phổ nhạc là bài Thành phố tình yêu và nỗi nhớ Tính đến nay ông đã có 5 tập thơ được xuất bản là: Thành phố tháng 4 (in cùng Lê Thị Kim), Đầu xuân ra sông giặt áo, Thơ tình Nguyễn Nhật Ánh, Tứ tuyệt cho nàng và Lễ hội của đêm đen Ngoài thơ, ông đã từng thử sức viết ở các thể loại khác nhau Ông

từng viết theo đơn đặt hàng của Nxb Kim Đồng về đề tài thanh niên xung phong Nhưng cuối cùng tác phẩm của ông không được in vì không thực sự có chất lượng Chỉ khi đến với mảng văn học thiếu nhi với tác phẩm đầu tiên được xuất bản là

Trước vòng chung kết (xuất bản năm 1985), Nguyễn Nhật Ánh mới khẳng định được

sở trường của mình Từ đây ông được biết đến như một nhà văn thiếu nhi với gia tài sáng tác đáng nể:

- Trước vòng chung kết (truyện dài 1985)

- Cú phạt đền (truyện dài, 1985)

- Chuyện cổ tích dành cho người lớn (Tập truyện, 1987)

- Bàn có năm chỗ ngồi (truyện dài, 1987)

- Còn chút gì để nhớ (truyện dài, 1988)

- Bí mật của một võ sĩ (tập truyện, 1989)

- Cô gái đến từ hôm qua (truyện dài, 1989)

- Nữ sinh (truyện dài, 1989)

- Chú bé rắc rối (truyện dài, 1989)

- Thiên thần nhỏ của tôi (truyện dài, 1990)

- Phòng trọ ba người (truyện dài, 1990)

- Mắt biếc (truyện dài, 1990)

- Thằng quỷ nhỏ (truyện dài, 1990)

- Hoa hồng xứ khác (truyện dài, 1991)

- Hạ đỏ (truyện dài, 1991)

- Bong bóng lên trời (truyện dài, 1991)

- Bồ câu không đưa thư (truyện dài, 1993)

- Những chàng trai xấu xí (truyện dài, 1993)

- Trại hoa vàng (truyện dài, 1994)

- Út Quyên và tôi (truyện dài, 1995)

- Đi qua hoa cúc (truyện dài, 1995)

- Buổi chiều Windows (truyện dài, 1995)

- Quán gò đi lên (truyện dài, 1999)

- Những cô em gái (truyện dài, 2000)

- Ngôi trường mọi khi (truyện dài, 2001)

- Tôi là Bêtô (truyện, 2007)

- Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ (truyện, 2008)

- Đảo mộng mơ (truyện dài, 2009)

- Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh (truyện dài, 2010)

- Lá nằm trong lá (truyện dài, 2011)

- Có hai con mèo nằm trên cửa sổ (truyện dài, 2012)

- Sương khói quê nhà (tạp văn, 2012)

- Ngồi khóc trên cây (truyện dài, 2013)

- Chúc một ngày tốt lành (truyện dài, 2014)

- Bảy bước tới mùa hè (truyện dài, 2015)

- Con chó nhỏ mang giỏ hoa hồng (truyện dài, 2016)

- Ngày xưa có một chuyện tình (truyện dài, 2016)

Ngoài ra còn có 2 tập truyện dài kỳ là tập Kính vạn hoa (54 tập, trong đó có 45 tập được in trong khoảng từ năm 1995 – 2002) và tập Chuyện xứ Lang Biang (4 tập in trong khoảng 2004 – 2006), cuốn tạp văn Người Quảng đi ăn mì Quảng (2012), Thương nhớ Trà Long (2014), bộ truyện tranh cho thiếu nhi Bim và những chuyện kì thú (1998) Có thể nói với 5 tập thơ, trên 30 tập truyện và truyện dài, 2 cuốn tạp văn

và 3 bộ truyện lớn, ông đã có một gia tài tác phẩm lớn thể hiện sức sáng tạo, khả năng lao động và sự chăm chỉ, cần mẫn trên mỗi trang sách của mình

Nguyễn Nhật Ánh còn sở hữu những giải thưởng như: Văn học trẻ hạng A năm

1990 với tác phẩm Chú bé rắc rối do Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí

Minh trao tặng, giải nhà văn yêu thích trong 20 năm từ 1975 – 1995 qua cuộc bình chọn của bạn đọc do Thành Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh và báo Tuổi trẻ phối hợp tổ chức; Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh chọn là một trong 20 nhà văn tiêu biểu giai đoạn 1975 – 1995; năm 1998 Nguyễn Nhật Ánh được trao giải thưởng tác giả có

sách bán chạy nhất do NXB Kim Đồng trao tặng, giải thưởng Vì thế hệ trẻ cho bộ truyện Kính vạn hoa vào năm 2003 do Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh trao tặng; Kính vạn hoa còn được bầu chọn là 10 cuốn sách được yêu thích nhất

do Ban văn học Thiếu nhi Hội nhà văn Việt Nam, Đài tiếng nói Việt Nam, nxb Kim

Đồng, Nxb Trẻ và Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em phối hợp tổ chức; Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ được giải thưởng cuốn sách hay nhất của năm 2007 do báo Người Lao động bình chọn và Hội Nhà văn trao giải thưởng sách hay; đến năm 2010 cuốn

sách này giành được giải thưởng Văn học ASEAN; … Những giải thưởng này ở những quy mô khác nhau, có những giải thưởng là của giới nghiên cứu phê bình nhưng cũng có những giải thưởng là bình chọn của bạn đọc, có giải thưởng trong nước

và có giải thưởng quốc tế Điều đó một lần nữa minh chứng cho tài năng của Nguyễn Nhật Ánh, cho khả năng sáng tạo và không ngừng tìm tòi của ông

Các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh còn được dịch ra tiếng nước ngoài như Mắt biếc được dịch sang tiếng Nhật, Cô gái đến từ hôm qua được dịch ra tiếng Nga và trở thành tài liệu học tiếng Việt cho người Nga, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ được dịch

sáng tiếng Thái, tiếng Anh và tiếng Hàn để xuất bản tại Thái và Hàn Điều đó cho thấy

sức hấp dẫn của các tác phẩm không chỉ với độc giả trong nước mà còn có thể “xuất khẩu văn chương” đến với bạn đọc nước ngoài Nguyễn Nhật Ánh đã cạnh tranh thành công với các tác phẩm văn học dịch, thậm chí ông còn có cuộc “phản công” ngược trở lại, mang sáng tác của mình đến với bạn bè thế giới

Không những vậy, các sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh đang được nhiều đạo diễn

chú ý Bộ phim truyền hình Kính vạn hoa đã thu hút được sự quan tâm của không chỉ

các khán giả nhí mà cả ở những người đã qua tuổi “nhí” Bộ phim điện ảnh “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” được chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của nhà văn Nguyễn

Nhật Ánh đã tạo nên một kỉ lục phòng vé vào thời điểm bộ phim ra đời, thu hút được

sự chú ý của dư luận

Các sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh có thể chia làm 2 nhóm: một nhóm là các

sáng tác dành cho tuổi học trò mà ở đây là lứa tuổi cấp 3 với các tác phẩm như Ngôi trường mọi khi, Cô gái đến từ hôm qua, Bong bóng lên trời, Bồ câu không đưa thư,…Các tác phẩm này thường thể hiện tâm lý lứa tuổi khá chân thực Đó là

những rung động đầu đời, những phức tạp của tuổi mới lớn Nhà văn đã khéo léo thể hiện những cảm xúc mong manh và trong trẻo, những nỗi buồn, niềm tiếc nuối man mác,… Nhóm thứ 2 là các sáng tác dành cho lứa tuổi từ cấp 2 trở xuống Ở nhóm này, ông chủ yếu miêu tả các mối quan hệ bạn bè, thầy cô, các câu chuyện trường lớp, quá trình khám phá thế giới qua đôi mắt trong trẻo hồn nhiên của tuổi thơ Trên những trang sách của ông, dường như ai cũng gặp lại tuổi thơ của chính mình với những trò nghịch ngợm, những toan tính, suy nghĩ còn non nớt,… Những cuốn sách của Nguyễn Nhật Ánh giống như một cuốn Bách khoa toàn thư về thế giới trẻ em Ngoài ra, ông

còn có một bộ truyện viết cho tuổi nhi đồng là bộ truyện Bim và những chuyện kì thú

với nhiều chi tiết ngộ nghĩnh gợi ra những bài học giáo dục ý nghĩa mà nhẹ nhàng Nguyễn Nhật Ánh khi in các tác phẩm của mình thường gọi tên nó là truyện dài,

truyện chứ không xếp nó là tiểu thuyết hay truyện ngắn Thuật ngữ truyện dài chưa có nhiều định nghĩa như truyện ngắn hay tiểu thuyết Có thể hiểu truyện dài là những tự

sự có quy mô lớn hơn truyện ngắn nhưng chưa đồ sộ như tiểu thuyết Chúng ta nhận thấy các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh khó có thể nói đó là những truyện ngắn vì không chỉ ở dung lượng câu chữ mà còn ở cách phản ánh hiện thực Truyện ngắn thường phản ánh hiện thực trong một lát cắt chứ ko phải một quá trình Nhưng ở truyện của Nguyễn Nhật Ánh ta thấy rõ được cả một tiến trình câu chuyện Do đó nó

chắc chắn không phải là những truyện ngắn Với quy mô các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh có nhiều truyện có dung lượng tương đương với các tiểu thuyết đương đại Song tác giả lại không định danh tác phẩm của mình là tiểu thuyết có lẽ vì kết cấu tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh thường đơn giản hơn Câu chuyện có thể kéo dài theo một diễn tiến nhưng thường được chia nhỏ thành các câu chuyện bé hơn Bản thân cách viết này phù hợp với văn học thiếu nhi

Như vậy, có thể thấy hành trình sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh bắt đầu từ khá sớm, đã từng đi qua nhiều thể loại với những thử nghiệm khác nhau Song cuối cùng tài năng của ông được khẳng định ở mảng truyện viết cho thiếu nhi mà chủ yếu là truyện dài (có quy mô nhỏ hơn hoặc gần bằng tiểu thuyết) Các sáng tác của ông đã được vinh danh ở nhiều giải thưởng khác nhau, cũng đã được dịch sang tiếng nước ngoài, được chuyển thể thành phim Ở đâu, trong lĩnh vực nào Nguyễn Nhật Ánh cũng được đánh giá cao Ông được xem là một nhà văn viết cho thiếu nhi tiêu biểu cho giai đoạn văn học sau 1975 Nhà văn có một sức viết dồi dào, khả năng sáng tạo phong phú và đặc biệt là tinh thần lao động nghiêm túc, bền bỉ

1.2 Tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”

Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh Ngồi im trong gió nghe đêm rớt Chợt thấy hoa vàng trên cỏ xanh

Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh là tác phẩm nằm trong loạt các sáng tác mới nhất

của nhà văn viết theo lối văn hóm hỉnh, dí dỏm mà đựng đầy những kỉ niệm về tuổi thơ Tác phẩm lần đầu xuất bản tại Việt Nam vào ngày 9 tháng 12 năm 2010 bởi “Nhà xuất bản trẻ”, cùng với những hình ảnh minh họa do Đỗ Hoàng Tường thực hiện Cuốn sách đã được nhận giải thưởng ASEAN và là một trong những tác phẩm hay nhất về tuổi học trò Hơn 300 trang sách ấy đã mang đến cho người đọc rất nhiều cảm xúc, vui buồn xen lẫn với nhau Ngoài ra “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” đã được đạo diễn Victor Vũ cảm nhận và chuyển thành một bộ phim có ý nghĩa sâu sắc, được mọi người đón nhận cũng không kém gì cuốn sách ấy

Câu chuyện xoay quanh nhân vật Thiều - một học sinh lớp 7 sống ở vùng quê nghèo cùng với người em trai tên Tường, là một cậu bé dễ thương, hiền lành, rất yêu mến anh trai và rất thích chơi đùa cùng các loài động vật, thường say mê những câu chuyện cổ tích, đặc biệt là Cóc Tía Thiều là một người hướng ngoại, tinh quái, nhiều

lần khiến em mình chịu những tai họa nhưng lại rất thương em Về gần cuối câu chuyện Thiều thích một cô gái cùng lớp nhưng lại lớn hơn mình một tuổi tên là Mận Mận xinh xắn, ngây thơ nhưng lại học không được tốt do phải chăm sóc người cha mắc bệnh phong bị mẹ giam trên gác nhà Lại một nhân vật khác tên Đàn, chú Đàn là

em trai của ba Thiều, bị mất một cánh tay do tai nạn nhưng vẫn yêu đời và thường kể chuyện cho hai anh em Thiều, Tường nghe Nỗi muộn phiền duy nhất của chú là ở chuyện tình trắc trở do cánh tay cụt gây ra Chú đang yêu chị Vinh – một cô gái cùng xóm, lại là con gái thầy chủ nhiệm lớp Thiều, người thầy mà lúc nào Thiều cũng sợ chết khiếp Nhiều chuyện liên tiếp xảy ra Khi căn gác nhà Mận bị bốc cháy, Mận suy sụp hoàn toàn bởi chịu cú sốc lớn từ gia đình Thiều đã giúp đỡ Mận trong lúc khó khăn nhất và đưa cô bé về ở chung với mình Về sau, chú Đàn và chị Vinh cùng dắt nhau bỏ trốn vì không nhận được sự chấp thuận của hai gia đình cùng với những tai họa khác nhau mà Thiều đã gây ra cho Tường Mận sau đó được mẹ đón đi tìm cha và Thiều lại tận tình chăm sóc cho Tường sau những rủi ro mà chính Thiều gây ra cho

em Một hôm, Thiều mừng rỡ khi hay tin em mình tỉnh dậy, và được nghe em kể chuyện về nàng công chúa Nàng công chúa ấy là Nhi – con một người mổ lợn trong làng Người làng lầm tưởng Nhi đã chết sau vụ tai nạn ba năm trước nhưng đã có vấn

đề về thần kinh Sự nôn nóng muốn gặp Nhi càng làm cho Tường quyết tâm tập đi lại Một ngày nọ hai anh em nhìn thấy Nhi đang bị đám trẻ trong làng bắt nạt, Tường đã dùng hết sức bằng chính đôi chân mình để bảo vệ Nhi Kì diệu thay, nghĩa cử này lại giúp cô bé nhớ ra mọi chuyện và trở lại bình thường Ngoài ra câu chuyện còn xuất hiện các nhân vật khác như ba mẹ của Thiều, thầy chủ nhiệm, thằng Sơn, bạn Xin,

Họ đều giúp ta mở ra chân trời mới và biết yêu thương nhau, biết trân trọng tuổi thơ của mình nhiều hơn

Có thể nói, 81 chương trong “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” là 81 toa tàu nhỏ

chất chứa những câu chuyện nhỏ nhặt, chậm rãi và tinh khôi của những đứa trẻ giữa khung cảnh thôn quê thân thuộc, thanh bình Ở toa tàu này ta gặp những câu chuyện hài hước, vui nhộn của cậu nhóc Tưởng đi làm chim xanh cho chú Đàn, hay chuyện lá thư tình đầu đời của Thiều Ở những toa khác ta lại gặp những câu chuyện ngậm ngùi thương xót vì cha của bé Mận bị bạo bệnh đã bỏ nhà ra đi vì không muốn liên lụy tới

vợ con Hay chuyện ông Tám Tàng giả điên làm vua vì đứa con gái tâm thần luôn nghĩ mình là công chúa Ai đã đọc rồi dù muốn quên đi cũng rất khó, đó là sự đan xen giữa

cảm xúc của các nhân vật, để rồi kết thúc là nụ cười nhẹ nhàng và mắt ướt

Tuy tác phẩm này không có nhiều tình tiết gay cấn thế nhưng điều đặc biệt mà tác phẩm này đem lại là trên cốt truyện hết sức đơn giản, nhà văn đã xây dựng được những nhân vật hết sức gần gũi, khiến cho bạn đọc rất dễ đồng cảm, có khi còn ngẩn ngơ không biết mình đã hòa vào câu chuyện cùng nhân vật lúc nào không hay Có lẽ bởi khi ta mở cuốn sách ra ta đã thấy hiện ra ngay trước mắt một thế giới trẻ thơ hồn nhiên, ngây ngô với những suy nghĩ nhẹ nhàng, giản dị nhưng cũng thật sâu sắc.Với giọng điệu dí dỏm cùng những áng văn đáng yêu quen thuộc, dân dã và đôi lúc cao trào, cả tác phẩm đã đem đến cho độc giả một sự ngạc nhiên lớn khi đi suốt từ bất ngờ này đến bất ngờ khác, hơn thế là luôn gợi ra những kí ức trẻ thơ trong trẻo Đến với

“Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, ta thấy ở đó một chất văn nhẹ nhàng, những ngôn

từ mộc mạc mà quá đỗi gần gũi, nhà văn đã một lần cho ta được trở về tuổi thơ , nơi tiếng cười được mãi vang lên cùng với bao ước mơ cháy bỏng, bao yêu thương hạnh phúc mà không có một chút lo toan, muộn phiền

***

Nguyễn Nhật Ánh được bạn đọc yêu mến không chỉ bởi nhà văn đã nói rất đúng, rất tài về thiếu nhi, làm cho các em cảm thấy gần gũi, thân thiết, mà còn bởi nhà văn đến với thiếu nhi bằng tình yêu thương, trân trọng thật lòng Ông không chỉ là nhà văn, ông còn là người bạn, nhà tâm lí, nhà giáo dục Quan niệm sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh không chỉ thể hiện tâm huyết của nhà văn dành cho tuổi thơ mà còn thể hiện nhận thức đúng đắn về vai trò của “nghề văn” trong việc chuẩn bị cho các em những hành trang cần thiết để tự tin bước vào đời Không chỉ chú trọng đến cuộc sống thực tế, Nguyễn Nhật Ánh còn bồi dưỡng tâm hồn cho các em, nuôi dưỡng bản chất hồn nhiên, khiến cho các em giữ được ước mơ, biết quan tâm đến ông bà, cha

mẹ, anh chị, quan tâm đến bạn bè,

Mỗi câu chuyện trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh đều là một lời

tâm tình nhẹ nhàng, mộc mạc và “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” cũng không ngoại

lệ Đọc tác phẩm, ta như tìm lại một khoảng trời để nhớ, để mong trong một cuộc sống hiện đại này Quả thật nhà văn Nguyễn Nhật Ánh không làm ta thất vọng bởi cách dẫn dắt khiến ta được trở lại cái bối cảnh yên bình của làng quê với tiếng sáo diều vi vu, với những trò chơi dân gian quen thuộc, để rồi qua những nhân vật trong tác phẩm, ta cảm nhận được tình cảm, sự yêu thương giữa anh em, bạn bè, làng xóm hay là tình yêu nỗi nhớ, là cái ác, cái phản diện trong đời sống thường ngày…Và rồi từ đó ta chợt nhận ra tuổi thơ của mình qua những trang giấy thơm tho ngập tràn cảm xúc

Chương 2 CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM

“TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH”

2.1 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật

2.1.1 Khái niệm nhân vật

Trong tác phẩm văn học, xây dựng nhân vật là vấn đề rất quan trọng mà nhà văn quan tâm Bởi bản chất của văn học là một quan hệ với đời sống, văn học tái hiện đời sống qua những chủ thể nhất định, đóng vai trò như những tấm gương của đời sống Nhân vật trong tác phẩm không chỉ thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm mà còn thể hiện quan điểm nghệ thuật về con người của một nhà văn ở những thời điểm lịch sử

nhất định Nhà văn Tô Hoài, trong Sổ tay viết văn (1977), khi nói về nhân vật, ông cho

rằng: “Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy trong một sáng tác, giải quyết hết thảy trong một sáng tác” Quả đúng như vậy, nhân vật không chỉ là nơi bộc lộ tư tưởng,

chủ đề tác phẩm mà còn là nơi tập trung các giá trị của tác phẩm Thành bại của một đời văn, của một tác phẩm phụ thuộc rất nhiều vào việc xây dựng nhân vật Khi nhắc đến tên của tác giả hoặc tác phẩm của nhà văn, người đọc thường nhớ đến tên nhân vật của

họ Chẳng hạn khi nhắc đến Nam Cao, người đọc nghĩ ngay đến các nhân vật văn học: Chí Phèo, Lão Hạc, Thứ Nhắc đến Vũ Trọng Phụng người ta nghĩ ngay đến Xuân Tóc

Đỏ, Nghị Hách

Trong giáo trình Lí luận văn học do Phương Lựu chủ biên đã nêu lên định nghĩa khá kĩ về khái niệm nhân vật văn học: “Nói đến nhân vật văn học là nói đến con người được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện văn học Đó là những nhân vật

có tên như Tấm, Cám, Thạch Sanh,… đó là những nhân vật không tên như thằng bán tơ, một mụ nào trong Truyện Kiều của Nguyễn Du,… đó là những con vật trong truyện cổ tích, đồng thoại, thần thoại, bao gồm cả quái vật lẫn thần linh, ma quỷ, những con vật mang nội dung, ý nghĩa con người… Khái niệm nhân vật có khi chỉ sử dụng một cách

ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào mà chỉ một hiện tượng nổi bật trong tác phẩm Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật ước lệ, có những dấu hiệu để ta nhận biết” [19, tr.277]

20

Trong giáo trình Lí luận văn học do giáo sư Hà Minh Đức chủ biên, các tác giả lại cho rằng: “Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không phải là sự sao chụp đầy đủ một chi tiết biểu hiện đầy đủ của con người mà chỉ là sự thể hiện con người qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách… và cần chú ý thêm một điều: Thực ra khái niệm nhân vật thường được quan niệm với một phạm vi rộng lớn hơn nhiều, đó không chỉ là những con người, những con người có tên

và không tên, được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm,

mà còn có thể là sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính cách con người… cũng có khi đó không phải là những con người, sự vật cụ thể, mà chỉ là một hiện tượng

về con người hoặc liên quan đến con người, được thể hiện nổi bật trong tác phẩm” [12, tr.126]

Khái niệm nhân vật văn học còn được trình bày sáng rõ trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học (nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi chủ biên) với nội dung cơ bản giống với cách định nghĩa trong cuốn Lí luận văn học do Phương Lựu chủ biên: “Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn học có thể có tên riêng (Tấm, Cám, Chị Dậu, Anh Pha) cũng có thể không

có tên riêng Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hiện tượng nổi bật trong tác phẩm… Nhân vật văn học là một đơn vị đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống” [13, tr.235]

Nói tóm lại, các nhà nghiên cứu lí luận văn học bằng cách này hay cách khác khi định nghĩa nhân vật văn học vẫn căn bản gặp nhau ở những nội hàm không thể thiếu của

khái niệm này: Thứ nhất, nó phải là đối tượng mà văn học miêu tả, thể hiện bằng phương tiện văn học Thứ hai, đó là những con người hoặc những con vật, đồ vật, sự

vật, hiện tượng mang tính ước lệ và có tính cách điệu so với đời sống hiện thực bởi nó

đã được khúc xạ qua lăng kính chủ quan của người nghệ sĩ

2.1.2 Thế giới nhân vật

Thế giới nhân vật là hệ thống các nhân vật được tổ chức tạo thành một chỉnh thể nghệ thuật, trong đó mỗi nhân vật là một yếu tố của chỉnh thể Mỗi thế giới nhân vật được quy định bởi cách tổ chức, sắp xếp theo ý đồ nghệ thuật, sự sáng tạo của nhà văn làm sao cho các nhân vật trong tác phẩm liên kết, tác động lẫn nhau, soi sáng nhau để cùng phản ánh đời sống, thể hiện tư tưởng tác giả và điều nhà văn muốn nói cùng bạn đọc

Xét về phía độc giả, thế giới nhân vật là sự cảm nhận của người đọc về hình tượng các nhân vật trong tác phẩm từ hình dáng đến nội tâm, việc làm, các loại quan hệ chằng chịt của chúng Từ đó, rút ra được những hiểu biết, ý nghĩa của tác phẩm về nhiều phương diện theo tiêu chuẩn cái đẹp nghệ thuật trong sự vận động không ngừng của đời sống ý thức nhân loại nói chung Thế giới nhân vật trong thơ với chủ thể trữ tình đóng vai trò chủ đạo và quanh nó là các kiểu nhân vật trữ tình Thơ trữ tình chú trọng đến vẻ đẹp của tâm trạng con người và cuộc sống khách quan Cùng một đối tượng phản ánh, nhà tiểu thuyết quan tâm đến chất liệu của hiện thực khách quan, đến tính sự kiện còn nhà thơ thì quan tâm chủ yếu đến vẻ đẹp bên trong, cái đẹp truyền cảm của đối tượng Thế giới nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết đông đúc hơn và nhân vật tồn tại trên nền bối cảnh hiện thực xã hội

Tác phẩm văn học nào cũng là một hệ thống chỉnh thể của những hệ thống nhỏ hơn Các nhân vật trong một tác phẩm cũng thực sự tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh, chúng liên quan với nhau, móc nối với nhau không chỉ bằng tiến trình các sự kiện miêu

tả, mà suy cho cùng còn bằng logic từ nội dung nghệ thuật của nhà văn Hệ thống nhân vật đem lại cho hệ thống nghệ thuật của tác phẩm một sự thống nhất, đồng thời quan hệ giữa các nhân vật trong mỗi hệ thống ít hay nhiều đều phản ánh mối quan hệ xã hội hiện thực của con người

Như vậy, thế giới nhân vật trong tác phẩm là một tổ chức nghệ thuật thống nhất Các nhân vật có mối liên hệ chặt chẽ và sống động như cuộc sống thực ngoài đời, nhưng cô đọng, súc tích và ấn tượng hơn Chủ đề tư tưởng tác phẩm thường được biểu hiện qua hệ thống nhân vật, nhất là qua hình tượng nhân vật chính

2.1.3 Vai trò của nhân vật trong các tác phẩm văn học

Nhân vật văn học vừa mang chức năng xã hội, vừa phải làm tròn chức năng văn học của nó Với tư cách là một chất liệu có mối quan hệ nội tại và thống nhất sâu sắc với cấu trúc của tác phẩm, nhân vật được thừa nhận là một thành phần quan trọng không thể vắng mặt trong loại hình văn chương tự sự Chức năng của nhân vật là khái quát những quy luật của cuộc sống con người, thể hiện những hiểu biết, ao ước và kỳ vọng về con người Chính vì thế, thành công trong công cuộc xây dựng nhân vật chính

là sự thành công của tác phẩm văn học Một tác phẩm văn học được đánh giá là có giá trị, có chiều sâu, có sức sống lâu bền khi tác phẩm ấy khắc họa rõ nét, chân thực và sinh

22

động hình tượng nhân vật Có lẽ vì vậy mà người đọc không thể quên hình ảnh của một nàng Kiều, một chị Dậu, một Chí Phèo,…Họ đều là những nhân vật điển hình bất hủ của văn học

Nhân vật văn học là chủ thể phản ánh của tác phẩm văn học Nhân vật văn học được xem là linh hồn của tác phẩm mà tác giả gửi gắm trong đó những ý tưởng để truyền đạt bức thông điệp vui, buồn, mãn nguyện, bất lực, giả tạo…để nói lên lăng kính của tác giả với đời thường Nhân vật văn học có vai trò quan trọng và là chủ thể nhận thức của tác giả đưa đến cho người đọc những cảm nhận nhận thức lí tính và mang tính hình tượng cao Trong bất cứ một tác phẩm văn học nào cũng đi với nó ít nhất một nhân vật để tác giả phản ánh đời sống, gửi gắm bức thông điệp mang tính xã hội vào trong cuộc sống, từ đó mỗi người tự soi vào tác phẩm và điều chỉnh về nhận thức Chẳng hạn khi nhắc đến một nhân vật người ta thường nghĩ đến các vấn đề gắn liền với nhân vật

đó Trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, gắn liền với Kiều là thân phận của người phụ

nữ có tài sắc trong xã hội cũ, gắn liền với Kim Trọng là vấn đề tình yêu và ước mơ vươn tới hạnh phúc, gắn liền với Từ Hải là vấn đề đấu tranh để thực hiện khát vọng tự

do, công lí Trong “Chí Phèo” của Nam Cao, nhân vật Chí Phèo thể hiện quá trình lưu

manh hóa của một bộ phận nông dân trong xã hội thực dân nửa phong kiến Đằng sau nhiều nhân vật trong truyện cổ tích là vấn đề đấu tranh giữa thiện và ác, tốt và xấu, giàu

và nghèo, những ước mơ tốt đẹp của con người Hay nhân vật Dế Mèn trong “Dế Mèn phiêu lưu kí” là một ví dụ, nó đại diện cho lớp thanh niên đầy sức sống, có lí tưởng cao

đẹp, luôn hướng đến một cuộc sống phóng khoáng, công bằng, luôn đấu tranh bảo vệ kẻ yếu và bài trừ cái xấu

Do nhân vật có chức năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời cho nên trong quá trình mô tả nhân vật, nhà văn có quyền lựa chọn những chi tiết, yếu tố mà họ cho là cần thiết bộc lộ được quan niệm của mình về con người và cuộc sống

Nói tóm lại, nhân vật có vai trò hết sức quan trọng trong tác phẩm văn học Tất cả tinh thần, tư tưởng của tác phẩm mà nhà văn gửi gắm đều được thể hiện qua hệ thống nhân vật Đây là yếu tố quan trọng không thể thiếu và làm nên thành công của tác phẩm

2.2 Các kiểu nhân vật trong tác phẩm "Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh"

Khảo sát thế giới nhân vật trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” của

Nguyễn Nhật Ánh, chúng tôi chia theo lứa tuổi người lớn và trẻ em Ngoài ra, còn có các con vật Các nhóm nhân vật ấy được thể hiện ở những góc độ và khía cạnh khác nhau nhưng tất cả đều nằm trong một hệ thống thống nhất và hài hòa

Nhân vật trung tâm của truyện là Thiều, Thiều đang trải qua khoảng thời gian có những xáo trộn mãnh liệt về cuộc sống và tâm hồn Trong câu chuyện thì Thiều có cậu

em trai tên là Tường Xung quanh Thiều còn là những người bạn làng xóm, cùng học ở trường Đó là cái Mận, thằng Sơn, con Xin,… và những con người khác nữa như bé Nhi, chú Đàn, ông Tư Cang…

2.2.1 Nhân vật trẻ em

Trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, Nguyễn Nhật Ánh đã kể lại

cho chúng ta những câu chuyện mà từ lâu rồi chúng ta đã lãng quên, từ những ngày chúng ta còn thơ bé Nổi bật và xuyên suốt, từ khi bắt đầu cho tới khi kết thúc câu chuyện là hai anh em Thiều và Tường - nhân vật trung tâm của tác phẩm Từ hai nhân vật này, Nguyễn Nhật Ánh đã xây dựng các nhân vật xuất hiện trong các mối quan hệ khác nhau Đó là bạn bè cùng trang lứa với Thiều, là mối quan hệ thầy trò, là người thân trong gia đình của Thiều và Tường gồm bố, mẹ, chú Đàn, bà nội Bên cạnh đó, những nhân vật xuất hiện trong vai trò là làng xóm mà nhân vật chính gặp gỡ ngoài xã hội cũng đem lại những diễn biến bất ngờ tạo nên những mối quan hệ rất tự nhiên

2.2.1.1 Những đứa trẻ ở lứa tuổi học trò

Tuổi học trò dù vui buồn, có nước mắt hay nụ cười, nhưng chắc chắn đó là nơi cất giữ một phần tâm hồn mà bạn không bao giờ muốn đánh mất, là nguồn sức mạnh đủ

nâng đỡ bạn vượt qua những sóng gió Tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” sẽ

đưa bạn đọc trôi ngược dòng thời gian, về và sống lại một lần nữa tuổi học trò Cũng giống như việc giữ lại một phần tâm hồn mình, để mỗi khi mỏi mệt với những bộn bề hoang mang của cuộc sống, ta có quyền lựa chọn, là để mình trôi về với một miền ký ức xanh mượt, là để tâm hồn được tưới mát bởi cái hồn nhiên trong trẻo của tuổi thơ

Tình bạn được thiết lập trong môi trường học đường, trong khoảng thời gian rất đẹp của con người Tuổi hồng - lứa tuổi với những mơ mộng, đầy cảm xúc nhưng cũng xen lẫn những nông nổi và đôi chút dại khờ Tình bạn trong cuộc sống không thể thiếu

24

nhất là đối với lứa tuổi mới lớn, lứa tuổi mà tình bạn là một thứ gì đó vô cùng quan trọng Người bạn là người có thể chia sẻ với ta mọi việc, từ những niềm vui cho đến những nỗi buồn, là người có thể đưa ra những lời khuyên hữu ích để ta vượt qua những khó khăn, vượt qua nhưng bối rối, hoang mang

Giữa một cộng đồng trường, lớp thì xung quanh Thiều cũng có những người bạn như con Mận, con Xin, thằng Sơn, Lứa tuổi học trò với những kỉ niệm, những trò đùa trêu chọc bạn:

“Hằng ngày tôi và thằng Sơn vẫn hay trêu nó Đang ngồi học, tôi thình lình quay sang nó:

Ăn không, Xin?

Ăn gì?

Ăn xin chứ ăn gì!

Ôi, đói bụng quá! Ăn không, Xin?

Ăn gì?

Ăn xin!

Bị trêu “ăn xin”, lần nào con Xin cũng thút thít khóc Nó giận dỗi ngoảnh mặt đi chỗ khác, không thèm trò chuyện với bọn tôi

Nhưng tính nó mau quên Qua ngày hôm sau nó lại mắc lỡm hai đứa tôi một cách

dễ dàng Nghe tôi hỏi “Ăn không, Xin?” nó lại láu táu “Ăn gì?” Để rồi sau đó rơm rớm nước mắt cả buổi Cả ngàn lần như vậy

Có nghĩa cả ngàn lần tôi thấy nó khóc” [2, tr.77]

Có thể nói, những khoảnh khắc về tình bạn ở lứa tuổi học trò hết sức hồn nhiên, vô

tư đã đem lại cho bạn đọc những cảm xúc trong veo, những kỉ niệm về tuổi học trò Và tình cảm, mối quan hệ giữa thầy và trò cũng không thể thiếu trong câu chuyện của cậu

bé Thiều Thầy Nhãn, xuất hiện trong mối quan hệ là thầy giáo của Thiều đồng thời là cha của chị Vinh, thầy được biết đến là một người nghiêm khắc Thầy luôn có định kiến

và ngăn cản mối tình của chú Đàn và chị Vinh Thiều là một cậu học trò học giỏi nhưng cũng không kém phần nghịch ngợm, chính lá thư của chú Đàn gửi chị Vinh nên Thiều

đã bị thầy Nhãn phạt: “Kết quả đến nhãn tiền: Thầy Nhãn kêu tôi lên bảng và trước cặp mắt tò mò của lũ bạn, thầy bẹo tai tôi đau điếng, gần như sách hẳn người tôi lên khiến tôi suýt rớt cả tai, răng nghiến ken két” [2, tr.86] Từ sau lần đó khiến Thiều hễ gặp thầy

Nhãn là lại co rúm hết cả người Mái trường với hàng phượng vĩ, ghế đá, lớp học, chỗ ngồi thân quen, với phấn trắng bảng đen, những tiết học, những bài kiểm tra đều ghi dấu trong miền ký ức mỗi người Và hơn tất cả, lung linh, tươi đẹp tỏa sáng là tình cảm thầy trò được kết lại, bện chặt bởi sợi dây vô hình

Mùa hè rộn rã tiếng ve, dội vang trong tai của học trò Bắt đầu mùa học là bắt đầu

cả một trang giấy trắng, kết thúc một mùa học là kết thúc một trang ký ức Những màu sắc khi ấy vui, buồn lẫn lộn đang xen vào nhau khó mà quên được Trong cái không gian đó, bên cạnh tình bạn bè, tình thầy trò thì lứa tuổi này cũng bắt đầu có những mộng

mơ, những thay đổi hay biểu hiện của lứa tuổi mới lớn Ở lứa tuổi này, hầu như đứa trẻ nào cũng đều có một góc suy tư riêng như Mận trong tác phẩm được miêu tả là một cô

bé nhỏ nhắn phải chịu cảnh éo le đến đáng thương Từ khi ba Mận bị bệnh thì cuộc sống của gia đình trở nên khó khăn vô cùng Vì vậy mà Mận liên tục phải chịu những trận đòn roi:

- “Mày đang phơi hai bàn tay kiểu mới à?

Lần khác tôi hỏi, khi thấy nó hai tay chống cằm, cùi tay tựa lên bậu cửa sổ, thừ mặt trông ra

- Không Mình có phơi bàn tay đâu - Nó đáp, giọng rầu rầu - Mình đang phơi khuôn mặt

- Mặt mày làm sao mà phơi? Mày vừa tắm xong à?

Ba nó từ khi mắc bệnh đã bị mẹ nó khóa trái trong căn phòng Hàng ngày, nó phải phụ giúp mẹ nó bán hàng Tuổi thơ ai cũng có nỗi buồn và kỉ niệm, riêng với bé Mận bên cạnh nỗi buồn về gia đình thì nó vẫn có những người bạn tốt để tâm sự, để sẻ chia đó là

26

cậu bé Thiều Trước những khó khăn mà Mận gặp phải, Thiều đã biết chia sẻ, giúp đỡ

để Mận vượt qua Một thứ tình cảm trong sáng trước hết là tình cảm bạn bè quý mến đã giúp cô bé Mận vượt qua sự buồn rầu, cái nghèo của cuộc sống

Xét trên phương diện tình bạn, từ đây cũng bắt đầu có những thay đổi, những chi

tiết thú vị cho thấy tình yêu lứa tuổi hồng hết sức trong sáng và ngây thơ “Con Mận là con gái, nửa đêm tự nhiên chạy ra ngủ chung với tôi, chắc nó ngượng lắm Mặc tôi huyên thuyên, nó không nói gì Tôi tính ba hoa thêm vài câu nữa nhưng thấy nó ngó lơ chỗ khác, liền nín thinh Bữa đó, trước khi dỗ giấc tôi vẫn kịp nhìn thấy con Mận chèn cái gối ở giữa tôi và nó Con gái ý tứ ghê” [2, tr.188] Sự mộng mơ, lãng mạn của những đứa trẻ còn được thể hiện qua “mảnh quế cay cay, thơm thơm mà Thiều để dành cho cô bạn mình thích” [2, tr.272] Trong cuộc sống, mỗi chúng ta không hề đơn độc và

lẻ loi Bên cạnh chúng ta, xung quanh chúng ta, ngoài người thân còn có bạn bè, những người tốt bụng luôn quan tâm, giúp đỡ chúng ta vượt qua khó khăn trong cuộc sống, giúp chúng ta có thêm nghị lực để vươn lên

Rồi câu chuyện cậu bé Thiều lớn tướng mà vẫn sợ ma, sợ phải đi qua bãi tha ma một mình mỗi khi mẹ nhờ đi mua hàng; chuyện hai anh em cho chuồn chuồn cắn rốn để biết bơi; chuyện Thiều khôn lỏi để em chịu đòn thay mình rồi lần nào cũng tự nhủ lần sau sẽ bảo vệ em, tự nhận lỗi hết về mình, rồi lần sau bố chưa kịp đánh vẫn là đứa chạy trước; chuyện nhờ nhau chuyển thư mỗi lần thích thích một bạn gái nào đó; chuyện trêu chọc ghép đôi nhau, là khi thích một chàng trai nào đó thì chẳng dám chơi với chàng trai đó nữa,… Đó đều là những chi tiết nho nhỏ nhưng đọc nó người ta đều có thể nhận

ra hình bóng của chính mình Nó gợi đến những năm tháng tuổi thơ vô tư hồn nhiên nhất của mỗi người Nó gợi đến những trò nghịch dại trong quá khứ, những niềm tin vu

vơ, những cảm xúc bất chợt Nếu không hồn nhiên như vậy, Tường và Nhi sao vượt qua được bệnh tật của mình Sự hồn nhiên khiến chúng có niềm tin hơn vào những điều tốt đẹp Chính sự hồn nhiên, trong trẻo đó là những gì nguyên chất nhất, trong lành nhất của thế giới trẻ thơ

Những khoảnh khắc hết sức hồn nhiên của hai anh em Thiều và Tường được Nguyễn Nhật Ánh miêu tả hết sức tự nhiên Những đứa trẻ lớn lên ở vùng làng quê nghèo Việt Nam Hàng ngày, nơi vui chơi của chúng đó là những đường làng, lũy tre,

bờ sông hay cả bãi tham ma nơi mà anh em Thiều, Tường thường chơi các trò: chuồn

chuồn cắn rốn biết bơi, bắt sâu róm, thổi xoáy cát để tìm con cúc, chơi ném đá, bắt ve

sầu, chơi trò đá gà bằng nhụy hoa phượng.“Nhụy hoa phượng có cọng dài và mảnh, đầu hình hạt gạo, màu nâu Trẻ con bọn tôi hay chơi trò đá gà bằng nhụy hoa phượng Hai con gà là hai cái nhụy móc đầu vào nhau, giựt mạnh, đầu gà nào đứt trước là gà ấy thua Mỗi độ hè về, tôi cũng hay chơi trò đá gà bằng nhụy hoa phượng, nhưng lúc này tôi đang thích trò ném đá” [2, tr.44]

- “Tường nè - Giọng tôi chùng xuống

- Gì hở anh?

- Sắp đến mùa hè rồi đó

- Dạ

- Khi nào mùa hè tới, lũ ve sầu trở lại, tao sẽ dẫn mày đi rình bắt ve ve

- Ôi, thích quá! Bắt bằng mủ mít hở anh?

- Ờ, bằng mủ mít Tao sẽ vót hai cái que thật dài Mày một cái, tao một cái Rồi mình bôi mủ mít lên đầu que

- Em biết rồi như năm ngoái chứ gì?

Năm ngoái hai anh em tôi trưa nào cũng dọ dẫm ven bờ rào rình bắt ve ve dưới cái nắng chói chang Nắng mùa hè rơi xuống từng bựng, hong vàng lá gòn nhà ông Ba Huấn, lá nhãn lồng nhà thầy Nhãn, lá vú sữa trong vườn nhà bà tôi và hong vàng tóc hai anh em tôi

Chiều nào đi bắt ve về, mặt mày tôi và Tường cũng đỏ lơ đỏ lưỡng, đầu tóc xác xơ

và đỏ quạch như hai cây chổi rơm Mẹ tôi la một trận, dọa méc ba khiến tôi và Tường

sợ xanh mặt nhưng qua hôm sau hai anh em trốn ngủ trưa lẻn ra sau hè cầm que đi rảo dọc các bờ rào để ngoáng tìm lũ ve đang đồng ca râm ran trên các tàng cây” [2, tr.99]

Nguyễn Nhật Ánh cũng phải rất am hiểu và dày công tìm kiếm để đem đến cho những đứa trẻ làng quê đủ loại trò chơi dân gian như thế Những trò chơi tưởng đã bị lãng quên bỗng có sức hút chưa từng thấy, đưa bạn đọc trở lại làm đứa trẻ thuở lên mười, hiếu

động với muôn vàn tưởng tượng thơ ngây Đọc “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”

theo bước chân hai anh em Thiều và Tường, nhà văn đã làm sống dậy trong lòng mỗi bạn đọc kí ức tìm về tuổi thơ, với những trò chơi mà tuổi thơ ai cũng đã từng trải qua

28

Những đứa trẻ ấy cùng lớn lên, cùng chơi đùa hằng ngày nhưng ở sâu thẳm mỗi đứa trẻ vẫn có sự đố kị rất hồn nhiên, ngây thơ Ở độ tuổi của Thiều, cậu bé 15 tuổi với những rung động đầu đời của tuổi học trò nên ở con người cậu bộc lộ những nét ghen

tị của trẻ con Thiều thích Mận, khi Thiều thấy Tường chơi với Mận một cách vô tư, thân thiết, Thiều đã sinh lòng đố kị Người anh hai trả thù Tường bằng cách để ông Năm Ve bắt Cu Cậu- con thú cưng của thằng Tường mà nó yêu quý nhất Sự trả thù này của Thiều đã thành công, nhưng đã vô tình hay cố ý đem lại cho cậu em Tường một nỗi đau không thể xoa dịu Chứng kiến sự buồn rầu, đau khổ của em trước cái chết của Cu Cậu, Thiều vô cùng hối hận Hối hận dù đến đâu nhưng cũng chỉ biến mất trong phút chốc, cho tới khi sự việc Thiều đánh em đến liệt giường chỉ vì miếng thịt

gà: “Nỗi ân hận lúc này đã rất giống một chiếc cọc nhọn xuyên từ đỉnh đầu xuống gót chân tôi, đóng chặt tôi vào sự hoang mang đờ đẫn Người như mê đi, tôi không nhận

ra thằng Tường vẫn còn nằm ngửa dưới nền nhà, lóp ngóp cả buổi vẫn không ngồi dậy được” [2, tr.273] Suy cho cùng thì tất cả cũng do sự nghèo đói dẫn đến Cho đến thời

điểm này thì sự hối hận vô cùng đã khiến Thiều phải suy nghĩ, phải ăn năn về tất cả những gì mình đã làm và gây ra cho cậu em Tường

Trong thế giới hồn nhiên của những đứa trẻ ở lứa tuổi học trò, cái vô tư của trẻ con là cái vô tư trong trẻo của những đứa trẻ chưa phải lo toan, sống hồn nhiên trong tình bạn, tình yêu thương của gia đình, sống gần gũi với thiên nhiên cỏ cây hoa lá Sự hồn nhiên, ngây thơ của trẻ nhỏ không chỉ đến thông qua những hành động của chúng

mà còn ở giọng văn có phần “tưng tửng” nghộ nghĩnh của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh Ông kể lại những câu chuyện nhưng bằng giọng điệu thật hồn nhiên của chính những người trong cuộc, khiến cho bạn đọc như không còn nhận ra khoảng cách giữa mình và tác phẩm mà cũng như thấy đâu đây chính tuổi thơ của mình, chính suy nghĩ hành động của mình tự khi nào Thế giới trẻ thơ trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh là một thế giới như vậy Nó có vượt ngoài những ranh giới mà người lớn vẫn hay đặt ra nhưng

nó ấm áp tình người, trong trẻo và thơ ngây Nó có nhọc nhằn gian khó thì cũng có niềm tin và hi vọng Nó chính là một miền kí ức để mỗi người lớn tìm về

2.2.1.2 Những đứa trẻ hướng thiện

Trong truyện Nguyễn Nhật Ánh, sắc màu trẻ thơ thể hiện ngay ở nhan đề, ở cách mà

nhà văn đặt tên các chương mục Trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”,

tên 81 chương truyện đủ để làm thành thế giới tuổi thơ Nhưng đây mới chỉ là bề mặt văn bản, cái hồn của truyện Nguyễn Nhật Ánh nằm ở cái nhìn trẻ thơ của tác giả Nói cách khác, Nguyễn Nhật Ánh nhìn mọi chuyện bằng nụ cười của trẻ thơ Đây là một trường nhìn thuận lợi để nhà văn khơi sâu vào tâm lí tuổi thơ nhất là lứa tuổi mới lớn Hầu hết các nhân vật trong truyện của Nguyễn Nhật Ánh đều là những con người hướng thiện, những con người biết phân biệt tốt, xấu, biết bênh vực cái tốt, cái đẹp và căm ghét cái xấu, cái ác

Trẻ em luôn là những người giàu lòng yêu thương trắc ẩn nhất trong thế giới loài người Chúng yêu thương động vật, coi những con vật nhỏ như bạn của mình Đến những con vật nhỏ bé xung quanh chúng còn yêu đến vậy thì con người với nhau tại sao lại không thể yêu thương Dẫu có thể cuộc sống còn nhiều thiếu thốn về vật chất, song thế giới trẻ thơ trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh vẫn luôn đong đầy tình cảm gia đình và tình bạn tươi đẹp, ấm áp

Những đứa trẻ ở đây biết quan tâm chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau Khi nhà Mận bị cháy, bố Mận mất tích, mẹ bị bắt giam, Thiều đã là người bạn thân an ủi, giúp Mận vượt qua cú sốc tinh thần:

- “Mẹ tao kêu đem cơm cho mày Mày chưa ăn tối phải không?

- Mình không muốn ăn - Giọng con Mận dàu dàu

- Mày phải ăn mới có sức khỏe được - Tôi nói hệt những lời mẹ tôi vẫn nói với tôi khi tôi biếng ăn

Con Mận bướng bỉnh:

- Nhưng mình không thấy đói

Tôi đảo mắt, cố tìm một lí do chính đáng:

- Mày không ăn, mẹ mày biết mẹ mày buồn lắm đó

Tôi đem mẹ nó ra để nó biết thương mẹ mà chịu ăn cơm, nào ngờ nó òa ra khóc:

- Không biết chừng nào mẹ mình mới được thả về?

30

“Dĩ nhiên tôi rất sung sướng khi được mẹ tôi sai tôi qua ngủ nhà con Mận Tôi không biết làm gì để chia sẻ hay giúp đỡ nó trong lúc này Qua nhà nó ngủ để giúp nó

đỡ sợ trộm, sợ ma là điều duy nhất tôi có thể làm được

Tôi là chúa sợ ma Nhưng đang xúc động trước hoàn cảnh không may của con Mận, tôi quên bẵng nỗi sợ của mình” [2, tr.186] Tình bạn giữa những đứa trẻ dường

như không vụ lợi chỉ chan chứa yêu thương và lòng tin tưởng lẫn nhau Có chọc ghẹo,

có cãi cọ thậm chí có đấm đá nhưng chúng luôn dành cho nhau sự tin tưởng và sẻ chia khi cần

Những câu chuyện len lỏi trong suốt tác phẩm Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh khiến

bạn đọc quan tâm, cũng chính là chuyện của hai anh em Thiều và Tường Thiều tuy là anh nhưng cậu đối với em mình vẫn còn chút hẹp hòi, ích kỉ Ngược lại Tường lại dành cho anh trai mình một tình yêu bao dung và âu yếm, nhẫn nhịn và đầy hy sinh Cậu lúc nào cũng thế, luôn chịu đòn thay anh mà không bao giờ phàn nàn vì điều đó, luôn lặng lẽ

và nhẹ nhàng chấp nhận tất cả Chỉ có sự bao la trong trái tim, Tường yêu anh trai mình nhiều đến mức có thể từ một cậu bé hiền lành như cục đất trở nên mạnh mẽ và liều lĩnh

Đó là câu chuyện Tường trợ giúp Thiều chống lại thằng Sơn:

“Sơn nhíu mày, chưa kịp hỏi dứt câu thằng Tường đã thình lình nhảy xổ tới và ôm cứng lấy nó

- Đập nó đi, anh Hai! - Tường vừa siết chặt cổ thằng Sơn vừa la lớn Tôi bay vào, vung tay nện thình thịch lên tấm lưng to bè của thằng Sơn, cảm thấy như đang đấm vào một tấm phản bọc da trâu” [2, tr.161]

Tường là em nhưng cậu nhận về mình mọi phần thiệt, cậu làm nhiều hơn anh để anh có thể học Tường chẳng quản nguy hiểm chịu đòn để anh được giải thoát khỏi lời

đe dọa của thằng Sơn Cậu còn nghĩ kế trả thù thằng Sơn giúp anh, chạy đến siết chặt

cổ thằng Sơn, đấm vào lưng thằng Sơn khiến thằng Sơn phải chịu trận thay cho Thiều Thiều cũng yêu em, rất yêu nhưng dường như cậu chưa nhận ra điều đó, chưa nhận

ra Tường quan trọng đối với mình đến nhường nào Và vì còn trẻ con lắm, Thiều cũng không biết làm thế nào để thể hiện tình yêu của mình Thiều có quá nhiều chuyện khác

để quan tâm, còn Tường lúc nào cũng ở đó khi nó cần, như một điều hiển nhiên Có lẽ

vì thế mà Thiều không biết coi trọng nên luôn khiến em bị đau, bị đánh đòn Tình yêu

mà Thiều dành cho em vẫn còn một chút nhỏ nhen, một chút ích kỉ chứ không như cái

bao la của thằng Tường Đó chính là việc Thiều hiểu lầm tình chị em, giữa con Mận và thằng Tường, cảnh Tường và Mận chơi “đồ hàng ăn thịt gà giả” và Thiều đánh em túi

bụi: “Giận dữ, thèm thuồng, đau đớn, những cảm giác tồi tệ đan thành một tấm lưới thít chặt lấy tôi khiến tôi gần như không thở nổi Người tôi run bần bật đến mức tôi phải nhích ra khỏi bức vách để tránh gây nên tiếng động

- Thịt gà nè! Giấu tao nè! Cho bỏ cái tật ăn lén nè!

Thằng Tường không kịp trở tay, bị tôi quất túi bụi, chỉ kịp kêu lên hai tiếng “anh Hai” rồi ngã lăn ra đất” [2, tr.274]

Tường vì Thiều mà bị đánh đòn, rất nhiều lần và cả chuyện Thiều đánh Tường nằm liệt giường đã khiến cho tất cả vô cùng đau lòng Anh đánh em, không chỉ một nhát

mà nhiều, nhiều lắm cả vào trái tim Đau lắm, chỉ vì sự ích kỉ, tính đa nghi, chỉ vì miếng thịt gà Và gần như ngay lập tức, Thiều hối hận, nhưng đã quá muộn Buồn làm sao khi không thể làm cho thời gian chảy ngược Chỉ biết đứng nhìn em đau quằn quại Những giọt nước mắt của Thiều giờ đây không hiện hữu nhưng đã chảy thẳng vào trong tim Khi ấy, tình cảm tự nhiên dâng trào, khiến nó thốt lên tiếng gọi “em” rất đỗi dịu dàng, gần gũi

Còn cậu bé Tường, vẫn luôn yêu anh, không hề thay đổi Tường lo anh buồn vì mình, lo anh bị đánh vì mình Trái tim em bao la đến vậy mà cứ đập nhịp nhàng trong

cơ thể nhỏ bé, thân thương Giọng em yếu ớt rằng, đừng bảo cha mẹ là anh Thiều đánh,

bảo là vì em không cẩn thận mà bị ngã từ trên cây “Cái cách mà Tường bảo vệ tôi ngay

cả trong lúc nó là nạn nhân xấu số của Thiều, khiến Thiều cảm thấy xấu hổ và day dứt ghê gớm Tình yêu của em tôi dành cho tôi thật mênh mông trong khi tôi hết lần này đến lần khác đối xử với nó chẳng ra gì” Tường không bao giờ oán trách mỗi lần vì anh

khôn lỏi mà nó bị bố đánh đau, thậm chí bị đánh nhiều hơn anh Và khi Tường bị Thiều phang tới mức phải nằm liệt một chỗ cũng thế, vẫn không hề oán trách anh mình Tường luôn tìm cách bảo vệ anh mình, một cách tự nguyện nhất, chân thành nhất, hết

mình nhất không vì điều gì, không cần báo đáp Đối với Thiều “nỗi ân hận lúc này đã rất giống một chiếc cọc nhọn xuyên từ đỉnh đầu xuống gót chân tôi, đóng chặt tôi vào sự hoang mang đờ đẫn” Từ những điều Thiều gây ra cho Tường, giờ đây Thiều ngập tràn

sự hối hận, dằn vặt về lỗi lầm của mình, thậm chí Thiều đã từng nghĩ bỏ học để thay mẹ

chăm em, có thể làm mọi thứ hy sinh mọi thứ vì em mình: “Trong thời gian đó, tôi bỗng

32

nhiên hết sợ sâu bọ Tôi ra ngoài vườn bắt những con cuốn chiếu và sâu róm rồi kiếm mấy cái que cho Tường đùa nghịch Tôi lang thang một mình trong trưa nắng để rình bắt ve sầu và hái những cánh hoa phượng để hai anh em ngắt nhụy chơi đá gà Vì em tôi, tôi

có thể làm tất cả Điều duy nhất tôi không thể làm là trả con Cu Cậu về cho nó” [2, tr.303]

Tình cảm anh em, gia đình đó thật đầm ấm và đáng trân trọng biết bao Phải nói rằng, bằng lối văn phong tinh tế, Nguyễn Nhật Ánh đã cho bạn đọc hiểu được tình yêu thương luôn ấm áp những xúc cảm mơ hồ tinh tế nhất, những bao dung rộng lượng nhất

mà người ta đều gặp ở đây, trong cách trẻ con đối xử với nhau và đối xử với người lớn Những ấm áp trong tác phẩm đã cho chúng ta nhiều hơn những hi vọng, sự lạc quan, tin tưởng vào con người và những điều tốt đẹp trong cuộc sống

2.2.1.3 “Thằng Sơn” - Nhân vật trẻ em hư

Những nhân vật được nói đến trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”

đều là những đứa trẻ hồn nhiên, ngây thơ nhưng bên cạnh đó, phải kể đến nhân vật Sơn

- một đứa trẻ hư cùng học chung lớp, ngồi chung bàn với Thiều và Mận Ở nhân vật này tác giả đã miêu tả và gắn cho nhân vật những tính cách khác xa, trái ngược với các nhân vật kia Một đứa trẻ phải nói rằng hỗn láo, mất dạy như không được giáo dục và dạy

bảo: “Sơn chơi bời lêu lổng nổi tiếng, lại giỏi chọc làng phá xóm, ăn nói thì hỗn láo xấc xược nên ai cũng ghét” [2, tr.142] Nhân vật Sơn trong tác phẩm được tác giả miêu tả

làm toát lên nét tính cách của một đứa trẻ ranh mãnh, lắm mưu mẹo để lừa dối bạn và có những hành động xấu với bạn gái Đã nhiều lần Sơn rủ Bé Ba chui vô bụi cây tâm sự để

“làm trò người lớn” Sơn tỏ ra là bậc đàn anh của Thiều về chuyện tình yêu, tán gái:

“Thấy tôi đực mặt nghĩ ngợi, nó hấp háy mắt:

- Mày hẹn nhau với con Xin bao giờ chưa?

Tôi khịt mũi:

- Tao chỉ ra nhà nó chơi u, chơi rồng rắn lên mây

- Ngu! – Sơn phun nước bọt – Thích tụi con gái là phải hẹn nhau với nó Phải rủ

nó chui vô bụi cây rậm rạp, vắng vẻ [2, tr 144]

Qua cuộc đối thoại giữa Thiều và Sơn chúng ta đều thấy, sự đối lập hoàn toàn giữa Thiều và Sơn Ở Thiều chân chất sự hồn nhiên, trong sáng trái ngược với Sơn - một đứa trẻ hư, thiếu sự giáo dục

Chưa dừng lại ở chuyện với Bé Ba, thằng Sơn còn đề nghị với Thiều dùng đồ chơi, dùng tiền để thỏa thuận việc đổi bạn Thằng Sơn muốn làm hại cả Mận Nó là đứa con trai hư hỏng luôn muốn lợi dụng bạn gái Cả Bé Ba và Mận đối với nó đều là những người con gái “trông ngon mắt” Khi cuộc thỏa thuận không xong, thằng Sơn liền ra tay

đánh bạn: “Tôi chưa kịp ngồi dậy, thằng Sơn đã cưỡi lên người tôi, hai tay đấm liên hồi như giã gạo” Một đứa trẻ hư, vẫn tiếp tục ngông cuồng không tự hối hận về những

việc làm của mình, Sơn càng cư xử tệ hơn nữa Nó nói với Thiều giọng hăm dọa người

khác: “Số phận của gia đình nó đang nằm trong tay tao Bây giờ tao bảo gì mà nó chẳng nghe” [2, tr.168] Giờ đây tâm hồn Thiều, lòng Thiều đã không còn được thanh

thản nữa Cái bộ tịch đểu cáng của thằng Sơn đã liên tục cắm sâu vào tâm trí Thiều như một thứ nấm độc Thiều cắn môi muốn rướm máu, nhìn theo thằng Sơn bằng ánh mắt

đau khổ, chán ghét và bất lực

***

Như vậy, Nguyễn Nhật Ánh đã xây dựng cho mỗi nhân vật trẻ em những đặc điểm tính cách riêng, được thể hiện một cách tự nhiên và bản năng nhất Với việc am hiểu, nắm bắt được sở thích, tâm lí trẻ, nhà văn đã cho ra đời những tác phẩm mang đậm chất trẻ thơ để dành tặng các bạn nhỏ

Có thể nói, khi đọc những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh, chúng ta sẽ thấy được rằng nhà văn không chỉ yêu quý trẻ thơ bằng một tình cảm yêu mến thông thường mà trong đó còn có cả sự trân trọng Nguyễn Nhật Ánh phát hiện ra bên trong mỗi nhân vật trẻ em đều chứa đựng những nét tính cách vô cùng đáng quý Đó đều là những đứa trẻ hồn nhiên, đáng yêu, tài năng, thông minh, tò mò, hiếu động Tuy nhiên, với những độc

giả trung thành với nhà văn Nguyễn Nhật Ánh sẽ dễ dàng nhận ra “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” là một tác phẩm có nét độc đáo riêng so với những tác phẩm trước Đây

là lần đầu tiên ông đưa vào chuyện của mình nhân vật phản diện, sự đố kỵ, hung hăng của Sơn khi cố dành bé Mận từ Thiều, sự ghẻ lạnh xa lánh của làng xóm với ba Mận, với bé Nhi Đây chính là yếu tố giúp cho câu chuyện liền mạch hơn, tình cảm của các cô

bé, cậu bé gắn bó hơn bao giờ hết Nhà văn cũng đã từng hé lộ về cuốn sách ngay khi

34

vừa được NXB trẻ cho ra mắt như sau : “Các hoàn cảnh trong cuốn sách sẽ khắc nghiệt hơn, cuộc sống của nhân vật sẽ không êm đềm như những nhân vật trong các cuốn sách trước của tôi Đặc biệt, lần đầu tiên trong tác phẩm thiếu nhi của tôi xuất hiện nhưng cảnh huống, những nhân vật phản diện Tôi muốn phê phán cái ác của sự vô tâm nơi con người Ngay cả nơi những con người lương thiện nhưng có những biểu hiện vô tâm thì đó cũng chính là sự thật đáng cảnh báo trong bối cảnh sống hôm nay” [32]

Một điều đặc biệt nữa đó là khi đến với tác phẩm, ta còn cảm nhận được một cách tinh tế những rung động đầu đời của lứa tuổi mới lớn Đối với lứa tuổi thiếu nhi, đặt ra vấn đề tình yêu có vẻ như không phù hợp Nhưng phải thừa nhận rằng, về tâm sinh lí thế hệ trẻ ngày nay đã khác rất nhiều so với các thế hệ cha anh Các em hiểu biết hơn vì thế cũng mạnh dạn hơn, đã không còn cái thời con trai con gái không dám cầm tay nhau, không dám ngồi cạnh nhau Trên thực tế những câu chuyện tình yêu trong truyện Nguyễn Nhật Ánh chỉ là những tình yêu học trò, thứ tình cảm còn trong sáng, còn thơ mộng, còn rụt rè và cũng còn rất trẻ con Câu chuyện không hẳn hoàn toàn viết cho thiếu nhi, đó còn là những cảm xúc đầu đời của tuổi ô mai đầy mộng mơ, và có nhiều biến chuyển trong suy nghĩ lẫn hành động Cuộc sống vẫn thế, nhưng khi bước vào ngưỡng tuổi mới, cuộc sống lại mở rộng ra trước mắt những điều đáng để suy ngẫm hơn

Đọc tác phẩm, ta cảm giác như tuổi thơ đang đua nhau về trong ký ức của mình Câu chuyện được viết với ngôn từ đơn giản, ngộ nghĩnh và mộc mạc trong lời nói ở những đứa trẻ đã làm thấm đượm tình cảm của bao người đọc, lấy đi những nụ cười xen lẫn với giọt nước mắt cảm thương

2.2.2 Nhân vật người lớn

Những người lớn xuất hiện trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”

trước tiên là những người lớn gần gũi nhất, có quan hệ gia đình với các nhân vật trung tâm Trong mối quan hệ với trẻ em, hình ảnh người lớn dần hiện lên Đó không phải là

từ những câu chuyện đời sống của người lớn như trong các cuốn truyện thông thường

mà đó là hình ảnh cuộc sống được nhìn qua đôi mắt trẻ thơ Những vấn đề, những mối quan hệ được tiếp cận từ một góc độ khác, mang tới những suy nghĩ, cảm nhận khác

Nếu thế giới người lớn trong “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ” được đặt trong thế so

sánh với thế giới của trẻ em để làm nổi bật sự khác biệt, sự thay đổi của con người khi

tuổi tác thay đổi, thế giới người lớn trong “Con chó nhỏ mang giỏ hoa hồng” được miêu tả gián tiếp và sơ lược thông qua câu chuyện của những chú chó thì trong “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” là thế giới đời thường, là cuộc sống hằng ngày, là những

mối quan hệ làng xóm,… và qua đó ấm áp lên những tình cảm thật cao đẹp

Là nhóm nhân vật có ảnh hưởng lớn đến các em, trong tác phẩm “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” của Nguyễn Nhật Ánh, nhân vật người lớn được nhìn dưới con mắt

trẻ thơ với cái nhìn thuần khiết Đó là bố mẹ giàu tình yêu thương, luôn quan tâm đến các em, hay đó còn là người thầy, là những người hàng xóm ở xung quanh các em, những người láng giềng thân thiện, luôn giúp đỡ lẫn nhau

2.2.2.1 Những con người bất hạnh

Cảnh làng quê Việt Nam được miêu tả với nạn đói, lụt lội, cháy nhà, dẫn đến sự đói kém, nghèo nàn, dịch bệnh Một thực trạng diễn ra trong những thập niên 80 được tác giả miêu tả một cách chân thực

Những ngày lũ kéo về, một không khí u uất, quẩn quanh trong ngôi làng:

“Mưa cứ như giận dai, gầm gừ, xối xả và miên man, có cảm giác mây đen đã kéo

cả đại dương lên trời để bây giờ hả hê chút xuống

Nửa khuya, lũ từ từ trên nguồn tràn về, mực nước từ từ dâng lên mấp mé mặt giường trong ánh mắt lo lắng của mẹ tôi Cả nhà tôi leo hết lên giường, xách theo mấy chiếc đòn kê để ngồi cho khỏi ướt mông, co ro chờ trời sáng” [2, tr.238] Sau thiên tai,

lũ lụt cảnh vật khi lũ đi qua trông hoang tàn như một phim trường vừa quay xong cảnh

chiến tranh: “nước bắt đầu rút dần để lại mặt đường nhớp nháp và sạt lở, và một số rác rến, gỗ mục, xác xúc vật vướng vào các gốc cây, vách nhà và hàng rào" [2, tr 328] Các

tàn dư của bão lụt để lại sau khi chúng đi qua là những môi trường thuận lợi cho các loại vi sinh vật và ký sinh trùng gây bệnh Những thiệt hại về môi trường thường kéo theo những thiệt hại gián tiếp ảnh hưởng lâu dài đến hoạt động kinh tế của những người

dân nghèo khổ này: “Đến trưa thì cuộc tổng kết thiệt hại đã có kết quả: ông Tư Cang trôi mất một con trâu, ông Năm Ve chết một con heo ngay trong chuồng, nhà cô Thoan chái bếp bị lũ cuốn, còn vườn rau tốt tươi nhà ông Bé thì bây giờ đã rất thích hợp để làm sân vận động cho con nít đá banh Nhưng tai họa lớn nhất là chiếc cầu bắc ngang qua suối LỒ Ô đã bị lũ giật sập: nửa chiếc cầu còn lại một đầu dính trên mố đầu kia chúi xuống nước như người té suối bị kẹt chân, nửa chiếc kia chẳng rõ trôi đi đâu” [2,